Σημαντικές γεωπολιτικές εξελίξεις σε Τουρκία, Ισραήλ, Ιράν, Ελλάδα και Ανατολική Μεσόγειο ανέλυσε ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας στην παρέμβασή του στο ΑΡΤ, υπογραμμίζοντας ότι η Άγκυρα βρίσκεται σε φάση έντονης νευρικότητας, καθώς βλέπει να μένει εκτός ενεργειακών και στρατηγικών σχεδιασμών.

Ο διευθυντής του Directus.gr στάθηκε αρχικά στη νέα κόντρα Ερντογάν – Νετανιάχου. Όπως είπε, ο Τούρκος πρόεδρος επιτέθηκε στο Ισραήλ από το τουρκικό κοινοβούλιο, κάνοντας λόγο για απειλή κατά της Τουρκίας και επαναφέροντας το θέμα των Τουρκοκυπρίων στα Κατεχόμενα. Κατά τον Μουντζουρούλια, ο Ερντογάν «φωτογράφισε» ουσιαστικά τη συμμαχία Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, η οποία ενοχλεί βαθιά την Άγκυρα.

Λίγο αργότερα, όπως ανέφερε, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου απάντησε μέσω X, χαρακτηρίζοντας τον Ερντογάν «δικτάτορα» και «γενοκτόνο», ενώ Ισραηλινός υπουργός προειδοποίησε τον Τούρκο πρόεδρο να προσέχει, γιατί μπορεί να έχει «το τέλος του Ιράν».

Ο Μουντζουρούλιας υποστήριξε ότι οι δηλώσεις αυτές δεν είναι τυχαίες. Αντιθέτως, δείχνουν την όξυνση στις σχέσεις Τουρκίας – Ισραήλ, αλλά και την ενόχληση του Τελ Αβίβ για τη στάση του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δήλωσε ότι δεν ανησυχεί για πιθανή σύγκρουση Τουρκίας – Ισραήλ και χαρακτήρισε τον Ερντογάν «πολύ καλό φίλο» του.

Σύμφωνα με τον ίδιο, στο Ισραήλ υπάρχει «μεγάλη οργή» για τη στάση Τραμπ, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος δεν καταδίκασε τις δηλώσεις Ερντογάν, αλλά αντίθετα εμφανίστηκε να τον στηρίζει πολιτικά.

Η Τουρκία αισθάνεται ότι χάνει το παιχνίδι

Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας εκτίμησε ότι η Τουρκία νιώθει πλέον στριμωγμένη. Από τη μία βλέπει τη στρατηγική σύγκλιση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ και από την άλλη τις ενεργειακές συμφωνίες που γίνονται χωρίς την ίδια.

Όπως είπε, οι πρόσφατες επαφές στην Ουάσινγκτον ανάμεσα σε Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ επιβεβαιώνουν ότι η Άγκυρα μένει εκτός ενεργειακού παιχνιδιού στην Ανατολική Μεσόγειο. Γι’ αυτό ο Ερντογάν επιχειρεί να εμφανιστεί ως ηγέτης που δεν φοβάται και να επαναφέρει ζητήματα όπως η «Γαλάζια Πατρίδα».

Ο ίδιος ανέφερε ότι το νομοσχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας» φαίνεται να μετατίθεται για τον Οκτώβριο. Κατά την ανάλυσή του, η Άγκυρα θέλει να ρίξει προσωρινά τους τόνους λόγω της Συνόδου του ΝΑΤΟ, αλλά και για να μετρήσει τις αντιδράσεις της Αθήνας.

Παράλληλα, σημείωσε ότι η Τουρκία ενδέχεται να θέσει ξανά στον Τραμπ θέματα F-35, F-16, Καστελόριζου και Ανατολικής Μεσογείου. Ωστόσο, εκτίμησε ότι η Άγκυρα έχει σοβαρό αδιέξοδο με τα εξοπλιστικά της, καθώς η επιστροφή στα F-35 μπλοκάρεται όσο διατηρεί τους S-400.

«Η Τουρκία δεν πρόκειται να πάρει F-35»

Ο Μουντζουρούλιας ήταν κατηγορηματικός ότι η Τουρκία δύσκολα θα επιστρέψει στο πρόγραμμα των F-35. Επικαλέστηκε μάλιστα δήλωση του Μάρκο Ρούμπιο σε ερώτηση της Ελληνοαμερικανίδας βουλευτού Ντίνα Τάιτους, σύμφωνα με την οποία η Τουρκία δεν μπορεί να επιστρέψει στο πρόγραμμα όσο διατηρεί τους S-400.

Παράλληλα, σημείωσε ότι ακόμη και αν η Άγκυρα επιχειρήσει να ξεφορτωθεί τους S-400, παραμένει το ισραηλινό βέτο και η συνολική δυσπιστία απέναντι στην Τουρκία.

Ο ίδιος πρόσθεσε ότι πρόβλημα υπάρχει και με το τουρκικό μαχητικό KAAN, καθώς οι ΗΠΑ δεν δίνουν τους κινητήρες F110 που χρειάζεται η Τουρκία. Όπως είπε, οι Τούρκοι μπορεί να έχουν κατασκευάσει το «κέλυφος», όμως χωρίς κινητήρες και κρίσιμα συστήματα δεν μπορούν να παρουσιάσουν πραγματικό μαχητικό πέμπτης γενιάς.

Το «σχέδιο Ζαβουλών» και ο περιορισμός της Τουρκίας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του σε ισραηλινές πληροφορίες περί σχεδίου περιορισμού της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Μουντζουρούλιας έκανε λόγο για σχέδιο που αποκαλείται «Ζαβουλών» και συνδέεται, όπως είπε, με αποφάσεις Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ για τον περιορισμό της τουρκικής επιρροής στην περιοχή.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, στο Ισραήλ υπάρχει πλέον κοινή αντίληψη, τόσο σε πολιτικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο, ότι η Τουρκία αποτελεί απειλή για τα ισραηλινά συμφέροντα. Τόνισε μάλιστα ότι στο Ισραήλ, ανεξαρτήτως κυβέρνησης, υπάρχει συνέχεια στην εξωτερική πολιτική, κάτι που κατά την άποψή του λείπει από την Ελλάδα.

Η Χαμάς, η Τουρκία και τα ύποπτα δίκτυα σε Ελλάδα και Κύπρο

Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας αναφέρθηκε και στις συλλήψεις που έγιναν σε Ελλάδα και Κύπρο, κάνοντας λόγο για πληροφορίες που συνδέουν πρόσωπα με παλαιστινιακά δίκτυα και τη Χαμάς.

Όπως είπε, ο Παλαιστίνιος που συνελήφθη στην Κύπρο και ο Παλαιστίνιος που συνελήφθη στην Κρήτη φέρονται να είχαν συναντηθεί στην Τουρκία λίγες εβδομάδες νωρίτερα. Εκεί, σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλέστηκε, φέρονται να έλαβαν χρήματα και εκπαίδευση.

Ο Μουντζουρούλιας υποστήριξε ότι η Χαμάς, μετά την αποδυνάμωση του στρατιωτικού της σκέλους στη Γάζα, επιχειρεί να ενεργοποιήσει δίκτυα εκτός περιοχής, με στόχο ισραηλινούς στόχους σε ευρωπαϊκές χώρες.

Παράλληλα, ανέφερε ότι υπάρχει συνεννόηση ανάμεσα σε ελληνικές και κυπριακές υπηρεσίες με τη Mossad, προκειμένου να ερευνηθεί αν υπάρχουν κι άλλα δίκτυα σε Ελλάδα και Ευρώπη.

Το Ιράν, ο Τραμπ και η ισραηλινή δυσαρέσκεια

Στο μέτωπο του Ιράν, ο Μουντζουρούλιας υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ έχουν πραγματοποιήσει χειρουργικά πλήγματα στο νότιο Ιράν, ενώ ο Τραμπ προανήγγειλε ακόμη ισχυρότερα χτυπήματα.

Την ίδια στιγμή, σημείωσε ότι υπάρχουν πληροφορίες για αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων μέσω Κατάρ, με σκοπό να πέσουν οι τόνοι. Ωστόσο, εκτίμησε ότι το Ισραήλ είναι δυσαρεστημένο, επειδή θεωρεί ότι ο Τραμπ δίνει χρόνο στην Τεχεράνη να ανασυνταχθεί.

Όπως είπε, οι Ιρανοί έχουν υποστεί μεγάλες ζημιές στο βαλλιστικό τους πρόγραμμα, όμως διαθέτουν ακόμη τεχνογνωσία και προσπαθούν να κερδίσουν χρόνο. Το μεγάλο παιχνίδι, κατά τον ίδιο, παίζεται και γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, καθώς ο Τραμπ χρειάζεται μια πολιτική νίκη ενόψει των εσωτερικών εξελίξεων στις ΗΠΑ.

Drones, ελληνική άμυνα και το νέο δόγμα

Ο Μουντζουρούλιας στάθηκε και στην ελληνική αμυντική βιομηχανία, αναφέροντας ότι ο Νίκος Δένδιας ανακοίνωσε εγκαίνια νέου εργοστασίου για την παραγωγή drones.

Όπως είπε, στόχος είναι τα επόμενα χρόνια η Ελλάδα να μπορεί να κατασκευάζει πολύ μεγάλο αριθμό drones, ενώ έκανε αναφορά και στο σύστημα «Κένταυρος 2», το οποίο προορίζεται για την αντιμετώπιση επιθέσεων από σμήνη drones.

Κατά την εκτίμησή του, η χώρα εισέρχεται επιτέλους στη νέα εποχή του πολέμου των drones, σε μια περίοδο που η Τουρκία παρακολουθεί με ενόχληση την ενίσχυση της Ελλάδας και του άξονα με το Ισραήλ.

Η Ευρώπη «κωφεύει» απέναντι στην Τουρκία

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν και για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Μουντζουρούλιας υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν αντιδρά επαρκώς στις τουρκικές προκλήσεις, ούτε στην παρενόχληση του αεροσκάφους του Νίκου Δένδια.

Τόνισε ότι κάποιες ευρωπαϊκές χώρες συνεργάζονται με την Τουρκία στον αμυντικό τομέα και επιδιώκουν την επανένταξή της στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική μέσω ΝΑΤΟ και προγραμμάτων όπως το SAFE.

Επιτέθηκε ιδιαίτερα στη Γερμανία, διερωτώμενος γιατί ασκεί κριτική σε Ελλάδα και Κύπρο για πιθανή αγορά ινδικών συστημάτων, τη στιγμή που η ίδια έδωσε πράσινο φως στην Τουρκία για τα Eurofighter.

Το 3+1, ο EastMed και το ηλεκτρικό καλώδιο

Στο τέλος της παρέμβασής του, ο Μουντζουρούλιας αναφέρθηκε στην επικείμενη μετάβαση του υπουργού Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου στην Ουάσινγκτον για το σχήμα 3+1 με υπουργούς Ενέργειας Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ΗΠΑ.

Στο τραπέζι, όπως είπε, θα βρεθούν ο IMEC, ο EastMed, ο Κάθετος Διάδρομος και η ηλεκτρική διασύνδεση. Εκτίμησε ότι η κυβέρνηση Τραμπ θέλει να επαναφέρει τον EastMed, ενώ οι Ισραηλινοί πιέζουν για την υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ελλάδα ζητά εγγυήσεις από ΗΠΑ και Ισραήλ, καθώς η Τουρκία αμφισβητεί το καλώδιο. Πρόσθεσε μάλιστα ότι έχει ληφθεί απόφαση κάθε κρίσιμο έργο σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο να συνοδεύεται από πολεμικό πλοίο, ώστε να αποτραπεί οποιαδήποτε τουρκική πρόκληση.

Επίλογος

Η παρέμβαση του Ανδρέα Μουντζουρούλια στο ΑΡΤ κατέγραψε μια εικόνα έντονης ρευστότητας στην περιοχή. Η Τουρκία εμφανίζεται εκνευρισμένη από την εμβάθυνση της συνεργασίας Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, από τις ενεργειακές εξελίξεις που την αφήνουν εκτός παιχνιδιού και από τα αδιέξοδα στα εξοπλιστικά της.

Την ίδια ώρα, το μέτωπο Ισραήλ – Ιράν παραμένει ανοιχτό, η Χαμάς φέρεται να επιχειρεί ενεργοποίηση δικτύων εκτός Γάζας, ενώ η Ελλάδα μπαίνει σε μια νέα φάση αμυντικής και ενεργειακής θωράκισης.

Το συμπέρασμα του Μουντζουρούλια ήταν σαφές: όσο η Τουρκία νιώθει ότι χάνει ρόλο, τόσο θα αυξάνει την πίεση σε Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ.

Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης

Ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, Άγγελος Συρίγος, φιλοξενήθηκε στην εκπομπή «Monitor», σε μια συζήτηση που επικεντρώθηκε στις γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, το νομοσχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας» που ετοιμάζει η Άγκυρα, τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, τον ρόλο των ΗΠΑ, τη στρατηγική συνεργασία με Ισραήλ και Γαλλία, αλλά και τα ανοιχτά μέτωπα με την Αλβανία.

Ο κ. Συρίγος χαρακτήρισε εξαιρετικά σοβαρή την προωθούμενη τουρκική νομοθετική πρωτοβουλία, εκτιμώντας ότι ενδέχεται να θεσμοθετήσει αναθεωρητικές διεκδικήσεις εις βάρος της Ελλάδας, ενώ προειδοποίησε ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη μπορεί να δημιουργήσει νέα δεδομένα τόσο στη διπλωματία όσο και στο πεδίο.

Το νομοσχέδιο της “Γαλάζιας Πατρίδας” που φέρνει η Άγκυρα στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση είναι κίνηση εσωτερικής κατανάλωσης ή θεσμοθέτηση αναθεωρητικών διεκδικήσεων εις βάρος της Ελλάδας; Υπάρχουν απόψεις που λένε ότι αυτό είναι ένα δεύτερο casus belli.

«Να τα πάρουμε από την αρχή. Πρώτα απ’ όλα, το πρώτο σημείο είναι ότι δεν έχουμε μέχρι σήμερα δει το κείμενο του νομοσχεδίου. Άρα οι συζητήσεις μας είναι επί τη βάσει των διαρροών που μεθοδευμένα έχει αφήσει η ίδια η Τουρκία. Αυτό ενέχει έναν σημαντικό κίνδυνο ως προς τις προβλέψεις, ως προς την έκταση του τι θα περιλαμβάνει το νομοσχέδιο.

Σημείο δεύτερο. Φαίνεται ότι το νομοσχέδιο θα περιλαμβάνει τις βασικές αρχές της Γαλάζιας Πατρίδας. Ποιες είναι αυτές; Ότι εάν υπάρχουν νησιά έως 200 μίλια από τις τουρκικές ηπειρωτικές ακτές, αυτά χάνουν οποιοδήποτε δικαίωμα έχουν επί θαλασσίων ζωνών, πέραν των σημερινών 6 μιλίων χωρικών υδάτων που έχουν στο Αιγαίο ή στην Ανατολική Μεσόγειο.

Από εκεί και πέρα, αυτό θα έχει συνέπειες καταρχήν στις διπλωματικές σχέσεις. Δηλαδή όταν αύριο το πρωί πάμε να συζητήσουμε με τους Τούρκους και τους πούμε ότι πήρατε την τάδε απόφαση, αυτή η απόφαση είναι αντίθετη προς το Διεθνές Δίκαιο, η απάντησή τους μπορεί να είναι: μπορεί να είναι, μπορεί να μην είναι, εμείς όμως εφαρμόζουμε εσωτερικό μας νόμο και είμαστε υποχρεωμένοι να συμμορφωθούμε προς αυτόν. Άρα το πρώτο πρόβλημα που θα υπάρξει θα είναι στη διπλωματία.

Το πρόβλημα που μπορεί να υπάρξει στο πεδίο δεν είναι απαραίτητο ότι θα φτάσει σε αυτό το σημείο, αλλά για να φτάσει θα χρειαστούν δύο ακόμη βήματα. Το ένα είναι να βγουν εφαρμοστικά διατάγματα του νόμου που θα ψηφιστεί, που θα λένε ότι στην Α ή στη Β περιοχή κηρύσσουμε αλιευτική ζώνη ή κηρύσσουμε ζώνη προστασίας περιβάλλοντος. Και το τρίτο βήμα θα είναι εάν τουρκικά πολεμικά πλοία πάνε να εφαρμόσουν στην πράξη τα εφαρμοστικά αυτά διατάγματα. Δηλαδή παρεμποδίσουν τα ελληνικά αλιευτικά να βγουν προς αλιεία σε αυτή την περιοχή, είτε γιατί θεωρείται τουρκική, είτε γιατί είναι ζώνη προστασίας του περιβάλλοντος κατά τους Τούρκους».

Η ελληνική αντίδραση ποια θα είναι σε αυτή την εξέλιξη, δηλαδή τη νομοθετική κατοχύρωση της Γαλάζιας Πατρίδας, αλλά και εφόσον υπάρξει κίνηση για επιβολή του σχεδίου επί του πεδίου;

«Καταρχήν να διευκρινίσω ότι το θεωρώ κάτι εξαιρετικά σοβαρό. Δεν το θεωρώ αντίστοιχο με το casus belli, υπό την έννοια ότι το casus belli είναι μία συγκεκριμένη θέση της Τουρκίας, η οποία πήρε τυπική μορφή το 1995, αλλά στην πραγματικότητα υπάρχει πάνω στο τραπέζι από το 1974, από τον Ιούνιο του 1974, που την πρωτοείπε ο Τούρκος εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών.

Εδώ έχουμε κάτι διαφορετικό. Έχουμε διεκδικήσεις της Τουρκίας, οι οποίες έχουν εκφραστεί κατά καιρούς ή έχουν ακουστεί κατά καιρούς, να αποκτούν επίσημη νομική μορφή υπό την έννοια της υπακοής προς τον νόμο, υπό την έννοια της συμμορφώσεως προς νόμο.

Άρα εγώ το θεωρώ αντίστοιχο με αυτό που έγινε το 1996 με την κρίση στα Ίμια, που οι Τούρκοι έκτοτε συνδέουν την οποιαδήποτε προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο με προηγούμενη διερεύνηση του κατά πόσον κάποια ελληνικά νησιά στο Ανατολικό Αιγαίο ανήκουν ή όχι στην Ελλάδα. Επειδή αυτό είναι για την Ελλάδα απαράδεκτο, κλείνει η οδός του Διεθνούς Δικαστηρίου. Με την απόφαση αυτή, με τον νόμο αυτό, οι Τούρκοι θα κλείσουν την οδό της διπλωματίας».

Οι αντιδράσεις της Ελλάδας ποιες πρέπει να είναι;

«Οι αντιδράσεις της Ελλάδας πρέπει να είναι κλιμακωτές. Πάντοτε ανάλογα με το είδος της αντιδράσεως, δηλαδή με το είδος της απειλής.

Διευκρινίζω: από την ώρα που έχεις στην προκειμένη περίπτωση μόνο διαρροές, πρέπει να είσαι πολύ προσεκτικός ως προς τις κινήσεις που θα κάνεις, διότι οι διαρροές μπορεί να μην ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα εκείνου το οποίο θα δούμε στο τέλος της ημέρας.

Το δεύτερο σημείο είναι ότι πρέπει να πεις κάτι το οποίο θα είσαι σε θέση να εφαρμόσεις την άλλη μέρα το πρωί. Δεν θα πρέπει να είναι μια κίνηση η οποία θα δώσει τη δυνατότητα στην Τουρκία να την εξευτελίσει, κάνοντας παραδείγματος χάρη μία άσκηση στην περιοχή που εσύ θα ορίσεις ως περιβαλλοντικό πάρκο. Όλα αυτά είναι πράγματα που πρέπει να συνυπολογιστούν».

Για τη ρητορική που χρησιμοποίησε ο Χακάν Φιντάν στην επικοινωνία που είχε με τον Γιώργο Γεραπετρίτη, έχετε άποψη; Είδαμε να εκφράζει παράπονα για αυτά που λέμε εμείς εδώ για τη Γαλάζια Πατρίδα, κάτι που ακούγεται και κάπως τρελό. Να μας βάζει χέρι δηλαδή υπουργός Εξωτερικών άλλης χώρας;

«Είναι κλασική πολιτική των Τούρκων. Εδώ και πολλά χρόνια οι Τούρκοι προσπαθούν να πουν πως ό,τι κάνουν είναι η απάντηση σε δικές μας πρωτοβουλίες. Δεν είναι δηλαδή κάτι που το κάνουν εκείνοι αφ’ εαυτού, αλλά υποχρεώνονται από τη δική μας στάση να προβούν σε αυτές τις ενέργειες. Τι να κάνουν οι καημένοι; Αναγκάζονται. Αυτή είναι η γενική αντίληψη που καλλιεργούν εδώ και χρόνια. Σε αυτό το πλαίσιο θα έτασσα και αυτό που είπε τώρα ο Χακάν Φιντάν».

Στην Αθήνα υπάρχει ανησυχία για τις δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, ο οποίος εμφανίζεται να έχει ιδιαίτερα φιλική στάση προς την Άγκυρα. Έχουν γραφτεί ακόμη και σενάρια στην Ελλάδα ότι μπορεί να ευνοηθεί ή να προκληθεί τεχνητή κρίση στο Αιγαίο. Πόσο πρέπει να ανησυχεί η Ελλάδα από αυτά τα μηνύματα της Ουάσιγκτον;

«Επισήμως δεν έχει εκφραστεί κάποια άποψη, αλλά είμαι βέβαιος ότι είναι πολύ θεωρημένη η ελληνική πλευρά. Βεβαίως πρέπει να καταλάβουμε ποιος είναι ο ρόλος, πώς αντιλαμβάνονται οι Αμερικανοί πρέσβεις τον ρόλο τους σε κάθε χώρα.

Πάντοτε, ανάλογα με τη χώρα στην οποία είναι, αν είναι στην Ιταλία εμφανίζονται φιλοϊταλοί. Αν είναι στην Ελλάδα είναι φιλέλληνες. Αν είναι στην Τουρκία εμφανίζονται φιλότουρκοι. Δηλαδή εμφανίζονται να υποστηρίζουν βασικές θέσεις της χώρας στην οποία βρίσκονται, έστω και αν αυτό δείχνει να σπάει τη θεωρητική ουδετερότητά τους ως υπερδύναμης».

Σε πρόσφατο άρθρο μου στο Middle East Forum ανέφερα ότι η ρητορική που έχει η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ στην Ελλάδα και ο Μάικ Χάκαμπι στο Ισραήλ είναι εντελώς διαφορετική από αυτή που χρησιμοποιεί ο Τομ Μπάρακ. Αναρωτήθηκα αν οι Ηνωμένες Πολιτείες λένε στο ακροατήριο στο οποίο απευθύνονται αυτά που θέλει να ακούσει.

«Αρκετά συχνά το κάνουν αυτό. Εδώ θίγεται ένα πιο βαθύ ζήτημα. Οι Αμερικανοί έχουν μια εντελώς διαφορετική αντίληψη για τον ρόλο των πρεσβειών τους σε κάθε χώρα.

Παραδείγματος χάρη, ένας πρέσβης πριν έρθει σε μία χώρα υποχρεώνεται να μάθει κάποιους βασικούς τρόπους επικοινωνίας στη χώρα στην οποία θα πάει ή, ει δυνατόν, να μάθει και τη γλώσσα. Αυτό δεν συμβαίνει σε άλλες χώρες. Πληροφορείται για πρόσωπα και για πράγματα. Δηλαδή έρχεται για να προσαρμοστεί στη χώρα του εκάστοτε ντόπιου και στις αντιλήψεις του.

Έρχεται, παραδείγματος χάρη, στην Ελλάδα. Ξέρει ποιες είναι οι μεγάλες ομάδες: Ολυμπιακός, Παναθηναϊκός, ΑΕΚ. Θα πάει σε αγώνες αυτών των μεγάλων ομάδων. Δεν θα το δείτε ποτέ σε αγώνα της Παναχαϊκής, παραδείγματος χάρη, με την Κηφισιά. Θα πάει στους αγώνες των μεγάλων ομάδων και ούτω καθεξής.

Στην Αμερική ας πούμε τους αρέσει το baseball. Εδώ, αν υπήρχε ομάδα, δεν θα πήγαιναν ποτέ να την παρακολουθήσουν, διότι ξέρουν ότι ο κόσμος βλέπει ποδόσφαιρο και μπάσκετ».

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, πόσο κρίσιμη είναι η ενίσχυση του άξονα Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, αλλά και της στρατηγικής σχέσης με τη Γαλλία; Είδαμε πρόσφατα να υπογράφεται και μεταξύ Κύπρου και Γαλλίας η συμφωνία SOFA, ενώ υπήρχαν και πάλι τουρκικές αντιδράσεις για τη νέα δυναμική στην Ανατολική Μεσόγειο. Μπορεί αυτό το πλέγμα συνεργασιών να λειτουργήσει αποτρεπτικά απέναντι στην τουρκική αναθεωρητική πολιτική;

«Να πω δύο πράγματα. Το πρώτο είναι ότι όπως καμία Ελληνίδα μάνα δεν θέλει να δει το παιδί της να χάνεται σε έναν πόλεμο που γίνεται μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινίων ή μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών, καμία Ισραηλινή μάνα δεν θέλει να δει τον γιο της ή την κόρη της να χάνονται σε έναν πόλεμο Ελλάδας – Τουρκίας. Αυτό είναι βασική αρχή.

Το δεύτερο σημείο είναι ότι η Τουρκία τον τελευταίο καιρό ζει μια ψύχωση. Το είδαμε και στις δηλώσεις που έκανε ο Ερντογάν. Παράλληλα με τις δηλώσεις που έκανε ο Χακάν Φιντάν, έκανε και ο Τούρκος πρόεδρος κάποιες δηλώσεις στις οποίες μίλησε με υποτιμητικό τρόπο για την Κυπριακή Δημοκρατία, ονομάζοντάς την κάποια μικρή οντότητα, η οποία ταυτίζεται με το Ισραήλ και παρασύρεται από το Ισραήλ και θα δει τι έχει να πάθει.

Στην ίδια αυτή ομιλία ανέφερε ότι ξέρει ότι η Τουρκία είναι ο επόμενος στόχος του Ισραήλ. Αυτό είναι η ψύχωση της Τουρκίας τους τελευταίους μήνες. Θεωρούν ότι μόλις τελειώσει ο πόλεμος στο Ιράν, το Ισραήλ θα στρέψει την προσοχή του προς την Τουρκία, σε πρώτη φάση μέσω Συρίας και σε δεύτερη φάση εναντίον της ίδιας της Τουρκίας.

Έχουν τη βεβαιότητα περί αυτού του πράγματος και κινούνται με την αντίστοιχη λογική. Βλέποντας λοιπόν ότι εμείς εξοπλιζόμαστε με όπλα τα οποία έχουν χώρα παραγωγής το Ισραήλ, ενοχλούνται ακόμη περισσότερο, διότι θεωρούν ότι είναι περικυκλωμένοι σε όλο το θαλάσσιο μέτωπό τους, από την Ανατολική Μεσόγειο ως το Αιγαίο, από τρία κράτη: το Ισραήλ, την Κύπρο και την Ελλάδα».

Πρόσφατα ο Ντόναλντ Τραμπ είπε ότι όσο είναι αυτός στη διακυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών δεν πρόκειται να συμβεί κάποια σύγκρουση Τουρκίας – Ισραήλ.

«Θεωρώ ότι είναι απίθανο να υπάρξει σύγκρουση Τουρκίας – Ισραήλ, διότι η Τουρκία είναι χώρα μέλος του ΝΑΤΟ. Κανένας δεν θα ήθελε να βάλει το ΝΑΤΟ απέναντί του με μια τέτοια σύγκρουση».

Σίγουρα, αλλά υπάρχουν άλλοι τόποι που θα μπορούσαν να αναμετρηθούν ή που ήδη αναμετριούνται. Είχαν και πλήγματα οι Τούρκοι στη Συρία. Πρόσφατα υπήρχε και δημοσίευμα από το Israel Hayom ότι το Ισραήλ αλλάζει δόγμα και εκτός από αεροπορική δύναμη θέλει να γίνει και ναυτική δύναμη, χρησιμοποιώντας το ελληνικό βάθος και την ελληνική τεχνογνωσία στη ναυτιλία και στο Πολεμικό Ναυτικό.

«Ας είμαστε επιφυλακτικοί σε τέτοιου είδους δημοσιεύματα, τα οποία πολλές φορές εκφράζουν σκέψεις ή σχέδια, χωρίς να σημαίνει ότι θα βγουν στην επιφάνεια.

Αυτή τη στιγμή το Ισραήλ είναι με διαφορά η ισχυρότερη δύναμη στην περιοχή μας. Από την άλλη μεριά είναι μια χώρα η οποία είναι τρία χρόνια σε πόλεμο. Δεν είμαι σίγουρος ότι θα είχε διάθεση να εμπλακεί σε μία νέα διαμάχη μεγάλης εκτάσεως.

Αυτά που συμβαίνουν αυτή τη στιγμή στη Συρία ή στον Λίβανο είναι για να διασφαλίσουν στη μεν Συρία ότι η χώρα δεν θα ξαναποκτήσει όπλα σοβαρά για να την απειλήσουν, στον δε Λίβανο για να εξαλείψει εστίες που θεωρούνται απειλή για το Ισραήλ. Δεν είναι όμως πόλεμος με την έννοια των μεγάλων στρατιωτικών επιχειρήσεων όπως αυτές που είχαμε στη Λωρίδα της Γάζας ή αυτό που έγινε στο Ιράν».

Ο πρωθυπουργός, στη συνέντευξή του στον Νίκο Χατζηνικολάου στον ΑΝΤ1, είπε ότι η Ελλάδα έχει στρατηγική σχέση με το κράτος του Ισραήλ, αλλά όχι κατ’ ανάγκη με τη σημερινή κυβέρνηση Νετανιάχου. Τι σημαίνει αυτή η διατύπωση σε διπλωματικό επίπεδο; Είναι ένας τρόπος να διαχωριστεί η στρατηγική σημασία από τις επιμέρους πολιτικές επιλογές της ισραηλινής κυβέρνησης, όπως ο πόλεμος στη Γάζα και στον Λίβανο;

«Σας λέω τη δική μου εκτίμηση. Το τι εννοούσε ο κύριος πρωθυπουργός δεν μπορώ να το ξέρω με βεβαιότητα. Αντιλαμβάνομαι ότι υπάρχει αυτή τη στιγμή μία στρατηγική σχέση μεταξύ του κράτους της Ελλάδας, του κράτους του Ισραήλ και του κράτους της Κύπρου.

Αυτό είναι εντελώς αδιάφορο, εάν ο πρωθυπουργός της Ελλάδος λέγεται Μητσοτάκης ή λεγόταν Τσίπρας παλαιότερα ή πιο πριν Σαμαράς ή πιο πριν Γιώργος Παπανδρέου, ή αν ο πρωθυπουργός του Ισραήλ λέγεται τώρα Νετανιάχου ή κάτι άλλο, ή αν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Κύπρου λεγόταν Νίκος Αναστασιάδης ή τώρα λέγεται Χριστοδουλίδης.

Αυτό νομίζω εννοεί. Έτσι εκλαμβάνω τα πράγματα. Ότι υπάρχει μία σχέση μεταξύ κρατών, ανεξάρτητη από τις όποιες κυβερνήσεις».

Θέλω να κλείσουμε τη συζήτησή μας με την Αλβανία. Μετά τα γεγονότα στο Σβέρνετς και τις προκλήσεις του Έντι Ράμα κατά της Ελλάδας, ποια είναι σήμερα τα ανοιχτά ζητήματα στις ελληνοαλβανικές σχέσεις; Μιλάμε για τη μειονότητα, τις περιουσίες και τα περιουσιακά δικαιώματα ή υπάρχει συνολικότερο πρόβλημα πολιτικής συμπεριφοράς των Τιράνων απέναντι στην Αθήνα;

«Δύο είναι τα βασικά θέματα σχέσης Ελλάδος – Αλβανίας. Το πρώτο είναι η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών που εκκρεμεί και το δεύτερο, και πιο ουσιαστικό από πλευράς ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η αντιμετώπιση της μειονότητας.

Κορυφαίο αυτή τη στιγμή, αλλά όχι το μοναδικό στα θέματα της μειονότητας, είναι το ζήτημα των περιουσιακών δικαιωμάτων. Εδώ βρίσκουμε ότι υπάρχει διακριτική μεταχείριση. Δηλαδή ενώ στις περιοχές που κατοικούν αλβανικής καταγωγής πολίτες της Αλβανίας η επιστροφή των περιουσιών που είχε πάρει το κομμουνιστικό καθεστώς έχει φτάσει στο 60%, στις περιοχές που κατοικούν ελληνικής καταγωγής πολίτες της Αλβανίας έχει φτάσει στη μεν περιοχή του Αργυροκάστρου γύρω στο 30%, στην περιοχή των Αγίων Σαράντα γύρω στο 20% και στην περιοχή της Χιμάρας, της Νάρτας, του Σβέρνετς, που έγιναν τα επεισόδια, κάτω από 10%.

Αν σκεφτούμε δε ότι κάποιες από αυτές τις περιουσίες έχουν ήδη δοθεί για ξενοδοχειακές μονάδες και απλώς είναι εκκαθάριση των τίτλων, είναι της τάξεως του 2-3% μόνο στις περιοχές στις οποίες υπάρχει τουριστικό ενδιαφέρον.

Άρα υπάρχει σοβαρότατο πρόβλημα με τα μειονοτικά δικαιώματα, εκτός από το πρόβλημα που υπάρχει με την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.

Από εκεί και πέρα, η λογική του Αλβανού πρωθυπουργού είναι μία ισοπεδωτική λογική. Σε όλη την Αλβανία έτσι συμβαίνουν. Τι πάθατε εσείς; Δεν το ήξερα ότι μένουν Έλληνες στο χωριό από το οποίο κατάγεται η μητέρα του. Δεν το ήξερε ότι μένουν Έλληνες στη Νάρτα.

Μία ειρωνεία και ένας αφ’ υψηλού τόνος καταδίκης των εθνικιστικών αντιλήψεων που υποτίθεται χαρακτηρίζουν την ελληνική πλευρά. Στην πραγματικότητα το πρόβλημα είναι ακριβώς ανάποδο. Οι εθνικιστικές αντιλήψεις χαρακτηρίζουν την αλβανική πλευρά, η οποία θέλει να διώξει το ελληνικό στοιχείο υφαρπάζοντας τις περιουσίες του».

Η συνέντευξη του Άγγελου Συρίγου στο Monitor ανέδειξε το βάθος των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ελληνική εξωτερική πολιτική. Από τη «Γαλάζια Πατρίδα» και τη θεσμοθέτηση τουρκικών διεκδικήσεων, έως τις αμερικανικές ισορροπίες, τον άξονα Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ και τα μειονοτικά ζητήματα στην Αλβανία, το συμπέρασμα είναι σαφές: η Αθήνα καλείται να κινηθεί με ψυχραιμία, αλλά και με αποφασιστικότητα.

Ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου προειδοποίησε ότι η νομοθετική κατοχύρωση της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν είναι ένα απλό επικοινωνιακό παιχνίδι της Άγκυρας. Μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο που θα δυσκολέψει τη διπλωματία και θα δημιουργήσει νέα δεδομένα στο πεδίο.

Σαφή προειδοποίηση για την κλιμάκωση της τουρκικής στάσης και τις βαθύτερες γεωπολιτικές αιτίες που ωθούν τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε πιο επιθετική ρητορική απηύθυνε ο αντιναύαρχος ε.α. Γιάννης Εγκολφόπουλος, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική».

Ο κ. Εγκολφόπουλος υποστήριξε ότι τα λεγόμενα «ήρεμα νερά» στα ελληνοτουρκικά αρχίζουν πλέον να σηκώνουν «κυματισμό» και μάλιστα «πολλά μποφόρ», έστω και αν προς το παρόν η ένταση παραμένει κυρίως σε προφορικό επίπεδο.

Όπως εξήγησε, μέχρι πρόσφατα η τουρκική πλευρά διοχέτευε μηνύματα μέσα από διαρροές, πρωτοσέλιδα και φιλοκυβερνητικά μέσα. Πλέον, όμως, ο ίδιος ο Ερντογάν βγαίνει μπροστά, επειδή γνωρίζει ότι οι εξελίξεις στην περιοχή δεν κινούνται υπέρ της Τουρκίας.

Κατά τον αντιναύαρχο ε.α., ο Τούρκος πρόεδρος «ρίχνει όλα τα ζάρια στο τραπέζι», καθώς βλέπει ότι η Άγκυρα έρχεται σε αντίθεση με αμερικανικά συμφέροντα, ενώ την ίδια στιγμή υπάρχει δυσαρέσκεια και από τη Μόσχα λόγω των εξελίξεων στη Συρία.

Το Ιράν, ο IMEC και η νέα γεωοικονομική σκακιέρα

Ο Γιάννης Εγκολφόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα στη γεωγραφική και στρατηγική θέση του Ιράν, εξηγώντας ότι βρίσκεται στο κέντρο των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή αλλά και των σχεδιασμών γύρω από τον άξονα IMEC, δηλαδή τον διάδρομο που συνδέει την Ινδία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη.

Όπως ανέφερε, ο διάδρομος αυτός, που περνά από Ινδία, Σαουδική Αραβία και καταλήγει προς την Ευρώπη, δημιουργεί μια νέα γεωοικονομική πραγματικότητα, στην οποία η Τουρκία δεν έχει τον ρόλο που θα επιθυμούσε.

Ο ίδιος σημείωσε ότι το Ιράν επηρέαζε επί χρόνια σειρά δυνάμεων και οργανώσεων στην περιοχή, όπως τους Χούτι στην Υεμένη, φιλοϊρανικές οργανώσεις στο Ιράκ, δυνάμεις στη Συρία και τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Ωστόσο, ο πόλεμος και οι περιφερειακές ανακατατάξεις έχουν περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα της Τεχεράνης να στηρίζει όλους αυτούς τους βραχίονες.

Σε αυτό το κενό, σύμφωνα με τον κ. Εγκολφόπουλο, επιχειρεί να μπει η Τουρκία.

«Η Τουρκία θέλει να γίνει προστάτης των δυσαρεστημένων μουσουλμάνων»

Ο αντιναύαρχος ε.α. εκτίμησε ότι η Τουρκία επιχειρεί πλέον να εμφανιστεί ως προστάτης των «απανταχού δυσαρεστημένων μουσουλμάνων», δημιουργώντας ένα σουνιτικό τόξο απέναντι στα συμφέροντα του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών.

Όπως είπε, η Άγκυρα δεν μπορεί να υποστηρίξει οικονομικά και στρατιωτικά αυτά τα δίκτυα όπως το έκανε το Ιράν. Παρ’ όλα αυτά, προσπαθεί να καλύψει το κενό επιρροής, αξιοποιώντας την αστάθεια που δημιουργείται σε Συρία, Ιράκ, Λίβανο και ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Συρία, λέγοντας ότι ο νέος ηγέτης της χώρας, ο Αχμέντ αλ Σάρα, αρχίζει να κινείται πιο ανεξάρτητα από την Τουρκία, καθώς στηρίζεται πλέον από τις ΗΠΑ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η αμερικανική απαίτηση να μην υπάρξει ρωσική βάση στη Συρία και να υπάρξει συνεννόηση με το Ισραήλ, όπως είπε ο κ. Εγκολφόπουλος, ενοχλεί βαθιά την Τουρκία. Γι’ αυτό, κατά την εκτίμησή του, ο Ερντογάν επιτέθηκε πρόσφατα με σφοδρότητα στο Ισραήλ, παρουσιάζοντας την Τουρκία ως παρούσα σε Χαλέπι, Δαμασκό και Βηρυτό.

Η Κύπρος ενοχλεί την Άγκυρα

Σημαντικό τμήμα της παρέμβασης αφορούσε την Κύπρο. Ο Γιάννης Εγκολφόπουλος υπογράμμισε ότι η Λευκωσία, μετά τις συμφωνίες με τη Γαλλία, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, εξελίσσεται σε κρίσιμο παράγοντα ασφάλειας και ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αυτό, όπως είπε, προκαλεί έντονη ενόχληση στην Άγκυρα, κάτι που φάνηκε και από την τουρκική ανακοίνωση για τη συμφωνία Κύπρου – Γαλλίας.

Ο ίδιος απέρριψε ως «παραμύθια» τις απόψεις ότι εμπορικές συμφωνίες τουρκικών εταιρειών με γαλλικούς ομίλους μπορούν να αλλάξουν την εξωτερική πολιτική της Γαλλίας. Όπως σημείωσε, άλλο μια επιχειρηματική συνεργασία και άλλο η στρατηγική πολιτική ενός κράτους.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» ως αντίδραση αποκλεισμού

Ο αντιναύαρχος ε.α. συνέδεσε ευθέως την προώθηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» με την αίσθηση αποκλεισμού της Τουρκίας από τους νέους ενεργειακούς και εμπορικούς διαδρόμους.

Όπως είπε, η Άγκυρα βλέπει ότι μένει εκτός του νέου ενεργειακού χάρτη, εκτός των μεγάλων αμερικανικών σχεδιασμών και εκτός των σταθερών αξόνων που διαμορφώνονται από Ινδία, Σαουδική Αραβία, Ισραήλ, Ελλάδα και Ευρώπη.

Στο πλαίσιο αυτό, η Τουρκία επιχειρεί να επαναφέρει τη «Γαλάζια Πατρίδα», ένα δόγμα που, κατά τον κ. Εγκολφόπουλο, είναι πλήρως αυθαίρετο και συγκρούεται με το Διεθνές Δίκαιο.

Παρουσιάζοντας χάρτες, τόνισε ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις επιχειρούν να εισχωρήσουν σε περιοχές που δεν ανήκουν στην Τουρκία, ενώ αμφισβητούν ελληνικά και κυπριακά κυριαρχικά δικαιώματα.

«Η Τουρκία δεν έχει τίποτα εκεί – Θέλει να πάρει από αυτά που δεν της ανήκουν»

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν ο κ. Εγκολφόπουλος όταν αναφέρθηκε στα ενεργειακά κοιτάσματα και στους θαλάσσιους διαδρόμους της Ανατολικής Μεσογείου.

Όπως είπε, η Τουρκία «δεν έχει τίποτα» στις περιοχές όπου επιχειρεί να εμφανιστεί ως παίκτης και για αυτό προσπαθεί να πάρει «από αυτά που δεν της ανήκουν».

Αντιθέτως, η Ελλάδα και η Κύπρος βρίσκονται μέσα στους σχεδιασμούς που αφορούν την ενέργεια, την ασφάλεια και τις νέες διασυνδέσεις προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Ο αντιναύαρχος ε.α. αναφέρθηκε και στον ρόλο της Κυπριακής Δημοκρατίας στην έκδοση NAVTEX και NOTAM, υπογραμμίζοντας ότι ακόμη και το αμερικανικό ναυτικό κινήθηκε με βάση τις διαδικασίες της Κυπριακής Δημοκρατίας και όχι της Τουρκίας ή του ψευδοκράτους.

«Η Τουρκία είναι εκτός ενεργειακού χάρτη»

Καταλήγοντας, ο κ. Εγκολφόπουλος υποστήριξε ότι η Τουρκία βρίσκεται σήμερα εκτός βασικών ενεργειακών και γεωοικονομικών σχεδιασμών.

Κατά την ανάλυσή του, η ελληνική πλευρά συμμετέχει σε κρίσιμους διαδρόμους που συνδέουν την Ανατολική Μεσόγειο, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, ενώ η Τουρκία επιχειρεί να αντιδράσει επειδή βλέπει να περιορίζεται ο ρόλος της.

«Είναι εκτός ενεργειακού χάρτη», τόνισε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι αυτό ακριβώς οδηγεί την Άγκυρα σε κινήσεις έντασης και σε επαναφορά μαξιμαλιστικών διεκδικήσεων.

Το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του ήταν πως η τουρκική επιθετικότητα δεν πρέπει να εξετάζεται αποκομμένα. Συνδέεται με τις μεγάλες αλλαγές στη Μέση Ανατολή, την αποδυνάμωση του Ιράν, την ανάδυση νέων αξόνων ενέργειας και εμπορίου και την προσπάθεια της Άγκυρας να αποφύγει τον γεωπολιτικό παραγκωνισμό.