Ακολουθήστε μας

Απόψεις

Δικαίωμα ψηφιακού ελέγχου σε τομείς που άπτονται της εθνικής κυριαρχίας των χωρών της ΕΕ, από ΗΠΑ και ΝΑΤΟ

Δημοσιεύτηκε στις

Γεώργιος Δασκαλούλης LL.B. (Hons), LL.M. (Dist.), Licenciado em Direito, Mestre em Direito, Διεθνολόγος Νομικός – Επιχειρηματίας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Όλοι όσοι ασχολούνται με τις Ευρω – Ατλαντικές σχέσεις τα τελευταία χρόνια έχουν γνώση της παρασκηνιακής διαμάχης που υφίσταται ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Δεν έχει περάσει πολύς καιρός, άλλωστε, από τότε που η πρώην Καγκελάριος της Γερμανίας, κα. Άνγκελα Μέρκελ δήλωνε δημοσίως ότι οι μέρες όπου η Ευρώπη βασίζεται στις ΗΠΑ έχουν τελειώσει[1].

Αναφέρομαι στην πολυετή διαπραγμάτευση της Ευρω-Αμερικανικής ανταλλαγής ψηφιακών δεδομένων, στην ενεργειακή πολιτική και την αποδοχή του εποπτικού ρόλου του ΝΑΤΟ από πλευράς Γερμανίας και άλλων χωρών της ΕΕ. Ζητήματα δηλαδή που έμεναν, παρά την πολυετή προσπάθεια των δύο δυνάμεων, άλυτα.

Την τελευταία διετία παρατηρείται μια εξομάλυνση των Ευρω – Ατλαντικών σχέσεων. Για παράδειγμα, η ΕΕ έδειξε να υποχωρεί στο ζήτημα της σταδιακής απεξάρτησης του ενεργειακού εφοδιασμού της από τη Ρωσία, λόγω του πολέμου στην Ουκρανία και να συμμορφώνεται με τις εμπορικές, ενεργειακές και οικονομικές απαιτήσεις των ΗΠΑ, ακυρώνοντας, λ.χ., την λειτουργία του υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream 2.

Η πρόσφατη όμως στροφή της πολιτικής της ΕΕ απέναντι στις ΗΠΑ όπως κοινοποιήθηκε πρόσφατα, δηλαδή, η αποδοχή ενός νέου νομικού και θεσμικού πλαισίου μονομερούς προσβάσεως των ΗΠΑ στα ψηφιακά δεδομένα της ΕΕ, κρύβει εντελώς νέα στοιχεία, τα οποία θα αναλυθούν με χρονολογική σειρά.

ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΒΑΣΕΩΣ ΤΩΝ ΗΠΑ ΣΤΑ ΨΗΦΙΑΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΕ

Στις 16 Ιουλίου 2020,  το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εξέτασε στην υπόθεση Schrems II το κύρος της απόφασης για την “ασπίδα” προστασίας της ιδιωτικής ζωής ΕΕ – ΗΠΑ (απόφαση 2016/1250), καθώς οι επίμαχες διαβιβάσεις στο πλαίσιο της εθνικής διαμάχης που οδήγησε στην αίτηση έκδοσης προδικαστικής απόφασης έλαβαν χώρα μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ[2].

Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι απαιτήσεις της εθνικής νομοθεσίας των ΗΠΑ και συγκεκριμένα, ορισμένα προγράμματα τα οποία επιτρέπουν την πρόσβαση αμερικανικών δημόσιων αρχών σε δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που διαβιβάζονται από την ΕΕ στις ΗΠΑ για σκοπούς εθνικής ασφάλειας, οδηγούν σε περιορισμούς της προστασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Ως συνέπεια αυτής της απόφασης, η ΕΕ προέβη στην επαναδιαπραγμάτευση του εν λόγω πλαισίου, καταλήγοντας, στις 25 Μαρτίου του 2022 σε μια νέα επί της αρχής συμφωνία περί της ανταλλαγής ψηφιακών δεδομένων με τις ΗΠΑ[3].

Η ΝΕΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΟΥ ΝΑΤΟ ΕΩΣ ΤΟ 2030

Στο μεταξύ, στις 25 Νοεμβρίου του 2020, ο ΓΓ του ΝΑΤΟ, κος. Στόλτενμπεργκ, δημοσίευσε στην ιστοσελίδα του ΝΑΤΟ μια εκτενή αναφορά σχετικά με τον νέο στρατηγικό σχεδιασμό της Συμμαχίας[4]. Ο σχεδιασμός αυτός περιλάμβανε τους νέους στόχους και τις στρατηγικές προτεραιότητες του ΝΑΤΟ εν όψει του 2030. Ως εκ τούτου, πλην της Ρωσίας, η Κίνα πλέον προστίθεται ρητά ως μια νέα, αναδυόμενη απειλή για το ΝΑΤΟ. Όπως σημειώνεται, η Κίνα διαφέρει ποιοτικά ως απειλή από την Ρωσία, δεδομένου ότι δεν αποτελεί μια στρατιωτική δύναμη, όπως η Ρωσία, αλλά μια δυνάμει νέου τύπου οικονομική, ψηφιακή, εμπορική και τεχνολογική απειλή.

Πιο συγκεκριμένα, λέγεται πως η Κίνα μεθοδεύει την δράση της με πλάγια μέσα, πετυχαίνοντας έτσι, δια της διπλωματίας, των εμπορικών και οικονομικών της συναλλαγών, να προωθεί τα δικά της επεκτατικά σχέδια. Το σημείο που χρήζει της προσοχής μας είναι εκείνο που προτείνει ότι οι ανωτέρω οικονομικές δραστηριότητες της Κίνας (οι οποίες αναφέρονται ως MCF / Military – Civil Fusion) πρέπει να περιέλθουν στην ελεγκτική αρμοδιότητα του Supreme Allied Commander for Europe (SACEUR), δηλαδή του, εν Βρυξέλλες Αμερικανού Αρχιστράτηγου του ΝΑΤΟ[5]. Έτερο σημείο που απαιτεί την προσοχή μας είναι εκείνο που αναφέρει ότι ο συνδυασμός της, γνώριμης Ρωσικής, με την Κινεζική  απειλή απαιτεί τη σύσταση ενός νέου “στελέχους” (component) στο Νότο  και συγκεκριμένα στη Μεσόγειο[6].

Η ΝΕΑ ΒΑΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

 Στις 24 Ιουνίου 2021, κατετέθη στην Αμερικανική Γερουσία το σχέδιο νόμου με τίτλο  “U.S.- Greece Defense and Interparliamentary Partnership Act of 2021”, δηλαδή “ΗΠΑ – Ελλάς, Νόμος περί Αμυντικής και Διακοινοβουλευτικής Συνεργασίας 2021”[7]. Αυτό προβλέπει την συγκρότηση Διακοινοβουλευτικού Νομοθετικού “Στελέχους” (component) με την συμμετοχή Αντιπροσώπων των Κυβερνήσεων της Ελλάδος, της Κύπρου, του Ισραήλ και των ΗΠΑ σε μορφή “3+1”.

Αν διαβάσει λοιπόν κανείς προσεκτικά από την αρχή το εν λόγω έγγραφο, λαμβάνοντας υπόψη την σύσταση νομοθετικού οργάνου το οποίο θα αποτελείται από εκπροσώπους των τεσσάρων κρατών, 6 εκ των οποίων θα είναι Αμερικανοί Γερουσιαστές, αντιλαμβάνεται ότι το “όργανο” θα αποφασίζει εφεξής για ζητήματα τα οποία περιλαμβάνουν ακόμα και κρίσιμα Εθνικά Θέματα.

Συγκεκριμένα, θα επηρεάζει τους τομείς της Στρατηγικής Εθνικής Αμύνης έναντι της Τουρκίας και της Οικονομίας έναντι της Ρωσίας και της Κίνας, επηρεάζοντας συνολικά την Εθνική μας πολιτική σε ζητήματα Άμυνας, Ενέργειας και Οικονομίας (χωρίς να αποκλείονται και άλλοι τομείς). Διαφαίνεται λοιπόν ότι το όργανο αυτό είναι εκείνο στο οποίο αναφέρθηκε η ανωτέρω αναφορά του ΝΑΤΟ με ημερομηνία 25 Νοεμβρίου 2020 ως “component” .

ΤΑ ΚΑΙΝΟΦΑΝΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΗΠΑ

Στις 7 Οκτωβρίου 2022, ο Αμερικανός Πρόεδρος κος. Μπάιντεν εξέδωσε Διάταγμα σε συνέχεια της επί της αρχής συμφωνίας με την ΕΕ σχετικά με την ανταλλαγή ψηφιακών δεδομένων, στο οποίο περιλαμβάνονται οι, επικαιροποιημένοι κανονισμοί προστασίας της ιδιωτικής ζωής κατά τα πρότυπα της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στην Schrems II [8].

Πέραν όμως αυτών, το Διάταγμα προβλέπει επίσης ότι Ευρωπαϊκά ψηφιακά δεδομένα θα μπορούν νομίμως να συλλέγονται από τις ΗΠΑ αν το περιεχόμενό τους στοχεύει, μεταξύ άλλων, στην προστασία από “διεθνείς εγκληματικές απειλές”, όπως αυτής της αποφυγής κυρώσεων και της προστασίας έναντι έξωθεν παρεμβάσεων στα εκλογικά αποτελέσματα[9].

Νομιμοποιείται δηλαδή η Αμερική να συλλέγει μαζικά ψηφιακά αρχεία που ανήκουν στην αρμοδιότητα ενός Κράτους Μέλους της ΕΕ για ποικίλους λόγους.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι η Αμερική πλέον αποκτά το δικαίωμα να ελέγχει – συνδυαστικά με τις νέες ενδεχομένως αρμοδιότητες του SACEUR ή αυτές που απορρέουν από την λειτουργία του Νόμου περί Αμυντικής και Διακοινοβουλευτικής Συνεργασίας 2021 – την εμπορική ροή από Ρωσία και Κίνα, καθώς και την εγκυρότητα των εκλογικών αποτελεσμάτων σε ολόκληρη την ΕΕ και στη χώρα μας.

Ουδέποτε όμως στο παρελθόν δεν τόλμησε κανένα κράτος στην ιστορία της λειτουργίας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών να επιβάλλει  καθεστώς de facto παράδοσης ευαίσθητων κρατικών μυστικών όπως είναι τα αρχεία της Τελωνειακής ή της Εκλογικής Αρχής  ενός Κυρίαρχου και Ελεύθερου, Δημοκρατικού Κράτους.

ΟΙ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ

Σύμφωνα με τον νέο Ευρωπαϊκό Κανονισμό 2022/2399 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 23ης Νοεμβρίου 2022, η τελωνειακή ένωση υπήρξε ακρογωνιαίος λίθος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία συνιστά έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς συνασπισμούς στον κόσμο[10]. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει, με την πάροδο των ετών, ορισμένες δεσμεύσεις για την ανάπτυξη πρωτοβουλιών ενιαίας ηλεκτρονικής θυρίδας (portal) όσον αφορά τον τελωνισμό των εμπορευμάτων.

Το περιβάλλον ενιαίας θυρίδας της ΕΕ για τα τελωνεία είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να αναλύει τα  δεδομένα των τελωνειακών αρχών και να τις ενισχύει, μεταξύ άλλων με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης προκειμένου να εντοπίζονται παραβάσεις που υπόκεινται σε τελωνειακούς ελέγχους ή διερευνώνται από τις τελωνειακές αρχές. Οι ψηφιακές τελωνειακές μεταρρυθμίσεις θα ολοκληρωθούν εντός του πρώτου εξαμήνου του 2024[11].

Όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό, οι ΗΠΑ θα έχουν πια όλα τα αρχεία της Τελωνειακής Θυρίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαθέσιμα προς έγκριση – ανάλυση δια της ψηφιακής οδού που εξασφαλίζουν το νέο ΝΑΤΟϊκό πλαίσιο και η “επί της αρχής συμφωνία” περί της νόμιμης προσβάσεως των ΗΠΑ σε ψηφιακά δεδομένα της ΕΕ με την αιτιολόγηση της Εθνικής Ασφάλειας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης από το νέο σύστημα ηλεκτρονικού τελωνείου της ΕΕ θα στοχεύει στον εντοπισμό παραβάσεων, συμπεριλαμβανομένων όσων σχετίζονται με την ασφάλεια και την προστασία των εμπορευμάτων και την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης.  Τέτοια είναι τα εμπορεύματα που συνιστούν “υβριδική” (MCF) απειλή, όπως πιθανόν κάποιες εμπορικές συναλλαγές με την Κίνα ή προέρχονται από χώρες στις οποίες έχουν επιβληθεί κυρώσεις, όπως είναι η Ρωσία και το Ιράν[12].

Τα εθνικά περιβάλλοντα ενιαίας θυρίδας για τα τελωνεία θα πρέπει επίσης να παρέχουν στις αρμόδιες αρχές – εταίρους τη δυνατότητα να παρακολουθούν και να ελέγχουν τις ποσότητες των εγκεκριμένων εμπορευμάτων (πλαφόν) που τίθενται σε ελεύθερη κυκλοφορία από τις τελωνειακές αρχές σε ολόκληρη την Ένωση. Τούτο θα πρέπει να διασφαλίζεται με την παροχή των απαραίτητων πληροφοριών τελωνισμού μέσω της ενιαίας θυρίδας EU CSW-CERTEX. Όπως προαναφέρθηκε, οι ΗΠΑ θα έχουν ψηφιακή πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα, έτσι ώστε να παρεμβαίνουν, αν κρίνουν σκόπιμο, στην διεκπεραίωση της διαδικασίας επικαλούμενες λόγους εθνικής τους ασφαλείας.

Από το σύνολο των ανωτέρω προκύπτει συνδυαστικά ότι οι βάσεις για την συνεκτική λειτουργία της νέας αμυντικής, εμπορικής, ενεργειακής και ψηφιακής τάξης που θα διέπει πλέον, κατόπιν συμφωνίας με την Αμερική, ολόκληρη την ΕΕ, το αργότερο μέχρι το τέλος του πρώτου εξαμήνου το 2024 προϋποθέτουν, μεταξύ άλλων:

α) τον ενεργειακό, εμπορικό και οικονομικό αποκλεισμό της Ρωσίας, πράγμα που αλλάζει και τις ενεργειακές προτεραιότητες και τα οικονομικά μεγέθη στην ΕΕ και την χώρα μας

β) την υπό προϋποθέσεις – και ΝΑΤΟϊκό ή/και Αμερικανικό έλεγχο – εισαγωγή εμπορευμάτων Ρωσικής και Κινεζικής (ή άλλης χώρας υποκείμενης σε κυρώσεις) προέλευσης στην ΕΕ, πράγμα που επηρεάζει την οικονομία και κατ’ επέκτασιν τη ναυτιλία και το εμπόριο στην ΕΕ και την χώρα μας

γ) τον, με ψηφιακά μέσα, έλεγχο της εγχώριας πολιτικής και της εκλογικής διαδικασίας ώστε να αποφευχθεί τυχόν ανάμειξη της Ρωσίας ή/και της Κίνας στις Εθνικές εκλογές ενός κράτους μέλους της ΕΕ (λ.χ. Ελλάδα), γεγονός που σηματοδοτεί την αυγή ενός νέου, καινοφανούς καθεστώτος που αντικαθιστά το ισχύον πολιτικό status quo των κυρίαρχων εθνικών κρατών στην ΕΕ.

[1] https://www.washingtonpost.com/world/following-trumps-trip-merkel-says-europe-cant-rely-on-us-anymore/2017/05/28/4c6b92cc-43c1-11e7-8de1-cec59a9bf4b1_story.html?itid=lk_inline_manual_2

[2] C-311/18 – Facebook Ireland and Schrems

[3] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_22_6045

[4] https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2020/12/pdf/201201-Reflection-Group-Final-Report-Uni.pdf

[5] σελίδες 12, 27, 28, https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2020/12/pdf/201201-Reflection-Group-Final-Report-Uni.pdf

[6] σελίδα 35, ibid.

[7] https://www.congress.gov/bill/117th-congress/senate-bill/2000/text

[8] https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2022-10-14/pdf/2022-22531.pdf

[9] ibid. Section 2

[10] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32022R2399&from=EN

[11] https://taxation-customs.ec.europa.eu/system/files/2019-12/2019_masp_annex1_en.pdf

[12] https://www.sanctionsmap.eu/#/main

Σχετικά θέματα
Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Μηνύματα Αναγνωστών: Ήρθε η ώρα για έμπρακτες αποδείξεις συμμαχίας

Στρατηγικός σύμμαχος ή απλώς χρήσιμος εταίρος; Η σημερινή συγκυρία ίσως είναι η στιγμή που θα δώσει την απάντηση.

Δημοσιεύτηκε

5 ώρες πριν

στις

7 Οκτωβρίου 2026

από τον

Καλησπέρα σας κύριε Καλεντερίδη,

Ίσως η σημερινή επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών στην Ελλάδα αποτελεί την πιο κρίσιμη ευκαιρία για τη χώρα μας. Είναι η στιγμή κατά την οποία η ελληνική πολιτική ηγεσία οφείλει να κινηθεί με ψυχραιμία, αποφασιστικότητα και πλήρη προετοιμασία.

Η Ελλάδα πρέπει να μιλήσει με όρους στρατηγικού συμμάχου και να θέσει στο τραπέζι, χωρίς άλλες καθυστερήσεις, τα κρίσιμα εθνικά μας ζητήματα: ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, έμπρακτη διασφάλιση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων στο Αιγαίο και ουσιαστική αντιμετώπιση κάθε πρόκλησης που θίγει τα συμφέροντα και την αξιοπρέπεια της χώρας μας.

Εφόσον οι ΗΠΑ θεωρούν την Ελλάδα σημαντικό και αξιόπιστο σύμμαχο και επιθυμούν να στηρίζονται στη χώρα μας για την εξυπηρέτηση ευρύτερων στρατηγικών τους συμφερόντων, ήρθε η ώρα για έμπρακτες αποδείξεις συμμαχίας. Όχι μόνο λόγια, αλλά συγκεκριμένες συμφωνίες, δεσμεύσεις και εγγυήσεις.

΄Ενας σύμμαχος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως χρήσιμος εταίρος, αλλά πρέπει να αισθάνεται ότι η στρατηγική του αξία αναγνωρίζεται και αντανακλάται έμπρακτα στις αποφάσεις και στις συμφωνίες. Δεν θα ήταν, άλλωστε, ιδιαίτερα πειστικό να επαναληφθούν πρακτικές που δημιουργούν την εντύπωση ότι η Ελλάδα λαμβάνει τελικά λιγότερα από όσα δικαιούται — όπως έχει συμβεί και σε ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς, όπου η σύγκριση με άλλες χώρες αφήνει εύλογα ερωτήματα.

Συνεπώς, είναι η ώρα των ελληνικών απαιτήσεων και των αμερικανικών πρακτικών αποφάσεων.

Και εδώ γεννάται ίσως το πιο ουσιαστικό ερώτημα:

Έχει άραγε η Ελληνική Κυβέρνηση ετοιμάσει τη δική της λίστα απαιτήσεων;

Είναι σαφής, συγκεκριμένη και διεκδικητική η λίστα αυτή, την οποία θα θέσει στο τραπέζι τώρα — και όχι αύριο — ώστε η Ελλάδα να μετατρέψει τη στρατηγική της αξία σε συγκεκριμένα εθνικά οφέλη;

Ευχολόγιο ΤΕΛΟΣ. Η σημερινή συγκυρία είναι μια κρίσιμη ευκαιρία για να αποδειχθούν όλα αυτά και στην πράξη τόσο από την Ελληνική κυβέρνηση τόσο και από την Αμερικανική.

Στρατηγικός σύμμαχος ή απλώς χρήσιμος εταίρος; Η σημερινή συγκυρία ίσως είναι η στιγμή που θα δώσει την απάντηση.

Με εκτίμηση,

Μαρία Σουλιώτη

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Γιάννης Ιωαννίδης στα 150 χρόνια της «Εστίας»: Αριστεία, ελευθερία και οι χρόνιες παθογένειες της Ελλάδας

Ο καθηγητής Ιατρικής του Stanford άσκησε αιχμηρή κριτική στην ελληνική πραγματικότητα, μιλώντας για εκπαίδευση, brain drain, ελευθερία και την ανάγκη να αποκτήσει ξανά ουσιαστικό περιεχόμενο η έννοια της αριστείας

Δημοσιεύτηκε

2 ημέρες πριν

στις

5 Οκτωβρίου 2026

από τον

Με μια ομιλία που κινήθηκε πέρα από τον καθιερωμένο επετειακό λόγο, ο καθηγητής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Stanford Γιάννης Ιωαννίδης παρενέβη στην εκδήλωση για τη συμπλήρωση 150 χρόνων από την ίδρυση της εφημερίδας «Εστία», θέτοντας στο επίκεντρο κρίσιμα ζητήματα για τη σύγχρονη Ελλάδα.

Ο διεθνώς αναγνωρισμένος ακαδημαϊκός αναφέρθηκε στην αριστεία, στην ελευθερία, στην εκπαίδευση, στο brain drain, αλλά και στις διαχρονικές παθογένειες που, όπως υπογράμμισε, εμποδίζουν τη χώρα να αξιοποιήσει το ανθρώπινο δυναμικό της.

Η ομιλία του είχε σαφή κριτική διάσταση, καθώς ο Γιάννης Ιωαννίδης δεν περιορίστηκε σε γενικές διαπιστώσεις, αλλά έθεσε το ζήτημα της απόστασης που συχνά χωρίζει τη δημόσια ρητορική από την πραγματική λειτουργία των θεσμών.

Η αριστεία δεν είναι σύνθημα

Κεντρική θέση στην παρέμβασή του είχε η έννοια της αριστείας.

Ο καθηγητής στάθηκε στην ανάγκη η αριστεία να πάψει να χρησιμοποιείται ως κενό σύνθημα και να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο μέσα από θεσμούς που επιτρέπουν στους ικανότερους να προχωρούν χωρίς κομματικές, κοινωνικές ή διοικητικές εξαρτήσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η κριτική του στράφηκε στις στρεβλώσεις της ελληνικής πραγματικότητας, όπου η αξιοκρατία συχνά υποχωρεί μπροστά σε μηχανισμούς γνωριμιών, εξαρτήσεων και εσωτερικών ισορροπιών.

Το πρόβλημα, όπως αναδείχθηκε στην ομιλία του, δεν είναι η έλλειψη ικανών ανθρώπων.

Είναι η αδυναμία του συστήματος να τους αναγνωρίσει, να τους αξιοποιήσει και να τους κρατήσει στη χώρα.

Η ελευθερία ως προϋπόθεση δημιουργίας

Ο Γιάννης Ιωαννίδης συνέδεσε την αριστεία με την ελευθερία.

Χωρίς ελεύθερη σκέψη, ελευθερία της έρευνας και δυνατότητα έκφρασης διαφορετικών απόψεων, η πρόοδος –επιστημονική, κοινωνική ή πολιτική– περιορίζεται.

Η ελευθερία, υπό αυτή την έννοια, δεν παρουσιάστηκε απλώς ως συνταγματικό δικαίωμα, αλλά ως βασική προϋπόθεση για να μπορεί μια κοινωνία να παράγει ιδέες, γνώση και ανθρώπους που δεν φοβούνται να αμφισβητήσουν τις κυρίαρχες αντιλήψεις.

Η επιστημονική δημιουργία, αλλά και συνολικά η πνευματική ζωή, δεν μπορεί να αναπτυχθεί σε περιβάλλον που τιμωρεί την ανεξάρτητη σκέψη ή αντιμετωπίζει την κριτική ως απειλή.

Η εκπαίδευση στο επίκεντρο

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ελληνική εκπαίδευση.

Ο καθηγητής έθεσε εμμέσως αλλά σαφώς το ερώτημα εάν το εκπαιδευτικό σύστημα δημιουργεί ανθρώπους με ανεξάρτητη κρίση ή αν αναπαράγει ένα μοντέλο που περιορίζει τη δημιουργικότητα και την πραγματική αξιοκρατία.

Η εκπαίδευση, όπως προέκυψε από την παρέμβασή του, δεν μπορεί να περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων.

Οφείλει να καλλιεργεί κριτική σκέψη, υπευθυνότητα και τη δυνατότητα των νέων να κινηθούν πέρα από την πεπατημένη.

Σε διαφορετική περίπτωση, ακόμη και οι πιο ταλαντούχοι αναζητούν διέξοδο εκτός Ελλάδας.

Το brain drain ως σύμπτωμα βαθύτερου προβλήματος

Ακριβώς εκεί ο Γιάννης Ιωαννίδης έφερε στο προσκήνιο το brain drain.

Η φυγή νέων επιστημόνων και επαγγελματιών στο εξωτερικό δεν αποτελεί μόνο οικονομικό ή δημογραφικό ζήτημα.

Αποτελεί ένδειξη ότι ένα σημαντικό τμήμα του πιο παραγωγικού ανθρώπινου δυναμικού της χώρας δεν βρίσκει στην Ελλάδα τις συνθήκες για να εξελιχθεί.

Το πρόβλημα δεν λύνεται μόνο με οικονομικά κίνητρα.

Αφορά το συνολικό περιβάλλον: τις ευκαιρίες, την αξιοκρατία, την ελευθερία στην εργασία και στην έρευνα, την ποιότητα των θεσμών και τη δυνατότητα ενός νέου ανθρώπου να πιστέψει ότι η προσπάθειά του θα ανταμειφθεί.

Η Ελλάδα, με άλλα λόγια, δεν χάνει μόνο ανθρώπους.

Χάνει γνώση, δημιουργικότητα, πρωτοβουλία και ένα μέρος της μελλοντικής της προοπτικής.

Αιχμές για τις ελληνικές παθογένειες

Η ομιλία του Ιωαννίδη είχε και σαφές μήνυμα αυτοκριτικής.

Οι χρόνιες παθογένειες του ελληνικού κράτους και της κοινωνίας –η γραφειοκρατία, η αναξιοκρατία, η δυσπιστία προς την καινοτομία και η αδυναμία ουσιαστικής μεταρρύθμισης– εξακολουθούν να επιβαρύνουν την πορεία της χώρας.

Και όσο οι ίδιες δομές αναπαράγονται, τόσο δυσκολότερο γίνεται να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον στο οποίο η αριστεία να είναι πραγματικά επιθυμητή και όχι απλώς ανεκτή.

Το ζήτημα, τελικά, δεν είναι εάν η Ελλάδα διαθέτει ικανούς ανθρώπους.

Το ζήτημα είναι εάν μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε αυτοί οι άνθρωποι να θέλουν να μείνουν, να επιστρέψουν και να προσφέρουν.

Το μήνυμα από την επέτειο της «Εστίας»

Στην επετειακή εκδήλωση για τα 150 χρόνια της «Εστίας», η παρέμβαση του Γιάννη Ιωαννίδη λειτούργησε ως υπεν

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Γιατί ο φόβος του “φράχτη ελληνικης κυριαρχίας” δεν αντέχει νομικά – Απάντηση στον Ροζάκη για το “άπιαστο όραμα”

Η ίδια η UNCLOS έχει προβλέψει ειδικά, μέσω του καθεστώτος των διεθνών στενών, τη συνύπαρξη της παράκτιας κυριαρχίας με την απρόσκοπτη διεθνή διέλευση. Του Νικόδημου Καλλιντέρη.

Δημοσιεύτηκε

2 ημέρες πριν

στις

5 Οκτωβρίου 2026

από τον

Του Νικόδημου Καλλιντέρη


Η θέση του Καθηγητή Χρήστου Ροζάκη («Το άπιαστο όραμα των δώδεκα μιλίων», Τα ΝΕΑ, 3-4/10/2026), ότι ενδεχόμενη επέκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ναυτικά μίλια θα μετέτρεπε το Αιγαίο σε «ελληνική λίμνη» και θα δημιουργούσε έναν «φράχτη ελληνικής κυριαρχίας» που θα παρεμπόδιζε την ελεύθερη διεθνή ναυσιπλοΐα, χρήζει νομικής αποσαφήνισης.

Πρόκειται, άλλωστε, για επιχείρημα που προβάλλεται διαχρονικά και από την τουρκική πλευρά κατά της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.

Η UNCLOS, πέραν του δικαιώματος της αβλαβούς διέλευσης (innocent passage), θεσπίζει στα άρθρα 34-44 ειδικό καθεστώς για τα στενά που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα: τη διέλευση τράνζιτ (transit passage).

Στα στενά αυτά όλα τα πλοία και αεροσκάφη απολαμβάνουν δικαίωμα συνεχούς και ταχείας διέλευσης και υπέρπτησης. Τα παράκτια κράτη μπορούν μεν να θεσπίζουν κανόνες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τη ρύθμιση της θαλάσσιας κυκλοφορίας, την πρόληψη της ρύπανσης, την αποτροπή αλιευτικών δραστηριοτήτων κατά τη διέλευση και την εφαρμογή τελωνειακών, δημοσιονομικών, μεταναστευτικών και υγειονομικών κανόνων, δεν μπορούν όμως οι ρυθμίσεις αυτές να έχουν ως πρακτικό αποτέλεσμα την άρνηση, παρεμπόδιση ή αποδυνάμωση του δικαιώματος transit passage. Κυρίως, το άρθρο 44 UNCLOS ορίζει κατηγορηματικά ότι η διέλευση τράνζιτ δεν μπορεί να ανασταλεί (“There shall be no suspension of transit passage”).

Η Ελλάδα, εξάλλου, ήδη κατά την υπογραφή της UNCLOS το 1982 και εκ νέου κατά την κύρωσή της το 1995, δήλωσε ότι σε περιοχές με πολυάριθμα διάσπαρτα νησιά και πολλά εναλλακτικά στενά που εξυπηρετούν ουσιαστικά την ίδια διεθνή ναυτιλιακή οδό, το παράκτιο κράτος μπορεί να καθορίζει συγκεκριμένες διαδρομές μέσω των οποίων πλοία και αεροσκάφη τρίτων κρατών θα ασκούν το δικαίωμα transit passage, ώστε να συνδυάζονται οι ανάγκες της διεθνούς ναυσιπλοΐας και υπέρπτησης με τις απαιτήσεις ασφαλείας. Η ίδια η ελληνική δήλωση, επομένως, προϋποθέτει τη διατήρηση της διεθνούς ναυσιπλοΐας ακόμη και μέσα σε θαλάσσιες περιοχές που τελούν υπό ελληνική κυριαρχία.

Ένας θαλάσσιος χώρος μπορεί, συνεπώς, να βρίσκεται υπό την κυριαρχία της Ελλάδας και ταυτόχρονα να επιβαρύνεται από ένα ισχυρό και μη αναστελλόμενο δικαίωμα διελεύσεως υπέρ τρίτων κρατών.

Η επέκταση στα 12 ν.μ. θα μετέβαλε πράγματι ριζικά τη νομική γεωγραφία του Αιγαίου και θα αύξανε σημαντικά τη θαλάσσια έκταση υπό ελληνική κυριαρχία. Δεν θα δημιουργούσε, όμως, έναν «αδιαπέραστο φράχτη» ούτε θα απέκλειε τη διεθνή ναυσιπλοΐα, διότι η ίδια η UNCLOS έχει προβλέψει ειδικά, μέσω του καθεστώτος των διεθνών στενών, τη συνύπαρξη της παράκτιας κυριαρχίας με την απρόσκοπτη διεθνή διέλευση.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO58 λεπτά πριν

Παρουσίαση του βιβλίου «Στέλιος Καζαντζίδης: Δεν με σβήνει κανένας» στη Βέροια την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου

Η παρουσίαση θα πραγματοποιηθεί στην Αντωνιάδειο Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, στη Σκηνή «Οδυσσέας Γωνιάδης», με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.
GEOPOLITICO1 ώρα πριν

Ελληνική NAVTEX για αεροναυτική άσκηση στη θάλασσα του Καστελλόριζου

Αεροναυτική άσκηση χωρίς πυρά, νοτιοανατολικά της Ρόδου και στις θαλάσσιες προσβάσεις του συμπλέγματος του Καστελλόριζου
Πολιτική2 ώρες πριν

Η αναφορά του Γεραπετρίτη στην Κύπρο μπροστά στον Ρούμπιο! “Αναγκαία η λύση επανένωσης”

Ο κ. Γεραπετρίτης υπογράμμισε ιδιαίτερα τη σημασία της Κύπρου για την περιφερειακή ασφάλεια, τονίζοντας την ανάγκη επανένωσης της νήσου με...
Πολιτική2 ώρες πριν

Συγκρατημένος ο Ρούμπιο! Δεν πήρε θέση δημοσίως για το θέμα του καλωδίου

Ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ ρωτήθηκε ειδικότερα κατά πόσον η Ελλάδα μπορεί να υπολογίζει στη στήριξη των ΗΠΑ σε σημαντικά για...
Οικονομία2 ώρες πριν

Τουρκία: Η υπόθεση των επενδυτικών κεφαλαίων αγγίζει τον λαλίστατο και προκλητικότατο κατά της Ελλάδας Τσελίκ – Πολιτικό δίλημμα για τον Ερντογάν

Καταγγελίες για δισεκατομμύρια λίρες, ερωτήματα για σχέσεις κυβερνητικών στελεχών και πληροφορίες για λίστες δικαιούχων εντείνουν την πίεση στο AKP.

Δημοφιλή