Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης, Middle East Forum

Υπάρχει μια παροιμία στην Ελλάδα που λέει «Δώσε σε έναν χωρικό εμπιστοσύνη και θα σκαρφαλώσει στο κρεβάτι σου», για να προειδοποιήσει ενάντια σε όσους εκμεταλλεύονται τη γενναιοδωρία. Σήμερα, αυτή η παροιμία περιγράφει την περίπτωση του Αλβανού πρωθυπουργού Έντι Ράμα, ο οποίος έχει εδραιώσει τον έλεγχο της χώρας σε τέσσερις θητείες από το 2013.

Στις 30 Μαΐου 2026, ξέσπασαν βίαια επεισόδια στο Ζβέρνετς, κοντά στην πόλη Αυλώνα στην Αλβανία, μετά από διαμαρτυρίες κατοίκων, περιβαλλοντικών οργανώσεων και κοινοτικών ομάδων κατά μιας μεγάλης τουριστικής ανάπτυξης που σχεδιάζεται στην περιβαλλοντικά προστατευόμενη λιμνοθάλασσα Νάρτα και τη γύρω περιοχή. Σύμφωνα με καταγγελίες, μια ιδιωτική εταιρεία ασφαλείας που φρουρούσε τον χώρο συγκρούστηκε με διαδηλωτές όταν επιχείρησαν να παραβιάσουν τον περιμετρικό φράχτη του έργου. Το προσωπικό ασφαλείας φέρεται να επιτέθηκε σε διαδηλωτές και τραυμάτισε έναν Έλληνα πολίτη, ο οποίος αργότερα δήλωσε ότι κατέχει νόμιμους τίτλους ιδιοκτησίας και ότι οι αλβανικές αρχές έστησαν φράχτη χωρίς να ενημερώσουν τους ιδιοκτήτες γης για τις περιουσίες τους.

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απαίτησε έρευνα και λογοδοσία από τις αλβανικές αρχές. Συνέδεσε επίσης την προστασία των δικαιωμάτων της ελληνικής εθνικής μειονότητας στην Αλβανία και τον σεβασμό του κράτους δικαίου με τη διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης της Αλβανίας. Παρ’ όλα αυτά, η απάντηση του Ράμα ήταν προκλητική. Ο Αλβανός πρωθυπουργός όχι μόνο προσπάθησε να υποβαθμίσει τη σοβαρότητα των περιστατικών, αλλά ισχυρίστηκε επίσης ότι δεν γνώριζε την ύπαρξη ελληνικού πληθυσμού στην περιοχή που ζητά αναγνώριση και αποκατάσταση των περιουσιών που χάθηκαν κατά τη διάρκεια του κομμουνιστικού καθεστώτος. Κατηγόρησε την Ελλάδα ότι βρισκόταν πίσω από τις διαμαρτυρίες.

Τα δικαιώματα ιδιοκτησίας αποτελούν το κουτί της Πανδώρας στην Αλβανία. Ένα εντυπωσιακό παράδειγμα είναι η περίπτωση του Φρέντι Μπελέρι, του εκλεγμένου δημάρχου της Χειμάρρας, ο οποίος συνελήφθη δύο ημέρες πριν από τις δημοτικές εκλογές του Μαΐου 2023 με βάση κατασκευασμένες κατηγορίες για εξαγορά ψήφων. Παρά τη σύλληψή του, κέρδισε τη δημαρχία με οριακή διαφορά έναντι του υποψηφίου που υποστηρίχθηκε από το Σοσιαλιστικό Κόμμα του Ράμα. Επειδή φυλακίστηκε, δεν του επετράπη να ορκιστεί δήμαρχος και στη συνέχεια καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλάκισης, γεγονός που οδήγησε στην ακύρωση της εκλογικής του νίκης.

Η δοκιμασία του Μπελέρι, η οποία τελικά οδήγησε στην εκλογή του ως μέλους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με το ψηφοδέλτιο της Νέας Δημοκρατίας μετά την απελευθέρωσή του, συνδέθηκε με προσπάθειες των αλβανικών αρχών να οικειοποιηθούν και να κατασχέσουν περιουσίες που ανήκουν σε μέλη της ελληνικής μειονότητας στην περιοχή, πολλά από τα οποία κατέχουν τίτλους ιδιοκτησίας που χρονολογούνται αιώνες πριν. Τόσο στη Χειμάρρα όσο και στο Ζβέρνετ, η απαλλοτρίωση της περιουσίας της ελληνικής κοινότητας είναι κοινός παρονομαστής.

Το Ζβέρνετς, ωστόσο, είναι μοναδικό. Είναι μια από τις πιο παρθένες και περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές της Αδριατικής ακτής και αποτελεί μέρος ενός προστατευόμενου θαλάσσιου πάρκου. Παρά ταύτα, η κυβέρνηση Ράμα θεωρεί την περιοχή «στρατηγική» επενδυτική ζώνη και φέρεται να τροποποίησε την περιβαλλοντική νομοθεσία σχεδόν εν μία νυκτί για να διευκολύνει την ανάπτυξη. Αν και δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης έχουν συνδέσει την εταιρεία του γαμπρού του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, με σχέδια για ένα τεράστιο τουριστικό έργο αξίας 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ο Κούσνερ μπορεί να είναι απλώς ένας μπαμπούλας που χρησιμοποιεί ο Ράμα για να υπονοήσει τη δική του ατιμωρησία, να αποδυναμώσει την τοπική αντιπολίτευση, να αποθαρρύνει τη διαφωνία και να δημιουργήσει την εντύπωση ότι όποιος αντιτίθεται στο έργο δεν αντιμετωπίζει απλώς τα Τίρανα αλλά και τα αμερικανικά συμφέροντα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έστειλε μήνυμα στην Αλβανία ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας της Αλβανίας, η ελευθερία του συνέρχεσθαι και η διατήρηση των περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών επηρεάζουν την ενταξιακή πορεία της Αλβανίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι προφανές, ωστόσο, ότι τέτοιες αντιδράσεις δεν ανησυχούν ιδιαίτερα τον Αλβανό πρωθυπουργό. Η αυτοπεποίθηση που επιδεικνύει ο Ράμα πηγάζει από τις σχέσεις που έχει καλλιεργήσει με προσωπικότητες όπως ο Κούσνερ, ο επικεφαλής του Ιδρύματος Ανοικτής Κοινωνίας Άλεξ Σόρος και ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος χρησιμοποιεί την Αλβανία ως κεντρικό του κόμβο καθώς επιδιώκει να επεκτείνει την τουρκική επιρροή σε όλα τα Βαλκάνια.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια δήλωση που ακούστηκε στο Κογκρέσο των ΗΠΑ ταιριάζει απόλυτα: «Η σιωπή της Ουάσιγκτον εναντίον του Ερντογάν σηματοδοτεί σε άλλους επίδοξους δικτάτορες», όπως ο Ράμα, «ότι μπορούν να επιδιώξουν τις φιλοδοξίες τους» και να μην πληρώσουν κανένα κόστος για αυτό.

Γράφει ο Παναγιώτης Παύλος

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αχμέτ Νταβούτογλου μιλά για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Είναι όμως ίσως η πρώτη φορά που το κάνει με τρόπο που αποκαλύπτει τόσο καθαρά ότι η τουρκική στρατηγική σκέψη δεν έχει μεταβληθεί ούτε κατ᾽ ελάχιστον. Έχει απλώς αλλάξει λεξιλόγιο.

Η συνέντευξη του πρώην Πρωθυπουργού και Υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας στη σημερινή Καθημερινή της Κυριακής δεν αξίζει τόσο διότι προσθέτει νέα δεδομένα, αλλά διότι προσθέτει κάτι πολύ σημαντικότερο: επιβεβαίωση. Και κυρίως, διότι αποδομεί μια άκρως βολική ερμηνεία που δυστυχώς κυριαρχεί εδώ και πολύ καιρό στην Αθήνα: ότι η «Γαλάζια Πατρίδα» αποτελεί συγκυριακή υπερβολή, επικοινωνιακό σύνθημα ή προϊόν εσωτερικής πολιτικής κατανάλωσης.

Ο ίδιος ο άνθρωπος που είναι από τους βασικούς αρχιτέκτονες της σύγχρονης τουρκικής στρατηγικής σκέψης (βλ. Στρατηγικό Βάθος), δεν απορρίπτει τη «Γαλάζια Πατρίδα». Την εξηγεί. Την κανονικοποιεί. Και τελικά τη νομιμοποιεί ως τρόπο σκέψης.

«Δεν είναι νόμος», μας λέει σήμερα στην Καθημερινή. «Δεν είναι δόγμα». «Είναι εννοιολογική προσέγγιση».

Αλλά εδώ ακριβώς εμφανίζεται η πρώτη κρίσιμη αντίφαση. Διότι μια «εννοιολογική προσέγγιση» που διατρέχει ολόκληρη την επιχειρηματολογία για το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και τον ρόλο της Τουρκίας στον θαλάσσιο χώρο εν γένει, και όχι μόνον, δύσκολα μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ουδέτερη ορολογία. Αν τελικά δεν είναι δόγμα, τότε γιατί λειτουργεί ως αφετηρία όλων των βασικών στρατηγικών παραδοχών της Τουρκίας εις βάρος της Ελλάδας; Αν δεν είναι πολιτική γραμμή, γιατί επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα αντιλαμβάνεται τον απολύτως περιορισμένο θαλάσσιο χώρο της στο Αιγαίο, αλλά και ευρύτερα, στη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο;

Η νέα συνέντευξη και η αποπολιτικοποίηση του πολιτικού

Η νέα συνέντευξη Νταβούτογλου επιχειρεί στην πράξη να αποπολιτικοποιήσει κάτι που λειτουργεί κατεξοχήν πολιτικά. Και μάλιστα το πράττει με μια ένταση που διατρέχει όλο το κείμενο.

Σε όλη τη διάρκεια της συνέντευξης, ο Νταβούτογλου επαναλαμβάνει διαρκώς ότι η Τουρκία είναι «ναυτικό κράτος» (η επιχειρηματολογία περί ναυτικής ταυτότητας της Τουρκίας εντάσσεται σε μια σύγχρονη γεωπολιτική κατασκευή, η οποία όμως δεν αποτυπώνει πλήρως την ιστορικά πολυπαραγοντική πραγματικότητα ενός θαλάσσιου χώρου στον οποίο η ελληνική ναυτική παρουσία υπήρξε και παραμένει διαχρονική και καθοριστική), ότι διαθέτει «θαλάσσια πατρίδα» και ότι δεν μπορεί να αποδεχθεί περιορισμούς στην πρόσβασή της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Γεωγραφία και Διεθνές Δίκαιο

Για τον Νταβούτογλου, ωστόσο, αφετηρία δεν είναι το διεθνές δίκαιο, αλλά η γεωγραφία. Δεν είναι οι συνθήκες, αλλά οι ακτογραμμές. Δεν είναι καν το υφιστάμενο καθεστώς, αλλά η γεωπολιτική αναγκαιότητα όπως την αντιλαμβάνεται η Τουρκία.

Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται η θεμελιώδης διαφορά. Ο Νταβούτογλου δεν επιχειρεί να αποδείξει ότι η Τουρκία έχει δίκιο και το Δίκαιο με το μέρος της. Επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από το δίκαιο στη γεωπολιτική λογική. Αυτή η μετατόπιση δεν είναι απλώς ρητορική, αλλά θεμελιώδης τουρκική μεθοδολογία.

Το «κοινό Αιγαίο»

Η πλέον χαρακτηριστική έκφραση αυτής της λογικής είναι η αναφορά στο «κοινό Αιγαίο», την οποία φρόντισε ο Διευθυντής της Καθημερινής -προς τιμήν του- να αναδείξει σε πηχυαίο τίτλο (πιθανόν με την ελπίδα να συμβάλει στην αφύπνιση των Αθηνών…).

Πρόκειται όντως για μια φράση που επιφανειακά μοιάζει συναινετική. Στην πραγματικότητα όμως μετατοπίζει τελείως το πλαίσιο: από το ερώτημα των κυριαρχικών δικαιωμάτων στο ερώτημα της συνδιαχείρισης. Από το «τι ανήκει σε ποιον» στο «πώς θα το διαχειριστούμε από κοινού». Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές αφετηρίες.

Η ρητορική συμμετρίας

Και εδώ εμφανίζεται ένα ακόμη στοιχείο που συχνά αποφεύγεται στη δημόσια συζήτηση. Η ρητορική περί «κοινού θαλάσσιου χώρου» δεν απαντάται μόνο στην τουρκική επιχειρηματολογία. Εμφανίζεται, με διαφορετική στόχευση, και σε ικανή μερίδα του ελληνικού δημόσιου λόγου και στις βασικές θέσεις εκπροσώπων του ελλαδικού πολιτικού συστήματος κατευνασμού και των παρελκομένων του, όπου το Αιγαίο περιγράφεται ως «θάλασσα που ενώνει», «θάλασσα που μοιραζόμαστε», «δύο πλευρές του Αιγαίου» και πλείστες παρόμοιες εκφράσεις εκούσιας εκχώρησης και απόταξης του γεωγραφικού «φόρτου» που ταλανίζει τις ελλαδικές ελίτ.

Αυτή η φαινομενική σύγκλιση όρων, ωστόσο, αποκρύπτει μια κρίσιμη διαφορά: άλλο η συνεργασία κυριαρχιών και άλλο η εξομοίωση κυριαρχικών καθεστώτων. Είναι σε αυτήν ακριβώς τη λογική που η συνέντευξη Νταβούτογλου χτίζει παράλληλα και συστηματικά μια εικόνα συμμετρίας: δύο πλευρές, δύο κράτη, δύο ισότιμοι παίκτες, ένα κοινό Αιγαίο.

12 ναυτικά μίλια και στρατηγική πρόσληψη

Αυτή η συμμετρία δεν αφορά μια ουδέτερη περιγραφή της πραγματικότητας. Είναι σαφέστατη πολιτική επιλογή που μεταφέρει τη συζήτηση από το καθεστώς δικαίου στο πεδίο της διαπραγμάτευσης.

Είναι σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, εξάλλου, στο οποίο εντάσσονται και οι αναφορές του Τούρκου πρώην Πρωθυπουργού στα 12 ναυτικά μίλια, με όλο το ασύστολο ψεύδος με το οποίο τις διανθίζει.

Ο Νταβούτογλου, όπως και η Τουρκία εν συνόλω, δεν προσεγγίζει την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων ως ζήτημα εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Την προσεγγίζει ως εξέλιξη με γεωπολιτικό κόστος που η Τουρκία δεν μπορεί να αποδεχθεί. Η διαφορά αυτή όμως δεν είναι τεχνική. Είναι θεμελιώδης.

Οι Διερευνητικές Επαφές

Επιπλέον, η συνέντευξη Νταβούτογλου είναι συγκλονιστική στην ενότητα που αφορά τις Διερευνητικές Επαφές Ελλάδας και Τουρκίας, όπου γίνεται λόγος για «ιδιωτικές συνομιλίες», «χάρτες» και «προσδιορισμένα δικαιώματα».

Ανεξαρτήτως ερμηνείας, η ίδια η διατύπωση από έναν πρώην Πρωθυπουργό και πρώην υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας ανοίγει εύλογα ερωτήματα για το εύρος και τη φύση αυτών των διαδικασιών, αλλά και για το πώς αποτυπώθηκαν στην ελληνική δημόσια συζήτηση, καθώς έρχεται να επιβεβαιώσει όλα όσα περί μυστικής διπλωματίας έχουν καταλογιστεί στις ελληνικές κυβερνήσεις των τελευταίων 25 ετών από διαπρεπείς Έλληνες αναλυτές.

Κυπριακό και περιφερειακή αρχιτεκτονική

Στο Κυπριακό, η συνέχεια της τουρκικής στρατηγικής σκέψης είναι εξίσου εμφανής.

Η επιμονή Νταβούτογλου στη «φιλοσοφία του Σχεδίου Ανάν» δεν αφορά το παρελθόν, αλλά τη διατήρηση μιας συγκεκριμένης αντίληψης για τη λύση του ζητήματος, ανεξαρτήτως της απόρριψής του το 2004.

Ακόμη και η κριτική προς τη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ εντάσσεται στην ίδια λογική: την άρνηση μιας περιφερειακής αρχιτεκτονικής στην οποία η Τουρκία δεν βρίσκεται στο κέντρο.

Εν κατακλείδι

Το συνολικό συμπέρασμα είναι σαφές. Ο Νταβούτογλου δεν παρουσιάζει μια νέα στρατηγική, αλλά περιγράφει τη συνέχεια, και την πεμπτουσία, μιας παλιάς.

Αυτό ίσως είναι και το πιο σημαντικό στοιχείο της συνέντευξης: η αξιοσημείωτη σταθερότητα μιας στρατηγικής αντίληψης της Τουρκίας, που επιβιώνει ανεξαρτήτως προσώπων, κυβερνήσεων και συγκυριών.

Η σημασία της δεν βρίσκεται στο αν γίνεται αποδεκτή ή απορρίπτεται. Βρίσκεται στο ότι είναι συνεκτική.

Αυτή η συνέπεια υπενθυμίζει κάτι που συχνά λείπει από την ελληνική κατανόηση και πράξη: ότι η τουρκική στρατηγική σκέψη δεν είναι αποσπασματική. Είναι διαρκής. Γι’ αυτό ακριβώς δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως συγκυριακό φαινόμενο.

Σοβαρές καταγγελίες για οργανωμένη παρέμβαση της Τουρκίας στα εσωτερικά της Ελλάδας και ειδικότερα στη Θράκη διατύπωσε ο Σάββας Καλεντερίδης στην εκπομπή «Geopolitics» της Ναυτεμπορικής, με αφορμή την υπόθεση του τεμένους Τσινάρ στην Ξάνθη και τις δικαστικές εξελίξεις που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Ο αναλυτής αναφέρθηκε στα γεγονότα του 2024, όταν οι νόμιμοι, διορισμένοι από το ελληνικό κράτος, μουφτήδες Ξάνθης, Κομοτηνής και Διδυμοτείχου βρέθηκαν αντιμέτωποι με αντιδράσεις κατά την προσπάθειά τους να ασκήσουν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα στο τέμενος Τσινάρ. Όπως σημείωσε, το περιστατικό καταγράφηκε σε βίντεο και οδήγησε στην παραπομπή συγκεκριμένων προσώπων στη Δικαιοσύνη.

Ο Σάββας Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει μια ποινική και δικαστική υπόθεση σε πολιτικό ζήτημα, παρουσιάζοντάς την ως θέμα δήθεν «τουρκικής μειονότητας» στη Θράκη. Παράλληλα, άσκησε κριτική στις ενέργειες του τουρκικού προξενείου Κομοτηνής, κάνοντας λόγο για κινητοποιήσεις και παρεμβάσεις που, όπως ανέφερε, υπερβαίνουν τα όρια της διπλωματικής δραστηριότητας.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις συγκεντρώσεις που πραγματοποιήθηκαν έξω από το Δικαστικό Μέγαρο Ξάνθης, με τον Καλεντερίδη να κάνει λόγο για προσπάθεια άσκησης πίεσης προς τους δικαστικούς λειτουργούς. Παράλληλα, εξέφρασε την άποψη ότι οι ελληνικές αρχές οφείλουν να αντιμετωπίσουν αποφασιστικά τέτοιου είδους φαινόμενα.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε και η έρευνα του δημοσιογράφου Νίκου Αρβανίτη και του Rodopi Press, η οποία κατέγραψε τις αντιδράσεις πολιτών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η υπόθεση Τσινάρ άνοιξε έναν ευρύτερο διάλογο για την ταυτότητα και την εκπροσώπηση της μουσουλμανικής κοινότητας της Θράκης.

Κατά την ανάλυση που παρουσιάστηκε στην εκπομπή, τα δεδομένα δείχνουν ότι η μειονότητα δεν αποτελεί ένα ενιαίο και μονολιθικό σώμα, αλλά μια κοινωνία με διαφορετικές πολιτικές, θρησκευτικές και πολιτισμικές προσεγγίσεις. Ο Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η εικόνα αυτή έρχεται σε αντίθεση με το αφήγημα που προβάλλεται επί χρόνια από την Άγκυρα.

Στο δεύτερο μέρος της εκπομπής, ο αναλυτής στάθηκε στις πρόσφατες δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για την Ανατολική Μεσόγειο, το Ισραήλ, την Κύπρο και την Ελλάδα. Όπως ανέφερε, οι τοποθετήσεις του Τούρκου προέδρου συνιστούν ευθείες προειδοποιήσεις προς μια σειρά κρατών της περιοχής, αλλά και προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο Σάββας Καλεντερίδης εκτίμησε ότι η Άγκυρα επιχειρεί να αναβαθμίσει τον γεωπολιτικό της ρόλο μέσα από μια στρατηγική έντασης, ενώ παράλληλα επανέλαβε ότι η Τουρκία συνεχίζει να προβάλλει διεκδικήσεις που δεν στηρίζονται στο διεθνές δίκαιο και στις ισχύουσες διεθνείς συνθήκες.

Το βασικό συμπέρασμα της εκπομπής ήταν ότι η Θράκη βρίσκεται στο επίκεντρο μιας διαρκούς προσπάθειας πολιτικής και ιδεολογικής επιρροής από την Άγκυρα, την ώρα που οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργούν ένα ιδιαίτερα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον για την Ελλάδα και την Κύπρο.