Σε μια ψηφοφορία υψηλού ρίσκου στις 12 Απριλίου, οι Ούγγροι τερμάτισαν τη 16ετή θητεία του Πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν, μια περίοδο που σημαδεύτηκε από δημοκρατική οπισθοδρόμηση, διαφθορά και συγκέντρωση εξουσιών. Ο ηγέτης του αντιπολιτευόμενου κόμματος Tisza και επόμενος πρωθυπουργός, Πέτερ Μαγιάρ, υποσχέθηκε να ανατρέψει πολλές από τις ανελεύθερες πολιτικές του Όρμπαν.

Ενώ οι τελευταίες δύο δεκαετίες βρίθουν παραδειγμάτων χωρών που γίνονται πιο αυταρχικές, συγκριτικά λίγες έχουν ολοκληρώσει μια επιτυχημένη «επαναδημοκρατικοποίηση» ή «αναστροφή», όπου από τη δημοκρατία περνούν σε ένα αυταρχικό καθεστώς και στη συνέχεια επιστρέφουν στη δημοκρατία. Πολύ περισσότερες έχουν σκοντάψει σε παγίδες κατά την πορεία επιστροφής στη δημοκρατική διακυβέρνηση. Αυτό σημαίνει ότι, ενώ οι προεκλογικές υποσχέσεις του Μαγιάρ γεννούν πολλές ελπίδες, η Ουγγαρία εισέρχεται τώρα σε μια αβέβαιη φάση — η οποία ορίζεται λιγότερο από την εκλογική νίκη και περισσότερο από το πόσο αποτελεσματικά η νέα κυβέρνηση θα πλοηγηθεί σε μια σειρά άμεσων και κρίσιμων προκλήσεων.

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ

• Η Ουγγαρία πρέπει να εργαστεί για να αναιρέσει την κληρονομιά του Όρμπαν, συμπεριλαμβανομένων αλλαγών σε προσωπικό και νομοθεσία. Τα προγράμματα «κάθαρσης» (lustration), ή οι προσπάθειες να διασφαλιστεί ότι μέλη προηγούμενων καθεστώτων δεν θα συμμετέχουν στη διακυβέρνηση, έχουν ένα βαθιά ανάμικτο ιστορικό. Πρέπει να βρεθεί μια ισορροπία που να διατηρεί την τεχνογνωσία στη διοίκηση, αλλά να απομακρύνει όσους θα λειτουργούσαν ως εμπόδια. Η Ουγγαρία πρέπει να πασχίσει να βρει αυτή την ισορροπία, μεταξύ άλλων μέσω της αναθεώρησης των εξουσιών διορισμού και της δυνατότητας της αντιπολίτευσης να παρεμβαίνει σε αυτούς.

• Η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλοι φιλοδημοκρατικοί φορείς πρέπει να αδράξουν την ευκαιρία στην Ουγγαρία. Δεδομένης της σημασίας της Ουγγαρίας του Όρμπαν για το διεθνές αυταρχικό οικοδόμημα, μια απόδειξη ότι ο δρόμος της επιστροφής είναι εφικτός θα μπορούσε να αποτελέσει μια εξίσου τεράστια έμπνευση για όσους εργάζονται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία σε αυταρχικά περιβάλλοντα. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει τεχνική υποστήριξη και συμβουλές από την Επιτροπή της Βενετίας και παρακολούθηση της εφαρμογής των συστάσεων που εκτίθενται στις διαδοχικές εκθέσεις της ΕΕ για το κράτος δικαίου.

Πώς ο Όρμπαν Ανασχημάτισε το Ουγγρικό Κράτος

Τα πρότυπα δημοκρατίας της Ουγγαρίας άρχισαν να υποχωρούν αμέσως μετά την επιστροφή του Όρμπαν στην εξουσία το 2010, οδηγώντας τη χώρα να χαρακτηριστεί ως «υβριδικό καθεστώς» και «εκλογική απολυταρχία» από τις μεγάλες κατατάξεις δημοκρατίας. Αυτό καθιστά τη νίκη του Μαγιάρ εκπληκτική για πολλούς αναλυτές, οι οποίοι τώρα εγείρουν ερωτήματα σχετικά με αυτούς τους χαρακτηρισμούς. Ωστόσο, η Ουγγαρία αποτελούσε παράδειγμα ανελεύθερης πρακτικής εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και «αγκάθι» στο πλευρό των Βρυξελλών για χρόνια, παρά την τεράστια συμβολή των τελευταίων στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

Το βάθος της θεσμικής και οικονομικής κατάληψης από τον Όρμπαν και το Fidesz είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυταρχικής εδραίωσης και αυτού που θα μπορούσε να ονομαστεί «ακραίος πλειοψηφισμός». Αυτό κατέστη εφικτό χάρη στην πλειοψηφία των δύο τρίτων του Fidesz στο κοινοβούλιο μετά τις εκλογές του 2010, αναγκαία συνθήκη για την ταχεία κατάληψη του κράτους.

Η πρώτη κίνηση της κυβέρνησης Fidesz ήταν να αποδυναμώσει τους θεσμούς που θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν τις σχεδιαζόμενες μεταρρυθμίσεις. Αυτό περιελάμβανε την αδρανοποίηση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Ουγγαρίας (π.χ. αλλαγή στον διορισμό δικαστών και περιορισμός της δικαιοδοσίας του), την κατάληψη της Εκλογικής Επιτροπής για τον περιορισμό της δύναμης της κοινωνίας των πολιτών να ζητά δημοψηφίσματα, τη μείωση του ορίου για την τροποποίηση του συντάγματος και την επανεγγραφή αυτού του συντάγματος (τροποποιώντας το 12 φορές κατά το πρώτο έτος θητείας τους). Τελικά, ένα εντελώς νέο σύνταγμα ψηφίστηκε και υπογράφηκε το 2011 υπό μη δημοκρατικές συνθήκες. Μεταγενέστερες αλλαγές επηρέασαν την εκλογική δυναμική, όπως η αναδιανομή των εκλογικών περιφερειών (gerrymandering) και η δημιουργία ενός συστήματος «ψήφων μπόνους» που ευνοούσε το κυβερνών κόμμα.

Μια σχετική προτεραιότητα για το Fidesz ήταν να περιορίσει την ικανότητα της κοινωνίας των πολιτών και των μέσων ενημέρωσης να ελέγχουν τις κινήσεις του και να αποκαλύπτουν τις μεταρρυθμίσεις του. Οργανώσεις-παρατηρητήρια υπέστησαν εκφοβισμό, για παράδειγμα μέσω ελέγχων και μέσω της δημιουργίας μιας «Αρχής Προστασίας της Κυριαρχίας» το 2023. Αυτή η οντότητα μπορεί να ερευνά την ξένη επιρροή στις εγχώριες υποθέσεις, αλλά οι αρμοδιότητές της είναι ευρείες και έχουν χρησιμοποιηθεί για τον εκφοβισμό ΜΚΟ και δημοσιογραφικών οργανισμών. Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης έχασαν κάθε ανεξαρτησία, ενώ η ιδιοκτησία των ιδιωτικών μέσων συγκεντρώθηκε στα χέρια πιστών του Fidesz (εκτιμάται ότι το 80% των μέσων ενημέρωσης της χώρας ελέγχεται άμεσα ή έμμεσα από το Fidesz). Τα ακαδημαϊκά ιδρύματα αντιμετώπισαν επίσης πιέσεις να τεθούν υπό αυστηρότερο κρατικό έλεγχο — διαφορετικά έπρεπε να εγκαταλείψουν τη χώρα.

Αυτές οι επιθέσεις επεκτάθηκαν σε κοινωνικά και πολιτιστικά ζητήματα. Η κυβέρνηση εξαπέλυσε εκστρατείες κατά των LGBTQ+ κοινοτήτων, από τον περιορισμό της απεικόνισης του σεξουαλικού προσανατολισμού υπό το πρόσχημα της προστασίας των παιδιών έως την απαγόρευση δημόσιων εκδηλώσεων όπως οι παρελάσεις υπερηφάνειας. Ο Όρμπαν βρέθηκε στο επίκεντρο ενός εθνικού συντηρητικού κινήματος που προωθεί την εστίαση στις παραδοσιακές και χριστιανικές αξίες και μια αυξανόμενη ευθυγράμμιση ακροδεξιών και ανελεύθερων ομάδων σε Ευρώπη και ΗΠΑ.

Τέλος, οι καρποί αυτών των αλλαγών αναδείχθηκαν στην οικονομική σφαίρα. Η διοικητική κατάληψη μεταφράστηκε σε μια οικονομική κυριαρχία, τα οφέλη της οποίας συγκεντρώθηκαν σε άτομα κοντά στον Όρμπαν, ειδικά μέσω των δημοσίων συμβάσεων και της κακής χρήσης δημόσιων πόρων (συμπεριλαμβανομένων των κονδυλίων της ΕΕ). Η διαφθορά κεντροποιήθηκε γύρω από τον στενό του κύκλο. Η Ουγγαρία δεν προσχώρησε στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, γεγονός που εμπόδισε τη διερεύνηση σύνθετων περιπτώσεων απάτης λόγω έλλειψης διώξεων σε εθνικό επίπεδο.

Ακόμη και στις εκλογές που τελικά εκτόπισαν τον Όρμπαν, δεν υπήρχαν «ίσοι όροι ανταγωνισμού» και η εκστρατεία σημαδεύτηκε από «διχαστική ρητορική και κινδυνολογία», σύμφωνα με την αποστολή παρατηρητών του ΟΑΣΕ. Πολλά πράγματα έπρεπε να συμπέσουν για να κερδίσει το Tisza, από έναν εξαιρετικά χαρισματικό ηγέτη της αντιπολίτευσης (ο οποίος είναι, σημαντικό αυτό, αρκετά συντηρητικός) μέχρι τις έρευνες των ανεξάρτητων μέσων και την τεράστια εκστρατεία σε αγροτικές περιοχές. Η καθοδική οικονομική πορεία της Ουγγαρίας ήταν βασικός παράγοντας στην ήττα του Όρμπαν, ίσως ο αποφασιστικός παράγοντας που βοήθησε το Tisza να ξεπεράσει τις εις βάρος του πιθανότητες.

Ο Δρόμος της Επιστροφής στη Δημοκρατία

Η πορεία επιστροφής στη φιλελεύθερη δημοκρατία από μια υβριδική ή αυταρχική διακυβέρνηση είναι μακρά και επίπονη. Σε ένα σημαντικό άρθρο για την «επαναδημοκρατικοποίηση», οι Matias Bianchi, Nick Cheeseman και Jennifer Cyr προσδιορίζουν τρία κύρια εμπόδια: (1) τα αυταρχικά κατάλοιπα, (2) το διεθνές πλαίσιο και (3) τα «φιλοδημοκρατικά» κόμματα που αποδεικνύεται ότι δεν είναι τέτοια.

Αυταρχικά Κατάλοιπα

Μια κυβέρνηση που στελεχώνεται από τα ίδια άτομα που συστηματικά υπονόμευαν τους δημοκρατικούς θεσμούς δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι θα εφαρμόσει τις σκληρές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται. Τα αυταρχικά καθεστώτα συχνά φροντίζουν να είναι δύσκολη η απομάκρυνση των πιστών τους ακόμη και σε περίπτωση αλλαγής κυβέρνησης. Εξίσου σημαντική είναι η νομική κληρονομιά, με νόμους που περιορίζουν την κοινωνία των πολιτών και τον τύπο ή αποδυναμώνουν τους δικαστές.

Διεθνές Πλαίσιο για την Επαναδημοκρατικοποίηση

Ο κόσμος δεν είναι σήμερα γόνιμο έδαφος για τη δημοκρατία. Σύμφωνα με το Freedom House, το 2025 αποτέλεσε το εικοστό συνεχόμενο έτος κατά το οποίο η παγκόσμια ελευθερία υποχώρησε. Η οργάνωση V-Dem αναφέρει ότι μόνο το 7% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σήμερα σε φιλελεύθερες δημοκρατίες. Το δύσκολο διεθνές περιβάλλον επιδεινώνεται από την υποχώρηση των δωρητριών χωρών από την προώθηση της δημοκρατίας, με τις ΗΠΑ να μειώνουν τη σχετική χρηματοδότηση κατά 75% μεταξύ 2024 και 2025.

«Φιλοδημοκρατικά» Κόμματα και Συνασπισμοί

Ο κίνδυνος εδώ είναι διπλός: αφορά την πρόθεση και τη σταθερότητα. Υπάρχει το κίνητρο χρήσης φιλοδημοκρατικής γλώσσας για την ανατροπή ενός αυταρχικού ηγέτη, η οποία όμως μπορεί να μην αντανακλά τις πραγματικές πεποιθήσεις ενός κόμματος. Όσον αφορά τη σταθερότητα, οι ευρείες συμμαχίες που συγκροτούνται για να νικήσουν έναν κοινό εχθρό μπορεί να γίνουν εύθραυστες όταν ο στόχος αυτός επιτευχθεί.

Το Ουγγρικό Πλαίσιο

Η συνέντευξη τύπου του Πέτερ Μαγιάρ τη νύχτα της εκλογής του έδειξε μια αξιοσημείωτη κατανόηση του δύσκολου δρόμου που ακολουθεί. Ο Μαγιάρ εξέφρασε την πεποίθηση ότι το εκλογικό σώμα ψήφισε «όχι μόνο για αλλαγή κυβέρνησης, αλλά καθεστώτος». Ως πρώην στέλεχος του Fidesz, ο Μαγιάρ έρχεται με μια οξεία αντίληψη του πού βρίσκεται η εξουσία και πώς να λύσει τον έλεγχο του Fidesz πάνω στους θεσμούς.

Επιπλέον, ενώ η Ουγγαρία δεν έχει ανοσία στη διεθνή εχθρότητα προς τη δημοκρατία, μπορεί να είναι πιο θωρακισμένη από άλλα κράτη. Ως μέλος της ΕΕ, δεσμεύεται από συνθήκες και οικονομικά κίνητρα. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αποδείξει επανειλημμένα τη διάθεσή του να υπερασπιστεί τη δημοκρατία στην Ουγγαρία. Επίσης, βρίσκεται σε μια γειτονιά που παλεύει ενεργά κατά του αυταρχισμού, με την Πολωνία να βρίσκεται ήδη στη διαδικασία επαναδημοκρατικοποίησης. Η πολωνική εμπειρία μπορεί να προσφέρει ζωτικά διδάγματα στην Ουγγαρία, όπου ο Μαγιάρ και οι σύμμαχοί του κέρδισαν αρκετές έδρες ώστε να αποφύγουν το βαλτώνωμα των μεταρρυθμίσεων (π.χ. ξεπερνώντας τα προεδρικά βέτο).

Επιπλέον, οι φιλοδημοκρατικές ομάδες στην Ουγγαρία λαμβάνουν σημαντική χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μια πηγή που πιθανότατα θα είναι ευκολότερο να αξιοποιηθεί δεδομένου του φιλοευρωπαϊκού προσανατολισμού της νέας κυβέρνησης.

Τι Έχασε ο Αυταρχικός Κόσμος

Ένα από τα πιο σημαντικά θέματα της τελευταίας εικοσαετίας είναι η αυταρχική συνεργασία. Οι δικτατορίες σε όλο τον κόσμο συνεργάζονται σε τακτικές καταστολής και μοντέλα εδραίωσης. Η Ουγγαρία του Όρμπαν ήταν κεντρική σε αυτή την προσπάθεια, αποτελώντας φάρο για ανελεύθερα λαϊκιστικά κινήματα — ένα «αφισόπαιδο» του ανελευθερισμού.

Αυτό σημαίνει ότι η Ουγγαρία είναι πολύ πιο σημαντική για τους αυταρχικούς παγκοσμίως από όσο υποδηλώνει το οικονομικό της μέγεθος. Είναι μια «απόδειξη ορθότητας» (proof of concept). Αποδεικνύει ότι χώρες μπορούν να περάσουν από τον εκδημοκρατισμό σε μια εδραιωμένη δημοκρατία και μετά να επιστρέψουν στον αυταρχισμό.

Αυτή η σημασία προκάλεσε τεράστιο διεθνές ενδιαφέρον για τις εκλογές. Η Ρωσία φέρεται να ανέπτυξε πράκτορες στη Βουδαπέστη για εκστρατείες παραπληροφόρησης. Στην άλλη πλευρά, ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Vance έκανε προεκλογική εκστρατεία με τον Όρμπαν, και ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ τον εξύμνησε σε συγκέντρωση. Η Ουγγαρία είχε ανυψωθεί σε πρότυπο του είδους των συντηρητικών κυβερνήσεων που αυτή η αμερικανική κυβέρνηση θα ήθελε να δει σε όλη την Ευρώπη.

Αυτό καθιστά την απώλεια ιδιαίτερα εντυπωσιακή για αυτό που η Anne Applebaum αποκαλεί «Autocracy Inc.» (Απολυταρχία Α.Ε.). Ενώ ένας χαρισματικός ηγέτης μπόρεσε να κατευθύνει τη γενική δυσαρέσκεια προς έναν λαϊκιστικό αυταρχισμό, η τροπή αυτή δεν είναι απαραίτητα μόνιμη. Η θέση της Ουγγαρίας στην ΕΕ προσφέρει μοναδικές συνθήκες, αλλά οι προσπάθειες της νέας κυβέρνησης για επαναδημοκρατικοποίηση και καταπολέμηση της διαφθοράς θα προσφέρουν πολύτιμα μαθήματα σε όσους προσπαθούν να ανατρέψουν τις αυταρχικές τάσεις παγκοσμίως.

csis.org

«Το ΝΑΤΟ συνεργάζεται με τις Ηνωμένες Πολιτείες προκειμένου να κατανοήσει τις λεπτομέρειες της απόφασης των ΗΠΑ για την προγραμματισμένη αποχώρηση αμερικανικών στρατευμάτων από τη Γερμανία», δήλωσε το Σάββατο η εκπρόσωπος της Συμμαχίας Άλισον Χαρτ.

«Συνεργαζόμαστε με τις ΗΠΑ για να κατανοήσουμε τις λεπτομέρειες της απόφασής τους σχετικά με τη στρατιωτική παρουσία στη Γερμανία. Αυτή η προσαρμογή υπογραμμίζει την ανάγκη η Ευρώπη να συνεχίσει να επενδύει περισσότερο στην άμυνα και να αναλάβει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την κοινή μας ασφάλεια – τομέα στον οποίο ήδη παρατηρούμε πρόοδο, δεδομένου ότι οι Σύμμαχοι συμφώνησαν να επενδύσουν το 5% του ΑΕΠ κατά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη πέρυσι», ανέφερε σε ανάρτησή της στο Χ.

«Αναμενόμενη» χαρακτήρισε ο Γερμανός υπουργός ‘Αμυνας Μπόρις Πιστόριους την απόφαση των ΗΠΑ να αποσύρουν 5.000 στρατιώτες από βάσεις τους επί γερμανικού εδάφους, επαναλαμβάνοντας ότι οι αμερικανικές δυνάμεις στη Γερμανία εξυπηρετούν και τα συμφέροντα των ίδιων των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή.

«Είναι σαφές», τόνισε ο Πιστόριους, «πρέπει να γίνουμε πιο Ευρωπαίοι εντός του ΝΑΤΟ, προκειμένου να μπορούμε να παραμείνουμε διατλαντικοί, με άλλα λόγια, εμείς οι Ευρωπαίοι να αναλάβουμε μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλειά μας».

Το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα απέσυραν στρατεύματα από την Ευρώπη, αλλά και από τη Γερμανία, ήταν αναμενόμενο, συνέχισε ο υπουργός ‘Αμυνας και εξήγησε ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν αναφορές για 5.000 Αμερικανούς στρατιώτες από τους συνολικά σχεδόν 40.000 που σταθμεύουν σήμερα στη Γερμανία.

Η ανακοίνωση του Πενταγώνου

Υπενθυμίζεται ότι το Πεντάγωνο ανακοίνωσε χθες Παρασκευή ότι θα αποσύρει περίπου 5.000 Αμερικανούς στρατιωτικούς από τη Γερμανία σε διάστημα ενός έτους, δηλαδή περίπου το 15% των δυνάμεων που είναι παρούσες στη χώρα, ένα μέτρο που ανακοινώθηκε αφού ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξέφρασε την ενόχλησή του για τις δηλώσεις του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς αναφορικά με τον πόλεμο στο Ιράν.

«Προβλέπουμε ότι η απόσυρση θα ολοκληρωθεί τους επόμενους έξι με δώδεκα μήνες», εκτίμησε ο εκπρόσωπος του υπουργείου Άμυνας Σον Παρνέλ. Περισσότεροι από 36.000 Αμερικανοί στρατιώτες σταθμεύουν στη Γερμανία, σύμφωνα με επίσημη καταμέτρηση που ολοκληρώθηκε στο τέλος του 2025.

Αυτή η ανακοίνωση έγινε αφού ο Τραμπ είχε δηλώσει νωρίτερα αυτή την εβδομάδα ότι εξετάζει το ενδεχόμενο μείωσης των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων που σταθμεύουν στη Γερμανία, σύμμαχο των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, μετά από σχόλια του Μερτς που τον εξόργισαν.

Ο Γερμανός καγκελάριο εκτίμησε τη Δευτέρα ότι «οι Αμερικανοί προφανώς δεν έχουν καμία στρατηγική» στο Ιράν και ότι η Τεχεράνη «ταπεινώνει» τη ισχυρότερη παγκόσμια δύναμη.

«Πιστεύει ότι δεν πειράζει το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Δεν ξέρει τι λέει», απάντησε ο Τραμπ την Τρίτη.

Την επομένη ο Αμερικανός πρόεδρος έγραψε ότι η Ουάσινγκτον «έχει αρχίσει να μελετά και να εξετάζει την πιθανή μείωση» της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γερμανία. «Μια απόφαση θα ληφθεί πολύ σύντομα», είχε υποσχεθεί.

Δημοκρατικοί βουλευτές και γερουσιαστές επέκριναν χθες την ανακοίνωση του Πενταγώνου.

«Πρέπει να σταθούμε ενωμένοι με τους συμμάχους μας, όχι να σαμποτάρουμε τα συμφέροντα ασφαλείας ο ένας του άλλου για μικροπρεπείς κακίες», δήλωσε η γερουσιαστής Τζιν Σαχίν. Ο συνάδελφός της Τζακ Ριντ κάλεσε τον Ντόναλντ Τραμπ να αναιρέσει αυτήν την απόφαση, την οποία χαρακτήρισε «σοβαρό λάθος».

«Η μείωση της στρατιωτικής μας παρουσίας στην Ευρώπη σε μια περίοδο που οι ρωσικές δυνάμεις συνεχίζουν να επιτίθενται αδιάκοπα στην Ουκρανία και να παρενοχλούν τους συμμάχους μας στο ΝΑΤΟ είναι ένα ανεκτίμητο δώρο για τον Βλαντιμίρ Πούτιν και υποδηλώνει ότι οι αμερικανικές δεσμεύσεις προς τους συμμάχους μας εξαρτώνται από τη διάθεση του προέδρου», πρόσθεσε ο Δημοκρατικός γερουσιαστής.

cnn.gr

Η ένταση στις σχέσεις μεταξύ της Κίνας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανεβαίνει επικίνδυνα, μετά την απόφαση των Βρυξελλών να συμπεριλάβουν κινεζικές εταιρείες στο νέο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Το Πεκίνο αντέδρασε έντονα, προειδοποιώντας ότι αν δεν αρθούν τα μέτρα, «θα υπάρξουν αντίποινα».

Το Υπουργείο Εμπορίου της Κίνας εξέφρασε «έντονη δυσαρέσκεια» για την απόφαση της Ευρώπης, τονίζοντας ότι θα προστατεύσει «αποφασιστικά τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα» των κινεζικών επιχειρήσεων. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, οι ευρωπαϊκές κυρώσεις πλήττουν τη διμερή εμπιστοσύνη και έρχονται σε αντίθεση με το πνεύμα συνεργασίας που είχαν οικοδομήσει οι δύο πλευρές τα προηγούμενα χρόνια.

Η αντίδραση της Κίνας αφορά κυρίως την ένταξη εταιρειών της – συμπεριλαμβανομένων οντοτήτων από το Χονγκ Κονγκ – στο 20ό πακέτο κυρώσεων της ΕΕ, το οποίο στοχεύει στην αποτροπή της παράκαμψης των μέτρων κατά της Ρωσίας. Οι ευρωπαϊκές αρχές κατηγορούν τις συγκεκριμένες εταιρείες ότι παρέχουν προϊόντα «διπλής χρήσης», τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο για πολιτικούς όσο και για στρατιωτικούς σκοπούς, συμβάλλοντας έμμεσα στην ενίσχυση της ρωσικής πολεμικής μηχανής.

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να ρίξει τους τόνους, ξεκαθαρίζοντας ότι τα μέτρα δεν στρέφονται κατά της Κίνας ως κράτους, αλλά κατά συγκεκριμένων εταιρειών που εμπλέκονται σε παραβιάσεις του καθεστώτος κυρώσεων. Βασικός στόχος, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, είναι να αποτραπεί η ενίσχυση της Ρωσίας εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία και να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα των ήδη επιβληθέντων περιορισμών

Παρά τις διαβεβαιώσεις, η κρίση αναδεικνύει τις βαθύτερες εντάσεις στις σχέσεις ΕΕ–Κίνας. Το εμπορικό ισοζύγιο αποτελεί ένα από τα βασικά σημεία τριβής: το έλλειμμα της Ευρώπης απέναντι στην Κίνα ξεπερνά τα 300 δισεκατομμύρια ευρώ, γεγονός που ενισχύει τις πιέσεις για πιο αυστηρή εμπορική πολιτική από την πλευρά των Βρυξελλών.

Η απειλή αντιποίνων από το Πεκίνο δεν είναι αμελητέα. Η Κίνα έχει αποδείξει στο παρελθόν ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει εμπορικά και οικονομικά εργαλεία ως μέσο πίεσης, είτε μέσω περιορισμών σε ευρωπαϊκές εξαγωγές είτε μέσω στοχευμένων μέτρων κατά συγκεκριμένων εταιρειών ή κλάδων.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο για την πορεία των σχέσεων μεταξύ των δύο πλευρών. Από τη μία, η Ευρώπη επιδιώκει να διατηρήσει τη σκληρή της γραμμή απέναντι στη Ρωσία και σε όσους τη στηρίζουν. Από την άλλη, η Κίνα επιδιώκει να προστατεύσει τα συμφέροντά της και να αποτρέψει τη δημιουργία προηγούμενου που θα μπορούσε να πλήξει τη διεθνή παρουσία των επιχειρήσεών της.

Σε αυτό το γεωπολιτικό σκηνικό, η ισορροπία είναι εύθραυστη. Και το βασικό ερώτημα παραμένει: θα επικρατήσει η λογική του διαλόγου ή θα οδηγηθούν οι δύο πλευρές σε μια νέα φάση οικονομικής αντιπαράθεσης με απρόβλεπτες συνέπειες για το παγκόσμιο εμπόριο;

tanea.gr