«Πάντοτε πίστευα και η ιστορία μου έδινε  δίκαιο, ότι η Ελλάδα μπορεί να γίνει κέντρο μορφωτικό του κόσμου, όχι μόνο για το χθες αλλά για το αύριο», είχε αναφέρει ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης, μιλώντας πριν μερικά χρόνια στον ίδιο χώρο που βρισκόμαστε και εμείς απόψε, τιμώντας τη μνήμη και το έργο του, εδώ στην ιστορική Ένωση Ποντίων Σουρμένων.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης (Αλεξανδρούπολη 1951- Αθήνα 2024), έγραψε και ανέδειξε, θεμελίωσε και υπερασπίστηκε με συνέπεια την ανάγκη για την ανάδειξη της Γενοκτονίας, την κρίση του κεμαλισμού και το τουρκικό πρόβλημα, την απελευθέρωση των λαών της Μιράς Ασίας, την ενδογενή πολιτική και ανάπτυξη, την ιστορική και πολιτισμική αυτογνωσία, την κοινωνική δικαιοσύνη. Η βαθιά γνώση της Ελληνικότητας, της ιστορίας, η σύνθεση πολιτικής, φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας, τον οδήγησε στη δημιουργία μίας ολοκληρωμένης (πολιτικής) πρότασης για τον Ελληνισμό.

Παρότι πολλοί προσπάθησαν να τον απομονώσουν και να τον εξαφανίσουν από την επίσημη πολιτική σκηνή, αποτέλεσε και (θα) αποτελεί σημείο αναφοράς για όσους αναζήτησαν και (θα) συνεχίζουν να αναζητούν μία διαφορετική οδό για τον Ελληνισμό, με βάση την πολιτική, το ελληνικό ιστορικό και πολιτισμικό βάθος, τη συλλογική μνήμη, την αυτόχθονη σκέψη και την ανάγκη και αίτημα για ουσιαστική αναγέννηση του Ελληνισμού.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης υπήρξε μια πολυσχιδής προσωπικότητα η οποία άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της στην πνευματική, πολιτική και κοινωνική ζωή του Ελληνισμού και κατά γενική ομολογία ήταν ένας σημαντικός διανοούμενος, συγγραφέας, πολιτικός.

Η σκέψη του χαρακτηρίστηκε από μια βαθιά πατριωτική συνείδηση, συνδυασμένη με μια κριτική ματιά στις παθογένειες της ελληνικής πολιτικής, οικονομίας και κοινωνίας. Υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της αποκέντρωσης καθώς και της περιφερειακής και ισόρροπης ανάπτυξης, αναδεικνύοντας το προβληματικό, χρεοβόρο, παρασιτικό κράτος των Αθηνών, πιστεύοντας στη δυναμική και την αναγέννηση της ελληνικής περιφέρειας. Το συγγραφικό του έργο, πλούσιο και πολυδιάστατο, περιλαμβάνει βιβλία, μελέτες, άρθρα, δοκίμια και δημοσιεύσεις στο γραπτό και ηλεκτρονικό τύπο, συνεντεύξεις σε ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς (όπου αυτό ήταν επιτρεπτό…) με αντικείμενο τα εθνικά θέματα, τη Γενοκτονία, τη Μακεδονία, τον Πόντο και τη Μικρά Ασία, τον Ελληνισμό της Μεγάλης Ελλάδας, τις πόλεις και την ανάπτυξη, τον τουρισμό, τον αγροτικό και διατροφικό τομέα, για την πολιτική και τα κόμματα.

Μαζί με την πνευματική του παραγωγή, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης είχε ενεργό πολιτική δράση. Υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος μέλος της ομάδας που συνέγραψε την ιδρυτική του διακήρυξη, εκλεγμένο για δεκαετίες στα κομματικά όργανα και αγωνίστηκε για τις ιδέες του και την προώθηση της Ελληνικότητας με συνέπεια και ανιδιοτέλεια, έχοντας πάντα ως γνώμονα το συλλογικό συμφέρον. Αποχώρησε από το δημιούργημά του, έχοντας γνώση ότι το κράτος, το κόμμα, δεν είναι όχημα για καριέρα, πλουτισμό.

Η ιδιαίτερη γραφή του, η συνεχή του δράση, η πλούσια πολιτική του προσφορά, ο ασκητικός του βίος– είχε μηδενικό πόθεν έσχες- συγκροτούν, μεταξύ των άλλων, τα στοιχεία της μοναδικής του προσωπικότητας: ευγένεια και ήθος, αυστηρότητα και δικαιοσύνη, μεγαλοψυχία και φιλία, ιδέες και επιμονή, εντιμότητα και ανιδιοτέλεια, αξιοπρέπεια και θάρρος, ανδρεία, αγάπη και Ελληνικότητα. Καθοριστική είναι η (προφητική όπως ονομάστηκε) ομιλία του στο 4ο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ το 1996, ομιλία στην οποία αναφέρθηκε, προέβλεψε- αρκετοί έγραψαν ότι προφήτεψε- την οικονομική κρίση στην Ελλάδα: «Στο τέλος του κύκλου το 2004 ή το 2010 η Ελλάδα, αυτό που ονομάζω Τουρκομπαρόκ», θα γίνει «Βιλαέτι ή Γερμανικό Λάντερ». Ανέφερε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να θέσει στην ακριβή της διάσταση το Τουρκικό πρόβλημα, ονοματίζοντας τη μήτρα της ανωμαλίας στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και της Μικράς Ασίας: «Δεν υπάρχει Κυπριακό πρόβλημα, δεν υπάρχει πρόβλημα Αιγαίου, δεν υπάρχει πρόβλημα Θράκης υπάρχει ένα πρόβλημα: Το τουρκικό πρόβλημα.Και αυτό πρέπει να λυθεί με βάση τις αρχές, τις αξίες, και τα ιδανικά που αποτέλεσαν τα θεμέλια των ευρωπαϊκών δημοκρατιών.

Η 19^η Μαΐου

Μία εκ των κορυφαίων δραστηριοτήτων του, αφορά την ανάδειξη της Γενοκτονίας του Ελληνισμού, του μαζικού εγκλήματος εναντίον των Ελληνίδων και των Ελλήνων από την Τουρκία. Το 1985 μαζί με άλλους συναθλητές του, όπως του άρεσε να λέει, ιδρύει το Κέντρο Ποντιακών Μελετών και το 1986 δημοσιεύει το κείμενο του «Πόντιοι. Δικαίωμα στη Μνήμη», το οποίος όπως αναφέρει « άλλαξε την ποντιακή ιστορία. Δύο χρόνια μετά τον Αύγουστο του 1988 στο Δεύτερο Παγκόσμιο Ποντιακό Συνέδριο πρότεινα την 19^η Μαΐου ως ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων».

Το 1988 στο Β΄ Παγκόσμιο Ποντιακό Συνέδριο, εκτός από την αναγνώριση της Γενοκτονίας, αίτημα για το οποίο «κάθε λαός έχει δικαίωμα να απαιτεί με επιμονή την επίσημη αναγνώριση των αδικημάτων που διαπράχθηκαν εναντίον του». Την 24^η Φεβρουαρίου 1994 η Βουλή των Ελλήνων υλοποιεί την πρότασή και καθιερώνει τη 19η Μαΐου ως «Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου».

Συνεχίζει τις πρωτοβουλίες του, θέτει στη συνέχεια το Ποντιακό στον ΟΗΕ, αλλά και στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη. Μάλιστα αρκετές από τις παρεμβάσεις του είχαν σαν αποτέλεσμα την αναγνώριση της Γενοκτονίας από κοινοβούλια, καθώς και από φορείς σε όλον τον πλανήτη (Σουηδία, Αρμενία, ΗΠΑ, Καναδάς, Ιταλία, κ.ά). Η Τουρκία τον θεωρεί τον υπ΄ αριθμόν ένα εχθρό της, τον επικηρύσσει και όλο και πιο συχνά σενάρια δολοφονίας του έρχονται στην επιφάνεια.

Η καθοριστική συμβολή

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης πρότεινε με το προσωπικό του παράδειγμα, ένα διαφορετικό πολιτικό και αναπτυξιακό πρότυπο στην Ελλάδα, στηριγμένο στην αυτόχθονη σκέψη, στην τοπική παραγωγή, την παράδοση και τον πολιτισμό.

Διατύπωσε έντονη κριτική στις ελίτ και τα (μη) κόμματα όπως τα αποκαλούσε της μεταπολίτευσης, στην εξάρτηση της χώρας και υποστήριξε την ανάγκη για μια εθνική στρατηγική ανεξαρτησίας και αυτονομίας.

Προώθησε το ζήτημα της Γενοκτονίας,ανάδειξε το Τουρκικό πρόβλημα, επαναδιατύπωσε το νέο Ανατολικό Ζήτημα, τονίζοντας τη σημασία της ιστορικής μνήμης και της αποκατάστασης της αλήθειας.

Αντιπροσωπεύοντας μια κριτική, αυτόνομη και πατριωτική φωνή στην ελληνική πολιτική και διανόηση, φωνή η οποία αν και συχνά αγνοήθηκε, συκοφαντήθηκε, λοιδορήθηκε, απομονώθηκε ή περιθωριοποιήθηκε, η σκέψη του και η δράση του όχι απλώς δικαιώθηκε αλλά είναι προκλητικά επίκαιρη, ιδίως σε περιόδους κρίσης και αναζήτησης νέων μοντέλων ανάπτυξης και εθνικής αυτογνωσίας.

Ο λόγος, η πράξη, το έργο του Μιχάλης Χαραλαμπίδης άφησε μια μεγάλη κληρονομιά στην ελληνική πνευματική και πολιτική σκηνή, αναδεικνύοντάς τον ως μια προσωπικότητα με βαθιά επίδραση και διαρκή αξία.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης στην Ένωση Ποντίων Σουρμένων

Μέχρι το θάνατό του, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης η εμβληματική φυσιογνωμία του Ποντιακού Ελληνισμού και της πολιτικής σκέψης στην Ελλάδα, διατηρούσε μια βαθιά σχέση με την Ένωση Ποντίων Σουρμένων, με ένα ζωντανό χώρο μνήμης του Ελληνισμού.

Η σχέση αυτή δεν ήταν τυπική, αλλά βασιζόταν σε κοινούς αγώνες για την ανάδειξη του ποντιακού ζητήματος και την προστασία της ιστορικής μνήμης.

Για τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη η Ένωση αποτελούσε μια σταθερή βάση συνεργασίας και ως ένας ιστορικός προσφυγικός οικισμός, συμβόλιζαν για εκείνον τη ζωντανή συνέχεια του Ποντιακού πολιτισμού στον ελλαδικό χώρο. Με την Ένωση υπήρξαν συναθλητές, σε πλήθος πρωτοβουλιών που αφορούσαν τη διεθνοποίηση της Γενοκτονίας και η Ένωση ήταν από τους θερμότερους υποστηρικτές της πρότασής του, η οποία οδήγησε το 1994 στην αναγνώριση, από τη Βουλή των Ελλήνων, της 19ης Μαΐου ως Ημέρας Μνήμης.

Μετά τον θάνατό του, η σχέση αυτή σφραγίστηκε με έναν ιδιαίτερα συγκινητικό τρόπο. Αρχικώς, οι εκδηλώσεις της Ένωσης τον Απρίλιο του 2025 ήταν αφιερωμένες στη μνήμη του, εκδηλώσεις οι οποίες ξεκίνησαν με την ημερίδα με τίτλο «Το Νέο Ανατολικό Ζήτημα. Από το Δικαίωμα στη Μνήμη, στην 19η Μαΐου ως Διεθνή Ημέρα Θυμάτων του Κεμαλισμού». Στην ημερίδα μίλησαν συναθλητές του από τους λαούς για τους οποίους αγωνίστηκε ανιδιοτελώς σε όλη του τη ζωή: Έλληνες, Αρμένιοι, Ασσύριοι, Κούρδοι, Άραβες.

Ωστόσο η πράξη που έδωσε μία άλλη διάσταση στη μακροχρόνια αυτή σχέση ήταν τον Οκτώβριο του 2025, όταν η οικογένεια του Μιχάλη Χαραλαμπίδη δώρισε στην Ένωση Ποντίων Σουρμένων ένα σημαντικό μέρος της βιβλιοθήκης του καθώς και προσωπικά του είδη.

Η δωρεά περιλαμβάνει βιβλία που αντικατοπτρίζουν το πνευματικό και πολιτικό του έργο, καθώς και προσωπικά είδη, χειρόγραφα και κειμήλια που συνδέονται άμεσα με τη ζωή και τον αγώνα του. Τα βιβλία και τα προσωπικά του αντικείμενα βρίσκονται στη νέα πτέρυγα στο Ιστορικό και Λαογραφικό Ποντιακό Μουσείο, καθιστώντας τα επισκέψιμα στο κοινό. Η συμβολή του Μιχάλη Χαραλαμπίδη στην πατρίδα είναι πλέον κτήμα όλων των Ελληνίδων και των Ελλήνων.

Σαν σήμερα, στις 17 Απριλίου 1922, στο Βερολίνο, γράφτηκε ένα από τα πιο εμβληματικά κεφάλαια της αρμενικής ιστορικής μνήμης, αλλά και ένα από τα πιο ηχηρά επεισόδια μεταπολεμικής τιμωρίας εγκληματιών της Οθωμανικής περιόδου. Οι Αρσαβίρ Σιρακιάν και Αράμ Γιεργκανιάν, δύο από τους εκτελεστές της μυστικής Επιχείρησης «Νέμεσις», εκτέλεσαν τον Τζεμάλ Αζμί, πρώην νομάρχη Τραπεζούντας, έναν άνθρωπο που το όνομά του συνδέθηκε με ειδεχθή εγκλήματα κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Αρμενίων.

Δεν επρόκειτο για μια μεμονωμένη πράξη εκδίκησης. Ήταν μέρος μιας οργανωμένης επιχείρησης, σχεδιασμένης από Αρμενίους που επέζησαν του μαζικού εγκλήματος και αποφάσισαν να αναζητήσουν δικαιοσύνη εκεί όπου η διεθνής κοινότητα απέτυχε να την επιβάλει.

Η ημέρα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία και για τον Πόντο. Όχι μόνο επειδή ο Τζεμάλ Αζμί υπήρξε διοικητής της Τραπεζούντας, αλλά και επειδή ο ίδιος ο ποντιακός χώρος γνώρισε από κοντά τον μηχανισμό της βίας, των εκτοπισμών και της εξόντωσης που πρώτα χτύπησε τους Αρμενίους και στη συνέχεια έπληξε ευθέως και τον Ελληνισμό της Ανατολής. Γι’ αυτό και η μνήμη της 17ης Απριλίου 1922 δεν αφορά μόνο έναν αρμενικό ιστορικό σταθμό. Αφορά συνολικά τη μνήμη των χριστιανικών λαών της Ανατολής που βρέθηκαν αντιμέτωποι με το ίδιο οργανωμένο σχέδιο βαρβαρότητας.

Ο Τζεμάλ Αζμί και η Τραπεζούντα του αίματος

Ο Τζεμάλ Αζμί δεν ήταν ένας δευτερεύων τοπικός αξιωματούχος. Ήταν ένας από εκείνους τους κρατικούς μηχανισμούς που μετέτρεψαν την πολιτική εξόντωσης των Νεοτούρκων σε καθημερινή πράξη τρόμου. Ως νομάρχης Τραπεζούντας, το όνομά του συνδέθηκε με ωμότητα που ακόμη και έναν αιώνα μετά σοκάρει.

Σύμφωνα με τις ιστορικές καταγραφές, κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας, ο Αζμί θεωρήθηκε υπεύθυνος για τον πνιγμό περίπου 15.000 αρμενόπουλων. Η Τραπεζούντα μετατράπηκε σε τόπο μαρτυρίου. Η θάλασσα, που για αιώνες σήμαινε εμπορική κίνηση, ζωή και επικοινωνία για τους λαούς της Μαύρης Θάλασσας, μεταβλήθηκε σε τόπο θανάτου. Παιδιά, γυναίκες, άμαχοι, ολόκληρες οικογένειες εξαφανίζονταν κάτω από το βάρος μιας κρατικής πολιτικής που επιδίωκε όχι μόνο την εκτόπιση, αλλά την εξαφάνιση.

Αυτή η εικόνα της Τραπεζούντας δεν είναι θεωρητική. Τη βρίσκουμε και μέσα από την ποντιακή μαρτυρία, μέσα από τα κείμενα και τις καταγραφές που διασώζουν την ιστορική αλήθεια. Και σε αυτό το σημείο αποκτά τεράστια σημασία όσα έγραψε ο Δημήτρης Ψαθάς στη «Γη του Πόντου».

Τι έγραψε ο Δημήτρης Ψαθάς για τη σφαγή των Αρμενίων

Ο Ψαθάς δεν γράφει ψυχρά. Δεν παραθέτει ξερά δεδομένα. Μεταφέρει τη φρίκη μέσα από ντοκουμέντα, μαρτυρίες και επίσημα κείμενα που αποκαλύπτουν όχι μόνο το μέγεθος του εγκλήματος, αλλά και την υποκρισία με την οποία αυτό οργανώθηκε.

Στη «Γη του Πόντου», ο Ψαθάς περιγράφει πώς οι Νεότουρκοι, το 1915, βρήκαν ως πρόσχημα ένα κίνημα των Αρμενίων στο Βαν και αποφάσισαν τη γενική σφαγή. Δεν προχώρησαν όμως απροκάλυπτα. Ενήργησαν «με σύστημα, σοφά, μελετημένα», όπως γράφει. Πρώτα δημοσίευσαν επίσημη «δήλωση» που υποσχόταν προστασία, προσωρινή μετεγκατάσταση, ασφάλεια, τάξη και κρατική μέριμνα για τους Αρμενίους. Στη γλώσσα του κράτους, όλα έμοιαζαν διοικητικά, προσωρινά, σχεδόν πολιτισμένα. Στην πράξη, επρόκειτο για οργανωμένο σχέδιο αφανισμού.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ PONTOS VOICE

Γράφει η Φανούλα Αργυρού, ΣΗΜΕΡΙΝΗ

Διάβασα τα δύο κείμενα (μέρος Α και Β) του δημοσιογράφου κ. Παύλου Κ. Παύλου «Οι κασέτες του Κίσινγκερ» στα οποία αντιγράφει από το βιβλίο τού Tom Wells (“The Kissinger tapes”) στον «Φιλελεύθερο» και «Σημερινή» όπου ουσιαστικά κάνει παρουσίαση τού εν λόγω βιβλίου με επιπρόσθετα δικά του σχόλια.

https://simerini.sigmalive.com/article/2026/4/6/oi-kasetes-tou-kisingker-sta-a/ Μέρος A

https://simerini.sigmalive.com/article/2026/4/6/oi-kasetes-tou-kisingker/ Μέρος B

Δεν πιστεύω ότι οι κασέτες του Χ. Κίσινγκερ μπορούν να αποτελέσουν «πηγή για άλλα βιβλία, άρθρα αναλύσεις και έρευνες σε πολλές χώρες» από μόνες τους, δίχως την απαραίτητη μελέτη και διασταύρωση αφενός με τα επίσημα αμερικανικά αποδεσμευμένα έγγραφα και αφετέρου και κυρίως τα επίσημα βρετανικά αρχεία του κράτους στη Βρετανία που είναι και τα πρωτογενή, σε σχέση με την Κύπρο.

Επειδή και απλά το 1974 ήταν οι Βρετανοί και όχι οι Αμερικανοί (βλέπε Χ. Κίσινγκερ) που αποφάσιζαν το τι έγινε. Δεν ήταν τίποτα το στιγμιαίο. ΄Ηταν στη πράξη η εκτέλεση μιας διαχρονικής βρετανικής πολιτικής σε μυστική συνεργασία με την Τουρκία που ξεκίνησε από το 1955 την οποία ακολούθησε ο Χ.Κ λόγω αμοιβαίων συμφερόντων και «ειδικής σχέσης» ΗΒ/ΗΠΑ…

Την οποία ο Δρ Χ. Κίσινγκερ ακολούθησε, παρόλες τις διαφωνίες του κατά περίπτωση, ακριβώς και επειδή το Κυπριακό δεν ήταν αμερικανικό πρόβλημα αλλά βρετανικό, κοινοπολιτειακό, ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ! (Υπόψη ότι penholders στον ΟΗΕ ήταν και παραμένουν οι πρώην αποικιοκράτες Βρετανοί με το Φόρεϊν Όφις τους…)

Με το ιστορικά επιβεβαιωμένο με δικά τους επίσημα αρχεία, ενοχοποιητικό παρασκηνιακό ρόλο για διχοτομικό αποτέλεσμα με σχέδια και προσχέδια που ενισχύθηκαν το 1964 σε προετοιμασία του 1974 και έφθασαν στο σχέδιο «Χάνεϊ/Ανάν» το 2004 μέχρι το Κραν Μοντανά και συνεχίζουν…

Δεν έχω διαβάσει το εν λόγω βιβλίο του συγγραφέα Tom Wells αλλά ούτε αυτός (Τομ Γουέλς) ούτε κανένας άλλος μπορεί να καθορίσει ευθύνες στον Κίσινγκερ βασισμένος στις ημιτελείς τηλεφωνικές αυτές συνομιλίες δίχως να μελετήσει τα βρετανικά πρωτογενή έγγραφα για το Κυπριακό όπως και τα αμερικανικά, που είναι τα επίσημα αρχεία των κρατών.

Οι λόγοι που ο Κίσινγκερ μαγνητοφωνούσε τις τηλεφωνικές του συνομιλίες, ήταν δικαίωμά του θα έλεγε ένας. Όπως ο ίδιος εξήγησε, στην αποκαλυπτική ομιλία του ως ο επίσημος προσκεκλημένος στο Λονδίνο το 1982 στα 200χρονα του βρετανικού Υπ. Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας (κοινώς Φόρεϊν Όφις), προφανώς γιατί δεν εμπιστευόταν τους δικούς του! Είχε στενούς δεσμούς με τους Βρετανούς που πήγαιναν χρόνια πίσω… Ενδεικτικές οι αποκαλύψεις με την αποδέσμευση βρετανικών επισήμων Αρχείων στο Βρετανικό Εθνικό Αρχείο στο Λονδίνο τα οποία μελέτησα και δημοσίευσα.

Σχετικά τα δύο μου άρθρα «Σημερινή» 21.7.2019, καλύπτοντας αποδεσμεύσεις βρετανικών επισήμων εγγράφων στο Βρετανικό Εθνικό Αρχείο (με φωτο-αντίγραφα εγγράφων).

Ο Κίσινγκερ εμπιστευόταν περισσότερο τους Βρετανούς παρά τους δικούς του! Εκείνο που φανερώθηκε στα νέα έγγραφα είναι η μυστική συνεργασία του Δρος Χένρι Κίσινγκερ με τους Βρετανούς

https://simerini.sigmalive.com/article/2019/7/21/o-kisingker-empisteuotan-perissotero-tous-bretanous-para-tous-dikous-tou/ «Σημερινή», 21.7.2019

O Κίσινγκερ «χρωστούσε» στους Βρετανούς την επιτυχία των μυστικών του επαφών με την Κίνα. Εμπιστευόταν περισσότερο τους Βρετανούς…

https://www.onisilos.gr/?p=40288 από «Σημερινή», 17.12.2023

1982 – Ο Δρ Χένρι Κίσινγκερ επίσημος ομιλητής στα 200χρονα του Φόρεϊν Όφις

Τιμήθηκε το 1995 από τη Βασίλισσα Ελισάβετ

https://simerini.sigmalive.com/article/2026/4/11/1982-o-dr-khenri-kisingker-episemos-omiletes-sta-200khrona-tou-phorein-ophis/«Σημερινή», 11.4.2026

Αναφέρομαι στο Μέρος Α’ του κ. Π.Κ. Παύλου.

Έγραψε ο κ. Π. Παύλου – « …για τα γεγονότα στην Κύπρο, στην εισαγωγή του ο συγγραφέας (Τομ Γουέλς) υπενθυμίζει το γνωστό ότι αντιτάχθηκε σφόδρα στην επιστροφή τού έκπτωτου (sic) Προέδρου της Κύπρου Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, την ανησυχία του για την επιρροή των κομμουνιστών στο νησί, το δίλημμα που αντιμετώπιζε σχετικά με τον ποιον να στηρίξει στη θέση τού Προέδρου, μετά την άμεση απομάκρυνση «εκείνου του τύπου», του Σαμψών, που αποκάλεσε «νεκρή πάπια», και την ενδιάμεση λύση Κληρίδη, που του εισηγήθηκε ο Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών Τζέιμς Κάλαχαν…

Εισάγοντας το κεφάλαιο 31 (σελ. 559-581), το οποίο αναφέρεται στο Κυπριακό, ο Τομ Ουέλς σημειώνει ότι ο Κίσινγκερ είχε εκ των προτέρων γνώση του σχεδίου της Ελλάδας να ανατρέψει τον Μακάριο και αντιτάχθηκε στην απομάκρυνση των Ελλήνων αξιωματικών που έλεγχαν την Εθνική Φρουρά. Ανησυχούσε μήπως ο Αρχιεπίσκοπος στρεφόταν στη Σοβιετική Ένωση για να τον βοηθήσει να επιστρέψει στην εξουσία, προτάσσοντας το ότι αν το πετύχαινε, θα οδηγούσε τους κομμουνιστές να γίνουν «η κυρίαρχη δύναμη» στην Κύπρο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απέφυγαν τη δημόσια υποστήριξη είτε στον Μακάριο είτε στον Σαμψών. Πρώτη και επείγουσα έγνοια του ήταν να αποτρέψει πόλεμο Ελλάδας-Τουρκίας. Από τις απομαγνητοφωνήσεις προκύπτει καθαρά ότι αυτός ήταν που χειριζόταν την κατάσταση (ελάχιστα ο πρόεδρος Νίξον), παρουσιάζεται, μάλιστα, να προαναγγέλλει εξελίξεις πολύ προτού επισυμβούν!»

Μα, αυτή ήταν η πολιτική του Δρα Χένρι Κίσινγκερ το 1974, και είναι γνωστή, σε σχέση με το Κυπριακό! Ακριβώς έβλεπε περιφερειακά το θέμα και όχι ως υπεύθυνος για το Κυπριακό, καθώς αυτό ήταν βρετανικό θέμα και όχι αμερικανικό. Ενδιαφερόταν πρωτίστως όπως έγραψε και ο Γουέλς, να αποφευγόταν σύγκρουση Ελλάδας/Τουρκίας και λόγω του διπολισμού τότε δεν ήθελε τους Σοβιετικούς/κομμουνιστές να επέμβουν…

Το γεγονός ότι δεν του άρεσε ο Αρχ. Μακάριος και πάλι ήταν δικαίωμά του εφόσον εκείνος ενδιαφερόταν για τα αμερικανικά συμφέροντα. Και ήταν λόγω των στενών του (Μακαρίου) σχέσεων με τους Σοβιετικούς/ΑΚΕΛ στην Κύπρο. Και η υποστήριξή του προς αντικατάσταση του Αρχ. Μακαρίου με τον Γλ. Κληρίδη, που ήταν όπως γράφει και ο Γουέλς, βρετανική εισήγηση, επιβεβαιώθηκε προ πολλού από τα άκρως αποκαλυπτικά βρετανικά επίσημα αρχεία.

Η υποστήριξή του προς τον Γλ. Κληρίδη ήταν ξεκάθαρη και εξηγείται στο μήνυμα/προειδοποίησή του προς τους «αρχιτέκτονες» Βρετανούς (Γουίλσον/Κάλαχαν) μέσω του βρετανού πρέσβη Ραμσπόθαμ στην Ουάσιγκτον στις 18 Ιουλίου 1974: Ότι δεν είχαν μελετήσει καλά τις συνέπειες τού τι είχαν αποφασίσει να κάνουν (εννοείται συνεννοηθεί με τον Τούρκο πρωθυπουργό Ετζεβίτ την προηγούμενη στο 10 Downing Street όταν του έδωσαν το πράσινο φως να εισβάλει φθάνει να μην ενοχλούσε τις Βρετ. Βάσεις). Εξήγησε και γιατί δεν υποστήριζε εκείνη τη στιγμή, όπως ο Μακάριος, Βρετανοί, Σοβιετικοί και Τούρκοι, την άμεση αποχώρηση των Ελλήνων Αξιωματικών, και χαρακτήρισε τον Μακάριο «ανδρείκελο των Τούρκων» («guise of a Turkish stooge») …

Ιδού το μήνυμα στις 18.7.1974:

Από το βιβλίο μου «Διζωνική vs Δημοκρατία 1955-2019»).

«18 Ιουλίου 1974 – Διαφωνία με Δρα Henry Kissinger

Ο Kissinger θεωρούσε τον Μακάριο «ανδρείκελο των Τούρκων» προφανώς γιατί είχε δώσει την συγκατάθεσή του στους Βρετανούς για συνεργασία Τουρκίας/Βρετανίας (βλέπε εισβολή!) γιατί αφελέστατα (επιεικώς θα έλεγα) πίστευε η Τουρκία θα επενέβαινε για να τον αντικαταστήσει ως Πρόεδρο…

O James Callaghan ενημέρωσε στις 18 Ιουλίου 1974 τον Βρετανό Πρωθυπουργό Harold Wilson (ο οποίος βρισκόταν στο Παρίσι) για την τηλεφωνική επαφή που είχε μαζί τους ο Αμερικανός Υπ. Εξωτερικών Henry Kissinger (μέσω του βρετανού πρέσβη στην Ουάσιγκτον). Το περιεχόμενο του τηλεγραφήματος αυτού είναι άκρως αποκαλυπτικό για τα γεγονότα που έλαβαν χώρα ώρες πριν από την τουρκική εισβολή και τη στάση του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, της Βρετανίας και του Kissinger.

«Ο Kissinger μού τηλεφώνησε (ενημέρωσε ο πρέσβης το Λονδίνο), σήμερα το πρωί. Είχε δει το πρόχειρο ψήφισμα που ετοιμάσαμε και για να είμαι ειλικρινής δεν του άρεσε. Ευχόταν να μην το παρατραβούσαμε στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Τον διαβεβαίωσα ότι δεν είχαμε ακόμα αποφασίσει τελικά για ψήφισμα και ότι εξ΄ όσων γνώριζα δεν θα υπάρξει σημαντική κίνηση σήμερα στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Ο Kissinger πιστεύει θα είναι λάθος να παρουσιαστεί ψήφισμα στο Συμβούλιο Ασφαλείας που να δίνει ανεπιφύλακτη υποστήριξη στον Μακάριο και να δεσμεύει νομικά το Συμβούλιο για κάτι που δεν είμαστε εις θέση να εκπληρώσουμε. Οι Αμερικανοί, είπε, δεν έχουν κάνει κανένα βήμα για ψήφισμα αλλά ανησυχούσε για τις δικές μας ενέργειες, που κανονικά περιορίζονταν σε διπλωματικά βήματα (που δεν είχαν προοπτική επιτυχίας αλλά μπορούσαν να δώσουν νόμιμες δικαιολογίες στους Ρώσους να επέμβουν στο Κυπριακό που ίσως να οδηγήσει και σε στρατιωτική τους επέμβαση).

Του είπα ότι η υποστήριξή μας προς τον Μακάριο δεν ήταν ανεπιφύλακτη: Είχε ζητήσει να μην αναγνωρίσουμε το νέο καθεστώς και δεν του είπαμε τίποτα περισσότερο από το ότι θα λάβουμε πλήρως υπόψη μας την έκκλησή του. Πρόσθεσα ότι η μια από τις ανησυχίες μας για το πρόχειρο ψήφισμα που ετοιμάσαμε ήταν για να προκαταλάβουμε οποιαδήποτε κίνηση από τους Αδέσμευτους. Όμως ο Kissinger πιστεύει ότι το ψήφισμά μας μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερες δυσκολίες. Η αμερικανική ανησυχία ήταν να εμποδιστούν ρωσικά στρατεύματα από το να πάνε στο νησί. Οι Αμερικανοί δεν θα το επέτρεπαν αυτό οποιαδήποτε και να είναι η νομική θέση και θα το εκτιμούσε «αν οι σύμμαχοί μας δεν το έκαναν περισσότερο νόμιμο απ΄ότι είναι».

Συζητήσαμε στη συνέχεια το θέμα των Ελλήνων αξιωματικών. Ο Kissinger επανέλαβε ότι το να πιέζουμε για την αποχώρηση των από την Κύπρο μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνη αλλαγή στο ισοζύγιο δυνάμεων στην Κύπρο. Δίχως την δυνατή παρουσία κάποιων Ελλήνων αξιωματικών, αυξανόταν η πιθανότητα ταραχών που μπορούσαν να μετατραπούν σε ενδοκοινοτική διαμάχη. Του είπα ότι έχει κάποια βάση αυτό αλλά δεν ήταν ακριβώς έτσι που μου είχε μιλήσει χθές. Ο Kissinger είπε δεν ήταν εναντίον της απόσυρσης των αξιωματικών, όμως αυτό δεν έπρεπε να προηγηθεί μιας συνταγματικής λύσης. Ο Kissinger είπε ότι δεν ήθελε καθόλου ψήφισμα σήμερα στα Ηνωμένα Έθνη. Θα ήταν αρκετά ικανοποιημένος με μια συνεδρία του Συμβουλίου στις 19 Ιουλίου κατά τη διάρκεια της οποίας ο Μακάριος να έκανε την δήλωσή του. Και πριν από μίαν τέτοια σημαντική κίνηση στο Συμβούλιο, ήλπιζε να συμφωνούσαμε να φέρουμε τους Έλληνες και Τούρκους μαζί στο Λονδίνο ίσως την Κυριακή 21 Ιουλίου, και να προσπαθήσουμε να δουλέψουν για μια συνταγματική λύση στη βάση των συμφωνιών του 1960. Οι ΗΠΑ θα έδιναν την πλήρη υποστήριξή τους για μια πρόταση πάνω στην οποία να βασιστεί ένα ψήφισμα. Ρώτησα τι είδος συνταγματικής λύσης είχε υπόψη του. Ο Kissinger είπε ήταν της άποψης ότι εμείς μπορούσαμε να τροποποιήσουμε τα πράγματα με μια αποδεκτή εναλλακτική λύση που να αποκλείει τον Μακάριο και τον Σαμψών. Π.χ. με τον Κληρίδη. Αυτό θα σήμαινε ουσιαστικά οι Έλληνες να εγκαταλείψουν τον Σαμψών και εμείς (Βρετανοί) και Τούρκοι να εγκαταλείψουμε τον Μακάριο. Για τους Τούρκους (είπε) αυτό δεν θα είναι και μεγάλη θυσία καθώς ποτέ τους δεν τον εμπιστεύθηκαν.

Ο Kissinger αμφέβαλλε κατά πόσο οι Κύπριοι πραγματικά θα δεχόντουσαν πίσω τον Μακάριο υπό τις παρούσες συνθήκες, ως ένα ανδρείκελο των Τούρκων (guise of a Turkish stooge). Ούτε στον Μακάριο θα άρεσε αυτός ο ρόλος, και ίσως εν καιρώ, να επεδίωκε να προσαρμόσει τη θέση του γυρνώντας προς τους Ρώσους.

Ο Kissinger εμφανώς ανησυχούσε, ότι ίσως να δεσμευόμαστε πέραν του δέοντος, χωρίς να μπορούμε να υπολογίζουμε τις πιο μακροπρόθεσμες συνέπειες. Μου ζήτησε να σας μεταφέρω αμέσως αυτές τις απόψεις, τονίζοντας τη βαθιά του ανησυχία. Για περαιτέρω λεπτομέρειες των θέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για το πρόχειρο ψήφισμά μας δέστε …».

«…Kissinger reiterated that to press for their withdrawal (Greek Officers) in the existing situation, could produce a dangerous shift in the power balance in Cyprus. Without the stiffening presence of some Greek officers, the chance of disorder spilling over into inter communal strife would be increased…. Kissinger doubted whether the Cypriots would really welcome Makarios back in the present circumstances, in the guise of a Turkish stooge. Nor would Makarios himself relish that role, and he might well, in due course, seek to adjust his position by turning to the Russians.

Kissinger was clearly troubled that we might be committing ourselves too far without being able to calculate the longer-term consequences…»

Ανέφερε στη συνέχεια ο κ. Π. Κ. Παύλου:

Κίσινγκερ -Ανατόλι Ντομπρίνιν, Σοβιετικός Πρέσβης -15/7/1974, 05.30 μ.μ. (Ώρα ΗΠΑ)

Κ.:- Μόλις λάβαμε μήνυμα από την Κύπρο ότι ο σύμβουλός σας ρώτησε τον Βρετανό Ύπατο Αρμοστή πώς θα ένιωθαν οι Βρετανοί για την επέμβαση σοβιετικών στρατευμάτων για την αποκατάσταση της τάξης.

Ντ.: Στρατεύματα; Αμφιβάλλω πολύ γι’ αυτό, μου ακούγεται απίστευτο.

Κ.: Και σε μένα. Αν σχεδιάζατε κάτι τέτοιο θα μας το έλεγες;

Ντ.: Ναι.

Κ.: Ξέρετε ότι δεν θα το ευνοούσαμε.

Ντ.: Το ξέρω. Τι γίνεται με τον Μακάριο;

Κ.: Έχω μια αναφορά από το Ισραήλ. Λένε ότι τον άκουσαν στο ραδιόφωνο.

Ντ.: Ξέρω ότι αυτό (επανέρχεται στα στρατεύματα) θα μπορούσε να συμβεί, μόνο αν το ζητούσε ο Μακάριος και μετά θα έπρεπε να συζητηθεί.

Και εδώ υπάρχει κάποια εξήγηση για την πληροφορία που είχε ο Κίσινγκερ για σοβιετικά στρατεύματα. Καταρχήν πάμε πίσω στο 1972 σε ένα δημοσίευμα της «Εστίας» Αθηνών.

Από το βιβλίο μου «Διζωνική vs Δημοκρατία» 1955-2019:

1) 1972 – Ρωσικές υποσχέσεις προς Μακάριο ότι θα σταματούσαν τους Τούρκους σε περίπτωση εισβολής…

«Σύμφωνα με είδηση στην ελληνική εφημερίδα «Εστία» (Αθήνας) του Σαββάτου, η συμφωνία με την οποία η Κυπριακή Κυβέρνηση εισήγαγε όπλα από την Τσεχοσλοβακία έγινε από τον Μακάριο κατά την επίσκεψή του στη Μόσχα τον περασμένο Ιούνιο. Διευθετήθηκε σύμφωνα με την είδηση, όπως τα όπλα σταλούν από γιουγκοσλαβικό λιμάνι. Τρεις Ρώσοι στρατιωτικοί σύμβουλοι στάλθηκαν στην Κύπρο να εκπαιδεύσουν τις ένοπλες δυνάμεις του Λυσσαρίδη στον χειρισμό των τσεχοσλοβακικών όπλων ενώ άλλοι Kύπριοι χειριστές όπλων στάλθηκαν στην Πράγα για εκπαίδευση. Όταν έκλεισε η συμφωνία, συνεχίζει η είδηση, οι Ρώσοι είπαν στον Μακάριο ότι η Σοβιετική Ένωση μπορούσε να επέμβει σε υποστήριξη της Κυβέρνησης της Λευκωσίας αλλά μόνο αν υπήρχε στρατιωτική επέμβαση από έξω, δηλαδή μια τουρκική απόβαση. Σε περίπτωση εσωτερικών ταραχών ο Μακάριος θα έπρεπε να ξεκαθαρίσει με τους αντιπάλους του και να απαλλαγεί από την ελληνική επιρροή με τις δικές του προσπάθειες και με τη βοήθεια των συνεργατών του. Η βοήθεια της Μόσχας περιοριζόταν στα όπλα και στους σύμβουλους.

Η Εστία επίσης γράφει πως την «προεδρική φρουρά» που ο Μακάριος δημιούργησε υποτίθεται έπρεπε να ηγούνταν οι «Κύπριοι συνταγματάρχες» Αζίνας και Μυριανθόπουλος πρώην αξιωματικοί του Ελληνικού Στρατού που βρίσκονται στην Κύπρο τα τελευταία δώδεκα χρόνια. Τέλος η εφημερίδα λέγει ότι τα όπλα κόστισαν ένα εκατομμύριο λίρες. Πληρώθηκαν μέσω συμφωνιών με το σιδηρούν παραπέτασμα, τα λεφτά δόθηκαν από την Αρχιεπισκοπή Κύπρου και το Μοναστήρι του Κύκκου».

(Από μια πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση από τη βρετανική πρεσβεία στην Αθήνα ημερ. 14 Φεβρουαρίου 1972. Ο Δρ Βάσος Λυσσαρίδης ήταν ο προσωπικός γιατρός του Μακαρίου και αργότερα ιδρυτής του Σοσιαλιστικού Κόμματος ΕΔΕΚ στην Κύπρο).

2) Και τώρα προχωράμε στις 11 Ιουλίου 1974 όταν ο τότε Έλληνας πρέσβης στην Κύπρο Ευστάθιος Λαγάκος μεταξύ άλλων, είπε στον Βρετανό Υπ. Αρμοστή στην Κύπρο Στίβεν ΄Ολβερ, ότι η επιστολή Μακαρίου προς πρόεδρο Γκιζίκη γράφτηκε και στάλθηκε δίχως καμία διαβούλευση με το υπουργικό συμβούλιο. Αυτή ήταν μια άκρως προσωπική πολιτική, για την οποία ο Μακάριος βασιζόταν αποκλειστικά σχεδόν πάνω σε μια κλίκα στενών συμβούλων. Τους Χριστοδούλου, Τομπάζο, Λυσσαρίδη, που ήταν όλοι Κομμουνιστές ή πρώην Κομμουνιστές. Ο Λαγάκος είχε λόγο να πιστεύει ότι ο Αρχιεπίσκοπος βασιζόταν πολύ στις διαβεβαιώσεις που του είχαν δώσει οι Ρώσοι, που του είχαν εγγυηθεί ότι, σε περίπτωση ταραχών στην Κύπρο, «δεν θα επιτραπεί σε κανένα τρίτο μέρος να επέμβει…» Ο πρέσβης Λαγάκος πέθανε στις 4 Μαρτίου 2004 σε ηλικία 82 ετών.

3) Ο Τομπάζος στην Τσεχοσλοβακία μια εβδομάδα πριν από το πραξικόπημα έφερε όπλα

Σε συνέντευξή του στη «Σημερινή» στις 15 Ιουλίου 1999 ο πρώην προϊστάμενος της ΚΥΠ (Κυπριακής Υπηρεσίας Πληροφοριών) και στενός συνεργάτης του Μακαρίου Γεώργιος Τομπάζος αποκάλυψε ότι ο Αρχ. Μακάριος γνώριζε ότι θα γινόταν το πραξικόπημα, και στην προσπάθειά του να το αποτρέψει έφερε, μια μόνο βδομάδα πριν από τις 15 Ιουλίου 1974, όπλα από την Τσεχοσλοβακία, μέρος των οποίων δόθηκε στο Εφεδρικό Σώμα. Και ότι ο ίδιος (Τομπάζος) ήταν που πήγε στην Τσεχοσλοβακία και τα έφερε…

(«Αποκαλύψεις του πρώην αρχηγού της ΚΥΠ» του δημοσιογράφου Κορνήλιου Χατζηκώστα).

Και συνέχισε ο κ. Π. Κ. Παύλου από το βιβλίο του Τ. Γουέλς:

Κίσινγκερ -Κάλαχαν, Υπουργός Εξωτερικών Βρετανίας -16/7/74, 10.15 π.μ.

Κάλ.: Ο Μακάριος μάς ζήτησε άδεια να μεταβεί στην περιοχή της βάσης μας. Του τη δώσαμε και τώρα σκεφτόμαστε να τον επιβιβάσουμε σε αεροπλάνο μας.

Κ.: Αν αυτό είναι το θέμα, εντάξει, δεν τον θέλουμε να ηγηθεί ενός κινήματος και να ζητήσει τη βοήθεια των Σοβιετικών.

Κάλ.: Σωστά. Πάω να κάνω μια δήλωση στη Βουλή των Κοινοτήτων. Θα πω ότι μας ζήτησε να πάει στη βάση μας. Θα συνεχίσω λέγοντας ότι ο πρέσβης μας ενημερώνει την Ελληνική Κυβέρνηση ότι οι Έλληνες στρατιωτικοί της Εθνικής Φρουράς πρέπει να αντικατασταθούν το συντομότερο δυνατό.

Κ.: Περιμένετε, νομίζω ότι δεν πρέπει να πάρουμε γρήγορη απόφαση γι’ αυτό.

Κάλ.: Αυτό θα μείωνε την ένταση στην περιοχή.

Κ.: Μόλις ξεκαθαρίσει η κατάσταση, καλώς. Αλλά αν γίνει εμφύλιος πόλεμος, θα εμπλακούμε.

Κάλ.: Πώς το βλέπετε αυτό;

Κ.: Αν ο Μακάριος φύγει από το νησί, η εκτίμησή μου θα είναι διαφορετική από ό,τι αν μείνει και ηγηθεί ενός εμφυλίου. Κύριο μέλημά μου είναι να κρατήσω τις εξωτερικές δυνάμεις έξω από αυτό. Μπορούμε να ζητήσουμε από την Ελληνική Κυβέρνηση να δηλώσει τις προθέσεις της. Για τους Έλληνες στρατιωτικούς που είναι εκεί, θα επανέλθουμε, αλλά όχι σήμερα. Μόλις ξεκαθαρίσουν τα πράγματα, τότε μπορούμε να κάνουμε κάτι. Δεν υποστηρίζουμε την Ένωση.

Ο Κάλαχαν κρατούσε ενήμερο τον Κίσινγκερ. Από το προαναφερθέν βιβλίο μου και τα πιο κάτω:

16 Ιουλίου 1974 – Ο Kissinger μιλά με τον Callaghan

Ο Αμερικανός Υπ. Εξωτερικών Δρ Henry Kissinger τηλεφώνησε ενωρίς το απόγευμα της 16ης Ιουλίου στον βρετανό ομόλογο του James Callaghan ότι συμφωνούσε πλήρως με τη γραμμή που είχε πάρει το Λονδίνο σύμφωνα με την ενημέρωση που είχε. Ήθελε να αποφύγει νομιμοποίηση του νέου καθεστώτος στην Κύπρο (πραξικοπηματικής κυβέρνησης Νίκου Σαμψών) για όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο. Επίσης τον ανησυχούσε να κρατούνταν όσο το δυνατόν περισσότερο άλλες δυνάμεις από το να εμπλέκονταν στην κατάσταση (Σοβιετική ‘Ενωση). Η Κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν θα υποστήριζε με κανένα τρόπο προτάσεις για Ένωση ή την «κυβέρνηση» Σαμψών. Ο Callaghan ζήτησε από τον Δρα Kissinger να σκεφτεί σοβαρά το πρόβλημα γενικά και τι έπρεπε να γίνει με τον Πρόεδρο Μακάριο ειδικότερα. Συμφώνησαν να κρατήσουν επαφή…Την ίδια μέρα οι Τούρκοι ειδοποίησαν τους Βρετανούς για τις προθέσεις των για εισβολή… Την επομένη έφθασε ο Ετζεβίτ με την κουστωδία του στο Λονδίνο και πήρε το πράσινο φως για εισβολή…

Μυστικό Βρετανικό Σχέδιο διάσωσης Μακαρίου

Δεν ανέμεναν τον Σαμψών να παραιτηθεί!

Ο λόγος που οι Bρετανοί έβαλαν σε εφαρμογή το σχέδιο διάσωσης του Μακαρίου που είχαν ετοιμάσει μετά την αποχώρηση της Ελληνικής Μεραρχίας του 1967, και μεταφοράς του εκτός Κύπρου και των Κυρίαρχων Βρετανικών Περιοχών τους σε χρόνο ρεκόρ, όπως προέβλεπε το σχέδιό τους εν πάση περιπτώσει, είναι γιατί δεν ανέμεναν τον Νίκο Σαμψών (σε αντίθεση με τον Κίσινγκερ) να πέσει και δεν ήθελαν να διασαλευόντουσαν οι σχέσεις τους με τον ισχυρισμό ότι οι βάσεις χρησιμοποιούνταν για δραστηριότητες του Μακαρίου…

Η εντολή στο μυστικό σχέδιό των Βρετανών για διάσωση του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου σε περίπτωση που ο τελευταίος ζητούσε την προστασία των Βρετανών, προέβλεπε κάποιες πιθανές καταστάσεις υπό τις οποίες ο Μακάριος θα μπορούσε είτε μόνος είτε μαζί με κάποιους υπουργούς του να ζητούσε σε κάποια φάση, καταφύγιο στις βρετανικές βάσεις. Σε τέτοια περίπτωση, οι οδηγίες προς ανώτατο αξιωματούχο στις βρετανικές βάσεις ήταν σαφείς: Η διάσωση να γινόταν φανερά, η παραμονή του στις βάσεις ελάχιστης ώρας και να μεταφερόταν ο Μακάριος αμέσως εκτός Κύπρου… Η απόφαση εκείνη ΔΕΝ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ στο Φόρεϊν Όφις ούτε στον ΄Υπ. Αρμοστή στην Λευκωσία. Μόνο σε ένα άτομο στις βρετανικές βάσεις. Η διαταγή εκτελέστηκε κατά γράμμα τον Ιούλιο του 1974…

Τέλος, στο Α’ μέρος ο κ. Π. Κ. Παύλου προσθέτει και μια αναμενόμενη αναφορά του ΓΓ του ΟΗΕ Κ. Βάλντχαιμ προς Κίσινγκερ. 16/7/74, 11.50 π.μ. δίχως σχόλιο του Κίσινγκερ.

*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος Λονδίνο 17.4.2026