Διεθνή
Πως να προχωρήσουμε στο Κυπριακό
Μια πρόταση συνδυαστικής προσέγγισης
Νίκος Περιστιάνης
Το Κυπριακό έχει φτάσει σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του Γ.Γ. του ΟΗΕ και των διαπραγματευτών, έχουν συμφωνηθεί τα περισσότερα και παραμένουν κάποιες (σημαντικές) λεπτομέρειες. Και όμως την ίδια στιγμή οι διαφορές των δύο πλευρών φαίνεται να έχουν ξαναγίνει αγεφύρωτες, ενώ στο εσωτερικό της δικής μας πλευράς μας ενώνει επιφανειακά η αντίθεση μας στις τουρκικές θέσεις – αν όμως οι συνομιλίες ξαναρχίσουν θα αναδειχθούν και πάλι οι μεταξύ μας διαφορές (κάποιοι οραματίζονται ακόμη ένα ενιαίο κράτος, άλλοι μια ομοσπονδία αλλά όχι διζωνική, ενώ κάποιες νέες φωνές μιλούν για εξελικτική ομοσπονδία). Το πιο σημαντικό είναι πως μεταξύ των πολιτών υπάρχει ένα γενικό μούδιασμα και μια απαισιοδοξία ως προς το εφικτό και τις δυνατότητες μιας λύσης.
Και όμως τα στοιχεία μιας λύσης είναι όλα εκεί. Θα μπορούσαν να συνδεθούν με ένα δημιουργικό τρόπο, έτσι που να γεφυρωθούν οι αποστάσεις μεταξύ ακόμη και των πιο ακραίων απόψεων, αλλά και να ικανοποιηθούν οι ανησυχίες των περισσοτέρων.
Αρχίζοντας από τις “κόκκινες γραμμές” της κάθε πλευράς
Πολύ συχνά γίνεται αναφορά σε “κόκκινες γραμμές” που πρέπει να χαράξουμε και να μην ξεπεράσουμε, αλλά ο καθένας ορίζει τις γραμμές αυτές με διαφορετικό τρόπο. Είναι όμως φανερό πως για τις δύο πλευρές οι γραμμές που δεν θα ήθελαν να ξεπεράσουν είναι οι εξής : α) για τους Ελληνοκύπριους κόκκινη γραμμή είναι η ύπαρξη και διεθνής αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Από το 1974 και μετά είναι η αναγνώριση της ΚΔ που βοήθησε τους Ελληνοκύπριους να αντιμετωπίσουν την στρατιωτική υπεροπλία της Τουρκίας και να επιβιώσουν με αξιοπρέπεια στη γή τους. Δεν μπορούν να διακινδυνέψουν να χάσουν την ασφάλεια της κρατικής στέγης, όπως φάνηκε και με την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν – απολύτως λογικό και θεμιτό.
β) Από την πλευρά τους οι Τουρκοκύπριοι θεωρούν κόκκινη γραμμή την προστασία που τους παρέχει η Τουρκία. Δεν πρόκειται να δεχτούν να χάσουν αυτή την προστασία, εκτός και αν είναι βέβαιοι πως κάποια άλλη διευθέτηση θα τους παρείχε ένα ικανοποιητικό αντιστάθμισμα.
Οι κόκκινες γραμμές των δύο πλευρών δεν είναι τυχαίες, αφού σχετίζονται άμεσα με έναν από τους κύριους παράγοντες του κυπριακού προβλήματος — το “διπλό πρόβλημα μειοψηφίας-πλειοψηφίας”: η Τουρκοκυπριακή μειοψηφία φοβάται εμάς, σαν πλειοψηφία στο νησί (εξού και το ιστορικό τους σημείο αναφοράς είναι το τι υπέφεραν μετά το 1964, ενώ βλέπουν το 1974 σαν λύτρωση). Ενώ εμείς φοβόμαστε το μέγεθος και την ισχύ της διπλανής μας Τουρκίας στην περιοχή (θεωρώντας το 1974 σαν την απαρχή των δεινών μας και του Κυπριακού προβλήματος).
Τι μας λένε αυτά τα δεδομένα; Πως δεν πρόκειται η κάθε πλευρά να ξεπεράσει την κόκκινη της γραμμή, εκτός και αν είναι απόλυτα βέβαιη πως η συνέχεια θα είναι τουλάχιστο εξίσου ασφαλής με το παρών καθεστώς πραγμάτων – και μάλιστα με σημαντικά ωφελήματα που να αντισταθμίζουν το ρίσκο που θα πάρει.
Συμπέρασμα: πρέπει να επιλυθούν όλες οι άλλες πτυχές του Κυπριακού, αλλά και να δημιουργηθούν στο μεταξύ οι συνθήκες που να επιτρέπουν στις δύο πλευρές να αποτολμήσουν την υπέρβαση, πριν φθάσουμε σε μια τελική, νέα ρύθμιση.
Να τεμαχίσουμε το πρόβλημα και τις ευθύνες
Μια από τις πιο δύσκολες πτυχές του Κυπριακού είναι πως αποτελεί ένα πολυσύνθετο και πολύπλοκο πρόβλημα, το οποίο προσπαθούμε να λύσουμε με ένα συνολικό τρόπο, έχοντας αποδεκτεί την αρχή πως “τίποτα δεν είναι συμφωνημένο αν δεν συμφωνηθούν όλα”. Επιπλέον, η λύση του προβλήματος στηρίζεται σε μερικά και μόνο πρόσωπα, ενώ οι υπόλοιποι Κύπριοι παρακολουθούν παθητικά, αγωνιζόμενοι να βρούν τα διάφορα λάθη στις ιδέες και τους χειρισμούς των πρωταγωνιστών. Λογικό είναι αυτός που θα πρέπει να πάρει τις τελικές αποφάσεις (στην περίπτωση μας ο Πρόεδρος της Κ.Δ.) να νιώθει αβάστακτη και ασήκωτη την ευθύνη – και να λυγίζουν τα πόδια του!
Όλα αυτά θυμίζουν ένα γνωστό παράδειγμα στη θεωρία της επίλυσης συγκρούσεων, που λέει πως είναι πολύ “δύσκολο να φάει κανείς έναν ελέφαντα, σε ένα και μόνο γεύμα”. Αν πρέπει να το κάνει, θάταν καλύτερα να τον τεμαχίσει σε μικρές φέτες, που να τις καταναλώσει σταδιακά. Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε πως θάταν καλά να βοηθήσουν και άλλοι στη μεγάλη αυτή προσπάθεια.
Στην περίπτωση του Κυπριακού έχουμε να επιλύσουμε ένα πρόβλημα που περιλαμβάνει στοιχεία συμφωνιών τερματισμού ενός πολέμου (πχ επιστροφή εδαφών και ανθρώπων, οριοθέτηση των εδαφικών περιοχών ελέγχου της κάθε πλευράς), την μελλοντική σχέση των μέχρι τώρα “εγγυητριών δυνάμεων” που θα αντικαταστήσει την Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960, καθώς και τη συμφωνία διαμοιρασμού των πολιτικών εξουσιών μεταξύ των δύο κοινοτήτων και την κατάρτιση του Συντάγματος ενός μελλοντικού κοινού ομοσπονδιακού κράτους, μαζί με τα ξεχωριστά συντάγματα των συστατικών πολιτειών.
Συμπέρασμα: να σπάσουμε το πρόβλημα στα βασικά του μέρη και να επωμιστούν τις ευθύνες περισσότεροι. Για παράδειγμα, αφού οι βασικές παράμετροι ενός μελλοντικού ομοσπονδιακού Συντάγματος έχουν ήδη συμφωνηθεί, με μερικές σημαντικές όμως διαφορές να παραμένουν, γιατί να περιμένουμε ένα τελικό σχέδιο στο οποίο οι πολίτες να πουν μονάχα ένα ναί ή ένα όχι; Γιατί να μην εμπλακούν από πρίν για να πάρουν οι ίδιοι μέρος στη διαδικασία, να διαπιστώσουν οι ίδιοι τις όποιες δυσκολίες και να μάθουν οι ίδιοι να επιλύουν με δημιουργικό τρόπο τις διαφορές τους; Η κλασική προσέγγιση θα ήταν να εκλέξει η κάθε κοινότητα ένα συμφωνημένο αριθμό προσώπων με τις απαραίτητες γνώσεις και / ή εμπειρίες για να συναποτελέσουν μια Συντακτική Συνέλευση η οποία θα επεξεργαστεί το μελλοντικό Σύνταγμα του τόπου. Μπορούν παράλληλα να δημιουργηθούν και άλλες ομάδες πολιτών και ειδικών που να συζητούν επι μέρους ή δύσκολες πτυχές του Συντάγματος, για να παραθέτουν απόψεις και εισηγήσεις στα μέλη της Συντακτικής Συνέλευσης. Μετά την κατάθεση του Συντάγματος από την Συντακτική Συνέλευση θα μπορούσαν να διοργανωθούν δημόσιες συζητήσεις για να συζητηθούν οι διάφορες πρόνοιες – και μόνο μετά την εμπλοκή αυτή των πολιτών να προχωρήσουμε σε ένα τελικό δημοψήφισμα.
Να συνδυάσουμε την ΔΔΟ με την εξελικτική οπτική
Έχω ήδη αναφέρει πως η μέχρι τώρα επίσημη πολιτική στηριζόταν στην αρχή πως πρέπει όλα τα ζητήματα να επιλυθούν ταυτόχρονα. Πόσο όμως ορθή είναι αυτή η άποψη; Οι κοινωνικές επιστήμες μας λένε ότι οι άνθρωποι δεν αλλάζουν σε μια νύκτα. Στην Κύπρο οι δυό κοινότητες έχουν αναπτυχθεί ξεχωριστά, ως δυό “παράλληλες κοινωνίες”, με διαφορετική εθνότητα, γλώσσα, θρησκεία, αφηγήσεις της ιστορίας, καθώς και με ξεχωριστούς θεσμούς (πχ ξεχωριστά σχολεία, ΜΜΕ, πολιτικά κόμματα, συντεχνίες, αθλητικά σωματεία) κ.ο.κ. Μάλιστα οι Τουρκοκύπριοι από το 1964 και μετά έχουν δημιουργήσει τις δικές τους πολιτικές δομές οι οποίες, έστω και χωρίς διεθνή αναγνώριση, λειτουργούν αυτόνομα, εμπεδώνοντας μια άλλη συλλογική ταυτότητα και καλλιεργώντας την προσήλωση σε ένα άλλο “κράτος”. Γιατί να πιστεύουμε πως όλα αυτά δεν θα αποτελέσουν πρόβλημα στην προοπτική μιας μελλοντικής συνύπαρξης, κάτω από την ίδια κρατική κοινή στέγη;
Για ακριβώς τους λόγους αυτούς κάποιοι Ελληνοκύπριοι έχουν προτείνει την υιοθέτηση μιας εξελικτικής λύσης. Να χωρίσουμε το πρόβλημα σε διάφορα μέρη, έτσι που κάθε τι που θα συμφωνείται ξεχωριστά, να εφαρμόζεται σε εκείνο το συγκεκριμένο στάδιο. Σωστή η προσέγγιση. Το πρόβλημα είναι πως οι περισσότερες από αυτές τις προτάσεις δεν έχουν σαφή κατάληξη. Προτείνουν να ξεκινήσουμε τη διαδικασία, να λυθούν όσο το δυνατόν περισσότερα προβλήματα, και να αποφασίσουμε μετά ποιά ακριβώς θα είναι η μορφή της λύσης.
Όμως δεν ξεκινούμε ένα ταξίδι χωρίς να ξέρουμε που πηγαίνουμε. Πρέπει να γνωρίζουμε ποιός θα είναι ο τελικός προορισμός, γιατί αυτός θα μας δίνει τον προσανατολισμό, αυτός θα μας κατευθύνει. Μπορεί να διαφοροποιήσουμε κάποια στοιχεία της πορείας καθ´οδόν, αλλά πρέπει να ξέρουμε που θέλουμε τελικά να φτάσουμε.
Στην περίπτωση του Κυπριακού, έχουμε συμφωνήσει εδώ και 50 χρόνια προς τα πού κατευθυνόμαστε. Θέλουμε μια ενωμένη πατρίδα, όπου οι δύο κοινότητες θα συνυπάρχουν ειρηνικά, σε μια κοινή πολιτεία όπου θα αποφασίζουν για κάποια ζητήματα ξεχωριστά (αυτο-κυβέρνηση), ενώ για κάποια άλλα μαζί (συγκυβέρνηση). Την ΔΔΟ την υποστηρίζουν τα Ηνωμένα Έθνη (δηλαδή όλα τα κράτη του κόσμου, εξαιρουμένης της Τουρκίας) και η Ευρωπαϊκή Ένωση, της οποίας αποτελούμε μέρος/ μέλος. Αυτά δεν μπορούμε να τα αλλάξουνε μονομερώς, εισάγοντας νέες ιδέες τις οποίες θα αποφασίσουμε εξελικτικά.
Συμπέρασμα: να συνδυάσουμε τις δύο προσεγγίσεις. Να μείνουμε στον τελικό προορισμό της ΔΔΟ και να μην πετάξουμε σκληρή δουλειά 50 ετών. Να σεβαστούμε ότι έχει συμφωνηθεί, διατηρώντας το δικαίωμα να εισηγηθούμε αλλαγές εκεί που θα πείθουμε και την άλλη πλευρά. Η εφαρμογή όμως να γίνεται σε στάδια για να δένει γερά κάθε τμήμα του συνόλου και να συμπληρωθεί σωστά το όλο οικοδόμημα.
Τα στάδια της διαδικασίας
Η όλη διαδικασία θα μπορούσε να διαρκέσει 5 περίπου χρόνια. Κάποια μέρη της διαδικασίας θα μπορούσαν να συντρέχουν – για παράδειγμα οι εργασίες για τη Συντακτική Συνέλευση θα μπορούσαν να αρχίσουν από τον πρώτο χρόνο και να συνεχίζονται παράλληλα με τις διάφορες άλλες εξελίξεις. Τα άλλα στάδια θα μπορούσε να ήταν τα εξής:
Αρχή με τα βασικά: επιστροφή των εδαφών, με πρώτη την επιστροφή της Αμμοχώστου και στη συνέχεια, σταδιακά, των υπόλοιπων περιοχών που έχουν συμφωνηθεί. Παράλληλα επιτρέπουμε τη λειτουργία του Λιμανιού της Αμμοχώστου και του Αεροδρομίου της Τύμβου, μέσα από μηχανισμούς που δεν θα συνεπάγονται την αναγνώριση της “ΤΔΒΚ”. Ταυτόχρονα εμπλέκονται οι Τουρκοκύπριοι σε μικτή Επιτροπή Στρατηγικής για τα θέματα φυσικού αερίου, ενώ συμφωνείται η απόδοση του 30% των όποιων εσόδων στην πλευρά τους. Για να αποδεχτούν αυτά τα βήματα οι Τουρκοκύπριοι, θα έχουμε συμφωνήσει εκ των προτέρων το επόμενο βήμα:
Επαναβεβαιώνουμε την αυτονομία των Τουρκοκυπρίων ως κοινότητα, στη βάση του Συντάγματος του 1960 – με τη διαφορά πως δεχόμαστε πως θα διοικούν πλέον οι ίδιοι την περιοχή που θα τους έχει απομείνει (περίπου 28-29%του εδάφους της ΚΔ). Εάν υπάρξει τελική λύση, αυτό το αυτόνομο τμήμα θα αποτελέσει μια από τις δύο συστατικές πολιτείες.
Αρχίζει η διαδικασία εφαρμογής του Ευρωπαϊκού κεκτημένου στην αυτόνομα διοικούμενη Τουρκοκυπριακή περιοχή. Στη διαδικασία αυτή αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο Ελληνοκύπριοι με σχετικές εμπειρίες και γνώσεις στους διάφορους τομείς της διαδικασίας – οπότε και ενθαρρύνεται η συνεργασία ΕΚ, ΤΚ, αλλά και στελεχών ή αξιωματούχων της ΕΕ. Ταυτόχρονα η ΚΔ καλεί σε συνεργασία τους ΤΚ σε διάφορους άλλους τομείς κοινού ενδιαφέροντος, όπως είναι το μεταναστευτικό (αιτητές ασύλου/ μετανάστες/ πρόσφυγες), τα περιβαλλοντικά θέματα, κ.ο.κ. Ενθαρρύνονται επίσης οι κοινές επιχειρηματικές δραστηριότητες, αλλά και διάφορα άλλα μέτρα συνεργασίας, με στόχο την περαιτέρω βελτίωση των σχέσεων και του κλίματος εμπιστοσύνης μεταξύ των κοινοτήτων.
Παράλληλα με τα πιο πάνω εκλέγονται εκπρόσωποι των δύο πλευρών για να συναπαρτίσουν την κοινή Συντακτική Συνέλευση, η οποία θα επεξεργαστεί το νέο Σύνταγμα της ομοσπονδίας. Αυτή η Συνέλευση θα ασχοληθεί με τα σχετικά ζητήματα, π.χ. της εκ περιτροπής Προεδρίας. Αφού η Συνέλευση αυτή θα απαρτίζεται από πολίτες με πολιτικές γνώσεις (και τους οποίους θα μπορούν να συμβουλεύουν ειδικές επιτροπές από ντόπιους και ξένους ειδικούς), θα μπορούν να συμφωνήσουν και σε πιθανές βελτιώσεις προνοιών που προκαλούν δυσκολίες στην άλλη πλευρά, νοουμένου ότι εξευρίσκονται κοινά αποδεκτές εναλλακτικές λύσεις. Ούτως ή άλλως τελικοί κριτές που θα αποδεχθούν ή όχι το Σύνταγμα θα είναι όλοι οι Κύπριοι πολίτες – όπως και θα έπρεπε.
Αφού συμπληρωθούν τα πιο πάνω στάδια, θα έχουν επιλυθεί τα περισσότερα ακανθώδη προβλήματα και θα απομένουν τα δύο θέματα των “κόκκινων γραμμών”: τα ξένα στρατεύματα και η έγκριση του Συντάγματος από τους πολίτες. Στο μεταξύ θα έχουν παραμεριστεί πολλά από τα ζητήματα που δημιουργούν εντάσεις στις σχέσεις των δύο κοινοτήτων, οι οποίες και θα έχουν διαπιστώσει κατά πόσο μπορούν να συνεργαστούν αρμονικά στην ειρηνική επίλυση των διαφορών τους, καθώς και στη συμφωνία των μελλοντικών όρων συνύπαρξης τους.
Αν οι εκτιμήσεις των πολιτών είναι θετικές τότε το Σύνταγμα θα έχει καλές πιθανότητες έγκρισης. Και αν όντως το Σύνταγμα εγκριθεί, τότε και μόνον θα αρχίσει η διαδικασία μετάβασης στο νέο πολιτειακό σύστημα. Οι Τουρκοκύπριοι θα συμμετέχουν στη διακυβέρνηση αφού θα έχουν αποχωρήσει τα Τουρκικά στρατεύματα και έχει υιοθετηθεί ένας νέος μηχανισμός ασφάλειας.
Αν το Σύνταγμα δεν εγκριθεί, θα σημαίνει πως οι δυό κοινότητες δεν είναι ακόμα έτοιμες να συγκατοικήσουν. Οπότε θα πρέπει να συμφωνήσουν αν θα συνεχίσουν την προσπάθεια βελτίωσης των σχέσεων τους, για να οδηγηθούν σε νέο δημοψήφισμα σε 3 ή 5 χρόνια.
Τί έχουμε να κερδίσουμε με την συνδυαστική προσέγγιση
Η προτεινόμενη προσέγγιση θεμελιώνεται στις προσπάθειες που έχουν γίνει από το επίσημο κράτος, όλα αυτά τα χρόνια, καθώς και στις εισηγήσεις πολλών πολιτών. Στη χειρότερη περίπτωση της μή-έγκρισης του Συντάγματος και μιας νέας μορφής πολιτεύματος, οι ΕΚ θα έχουν ανακτήσει τα εδάφη τους και θα έχουν βελτιώσει τις σχέσεις τους με τους Τουρκοκύπριους. Θα έχουν προωθηθεί οι πρόνοιες του Ευρωπαϊκού κεκτημένου σε όλη την Κύπρο και θα επαφίεται στην ΕΕ εάν θα δεχτεί τη συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στην Ένωση, με κάποιο ιδιαίτερο ίσως καθεστώς. Ούτως ή άλλως η ολοκληρωτική εξάρτηση των ΤΚ από την Τουρκία θα έχει μειωθεί στο ελάχιστο, λόγω της βελτίωσης της σχέσης τους με τους ΕΚ, αλλά και με την Ε.Ε.
Στην περίπτωση έγκρισης του Συντάγματος, και παραφράζοντας τον Τσόρτσιλ, δεν θα έχουμε φτάσει στο τέλος των προβλημάτων στις σχέσεις μας με την άλλη κοινότητα, ούτε καν στην αρχή του τέλους. Αλλά θα είναι, ίσως, το τέλος μιας κακής αρχής.
Νίκος Περιστιάνης
Κοινωνιολόγος
Πρόεδρος Ιδρύματος Universitas
Πηγή: Καθημερινή
Διεθνή
Flydubai: Επίθεση αυτοκτονίας στο Τελ Αβίβ ετοίμαζε ο συγκυβερνήτης της πτήσης
Ο δράστης, που κατάγεται από το Ομάν, σκόπευε να πραγματοποιήσει επίθεση αυτοκτονίας, εμπνευσμένος από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2002 στις ΗΠΑ, ανέφερε ο γενικός εισαγγελέας των ΗΑΕ.
Ο συγκυβερνήτης της πτήσης της flydubai από το Ντουμπάι για το Τελ Αβίβ, που στις 30 Σεπτεμβρίου επιτέθηκε στον κυβερνήτη πριν να τον εξουδετερώσουν οι επιβάτες, σχεδίαζε να καταλάβει το αεροπλάνο και να το ρίξει στο διεθνές αεροδρόμιο Μπεν Γκουριόν, σύμφωνα με τις εισαγγελικές αρχές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Ο δράστης, που κατάγεται από το Ομάν, σκόπευε να πραγματοποιήσει επίθεση αυτοκτονίας, εμπνευσμένος από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2002 στις ΗΠΑ, ανέφερε ο γενικός εισαγγελέας των ΗΑΕ. Ομολόγησε ότι έδρασε μόνος αλλά η έρευνα συνεχίζεται για τον εντοπισμό τυχόν συνεργών ή άλλων διασυνδέσεών του. Ο συγκυβερνήτης χρησιμοποίησε δύο προηγούμενες πτήσεις με προορισμό το Τελ Αβίβ για να ελέγξει τη διαδρομή και το αεροδρόμιο.
Ο ύποπτος πληρούσε τις απαιτήσεις ασφαλείας και προϋπηρεσίας ώστε να προσληφθεί από τη flydubai. Οι έλεγχοι που έγιναν από την εταιρεία τότε δεν αποκάλυψαν κάποια ένδειξη για τις φερόμενες «εξτρεμιστικές απόψεις» ή τρομοκρατικά σχέδιά του. Η «στροφή» του προς τον εξτρεμισμό και την τρομοκρατία αναδύθηκε για πρώτη φορά το 2017, πρόσθεσε ο εισαγγελέας, σύμφωνα με το επίσημο ειδησεογραφικό πρακτορείο των Εμιράτων.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ
Ρωγμές στη συμμαχία Ερντογάν–Αλίγεφ: Η ισλαμική μαντίλα και το Ισραήλ δοκιμάζουν τις σχέσεις Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν
Το δόγμα «ένα έθνος, δύο κράτη», πάνω στο οποίο οικοδομήθηκαν οι στενές σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν, βρίσκεται αντιμέτωπο με νέες πολιτικές και ιδεολογικές εντάσεις. Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγεφ διαμηνύει ότι δεν αποδέχεται ξένη κηδεμονία στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας του, την ώρα που στην Τουρκία εντείνονται οι αντιδράσεις για τους περιορισμούς στην ισλαμική μαντίλα και τη στρατηγική συνεργασία του Μπακού με το Ισραήλ. Οι εξελίξεις αναδεικνύουν τις διαφορετικές προτεραιότητες δύο στενών συμμάχων, με σημαντικές προεκτάσεις για τον Νότιο Καύκασο και τη Μέση Ανατολή.
Νέα ερωτήματα για τα όρια της στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν δημιουργούν οι τελευταίες τοποθετήσεις του Ιλχάμ Αλίγεφ, ο οποίος εμφανίζεται αποφασισμένος να υπερασπιστεί την αυτονομία της χώρας του απέναντι σε εξωτερικές πολιτικές και ιδεολογικές παρεμβάσεις.
Η αντιπαράθεση έχει δύο βασικές διαστάσεις: την αντιμετώπιση της ισλαμικής μαντίλας στο κοσμικό κράτος του Αζερμπαϊτζάν και τη διατήρηση της στενής αμυντικής και ενεργειακής συνεργασίας του Μπακού με το Ισραήλ.
Τα δύο αυτά ζητήματα δημιουργούν τριβές με πολιτικούς και θρησκευτικούς κύκλους της Τουρκίας, ιδιαίτερα όσους βρίσκονται κοντά στο κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Το μήνυμα Αλίγεφ: Καμία ξένη κηδεμονία
Η ένταση ήρθε στο προσκήνιο μετά την ομιλία του Αλίγεφ στο 8ο συνέδριο του κυβερνώντος Κόμματος Νέου Αζερμπαϊτζάν, στις 2 Οκτωβρίου 2026.
Ο Αζέρος πρόεδρος αναφέρθηκε στην ανάγκη προστασίας της λεγόμενης «ιδεολογικής ασφάλειας» της χώρας του, υπογραμμίζοντας ότι το Αζερμπαϊτζάν δεν χρειάζεται καθοδήγηση από ξένες δυνάμεις.
«Ας ξέρει ο καθένας τη θέση του, ας μην ανακατεύονται στις υποθέσεις μας, ας μη χώνουν τη μύτη τους στον τρόπο ζωής μας», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ο Αλίγεφ δεν κατονόμασε την Τουρκία. Ωστόσο, η χρονική συγκυρία των δηλώσεων και η αυξανόμενη κριτική που ασκείται από τουρκικούς κύκλους στην εσωτερική πολιτική του Αζερμπαϊτζάν οδήγησαν στην ερμηνεία ότι το μήνυμα απευθυνόταν, τουλάχιστον εν μέρει, προς την Άγκυρα.
Η τοποθέτηση αυτή αναδεικνύει ένα βασικό χαρακτηριστικό της πολιτικής του Μπακού: την επιδίωξη διατήρησης της εθνικής κυριαρχίας και της αυτονομίας των αποφάσεών του, ακόμη και έναντι του στενότερου στρατηγικού του συμμάχου.
Η μαντίλα προκαλεί αντιδράσεις στην Τουρκία
Στο επίκεντρο της διαφωνίας βρίσκονται οι περιορισμοί στη χρήση της ισλαμικής μαντίλας, του χιτζάμπ, στα δημόσια σχολεία του Αζερμπαϊτζάν.
Οι σχετικές ρυθμίσεις έχουν προκαλέσει αντιδράσεις από τουρκικά μέσα ενημέρωσης και οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον χώρο των θρησκευτικών δικαιωμάτων.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη συμβολική σημασία για την κυβέρνηση Ερντογάν.
Στην Τουρκία, η απαγόρευση της ισλαμικής μαντίλας στην εκπαίδευση, στον δημόσιο τομέα και σε κρατικούς θεσμούς αποτέλεσε επί δεκαετίες ένα από τα σημαντικότερα πεδία αντιπαράθεσης μεταξύ ισλαμιστικών και κεμαλικών πολιτικών δυνάμεων.
Η σταδιακή άρση των περιορισμών από τις κυβερνήσεις του AKP αναδείχθηκε σε κεντρικό στοιχείο της πολιτικής ταυτότητας του Ερντογάν.
Η διαφορετική στάση του Αζερμπαϊτζάν επαναφέρει αυτή την ιδεολογική διαφορά στο εσωτερικό του τουρκογενούς κόσμου.
Κατά την ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο, ο Τούρκος πρόεδρος επέκρινε τους περιορισμούς στη χρήση της μαντίλας, χαρακτηρίζοντάς τους «επίθεση στα πιο θεμελιώδη δικαιώματα των γυναικών».
Συνέδεσε μάλιστα το ζήτημα με την ισλαμοφοβία, την οποία κατηγόρησε ότι εξαπλώνεται στη Δύση.
Παρότι δεν αναφέρθηκε ονομαστικά στο Αζερμπαϊτζάν, οι δηλώσεις ερμηνεύτηκαν από ορισμένους ως έμμεση αναφορά στις πολιτικές του Μπακού.
Διαδήλωση στην Κωνσταντινούπολη κατά του Αλίγεφ
Η ένταση αποτυπώθηκε και στον δρόμο.
Στις 3 Οκτωβρίου, η τουρκική οργάνωση Özgür-Der πραγματοποίησε διαδήλωση έξω από το προξενείο του Αζερμπαϊτζάν στην Κωνσταντινούπολη, απαιτώντας την άρση των περιορισμών στη χρήση της ισλαμικής μαντίλας.
Κατά τη διάρκεια της κινητοποίησης, ορισμένοι ομιλητές αμφισβήτησαν ακόμη και το παραδοσιακό αφήγημα περί αδελφικής σχέσης των δύο χωρών.
Ο Αχμέτ Κερίμ Αρτούκ επέκρινε το Μπακού τόσο για την εσωτερική του πολιτική όσο και για τη συνεργασία του με το Ισραήλ.
«Λόγω του κοσμικού αυταρχισμού της, της ισλαμοφοβίας της και της συνεργασίας της με τους σιωνιστές καταπιεστές στην εξωτερική πολιτική, αυτή η κυβέρνηση δεν μπορεί να θεωρείται αδελφική. Η κυβέρνηση του Μπακού πρόσθεσε τα δάκρυα των Αζέρων αδελφών μας που φορούν μαντίλα στο αίμα των μαρτύρων μας στη Γάζα», δήλωσε.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αντανακλά την οπτική των διαδηλωτών και δεν αποτελεί επίσημη θέση του τουρκικού κράτους.
Η Χιουλιά Σεκερτζί, από την ίδια οργάνωση, συνέδεσε επίσης το ζήτημα του χιτζάμπ με τον πόλεμο στη Γάζα, υποστηρίζοντας ότι η υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών στο Αζερμπαϊτζάν και η υποστήριξη των Παλαιστινίων αποτελούν μέρος του ίδιου αγώνα.
Το Ισραήλ: Ο στρατηγικός εταίρος που ενοχλεί την Άγκυρα
Το δεύτερο σημαντικό ζήτημα αφορά τη διαχρονική συνεργασία του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ.
Σε αντίθεση με την Τουρκία, η οποία έχει υιοθετήσει ιδιαίτερα επικριτική στάση απέναντι στην ισραηλινή κυβέρνηση μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα, το Μπακού έχει διατηρήσει στενούς αμυντικούς και ενεργειακούς δεσμούς με το Τελ Αβίβ.
Η σχέση αυτή στηρίζεται σε δύο βασικούς πυλώνες.
Ο πρώτος είναι η εξαγωγή αζερικού πετρελαίου προς το Ισραήλ, το οποίο καλύπτει μέσω αυτών των προμηθειών σημαντικό μέρος των ενεργειακών του αναγκών.
Ο δεύτερος είναι η προμήθεια προηγμένων ισραηλινών οπλικών συστημάτων από το Αζερμπαϊτζάν.
Τα ισραηλινά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα συστήματα αναγνώρισης και άλλα προηγμένα οπλικά μέσα έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό των αζερικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Η συνεργασία έχει περιγραφεί συχνά από αναλυτές ως σχέση «πετρέλαιο έναντι όπλων».
Η σύνδεση αυτή έχει αποκτήσει πρόσθετη σημασία εξαιτίας της γεωγραφικής θέσης του Αζερμπαϊτζάν, το οποίο συνορεύει με το Ιράν, έναν από τους βασικούς στρατηγικούς αντιπάλους του Ισραήλ.
Για το Μπακού, η σχέση με το Τελ Αβίβ προσφέρει πρόσβαση σε προηγμένη στρατιωτική τεχνολογία και διευρύνει τις διεθνείς συνεργασίες του.
Για την Τουρκία, ωστόσο, η συνεργασία αυτή δημιουργεί πολιτικές αντιφάσεις, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία ο Ερντογάν έχει θέσει την αντιπαράθεση με την ισραηλινή κυβέρνηση στο επίκεντρο της περιφερειακής του ρητορικής.
Ναγκόρνο-Καραμπάχ: «Νικήσαμε μόνοι μας»
Ακόμη μία σημαντική πτυχή της αντιπαράθεσης αφορά τη διαφορετική αποτίμηση του πολέμου στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ.
Η Τουρκία είχε παράσχει εκτεταμένη πολιτική, στρατιωτική και τεχνική υποστήριξη στο Αζερμπαϊτζάν κατά τον πόλεμο του 2020, ενώ η συνεργασία των δύο χωρών ενισχύθηκε περαιτέρω με τη Διακήρυξη της Σούσα το 2021.
Ωστόσο, κατά την ομιλία του στις 2 Οκτωβρίου, ο Αλίγεφ υπογράμμισε ότι το Αζερμπαϊτζάν πέτυχε τη στρατιωτική του νίκη με δικές του δυνάμεις, προσθέτοντας ότι ο εξοπλισμός που χρησιμοποιήθηκε είχε αγοραστεί με αζερικούς πόρους.
Οι τοποθετήσεις του ερμηνεύτηκαν από ορισμένους Τούρκους σχολιαστές ως υποβάθμιση της τουρκικής συμβολής.
Η εφημερίδα Cumhuriyet επισήμανε στις 4 Οκτωβρίου ότι οι αναφορές στην ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική και στην αγορά όπλων με εθνικούς πόρους προκάλεσαν συζητήσεις στην Τουρκία.
Η συγκεκριμένη διαφωνία αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς η νίκη του Αζερμπαϊτζάν το 2020 παρουσιάστηκε από την κυβέρνηση Ερντογάν ως σημαντική επιτυχία της τουρκικής στρατιωτικής και εξωτερικής πολιτικής.
Από την πλευρά του, το Μπακού επιδιώκει να κατοχυρώσει την εικόνα μιας χώρας που αποφασίζει αυτόνομα και δεν οφείλει τις στρατηγικές επιτυχίες της σε ξένη κηδεμονία.
Το Αρμενικό και οι διαφορετικές διπλωματικές προτεραιότητες
Οι σχέσεις Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν επηρεάζονται επίσης από τις εξελίξεις στο Αρμενικό.
Η Άγκυρα διατηρεί κλειστά τα χερσαία σύνορά της με την Αρμενία, συνδέοντας την πλήρη εξομάλυνση των σχέσεων με τις εξελίξεις μεταξύ Μπακού και Γερεβάν.
Ωστόσο, οι προσπάθειες προσέγγισης Τουρκίας–Αρμενίας έχουν κατά καιρούς δημιουργήσει προβληματισμό στο Αζερμπαϊτζάν, το οποίο επιδιώκει να διατηρήσει καθοριστικό λόγο στις περιφερειακές διευθετήσεις.
Η στάση αυτή δείχνει ότι, ακόμη και μεταξύ δύο στενών συμμάχων, οι εθνικές προτεραιότητες δεν ταυτίζονται απολύτως.
Ομέρ Τσελίκ: Αδελφική σχέση Ερντογάν–Αλίγεφ
Η τουρκική κυβέρνηση επιχειρεί να διατηρήσει χαμηλούς τόνους απέναντι στη δημόσια συζήτηση που έχει αναπτυχθεί.
Ο εκπρόσωπος του AKP, Ομέρ Τσελίκ, υπογράμμισε ότι οι σχέσεις Ερντογάν και Αλίγεφ χαρακτηρίζονται από πραγματική αδελφική συνεργασία.
Παράλληλα, κατηγόρησε τρίτες χώρες και κύκλους που, κατά την εκτίμησή του, επιχειρούν να προκαλέσουν εντάσεις μεταξύ των δύο κρατών.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση δείχνει ότι η Άγκυρα δεν επιθυμεί τη μετατροπή των δημόσιων αντιπαραθέσεων σε επίσημη διπλωματική κρίση.
Εξάλλου, οι δύο χώρες εξακολουθούν να διατηρούν σημαντικές στρατιωτικές, ενεργειακές και οικονομικές σχέσεις, οι οποίες δημιουργούν ισχυρά κίνητρα για τη συνέχιση της συνεργασίας τους.
Η κρίσιμη διάκριση: Συμμαχία χωρίς ταύτιση συμφερόντων
Η πολιτική αντιπαράθεση γύρω από το χιτζάμπ και τις σχέσεις με το Ισραήλ αποκαλύπτει ότι το δόγμα «ένα έθνος, δύο κράτη» δεν εξαλείφει τις διαφορές εθνικών συμφερόντων και πολιτικής ταυτότητας.
Για την Τουρκία του Ερντογάν, η υπεράσπιση της ισλαμικής μαντίλας και η αντιπαράθεση με την ισραηλινή κυβέρνηση αποτελούν βασικά στοιχεία του δημόσιου πολιτικού της λόγου.
Για το Αζερμπαϊτζάν, η διατήρηση του κοσμικού χαρακτήρα του κράτους και η συνεργασία με το Ισραήλ συνδέονται με εσωτερικές επιλογές και μακροχρόνιους στρατηγικούς υπολογισμούς.
Πάντως, υπάρχει μια σημαντική διευκρίνιση ως προς τις δηλώσεις Αλίγεφ: στο πλήρες κείμενο της ομιλίας του δεν κατονομάζεται η Τουρκία ως στόχος των προειδοποιήσεών του. Ορισμένοι σχολιαστές εκτιμούν ότι αναφερόταν επίσης —ή κυρίως— σε πιέσεις που προέρχονται από το Ιράν.
Αντίστοιχα, η ρύθμιση της 21ης Σεπτεμβρίου για τις σχολικές ενδυμασίες στο Αζερμπαϊτζάν δεν αναφέρει ρητά τη λέξη «χιτζάμπ», αλλά απαγορεύει πρόσθετα ενδύματα που θεωρούνται ασύμβατα με την κοσμική αρχή της δημόσιας εκπαίδευσης. Η εφαρμογή της έχει ερμηνευθεί ως περιορισμός της ισλαμικής μαντίλας.
Οι παραπάνω διακρίσεις δεν αναιρούν την ύπαρξη πολιτικών τριβών, αλλά δείχνουν ότι δεν έχει τεκμηριωθεί ανοιχτή ρήξη ανάμεσα στις δύο κυβερνήσεις.
Το βασικό γεωπολιτικό συμπέρασμα είναι ότι το Μπακού επιχειρεί να διατηρήσει τη στρατηγική συμμαχία του με την Άγκυρα, χωρίς να εγκαταλείψει τη συνεργασία του με το Ισραήλ ή να αποδεχθεί εξωτερικές υποδείξεις για την εσωτερική του πολιτική.
Για την Τουρκία, η διαχείριση αυτών των διαφορών αποτελεί δοκιμασία της ικανότητάς της να συνδυάζει τη στενή συνεργασία με το Αζερμπαϊτζάν και τις δικές της ιδεολογικές και περιφερειακές προτεραιότητες.
Διεθνή
Πακιστάν: Έχουμε ήδη αναπτύξει σημαντικό αριθμό δυνάμεων στη Σαουδική Αραβία
Το πακιστανικό στρατιωτικό προσωπικό στη Σαουδική Αραβία «δεν θα διασχίζει τα σύνορα για να εξαπολύσει επίθεση εναντίον των Χούθι, αλλά θα ασχολείται με την άμυνα του εδάφους».
Το Ισλαμαμπάντ ανακοίνωσε ότι έχει αναπτύξει «σημαντικό αριθμό» ενόπλων δυνάμεων στη Σαουδική Αραβία για αμυντικούς σκοπούς, δήλωσε σε δημοσιογράφους ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Σαζάντ Χάιντερ Χαν.
«Από το Πακιστάν, έχουμε ήδη αναπτύξει σημαντικό αριθμό δυνάμεων, καθώς και πόρους στην πόλη του Ριάντ», τόνισε.
Πρόσθεσε ότι το πακιστανικό στρατιωτικό προσωπικό στη Σαουδική Αραβία «δεν θα διασχίζει τα σύνορα για να εξαπολύσει επίθεση εναντίον των Χούθι, αλλά θα ασχολείται με την άμυνα του εδάφους».
Οι Χούθι στην Υεμένη έχουν εξαπολύσει μαζικές αεροπορικές επιδρομές εναντίον της Σαουδικής Αραβίας, συμπεριλαμβανομένων επιθέσεων στο διεθνές αεροδρόμιο του Ριάντ χθες Πέμπτη όπου σκότωσαν τρία άτομα.
Το Πακιστάν υπέγραψε αμυντικό σύμφωνο με τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία τον Αύγουστο, δεσμεύοντας τις τρεις χώρες σε αμοιβαία βοήθεια σε περίπτωση επίθεσης εναντίον μιας από αυτές.
Αρνούμενος να πει αν βρίσκονται σε εξέλιξη νέες αναπτύξεις στρατευμάτων, ο Χαν άφησε να εννοηθεί ότι οι πακιστανικές δυνάμεις έχουν αναπτυχθεί πολλές φορές στη Σαουδική Αραβία από τη δεκαετία του 1980, ιδίως μετά την υπογραφή διμερούς συμφωνίας μεταξύ Ισλαμαμπάντ και Ριάντ το 2025.
Πρόσθεσε ότι εναπόκειται «στον οργανισμό και τη συμμαχία, στα αρχηγεία τους, να αποφασίσουν… πότε και πού» θα αναπτυχθούν οι δυνάμεις και σε ποιους αριθμούς.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ-AFP
Στην Ελλάδα συνελήφθη καταζητούμενος για το σκάνδαλο στον Δήμο Κωνσταντινούπολης – Η Τουρκία ζητά την έκδοσή του
Νέα εξέλιξη στην πολύκροτη δικαστική υπόθεση που αφορά τον Μητροπολιτικό Δήμο Κωνσταντινούπολης και συνδέεται με τον Εκρέμ Ιμάμογλου. Σύμφωνα με...
Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Γεώργιος: «Οι εξελίξεις στο Κυπριακό δεν οδηγούν πουθενά» – Ζητά αλλαγή στρατηγικής και αξιοποίηση της ΕΕ
Σαφές μήνυμα για την ανάγκη επαναξιολόγησης της στρατηγικής στο Κυπριακό έστειλε ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Γεώργιος, υποστηρίζοντας ότι οι μέχρι σήμερα...
Flydubai: Επίθεση αυτοκτονίας στο Τελ Αβίβ ετοίμαζε ο συγκυβερνήτης της πτήσης
Ο δράστης, που κατάγεται από το Ομάν, σκόπευε να πραγματοποιήσει επίθεση αυτοκτονίας, εμπνευσμένος από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2002...
Reuters: Στο μικροσκόπιο ο Τομ Μπάρακ – Οι επιχειρηματικοί δεσμοί και ο αγωγός των 15 δισ. δολαρίων
Σοβαρά ερωτήματα για τις επιχειρηματικές διασυνδέσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία και ειδικού απεσταλμένου του Ντόναλντ Τραμπ σε Ιράκ και...
Hürriyet: «Διπλωματική απογοήτευση για την Αθήνα» – Η τουρκική ανάγνωση της επίσκεψης Ρούμπιο και τα μηνύματα για τα F-35
Ως διπλωματική απογοήτευση για την Ελλάδα επιχειρεί να παρουσιάσει η τουρκική εφημερίδα Hürriyet την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο...
-
Αναλύσεις3 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO3 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας