Ιστορία - Πολιτισμός
Επτά ψηφίδες για το αντάρτικο της ΕΟΚΑ
Γράφει ο εκπαιδευτικός Γιάννης Πεγειώτης
1.ΑΝΤΑΡΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΣΙΕΙΜΩΝΟΝ
Και στη μνήμη η δύσκολη ζωή των ανταρτών εκείνους τους κρύους χειμώνες των δασών μας.
Ήταν πολλή κρυάδα γιε μου.Ο ι πως είμαστεν αμάθητοι μα στα χωρκά μας ήτουν νάβρεις έναν στιάδιν, έναν σπήλιον να συβράσεις να μαντηστεις να ποκαματήσεις.
Τότες που πηά εις του μάστρου μου του Λυκούργου άμαν εκαταζητήθηκαμεν οι θκυο με τους πολύγραφους ήτουν η μάνα του Σειμώνα.Εσιόνιζεν.Άσσιημον τζιαιρον ήβρετε νάφκήτε στα βουνά αντάρτες ρε κοπέλλια.
Επολοήθηκα λαλώ του .Μάστρε έχω το να πεθανω που το πολλήν το σιόνιν μα εγιω στην Ομορφίτα ζωντανός εν ημπεννω ξανά.
Χρόνους παστα βουνά.Κρυάδες μες το πάος.Σουππίν λουμίν μιαν νύχταν πόξυλοι εκτυπήσαμεν μιαν πόρταν τελευταίαν νου χωρκού δικού μας .Εκράννοιξεν ο γέρος.Εκατάλαβεν τον μάστρον.Εξαναβοήθησεν μας τον προηγούμενον σειμώναν.Ελάτε μέσα παιθκιά μου .Έβαλεν ξύλα να δρατσιάσει το λαμπρον μες τη νησκιάν.Ερέξαμεν κοντα τζιαι οι πέντε.Εβρασεν νερόν ο γέρος ο Πελοπίδας.Εκαμεν τσια ίν σπατσιάν, σακομηλιάν ,εφκαλεν ποξαμάθκια, χαλλόυμιν.
Εμείς εγλαρώσαμεν κοντα στη βράστην της νησκιάς
Έχω ρούχα του γιου μου πον εις την Αστράλιαν.Να αλλάξουν τουλάιστον οι μιτσιοι.
Ο μάστρος εκαθετουν εις το τραπέζιν σύννους .Να ππέσουν νάκκον οι μιτσιοι Τρια μερόνυχτα παρπατούμεν για να τους φύουμεν.Εγώ εννα μείνω σκοπός.
Καλο το γιο μου μάστρε Λυκούργο.
Έγυρα μες το πάλωμαν τζιαι το πέφτζιν.Ώρες εν ένωθα τα ποθκια μου.Επόνουν τη μέσην μου.Που τες φατσιες του Σιεμεττή ,του Μπάρλοου.
Χαράματα ακούαν τα νέα ο μάστρος τζι ο παππούς.
Πόξω έβρεσιεν.Το χωρκόν ήταν έξω του κλοιού ερευνών.Δίπλα που το σπίτιν είσιεν ποταμόν κατακοφτον εφτα μίλια .
Χρόνους να τον περπατήσει αθρωπος σιειμώναν.Ώραν περιστασην λαλεί ο θκειός μας ο Πελοπίδας ο Στιαθκιας εννα σας ηφκάλω εγιώ .Εσιει σπήλιον βαθκιά κάτω.Ήξερεν τον ο τζύρης μου τζιαι βρίσκω τον να σας χώσω.
Ορφανέψαμεν τζιαι στο βουνόν.Εζησαμεν δύσκολά διχα τον μάστρον μας μα εν επκιαστηκαμεν ως το Μάρτην του πενήντα εννιά πουρτεν η διάταγή να κατεβούμεν που το βουνόν.Τρίτην ημέραν λαλώ της μάνας μου.Εν να πα τζιαι νάρτω.Επκια τη μοτόραν τ αρφού μου.Εφκαιννα ούλλον βουνά.Δείλις επεζεψα πόξω που του γέρου του Πελοπίδα.Έκοφκεν ξύλα.Ελούθειν των δαρκων άμαν με είδεν.Εχάσαμεν τον μάστρον μας λάλει μου.Άψεν τη νησκιαν.Ούλλη νύχτα εμιλούσαμεν γ ια τους σιειμώνες μας τζιαι την ελευθερίαν μας.Κατά τα ξηφώθκια έπεσα εις τη μονήν μου την παλιαν.
Την άλλην ημέραν το δείλις ήρτα με τη μοτόραν στο χωρκόν.Τζιαι που τότες εν έφυα.Ούτ εγύρεψα αξίωμαν ή θέσην.Χαλάλιν οι κόποι τζι οι κρυάδες της πατρίδας.
2.ΤΡΟΦΟΔΟΤΗΣ ΑΝΤΑΡΤΩΝ ΕΙΣ ΔΑΣΟΣ ΠΑΦΟΥ
Σουππιν λουμιν.Βρεμενος ώρες ολοκληρες φορτμωμενος τα φαγιά των κοπελλιων.Ηταν ο τζιαιρός που πκιααν τον Παλληκαριδην.Υστερις τον Ραφτην τζιαι τους άλλους.Εμειναν κατοπινα πολλά λλίοι στα βουνά ανταρτες.Τα στενιωτικα.Επρεπεν κάποιος να τους πάρει φαιν ούλλη νύχτα ούλλον δάσος.Το δάσος κατά τον Αηην Μερκουρην λλιοι το ξεραν μα εμείς αναγιωθημαν βοσσιοι ..Έπρεπε να πάω.Βουνα εφκαιννα βουνά εκατεβεννα.Εβαλα τα δυνατά μου ν αθθυμηθω τις στρατες του παππού μου πουταν το περίτου απατητες.Γωνιες των κρεμμων άκριες των παγιθκιων.Γεροσπηλιοι παλλιοι.Εβαλα την Παναγιαν όμπρος, τον Αην Μερκουρην τον καλόν.Οι βουρκες καταρχάς εβαρουσαν που τα νερά.Εμπεηκα μέσσε ποταμούς ωστη μεσην βόλλες πολλές.Λυχναφης εφτάσα στη ρίζα της ανηφορας.Δασος απατητον..Θεε μου λαλώ να μεν έχασα τη στράτα.Εκαμα τρεις φορές τον κουκκουφκιαον.Υστερις εφώναζα Σαββη.Ενεφαναν σε κανέναν καρτον.Αγρωνισαν με που τό σουλουππιν.Λαλουν μου θκειε ήνταλως τα καταφέρες .Οι τοποι εν γεμάτοι Εγγλεζους.Λαλω τους .Εν τωρινοι γιε μου.Εγιω κρατώ τες θστρατες των προπαππων μου που φτασαν την Τουρτζιαν.Αψαν λαμπρον εις το λημεριν να βράσω.Ειχαν μέρες να φαν .Εφιλησαν τα σιέρκα μου.Εδακρυσα.Ειδα τους λεφτους, λυερους, πονηζαμενους σαν τους ασκηταες.Εφκεησαν μιτσιοί.Τρια γρονια στα βουνά.Ητουν αδρωποι πκιον.Που ννα σιει κλεφτες στα βουνά εννα φύουν οι Αλυσοι ελάλεν μας ο Παππούς μου. Ο ι να σύρνεις πίσω.Ο ,τι μονοπατιν σουμαθα βουρκατορας να τους τα ιζεις.Εννα χρειαστείς.Υστερις έμαθα το εξηντα πέντε πως μες τα χαρχια έγραφα μας τροφοδοτες.Κατι έξερεν ο γέρος.
3.ΕΘΕΛΑ ΑΛΛΟΝ ΠΑΡΑΣΗΜΟΝ….
Μεσάνυχτα .Ξημερώνει πρώτη τ Απρίλη.Ούτε που εκαταλάβαμεν σε ήντα αγώναν εμπαίναμεν.Αθθυμούμε έβαλα τον σταυρόν μου πρίν να φορτωθώ την πόμπαν που ταν να την πάρω ούλλον χωράφκια.Εσού ξέρεις τα μονοπάθκια τα παραδρόμια.Θκιαβάζεις το δάσος τα χωράφκια ούλλα της Λαόνας. Έτσι μου είπεν ο μάστρος.
Γέννημαν του τριάντα οκτώ ήμουν εις το Γυμνάσιον Πόλεως Χρυσοχούς άμαν άρκεψαν οι ωραιόττεροι τζιαι οι δυσκολλόττεροι καρτσιλαμάες της ζωής μου.
Εδούλεψα με πολλούς.Με τα κοπέλλια του Νιοχώρκου τους τρεις που πεθάναν σε τζείνην την ενέδραν με το κοντόν το σύρμαν.
Έκλαψα τους.Έφυα που κοντά τους άμαν εσκοτώσαν τον Λισανήν το ζαφτιέν με το νάμιν .Εβασάνισεν πολλά τον Παλληκαρίδην.
Ήρταν οι Εγγλέζοι έσσω τζιαι εγυρέψαν με.Είσιεν με αλόπως δηλωμένον ο Λισανής πως τους εβοήθουν.Η αρφή μου αρνήστειν ετραππήδησα πίσω που το ανώιν.Τζείνον ήταν.Έφυα για τη ΛέμεσόνΕλάλουν το παρατσούκλιν μας για επίθετον Ταυτότηταν εν είχαμεν .Που να μας έβρουν βοσκούς εις τον Ακάμαν.
Στη Λεμεσόν επαράλαβεν με ο καλαδερφός μου ο Νεοκλής.Εξαναορκίστηκα.Εδούλεψα που το πενηντα εφτά με τον Αντρέαν που το Προδρόμιν.Όστι τζιαι συλλάβαν τον συπτωματικά στο αθρωπομάζωμαν του πενήντα οκτώ Έμεινά μόνος μου με την κρύπτην .Τζιαι τις θκυο βαλίτσες για τις μεταφορές όπλων.Τά άλλα ξέρεις τα.Που βοσκαρέτιν καταζητούμενος.Που μαθητής δολιοφθορέας.Που θερμαστής αντάρτης.
Εφάαν τη Λεμεσόν να με έβρουν Μα έγλεπεν με η Αγία Αννα.Ο Άης Νικόλας τ Ακάμα .Ο Άης Κόνωνας.Τζιαι οι Δρουσιώτες.Η γεννιά του Πελλογιαννου οι γιαγιάες μου ο θκειος μου ο Αριστος ο Ήφαιστος.η στιασια του σπιθκιου της Νίκης.Βάλλλεις τα με τους αδρώπους της Λαόνας.Ήταν τζιαι η γιαγιά η Κυριακου ούλλον εγονάταν τζιαι επροσευχετούν για λλέου μου.
Εις το βουνόν έναν όνομαν είχα .Πέλπης.
Μόνον μιαν φοράν είπεν ο μάστρος μουΞέρω είσαι ο
μιτσης της οδού Ευριπίδου Σσίλιοι κοτσινοσκούφηες τζιαι σου άφαντος.Πριν νάρτουν εσού έφευκες.
Οοι μάστρε.Έτο μόνον πόμπες έκαμνα για δολιοφθορες……
Αγάπαν με.Έδωκέν μου τον γηλλιον του ήρωα Δημήτρη Χαραλάμπους να τον φορώ τις νύχτες που αλλάσαμεν κρύπτες.
Μυρίζει τίποτε ρε Πέλπη…Αρώταν με
Ελευθερόν αέρα μάστρε επολοούμουν
Εβασανίστεις ρε τρεις μήνες σπιτιν του σπιθκιου.
Εθκιάβαζα μάστρε τζιαι έλπιζα .Ελάλουν.Πέρκει μας αξιώσει ο Θεός τζιαι γλυτώσουμεν ως του χρόνου πουννα πάμεν εις την Μάναν μας.Εθκιάβαζα τζιαι επροσεύχουμουν.Εγλύτωσεν με πολλές φορές ο Θεός………
Άμαν εκατεβήκαμεν που το βουνόν αρώστησα έχαννα βάρος.Ήτουν τα βάσανα.Επαρηόραν με μόνον η μουσική.Είσιεν έναν τζουποξ πόξω που το Φωτο Μάτικ.Έβαλλά τραούθκια.Πάντα τελευταίον.Η ΚΥΠΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ.
Ακουά το .Έκλαια τζιαι επήαιννα στην καμαρουα μου τζιαι εθκιάβαζα.Έμεινεν μου συνήθεια που το βουνόν.Η Ζωή του Χριστου του Τζιοβάνι Παπίνι.Αθθύμιον που τα βουνά.Που το αντάρτικον.
Στο χρόνον έγισνεν το κορμίν που τες κακουχίες τους κατατρεγμούς.
Λείπουν μου όμως.Τα κοπέλλια.Η μάνα μας .Το όνειρον.
Εκάμαμεν το καθήκον μας γιε μου.
Τζιαι τους τροφοδότες μας εν τους εξήασα.Επάεννα τζιαι θώρουν τους.Με τη μοτόραν εις το χωρκον.Ο γέρος ο λεβέντης άμαν εμπάινα του Καφενέ.Εφώναζεν .Καλώς τον γιον μου .Καλως ήρταν οι αντάρτες μας.Καλως τους αδρώπους του Ακάμα.Αγκάλιαζεν με τζιαι εκλέαμεν.
Έθελά άλλον παράσημον;
Πάντα εφίλουν το σιέριν του.Επείναν για να τρώμεν εμείς.
Έκαμνεν μου το τρσπέζιν.Άρεσκεν του να του τραουδώ τη φωνήν τ Ακάμα.Ετραούδουν του τζιαι τον Λέναν.
Ελάλεν ευτύς.Έρεξεν πόσσω μας.Έφαεν το ψουμίν μας.Τζι ο Δράκος γιε μου.Ο Λύκούργος.
Έππεσεν εις τη μονήν μου μιαν νύχταν εις το σώσπιτον.
Είπαν τζειντην νύχταν πως εννάρτει το Παφιτούιν των εκρήξεων.Άμαν εφκαίναμεν το μονοπάτιν τζιαι είπες μου.Στάθου θκειε να κρολοηθούμεν.Είπα που μέσα μου.Γι αυτόν εγένετουν άφαντος.Εν του δάσους τούτος ,εν άγρινόν νούσιμον……
Έτσι ελάλεν ο δεύτερος μου τζιύρης.Μακρυγιάννην τον ελαλούσαν εις την Οργάνωσην.Με τη βράκαν του λεβέντης…..
4.Α η ελευθερία μεάλη η χάρη της θκειε …
Πρωτοχρονιαν του πενηντα εννια ετρεξεν ο τσίγκος του κρησφυγέτου.Βροσιές πολλές .Ο ομαδάρχης είπεν να τα συνάξουμεν ουλλα τζιαι ναπαμεν ούλλον μονοπάτίν εις το στιά ιν του Ζαχαρία.
Μιαν ώρα περπατημαν μες τες βροσιες εφτάσαμεν.Η νησκιά του εφκαλλεν καπνον.Εν μέσα ο θκειος μας είπεν χαμογελώντας ο μάστρος .Εσφύρισεν συθθηματικα .Επολοήθειν ο γεροντας αιπώλος.Καλώς τα παιθκιά μου.Αννοιξεν μιαν βαρετην πόρταν που εισιεν .Συρτε κοντά στο λαμπρον ειπεν με τρόπον πάτρικον.Εσυβρασαμεν.Εσασεν χαλλούμιν τζιαι ψουμιν των Γεννων τζιαι εφάαμεν τζιαι κάτι παξιμάθκια .Ηπιαμεν τζιαι που θκυο ζιβάνες .Εσταθην νάκκον η καρκιαν μας.
Εκλεισαν θκυο γρόνια ρε παλληκάριν λαλει του μάστρου μας ο παππους ο Ζαχαρίας.’Ηρτες μιτσης τζιαι εγένεις αρματωλός αδρωπος.
Εν μεάλον σκολείον το βουνον θκειε επολοήθειν ο δραπέτης, ο ομαδάρχης μας.
Τζιαι μεάλη ελευθερία γιε μου γι αυτον τ αγάπησα που μιτσης.
Α η ελευθερία μεάλη η χάρη της θκειε .Δεκατέσσερεις μέρες εβασάνιεν με στη Ομορφίταν ο ξαθθός.Αμαν με πήραν σακκατεμένον εις την Π’υλαν ειπα εννα φύω τζιαι ας πεθάνω στα βουνά.Αξίωσεν με η Παναγία τζιαι εδραπέτεψα τζιαι εφκήκα κοντα σας ελευτερος.
Ο παππους ήτουν σκεφτικος.Εκοντεψεν ο τζιαιρος να κατεβητε στους τόπους σας. μαν ηξέρω αν εν για καλόν.Νάρκεστε δαπάνω στα δύσκολα.
Υστερις έμαθα πως ο μάστρος μιαν την άλλην επήεννεν τζιαι εβρισκεν τον αμμαν εκατεβήκαμεν οι αντάρτες εις τον Άην Γιάννην της Χώρας .
Το εξηντα δύο έφυεν για την Νοτιον Αφρικήν.Ηταν η παρατζιελλια του παππού του Ζαχαρία ειπαν μου.
Γράφω για την Ελευθερίαν αφού εκροστηκα τη συμβουλήν του Δάσκαλος τζιαι μαστρου μας Στέλιος Παπαντωνίου .Ο Θεός να το ησσσιεπει που κρασί την πρώτη πολεμιστραν της αληθειας τζιαι του γαμπρού φωτός του πρωτινου της Κύπρου μας της πολλαγαπημενης.
5.ΑΝΤΑΡΤΙΚΟΣ ΣΥΡΤΟΣ ΣΕ ΕΝΑΝ ΓΑΜΟΝ ΤΟ ΕΞΗΝΤΑ ΕΝΑΝ
Συρτος στον γάμο .Έτσι μαθαμεν τον χρόνο εις την Παφον.Τζιαι τους καρτζιλαμαες βλεποντας τους παλαιους με τες βρακες.
Μα τζιαι σε έναν γάμο το εξηντα εναν που χορεψαν θκυο ανταρτες που κάμαν τζιαι φυλακην τζιαι Πλατρες,
Ομορφιταν.Εχορευκαν νουσιμα αδρωπινα.Ο ένας ο ψηλοττερος
εκουτσενεν αλαφρια. Ελεαν πως του τοσπασεν με το σφυρί ο Σε ιβορυ άμαν τουπεν εν ήξερε τίποτε μα τζιαι ναξερα ούτε λέξη εν σου λαλώ παλιαθρωπε.
Έσυρεν τον μες τα σιόνια.
Στο τσιατισμαν είπαν κάτι όμορφα της αγάπης της λευτεριας μα τουν τζιαι πονεμενα.Χαρμολυπη…
Έτσι τοχαμεν να μαθαίνουμε χορον αδρωπινα τζιαι να χορεύκουμεν με σεβος.Τζιαι στην τραούθκιαν οι λέξεις ναν αληθινές σαν τες πέτρες που φιλιαζαν πας τες δομες….που περπατάνε ο Μάρκος Δράκος ο πρωτανταρτης…
6.Ένας βοσκός ήμουν μα ο αγώνας ήτουν μίαλον σκολείον.Τροφοδοτης.Ανταρτης.Καταδικος….
Τους σκέφτουμαι όταν είμαι μανηχος μου.Με τις αλατζιες τους ,τα φωτεινά τους πρόσωπα,το παράδειγμα τους.Εστραφηκαν εις το χωρκόν τους τσακκισμενοι των βασανων.Την άλλην ημέρα ελαμνησαν με το κουπα ιν του θκειου τους.Την νύχτα εππέσαν μητα του στο στι α ιν αφού είπαν πολλά για τους αγώνες, τες κρυαδες,τον Μαρκον πουτουν λεβεντης ποξαρκης.
Έτσι πόξω κάτω που τον ουρανό είπαν το Πατερ ημων που εζήσαν τζιαι οι θκυο.
Ύστερα ο μιτσής εις τον ύπνον του.Δοξασοι ο Θεός.Ευκαριστω σου Πάνα ι α μου.Αντεξα…Υστερις εσιωπαν.
Ξανά επαραμιλαν.Ενντον αφησαν να τελειώσει τον υμνον.Τον υμνον εις την Ελευθερίαν.Μα γιατί;
Ήντα με ακτυπας.Θελω να προκοψω.Μα τα ριάλια σου εν τα θέλω.Ακτυπα.Η προκοπη μια ένει.Ακτυπα…Ελευθερια….
Το πρωί εξύπνησεν δυνατός εκαλαρεν το κοπα ιν…
Ως τωρά γλεπει το κοπα ουιν του.Τζιαι τραουδα.Αγαπησαν την που καρκιάς αν μα τζιαι χαρηκα την.Αμαν τον αρωτουν τα αγγονια.Ρε παππού αφού περνάς κομα καλά με τη γιαγιά πολοατε.
Την άλλην μου αγαπην παιθκιά μου την Ελευθερίαν …
Μα ποία εν τούτη ρε παππού.
Εν η ρίζα του ρωμε ι κου.Η μάνα του φιλοτιμου της Κύπρου .Η αγαπημένη των κοπελλιων.
Τζιαι τρεχουν τα μάθκια του.
Ένας βοσκός ήμουν μα ο αγώνας ήτουν μίαλον σκολείον.Τροφοδοτης.Ανταρτης.Καταδικος υστερις που την Ομορφιταν.Τες ωραιοττερες μου προσευχες έκαμα τες μες το τζιελλιν μου.Εβραζεν η καρκιάν μου….
7..Ό,τι τζιαι να γενεί ρε Φειδιππίδη τροφοδότη..
να μεν χαμνήσεις την Εκκλησιάν μας ,τον Χριστόν τζιαι την Μάναν μας….
Ακούεις γιούλι μου με ήντα αδρώπους εσυνομπλάστηκα.Ο Στυλλής τ αδέρφιν μου ελάλεν μου .Ό,τι τζιαι να γενεί ρε Φειδιππίδη
να μεν χαμνήσεις την Εκκλησιάν μας ,τον Χριστόν τζιαι την Μάναν μας.Εμείς μπορεί να φύουμεν.Εσου εν να ζήσεις.Να προσέχεις που την προδοσίαν.Τζιαι να προσευχεσε ρε στους δύσκολούς τζιαιρούς αν κόψεις μόνος σου.
Έντάξει μάστρε είπουν του.
Τζιαι να προσέχεις εις το δάσος Φειδιππίδη.Να σύρνεις πιπέριν πριν να μπεις του χωρκού Αμάν παέννεις έσσο να φκάλλεις τα στιβάλλια .Να μεν έβρουν παθκιές να σε γυρέψουν εις τα ττέλια
Ότι πεις μάστρε.
Άτε στο καλόν…Σιέρετα μου τους ούλους.Σε θκυο μέρες επαίξαν τον.Μεάλα βάσανα του κάμαν τζι ας ήτουν τραυματίας.
Κάθε νύχτα μιλώ του.Κραω μάστρε κόμα .Δειχνε μου όμως τη στράταν τζιαι εκουράστηκά.Σιερέτα μου τζιαι τον Γληόρην μας τζιαι πε του ο μιτσης ο τροφοδότης κάθε μέρα αθθυμάτε σε.Επίσκασεν σε πολλά….
Ήτουν 28 του Μάρτη πο φυεν εις τα ουράνια.
Σαν σήμερα γιούλη μου.
Α ρε Στυλλή μου των μετάλων βασιλέα τζιαι της προκοπής αέρφιν μου.Έφυες ανωρίς τζι ορφάνεψα τζιαι ποιον ν ακούσω να κρωστώ παρατζιελιάν να γράψω μες τα φυλλοκάρκια μου εγιω ο ορφανεμένος.Είχα σας για ποκούμπιν μου Μαστόρους τζιαι το φως μου…
Ιστορία - Πολιτισμός
Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού
Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων.
Περισσότερα από 30 εκατομμύρια έγγραφα, κατάλογοι κρατουμένων και στοιχεία καταναγκαστικής εργασίας βοηθούν στην ανασύνθεση προσωπικών ιστοριών που κινδύνεψαν να χαθούν οριστικά. Με την ψηφιοποίηση και τη χρήση νέων τεχνολογιών, το αρχείο επιχειρεί να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη και να δώσει απαντήσεις σε οικογένειες που εξακολουθούν να αναζητούν την τύχη των συγγενών τους. Πίσω από κάθε όνομα σε έναν κατάλογο κρατουμένων, πίσω από κάθε φθαρμένο έγγραφο και κάθε χειρόγραφη καταχώριση μπορεί να κρύβεται μια ανθρώπινη ιστορία που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Για χιλιάδες οικογένειες, η αναζήτηση πληροφοριών για συγγενείς που διώχθηκαν, φυλακίστηκαν ή εξαφανίστηκαν κατά τη ναζιστική περίοδο παραμένει μια ανοιχτή υπόθεση, ακόμη και οκτώ δεκαετίες μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στη Γερμανία, τα Arolsen Archives, το Διεθνές Κέντρο για τις Ναζιστικές Διώξεις, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς για τη διερεύνηση αυτών των υποθέσεων. Η συλλογή τους περιλαμβάνει περισσότερα από 30 εκατομμύρια ιστορικά έγγραφα, με πληροφορίες για περίπου 17,5 εκατομμύρια ανθρώπους που υπήρξαν θύματα ή επιζώντες του ναζιστικού καθεστώτος.
Το έργο του αρχείου δεν περιορίζεται στη φύλαξη ιστορικών τεκμηρίων. Στόχος είναι να διατηρηθούν τα πρωτότυπα, να οργανωθούν οι πληροφορίες που περιέχουν και να γίνουν προσβάσιμες σε συγγενείς θυμάτων, ερευνητές και πολίτες από όλο τον κόσμο. Έτσι, τα έγγραφα της ναζιστικής περιόδου μετατρέπονται σε ένα εργαλείο αναζήτησης της ιστορικής αλήθειας και αποκατάστασης της μνήμης.
Από τα αρχεία των διώξεων στην αναζήτηση της ανθρώπινης μοίρας
Τα Arolsen Archives ιδρύθηκαν το 1948, με την ονομασία International Tracing Service, σε μια εποχή κατά την οποία εκατομμύρια άνθρωποι προσπαθούσαν να εντοπίσουν συγγενείς τους που είχαν χαθεί στη διάρκεια του πολέμου. Η αρχική αποστολή ήταν να βοηθήσουν στον εντοπισμό αγνοουμένων και στη διευκρίνιση της τύχης ανθρώπων που είχαν υποστεί ναζιστικές διώξεις. Με την πάροδο των δεκαετιών, η συλλογή εξελίχθηκε σε ένα διεθνές αρχείο ιστορικής τεκμηρίωσης. Τα έγγραφα αφορούν κρατουμένους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, γκέτο και φυλακές της Γκεστάπο, ανθρώπους που οδηγήθηκαν σε καταναγκαστική εργασία, αλλά και επιζώντες που βρέθηκαν υπό τη φροντίδα συμμαχικών οργανώσεων μετά το 1945. Περιλαμβάνονται επίσης στοιχεία για τους εκτοπισμένους πληθυσμούς και τη μετανάστευση κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια.
Οι κατάλογοι, τα δελτία κρατουμένων, οι καταγραφές μεταγωγών και τα διοικητικά έγγραφα μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την πορεία ενός ανθρώπου μέσα στο σύστημα διώξεων. Ένα όνομα, μια ημερομηνία ή ένας αριθμός μητρώου ενδέχεται να αποτελέσει το στοιχείο που θα συνδέσει διαφορετικά έγγραφα και θα επιτρέψει την ανασύνθεση ενός μέρους της ζωής του. Ωστόσο, το αρχείο δεν είναι πλήρες. Πολλά έγγραφα καταστράφηκαν από τους ίδιους τους Ναζί ή χάθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου. Επιπλέον, εκατομμύρια άνθρωποι δολοφονήθηκαν χωρίς να καταγραφούν ποτέ τα ονόματά τους. Για τον λόγο αυτό, η απουσία ενός προσώπου από τις διαθέσιμες συλλογές δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξε ή ότι δεν υπέστη διώξεις.
Η ψηφιοποίηση αλλάζει τον τρόπο αναζήτησης
Για πολλά χρόνια, η αξιοποίηση του αρχείου απαιτούσε εκτεταμένη χειρωνακτική εργασία. Οι ερευνητές έπρεπε να εξετάζουν φακέλους, να διαβάζουν χειρόγραφες σημειώσεις και να αντιπαραβάλλουν πληροφορίες που βρίσκονταν σε διαφορετικά έγγραφα. Η ψηφιοποίηση αλλάζει σταδιακά αυτή τη διαδικασία. Τα Arolsen Archives αναπτύσσουν ένα ηλεκτρονικό αρχείο μέσω του οποίου οι χρήστες μπορούν να αναζητούν ονόματα και ιστορικά θέματα, να εντοπίζουν ψηφιοποιημένα τεκμήρια και να εξετάζουν το περιεχόμενό τους από απόσταση. Η διαδικασία, ωστόσο, δεν τελειώνει με τη σάρωση ενός εγγράφου. Για να μπορεί να αναζητηθεί αποτελεσματικά, πρέπει να καταχωριστούν τα στοιχεία του, να συνδεθούν τα ονόματα με τις αντίστοιχες εγγραφές και να οργανωθούν οι πληροφορίες που περιέχει.
Σε αυτό το στάδιο αξιοποιούνται τεχνολογίες οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων (OCR), καθώς και εργαλεία που βοηθούν στην ομαδοποίηση και τη διασύνδεση δεδομένων. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να διευκολύνει την ανάγνωση καταλόγων και την αντιπαραβολή πληροφοριών από διαφορετικά έγγραφα, ώστε να εντοπίζονται πιθανές συνδέσεις ανάμεσα σε πρόσωπα, τόπους και γεγονότα. Η τεχνολογία, όμως, δεν υποκαθιστά την ιστορική έρευνα. Τα παλιά έγγραφα περιέχουν δυσανάγνωστα χειρόγραφα, διαφορετικές γραφές ονομάτων, συντομογραφίες και λάθη καταγραφής. Για τον λόγο αυτό, η αυτοματοποιημένη αναγνώριση χρειάζεται έλεγχο και αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν αφορά στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την ανασύνθεση της μοίρας ενός θύματος.
Όταν ένα όνομα οδηγεί σε μια οικογενειακή ιστορία
Η σημασία των Arolsen Archives γίνεται ιδιαίτερα εμφανής μέσα από τις αναζητήσεις συγγενών. Για ανθρώπους που προσπαθούν να μάθουν τι συνέβη σε έναν παππού, μια γιαγιά ή έναν άλλο συγγενή που εξαφανίστηκε κατά τη ναζιστική περίοδο, ακόμη και ένα μικρό εύρημα μπορεί να έχει μεγάλη συναισθηματική και ιστορική αξία. Η αναζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε πληροφορίες για την κράτηση ενός προσώπου, τη μεταφορά του σε στρατόπεδο, την καταναγκαστική εργασία ή την παρουσία του σε μεταπολεμικό καταυλισμό εκτοπισμένων. Σε άλλες περιπτώσεις, τα έγγραφα προσφέρουν μόνο αποσπασματικές ενδείξεις, οι οποίες χρειάζεται να διασταυρωθούν με άλλες πηγές.
Το ηλεκτρονικό αρχείο είναι ελεύθερα προσβάσιμο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για προσωπικές αναζητήσεις όσο και για επιστημονικούς, εκπαιδευτικούς και δημοσιογραφικούς σκοπούς. Όταν η διαδικτυακή έρευνα δεν αποδίδει αποτελέσματα, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να απευθυνθούν στην υπηρεσία αναζήτησης του οργανισμού. Η προσπάθεια αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή κατά την οποία οι επιζώντες του ναζισμού λιγοστεύουν. Καθώς οι προσωπικές μαρτυρίες χάνονται σταδιακά, τα τεκμήρια αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα για την ιστορική έρευνα και τη διατήρηση της μνήμης.
#everynamecounts: Η μνήμη ως συλλογική προσπάθεια
Η ψηφιοποίηση δεν στηρίζεται αποκλειστικά στους εργαζομένους του αρχείου. Σημαντικό ρόλο έχουν και οι εθελοντές που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία #everynamecounts. Μέσω της δράσης αυτής, πολίτες βοηθούν στην καταχώριση πληροφοριών από ιστορικά έγγραφα, ώστε τα ονόματα και τα σχετικά στοιχεία να γίνουν ευκολότερα αναζητήσιμα. Η συμμετοχή τους συμβάλλει στην προσπάθεια να συνδεθούν οι ψηφιοποιημένες σελίδες με συγκεκριμένα πρόσωπα και να διευκολυνθούν οι μελλοντικές αναζητήσεις.
Πρόκειται για μια μορφή συμμετοχικής ιστορικής μνήμης, στην οποία η τεχνολογία συνδυάζεται με την ανθρώπινη εργασία. Η καταχώριση ενός ονόματος δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική διαδικασία: είναι ένας τρόπος να αναγνωριστεί η ύπαρξη ενός ανθρώπου και να διατηρηθεί η ιστορία του μέσα σε ένα ευρύτερο αρχείο συλλογικής εμπειρίας. Παράλληλα, η πρωτοβουλία #StolenMemory επικεντρώνεται στην αναζήτηση συγγενών πρώην κρατουμένων στους οποίους είχαν αφαιρεθεί προσωπικά αντικείμενα κατά τη σύλληψή τους. Τα αντικείμενα αυτά, όταν είναι δυνατόν να επιστραφούν στις οικογένειες, λειτουργούν ως απτοί σύνδεσμοι με ανθρώπους των οποίων η ιστορία συχνά έχει διασωθεί μόνο μέσα από έγγραφα.
Παρά την πρόοδο της ψηφιοποίησης, η προστασία των πρωτότυπων εγγράφων παραμένει βασική προτεραιότητα. Πολλά από αυτά χρησιμοποιήθηκαν επί δεκαετίες για τη διεκπεραίωση αιτημάτων εντοπισμού αγνοουμένων. Το συχνό ξεφύλλισμα, η αντιγραφή και η μεταφορά τους έχουν αφήσει σημάδια φθοράς. Οι εργασίες συντήρησης περιλαμβάνουν την κατάλληλη συσκευασία, την αντιμετώπιση της όξινης φθοράς του χαρτιού και την καταγραφή της κατάστασης κάθε τεκμηρίου. Η ψηφιακή πρόσβαση περιορίζει την ανάγκη συνεχούς χειρισμού των πρωτοτύπων, χωρίς όμως να καταργεί την ανάγκη διατήρησής τους.
Η σημασία της συλλογής έχει αναγνωριστεί και διεθνώς: από το 2013, τα Arolsen Archives περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα «Μνήμη του Κόσμου» της UNESCO, το οποίο αποσκοπεί στην προστασία και ανάδειξη σημαντικών τεκμηρίων της παγκόσμιας ιστορίας.
Ένα αρχείο για το παρελθόν και τις επόμενες γενιές
Η δουλειά των Arolsen Archives δείχνει ότι η ιστορική μνήμη δεν διατηρείται μόνο μέσα από μνημεία, επετείους και δημόσιες τελετές. Διατηρείται και μέσα από την επίμονη εργασία της καταγραφής, της διασταύρωσης και της προστασίας των τεκμηρίων. Κάθε έγγραφο μπορεί να αποτελέσει μια μαρτυρία για το πώς οργανώθηκαν οι διώξεις, πώς λειτούργησε ο μηχανισμός καταναγκαστικής εργασίας και ποιες συνέπειες είχε ο ναζισμός για εκατομμύρια ανθρώπους. Ταυτόχρονα, μπορεί να προσφέρει σε μια οικογένεια μια πληροφορία που αναζητούσε επί δεκαετίες.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η παραπληροφόρηση και η διαστρέβλωση ιστορικών γεγονότων εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση, η πρόσβαση στις πρωτογενείς πηγές αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τα αρχεία δεν απαντούν σε κάθε ερώτημα, ούτε μπορούν να αναπληρώσουν τα τεκμήρια που χάθηκαν. Μπορούν, όμως, να διασώσουν όσα εξακολουθούν να υπάρχουν και να επιτρέψουν στις επόμενες γενιές να τα μελετήσουν. Στο Μπαντ Άρολσεν, η αναζήτηση δεν αφορά μόνο το τι συνέβη στο παρελθόν. Αφορά και τη δυνατότητα να μη χαθούν ξανά τα ίχνη ανθρώπων που βρέθηκαν στο επίκεντρο ενός από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της ευρωπαϊκής ιστορίας.
Αναλύσεις
Η ιστορία του Καπετανίδη στον Ισραηλινό Τύπο
Η ζωή, η δημοσιογραφική δράση και η θυσία του Νίκου Καπετανίδη αναδεικνύονται στην Israel Hayom, μέσα από άρθρο του Χρήστου Κωνσταντινίδη, που θέτει στο επίκεντρο τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και την άρνηση της Τουρκίας να αναμετρηθεί με το ιστορικό της παρελθόν.
Στον ισραηλινό Τύπο φτάνει η ιστορία του Νίκου Καπετανίδη, του Πόντιου δημοσιογράφου που οδηγήθηκε στην αγχόνη στην Αμάσεια, στις 21 Σεπτεμβρίου 1921, επειδή υπερασπίστηκε με την πένα και τη δημόσια στάση του τον Ελληνισμό του Πόντου.
Με άρθρο που δημοσιεύθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2026 στην Israel Hayom, ο δημοσιογράφος και διευθυντής σύνταξης του Geopolitico.gr, Χρήστος Κωνσταντινίδης, παρουσιάζει στο διεθνές αναγνωστικό κοινό τη διαδρομή του εκδότη της «Εποχής». Παράλληλα, συνδέει την ιστορική του μαρτυρία με το σημερινό ζήτημα της λογοδοσίας και την επιλεκτική στάση της Άγκυρας απέναντι στα εγκλήματα του παρελθόντος.
Το δημοσίευμα φέρει τον τίτλο «Turkey demands accountability from Israel – but not from itself», δηλαδή «Η Τουρκία απαιτεί λογοδοσία από το Ισραήλ – αλλά όχι από τον εαυτό της».
Η αφετηρία του άρθρου είναι η εκτέλεση του 32χρονου Καπετανίδη. Γεννημένος στη Ριζούντα το 1889 και απόφοιτος του Φροντιστηρίου Τραπεζούντας, ο δημοσιογράφος εξέδωσε το 1918 την εφημερίδα «Εποχή», καταγράφοντας τις διώξεις και τη βία που υφίσταντο οι ελληνικοί πληθυσμοί στην Τραπεζούντα και στα χωριά του Πόντου.
Μέσα από αναφορές στη μαρτυρία του Δημήτρη Ψαθά στη «Γη του Πόντου», ο Κωνσταντινίδης σκιαγραφεί έναν άνθρωπο με ορμή, πατριωτικό φρόνημα και βαθιά πίστη στην ελευθερία. Έναν εκδότη που αντιλαμβανόταν τη δημοσιογραφία ως ευθύνη απέναντι στον λαό του και κατονόμαζε τους υπευθύνους των διωγμών, γνωρίζοντας ότι κάθε φύλλο της εφημερίδας του μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εναντίον του.
Ιδιαίτερη θέση στο άρθρο έχει η αντιπαράθεσή του με τον Τοπάλ Οσμάν, τον παραστρατιωτικό αρχηγό που συνδέθηκε με σφαγές, λεηλασίες και εκτοπισμούς Ελλήνων και Αρμενίων. Όπως υπογραμμίζεται, ο Καπετανίδης δεν υποχώρησε μπροστά στις απειλές του, ούτε άλλαξε τη γραμμή της εφημερίδας για να εξασφαλίσει την προσωπική του σωτηρία.
Το δημοσίευμα περιγράφει τα λεγόμενα «Δικαστήρια Ανεξαρτησίας» της Αμάσειας ως μηχανισμό εξόντωσης της ηγεσίας του ποντιακού Ελληνισμού. Κληρικοί, εκπαιδευτικοί, επιχειρηματίες και δημοσιογράφοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με διαδικασίες στις οποίες, σύμφωνα με την ανάλυση του αρθρογράφου, η καταδίκη είχε ουσιαστικά προαποφασιστεί.
Απέναντι στους κατηγόρους του, ο Καπετανίδης υπερασπίστηκε ανοιχτά την εθνική του θέση. Όταν κατηγορήθηκε ότι αγωνιζόταν για την ανεξαρτησία του Πόντου, δήλωσε ότι επιδίωκε και την ένωσή του με την Ελλάδα. Το άρθρο αναφέρεται και στην τελευταία του κραυγή πριν από τον απαγχονισμό: «Ζήτω η Ελλάς!»
Κεντρικό σημείο της παρέμβασης αποτελεί η διάσωση του αρχείου της «Εποχής» από τον αδελφό του, Κώστα Καπετανίδη, ο οποίος το μετέφερε στην Ελλάδα. Η ψηφιοποίησή του, επισημαίνει ο Κωνσταντινίδης, δημιουργεί δυνατότητες ευρύτερης μελέτης και διεθνούς αξιοποίησης.
Πρόκειται για τεκμήρια γραμμένα την ώρα που εξελίσσονταν οι διωγμοί. Ο αρθρογράφος προτείνει τη μετάφραση, την επιστημονική επεξεργασία και την παρουσίασή τους σε κοινοβούλια, πανεπιστήμια και διεθνείς οργανισμούς, ως μέρος μιας οργανωμένης προσπάθειας για τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας.
Η σύνδεση με το σήμερα γίνεται μέσα από την κριτική στην Τουρκία, η οποία κατηγορεί το Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα, ενώ εξακολουθεί να αρνείται τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Το άρθρο διευκρινίζει ότι οι καταγγελίες κατά του Ισραήλ πρέπει να κρίνονται με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία και το δίκαιο. Θέτει, όμως, ταυτόχρονα το ζήτημα της συνέπειας: ένα κράτος που απαιτεί έλεγχο της συμπεριφοράς άλλων κρατών οφείλει να δέχεται τον έλεγχο και της δικής του ιστορικής διαδρομής.
Μέσα από την ιστορία του Καπετανίδη, η παρέμβαση στην Israel Hayom αναδεικνύει έτσι ένα συγκεκριμένο αίτημα: η διασωθείσα μαρτυρία της «Εποχής» να αποκτήσει τη διεθνή παρουσία που της αναλογεί, μεταφέροντας την ιστορική τεκμηρίωση του ποντιακού Ελληνισμού πέρα από τα ελληνικά σύνορα.
Διαβάστε το άρθρο στην Israel Hayom.
GEOPOLITICO
Η ιστορία των ελληνικών συναγωγών ζωντανεύει: Ένα μοναδικό αρχείο μνήμης παρουσιάζεται σε τέσσερις πόλεις της Βόρειας Ελλάδας
Οι Εκδόσεις Ινφογνώμων παρουσιάζουν το νέο βιβλίο του αρχιτέκτονα και πολεοδόμου Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα, «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής». Ένα έργο 453 σελίδων, με 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια, που καταγράφει περισσότερες από 100 συναγωγές και διασώζει την ιστορία μνημείων που χάθηκαν ή κινδυνεύουν να ξεχαστούν.
Ένα σημαντικό οδοιπορικό στην ιστορία, την αρχιτεκτονική και την πολιτιστική κληρονομιά του ελληνικού εβραϊσμού ξεκινά στις 19 Οκτωβρίου από τα Ιωάννινα, με επόμενους σταθμούς τη Θεσσαλονίκη, την Ξάνθη και την Κομοτηνή. Ο Δρ Ηλίας Β. Μεσσίνας παρουσιάζει το νέο του βιβλίο, καρπό πολυετούς επιτόπιας και αρχειακής έρευνας, αναδεικνύοντας συναγωγές που εξακολουθούν να υπάρχουν αλλά και μνημεία που έχουν εξαφανιστεί από τον αστικό ιστό. Μέσα από σπάνιες φωτογραφίες, αρχιτεκτονικά σχέδια και ιστορικά τεκμήρια, η έκδοση των Εκδόσεων Ινφογνώμων επιχειρεί να διασώσει ένα σημαντικό κομμάτι της συλλογικής μνήμης των ελληνικών πόλεων.
Ένα αρχείο για περισσότερες από 100 συναγωγές στην Ελλάδα
Η νέα έκδοση του Δρ Ηλία Β. Μεσσίνα αποτελεί μια εκτενή καταγραφή της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής των συναγωγών της Ελλάδας.
Σε 453 σελίδες παρουσιάζονται περισσότερες από 100 συναγωγές, με ιστορικές και αρχιτεκτονικές περιγραφές, σπάνιο φωτογραφικό υλικό, ψηφιακούς χάρτες, βιβλιογραφία και αρχειακές πηγές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σημαντικό μέρος των μνημείων που τεκμηριώνονται δεν υπάρχει πλέον.
Ορισμένες συναγωγές κατεδαφίστηκαν κατά τη διάρκεια της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, ενώ άλλες αλλοιώθηκαν ή εγκαταλείφθηκαν, με αποτέλεσμα να περιορίζεται σταδιακά η παρουσία τους στη συλλογική μνήμη.
Η έρευνα του Μεσσίνα ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και συνδυάζει επιτόπιες επισκέψεις με ιστορική τεκμηρίωση από αρχεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Η έκδοση περιλαμβάνει 272 φωτογραφίες και 237 αρχιτεκτονικά σχέδια και διαγράμματα, προσφέροντας τη δυνατότητα στους αναγνώστες να γνωρίσουν μνημεία που συνδέονται με την παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων στον ελλαδικό χώρο.
Το σπάνιο αρχείο του Σεμτώβ Σαμουήλ
Ιδιαίτερη σημασία για την ολοκλήρωση του βιβλίου είχε η αξιοποίηση του αρχείου του αρχιτέκτονα Σεμτώβ Σαμουήλ (1939–2009).
Το αρχείο παραδόθηκε στον Δρ Μεσσίνα από συγγενείς του Σαμουήλ και περιλαμβάνει πολύτιμο υλικό από έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 1960–1961.
Εκείνη την περίοδο, ο νεαρός τότε φοιτητής αρχιτεκτονικής, με προτροπή του καθηγητή Νίκου Μουτσόπουλου, επισκέφθηκε συναγωγές σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.
Κατέγραψε φωτογραφικά και αρχιτεκτονικά κτίρια που βρίσκονταν σε λειτουργία, αλλά και συναγωγές που είχαν ήδη υποστεί σοβαρές φθορές.
Για ορισμένα από τα συγκεκριμένα μνημεία, τα οποία κατεδαφίστηκαν τα επόμενα χρόνια, το αρχείο Σαμουήλ αποτελεί σήμερα μοναδικό τεκμήριο της ύπαρξης και της αρχιτεκτονικής τους μορφής.
Το υλικό ψηφιοποιείται σταδιακά, ενώ προβλέπεται η δημιουργία τρισδιάστατων αναπαραστάσεων και ψηφιακών μοντέλων εικονικής πραγματικότητας.
Με τον τρόπο αυτό, η ιστορική έρευνα συνδυάζεται με τις σύγχρονες τεχνολογίες ψηφιακής αποκατάστασης, δημιουργώντας νέες δυνατότητες παρουσίασης της χαμένης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.
Η σύνδεση με το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο του υπουργείου Πολιτισμού
Το έργο αποκτά και θεσμική σημασία, καθώς συνδέεται με την ενσωμάτωση των εβραϊκών μνημείων της Ελλάδας στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα «Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο» του υπουργείου Πολιτισμού.
Ο Δρ Μεσσίνας συνεργάστηκε με τις αρμόδιες υπηρεσίες για τον εμπλουτισμό του συστήματος με στοιχεία σχετικά με την εβραϊκή πολιτιστική κληρονομιά.
Την έκδοση χαιρετίζουν η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο πρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, Δαυίδ Σαλτιέλ.
Τον πρόλογο υπογράφει ο ακαδημαϊκός, καθηγητής και αρχιτέκτονας Μανόλης Κορρές.
Η συμμετοχή των συγκεκριμένων προσωπικοτήτων αναδεικνύει τη σημασία της συστηματικής καταγραφής των ιστορικών μνημείων και της προστασίας τους από τη λήθη.
Οι παρουσιάσεις και οι ομιλητές
Στα Ιωάννινα, τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου, η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στις ιστορικές συναγωγές Γιασάν και Χαντάς.
Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο δικηγόρος και ερευνητής Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής, η επίκουρη καθηγήτρια της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ράνια Σταθοπούλου και ο οικονομολόγος Νίκος Καράμπελας. Χαιρετισμούς θα απευθύνουν ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων Μάρκος Μπατίνος και η πρόεδρος της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών Κατερίνη Λιάμπη. Τον συντονισμό θα έχει η φιλόλογος Ανδρονίκη Ζούκη.
Στη Θεσσαλονίκη, την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου, το ενδιαφέρον θα στραφεί στη συναγωγή Μοναστηριωτών και στις εβραϊκές συναγωγές της πόλης πριν και μετά το Ολοκαύτωμα.
Στην παρουσίαση θα συμμετάσχουν η επιστημονική υπεύθυνη του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Δρ Ξένια Ελευθερίου, και ο Θρασύβουλος–Μορντεχάι Παπαστρατής. Χαιρετισμό θα απευθύνει ο Δαυίδ Σαλτιέλ, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο αρχιτέκτονας Στέλιος Χριστάνης. Η εκδήλωση πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης.
Στην Ξάνθη, την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου, το βιβλίο θα παρουσιάσουν οι καθηγητές του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Γιώργος Τσιγάρας και Δημήτρης Πολυχρονόπουλος, ενώ τη συζήτηση θα συντονίσει ο Νίκος Κοσμίδης.
Τελευταίος σταθμός θα είναι η Κομοτηνή, την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, όπου η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στην ιστορία της συναγωγής Μπεθ Ελ πριν από το Ολοκαύτωμα. Θα μιλήσουν ο Βασίλης Ριτζαλέος από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και ο αρχιτέκτονας Γιώργος Ευφραιμίδης, με συντονίστρια την αρχιτέκτονα Αγγελική Κουγιουμτζόγλου.
Η αρχιτεκτονική ως μαρτυρία της ιστορίας
Η σημασία του βιβλίου δεν περιορίζεται στην αποτύπωση των κτιρίων.
Οι συναγωγές αποτελούσαν για αιώνες χώρους θρησκευτικής ζωής, κοινωνικής συνάντησης και διατήρησης της ταυτότητας των εβραϊκών κοινοτήτων.
Σε πολλές ελληνικές πόλεις, η καταστροφή των εβραϊκών πληθυσμών κατά το Ολοκαύτωμα συνοδεύτηκε από τη σταδιακή εξαφάνιση των χώρων που συνδέονταν με την καθημερινή τους ζωή.
Η μεταπολεμική ανοικοδόμηση άλλαξε ακόμη περισσότερο τον αστικό ιστό, με αποτέλεσμα ορισμένα από αυτά τα κτίρια να έχουν χαθεί ολοκληρωτικά.
Η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση προσφέρει τη δυνατότητα να ανασυσταθεί η μορφή τους και να διατηρηθεί η ιστορία τους για τις επόμενες γενιές.
Η συγκεκριμένη έκδοση φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για ιστορικούς, αρχιτέκτονες, ερευνητές και όσους ενδιαφέρονται για την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας.
Η αγγλική μετάφραση του βιβλίου αναμένεται στις αρχές του 2027, διευρύνοντας την πρόσβαση στο ερευνητικό υλικό και για το διεθνές κοινό.
Ένας ερευνητής αφιερωμένος στη διάσωση των συναγωγών
Ο Ηλίας Μεσσίνας γεννήθηκε το 1964 και είναι αρχιτέκτονας, πολεοδόμος και σύμβουλος αειφορίας.
Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο Yale και στην Ακαδημία Bezalel, ενώ πραγματοποίησε διδακτορικές και μεταδιδακτορικές σπουδές σε θέματα χωροταξίας, αρχιτεκτονικής και περιβαλλοντικού σχεδιασμού.
Από το 1993 ασχολείται συστηματικά με την έρευνα και τεκμηρίωση των συναγωγών στην Ελλάδα.
Μεταξύ 1995 και 2023 συμμετείχε, μαζί με συνεργάτες του, σε μελέτες και έργα αποκατάστασης συναγωγών σε διάφορες ελληνικές πόλεις.
Έχει συγγράψει 16 βιβλία και δεκάδες άρθρα σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά, την αρχιτεκτονική και την αειφόρο ανάπτυξη.
Για τη συμβολή του στη διάσωση της εβραϊκής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς έχουν αναφερθεί θετικά επιστήμονες και ερευνητές, όπως ο Samuel D. Gruber, ο δημοσιογράφος Νίκος Βατόπουλος και ο καθηγητής Γιώργος Τσιγάρας.
Μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές
Το βιβλίο «Οι Συναγωγές της Ελλάδος: Αρχείο Ιστορίας και Αρχιτεκτονικής» αναδεικνύει μια συχνά παραγνωρισμένη διάσταση της ελληνικής ιστορίας.
Η παρουσία των εβραϊκών κοινοτήτων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής και πολιτιστικής διαδρομής πολλών ελληνικών πόλεων.
Η διατήρηση των μνημείων τους, ακόμη και μέσα από φωτογραφίες και αρχιτεκτονικά σχέδια όταν τα ίδια τα κτίρια έχουν χαθεί, συνδέεται άμεσα με την προστασία της ιστορικής μνήμης.
Οι τέσσερις παρουσιάσεις στη Βόρεια Ελλάδα αποτελούν μια ευκαιρία να γνωρίσει το κοινό όχι μόνο την αρχιτεκτονική των ελληνικών συναγωγών, αλλά και τις ιστορίες των ανθρώπων και των κοινοτήτων που συνδέθηκαν με αυτές.
Όλες οι εκδηλώσεις έχουν ελεύθερη είσοδο, με την επισήμανση ότι για την ξενάγηση στη συναγωγή Μοναστηριωτών της Θεσσαλονίκης απαιτείται προεγγραφή.
ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΓΕΙΛΕΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ
Πόλεμος συμφερόντων για το LNG – Το τουρκικό σχέδιο και η ελληνική απάντηση
Στο Direct News, ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας παρουσιάζει τις πληροφορίες του για τον GSI, αναλύει τα τουρκικά δημοσιεύματα για την Γκίλφοϊλ...
Arolsen Archives: Το αρχείο που αναζητά τα ίχνη εκατομμυρίων θυμάτων του ναζισμού
Στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές τεκμηρίων για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων. Περισσότερα από...
Πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του IMEC;
Η επίκληση της ελληνικής κληρονομιάς, η κριτική για τις αμερικανικές τοποθετήσεις στα ελληνοτουρκικά και η ανάγκη μιας εθνικής στρατηγικής που...
Νέα τουρκική πρόκληση νότια του Καστελλόριζου! NAVTEX της Άγκυρας στην περιοχή που θα περάσει το γαλλικό ερευνητικό για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου
Η Άγκυρα εξέδωσε NAVTEX για περιοχή νότια του Καστελλόριζου, όπου έχει προγραμματιστεί η πολυεθνική άσκηση «EUNOMIA», αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία του...
EurAsia Review: Ποιοι προστατεύουν τα κυκλώματα λαθρεμπορίου στα σύνορα Ιράν, Πακιστάν και Αφγανιστάν – Ο σκοτεινός ρόλος παραγόντων ασφαλείας
Ένα εκτεταμένο σύστημα παράνομου εμπορίου, διαφθοράς και πολιτικής προστασίας περιγράφει σε ανάλυσή του το EurAsia Review. Από τα καύσιμα και...
-
Αναλύσεις4 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ3 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO4 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας