Σκληρή θεσμική και πολιτική κριτική στην κυβερνητική πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος άσκησε ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκός και Επίτιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Προκόπιος Παυλόπουλος, μιλώντας στο Ναύπλιο, στην ημερίδα του Δικηγορικού Συλλόγου Ναυπλίου με θέμα «Προκλήσεις της συνταγματικής αναθεώρησης».

Στην ομιλία του, με τίτλο «Το σύνδρομο των πλεονασμών ως διαβρωτική παθογένεια της κυβερνητικής πρότασης αναθεώρησης του Συντάγματος», ο κ. Παυλόπουλος υποστήριξε ότι η κυβερνητική πρόταση, παρά τις όποιες θετικές πλευρές της, χαρακτηρίζεται από εκτεταμένους πλεονασμούς, οι οποίοι όχι μόνο δεν ενισχύουν το Σύνταγμα, αλλά οδηγούν σε κανονιστική απαξίωση των διατάξεών του.

Κατά τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, πολλές από τις προτεινόμενες αλλαγές δεν προσθέτουν τίποτα ουσιαστικό στο ήδη ισχύον συνταγματικό πλαίσιο. Αντιθέτως, δημιουργούν την εντύπωση ότι το Σύνταγμα έχει δήθεν κενά, ενώ στην πραγματικότητα τα περισσότερα ζητήματα μπορούν να ρυθμιστούν με απλή νομοθετική παρέμβαση.

Ο κ. Παυλόπουλος έκανε λόγο για μια αναθεωρητική πρωτοβουλία που μπορεί να μείνει στην ιστορία ως «αναθεώρηση των συνταγματικών πλεονασμών», καθώς, όπως υποστήριξε, σχεδόν οι μισές επιμέρους προτάσεις πάσχουν από αυτό το πρόβλημα.

Τεχνητή Νοημοσύνη: «Δεν χρειάζεται νέο άρθρο»

Αναφερόμενος στην πρόταση για συνταγματική κατοχύρωση αρχών σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη, ο κ. Παυλόπουλος σημείωσε ότι οι υφιστάμενες διατάξεις των άρθρων 2, 5 και 5Α του Συντάγματος επαρκούν πλήρως για την προστασία του ανθρώπου, της ελευθερίας και της προσωπικότητας απέναντι στις νέες τεχνολογίες.

Κατά την άποψή του, η κυβέρνηση θα μπορούσε ήδη να έχει θεσπίσει νομοθετικά κρίσιμες ρυθμίσεις για την Τεχνητή Νοημοσύνη και δεν χρειάζεται να μεταφέρει το ζήτημα σε επίπεδο συνταγματικής αναθεώρησης.

Ελληνική γλώσσα: «Δεν είχε ποτέ ανάγκη κρατικής μέριμνας»

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν και για την πρόταση που αφορά την προστασία και προαγωγή της ελληνικής γλώσσας.

Ο Προκόπιος Παυλόπουλος υποστήριξε ότι η ελληνική γλώσσα αποτέλεσε διαχρονικά έργο του Έθνους των Ελλήνων και όχι προϊόν κρατικής μέριμνας. Επικαλέστηκε τον Ηρόδοτο, τον Θουκυδίδη, τον Οδυσσέα Ελύτη και τον Γιώργο Σεφέρη, σημειώνοντας ότι η γλώσσα διατήρησε τη δυναμική της μέσα στους αιώνες ακριβώς επειδή έμεινε ζωντανή μέσα στην κοινωνία και τον πολιτισμό.

Μάλιστα, υπενθύμισε ότι μεγάλες τομές, όπως η καθιέρωση της δημοτικής και του μονοτονικού, έγιναν υπό το ισχύον Σύνταγμα, χωρίς να απαιτηθεί αναθεώρησή του.

Ιδιοκτησία, περιουσία και συντελεστής δόμησης

Για την πρόταση αναθεώρησης του άρθρου 17, ο κ. Παυλόπουλος τόνισε ότι η προστασία της περιουσίας ήδη καλύπτεται από την ισχύουσα ερμηνεία του Συντάγματος και τη νομολογία των ελληνικών ανώτατων δικαστηρίων και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Παράλληλα, εξέφρασε έντονο προβληματισμό για την πρόβλεψη περί μεταφοράς συντελεστή δόμησης, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιχειρείται παράκαμψη της νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας για την προστασία του περιβάλλοντος.

Προσιτή στέγη και κοινωνικό κράτος

Για την προσιτή στέγη και τη διαγενεακή δικαιοσύνη, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας υποστήριξε ότι οι ισχύουσες διατάξεις του άρθρου 21 του Συντάγματος παρέχουν ήδη θεσμική βάση για κρατικές πολιτικές στέγασης και κοινωνικής αλληλεγγύης.

Κατά τον ίδιο, το ζήτημα δεν είναι η ανεπάρκεια του Συντάγματος, αλλά η μη λήψη ολοκληρωμένων μέτρων από τις κυβερνήσεις. Επισήμανε μάλιστα ότι η πρόταση κάνει λόγο για κρατική «μέριμνα» και όχι για κρατική «υποχρέωση», κάτι που αποδυναμώνει τη δεσμευτικότητά της.

Περιβάλλον και Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Για την πρόταση αναθεώρησης του άρθρου 24, ο κ. Παυλόπουλος αναγνώρισε ότι εκ πρώτης όψεως φαίνεται «αθώα», ωστόσο έθεσε σοβαρά ερωτήματα για την αναφορά στην ενίσχυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.

Το κρίσιμο ερώτημα, όπως είπε, είναι αν η συνταγματική προσθήκη αποσκοπεί στο να επιτρέψει μελλοντικά την εγκατάσταση ΑΠΕ σε περιοχές όπου σήμερα αυτό δεν επιτρέπεται λόγω των υφιστάμενων συνταγματικών περιορισμών και της νομολογίας του ΣτΕ.

Κόμματα, Πρόεδρος της Δημοκρατίας και εκλογικό σύστημα

Ο κ. Παυλόπουλος άσκησε κριτική και στις προτάσεις για τα πολιτικά κόμματα, τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και το εκλογικό σύστημα.

Για τα κόμματα, υποστήριξε ότι η ισχύουσα διάταξη του άρθρου 29 ήδη προβλέπει πως η οργάνωση και δράση τους πρέπει να υπηρετεί τη δημοκρατική λειτουργία του πολιτεύματος.

Για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, απέρριψε την πρόταση περί μίας εξαετούς θητείας, υποστηρίζοντας ότι δεν ενισχύει το κύρος του θεσμού, αλλά στερεί τη δυνατότητα ανανέωσης της θητείας επιτυχημένων Προέδρων.

Για το εκλογικό σύστημα, χαρακτήρισε επαρκή τη σημερινή συνταγματική ρύθμιση και υποστήριξε ότι η αναλογικότητα και η κυβερνησιμότητα προκύπτουν ήδη από τη φύση του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος.

Βουλευτές, καλή νομοθέτηση και προϋπολογισμός

Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας χαρακτήρισε «στείρα διακηρυκτική αοριστολογία» τις προτάσεις για θωράκιση του ρόλου του βουλευτή και για συνταγματική κατοχύρωση αρχών καλής νομοθέτησης.

Όπως εξήγησε, χωρίς ουσιαστικούς κυρωτικούς μηχανισμούς, τέτοιες διατάξεις κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς πραγματική κανονιστική αξία.

Ανάλογη κριτική άσκησε και στην πρόταση για τον προϋπολογισμό, λέγοντας ότι η βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση κάθε σύγχρονης ευρωπαϊκής χώρας και δεν χρειάζεται ειδική συνταγματική διακήρυξη.

Αποκέντρωση και δημόσιοι υπάλληλοι

Για την αποκέντρωση, ο κ. Παυλόπουλος έκανε λόγο για θεσμική και πολιτική μελαγχολία, υποστηρίζοντας ότι το αποκεντρωτικό σύστημα έχει καταρρεύσει στην πράξη.

Για την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων, τόνισε ότι οι ισχύουσες διατάξεις του άρθρου 103 ήδη επιτρέπουν πλήρως τη θεσμοθέτηση συστήματος αξιολόγησης. Το πρόβλημα, όπως είπε, δεν είναι συνταγματικό, αλλά αφορά την εφαρμογή, την κομματική νοοτροπία, τη μετριοκρατία, την αναξιοκρατία και τις ανεξέλεγκτες προσλήψεις μετακλητών υπαλλήλων.

Επίλογος: Προειδοποίηση για ευτελισμό του Συντάγματος

Κλείνοντας, ο Προκόπιος Παυλόπουλος υποστήριξε ότι το ισχύον Σύνταγμα είναι ο αρτιότερος θεμελιώδης νόμος στη συνταγματική ιστορία της χώρας, αλλά έχει υποστεί φθορά από στρεβλές εφαρμογές, πολιτικές σκοπιμότητες και προσχηματικές αναθεωρήσεις.

Αναφέρθηκε στις αναθεωρήσεις του 1986 και του 2019, υποστηρίζοντας ότι η πρώτη αποδυνάμωσε τον ρυθμιστικό ρόλο του Προέδρου της Δημοκρατίας και η δεύτερη ανέτρεψε τη συναινετική ανάδειξή του.

Το βασικό του μήνυμα ήταν σαφές: όταν το Σύνταγμα γίνεται εργαλείο κομματικών σκοπιμοτήτων ή επικοινωνιακού εντυπωσιασμού, τότε δεν αποδυναμώνεται μόνο η κανονιστική του ισχύς, αλλά και η ίδια η Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία.

Σοβαρά ερωτήματα προκαλούν οι εικόνες και τα βίντεο που μεταδίδουν τουρκικά μέσα ενημέρωσης από την άσκηση «Θαλασσόλυκος 2026», στα οποία εμφανίζεται Έλληνας αξιωματικός στο παρατηρητήριο της άσκησης, κοντά σε αξιωματικό του ψευδοκράτους.

Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης

Το θέμα έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς η τουρκική πλευρά αξιοποιεί το υλικό επικοινωνιακά, επιχειρώντας να δημιουργήσει εικόνα έμμεσης αποδοχής ή «αναγνώρισης» του ψευδοκράτους από τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.

Ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων Γιάννος Χαραλαμπίδης, μιλώντας στο Geopolitico.gr, υπογράμμισε ότι ακόμη και αν κάποιος ισχυριστεί πως το υλικό αποτελεί προϊόν τεχνητής νοημοσύνης ή φωτομοντάζ, το ζήτημα παραμένει εξαιρετικά σοβαρό και ταπεινωτικό.

Όπως τόνισε, η Αθήνα οφείλει να προχωρήσει σε διαβήματα, καθώς η Τουρκία χρησιμοποιεί τέτοιες εικόνες για να προωθήσει τη διεθνή νομιμοποίηση του ψευδοκράτους, πατώντας πάνω σε συμβολισμούς και επικοινωνιακές εντυπώσεις.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς έρχεται λίγες ημέρες μετά τις δημόσιες διαφοροποιήσεις του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια από τη γραμμή του πρωθυπουργού. Σύμφωνα με την κριτική που διατυπώνεται, ευθύνη για την εικόνα αυτή φέρουν τόσο η πολιτική όσο και η στρατιωτική ηγεσία, δηλαδή το υπουργείο Εθνικής Άμυνας και το ΓΕΕΘΑ.

Η υπόθεση δεν αφορά μόνο ένα επικοινωνιακό στιγμιότυπο. Αγγίζει τον πυρήνα της ελληνικής πολιτικής έναντι του ψευδοκράτους, το οποίο δεν αναγνωρίζεται διεθνώς παρά μόνο από την Τουρκία.

Για αυτόν τον λόγο, σύμφωνα με τον κ. Χαραλαμπίδη, το θέμα δεν πρέπει να μείνει στη δημόσια συζήτηση ή στα μέσα ενημέρωσης, αλλά να τεθεί και ενώπιον της Ελληνικής Βουλής.

«Ακόμα και αν ισχυριστεί κάποιος ότι είναι Τεχνητή Νοημοσήνη ή φωτομοντάζ. Το θέμα παραμένει εξίσου σοβαρό και ταπεινωτικό. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να γίνουν διαβήματα. Τις προηγούμενες μέρες είχαμε δει τον Έλληνα ΥΕΘΑ Νίκο Δένδια να εμφανίζεται διαφοροποιημένος από τον Έλληνα πρωθυπουργό. Τώρα φέρει ευθύνη τόσο ο ίδιος και ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ για αυτόν τον εξευτελισμό. Το θέμα δεν πρέπει να απασχολήσει μόνο την κοινή γνώμη, αλλά πρέπει να τεθεί και ενώπιον της Ελληνικής Βουλής», ανέφερε συγκεκριμένα ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων.

Το ερώτημα πλέον είναι αν η Αθήνα θα αντιδράσει θεσμικά και διπλωματικά ή αν θα επιτρέψει στην Άγκυρα να αξιοποιήσει το υλικό ως ακόμη ένα εργαλείο προπαγάνδας υπέρ της αναβάθμισης του ψευδοκράτους.

Άρθρο σύνταξης της εφημερίδας Αζάτ Ορ

Οι βουλευτικές εκλογές στην Αρμενία ολοκληρώθηκαν, αλλά δεν έκλεισαν τη σελίδα της τεταμένης πολιτικής κατάστασης. Αντίθετα, τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας δημιούργησαν μια νέα κατάσταση, όπου η κυβέρνηση, αν και διατηρεί τη θέση της να κυβερνά, ταυτόχρονα χάνει την πολιτική κυριαρχία που ήταν απαραίτητη για την ολοκλήρωση των προγραμμάτων της, ειδικά στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής. Υπό αυτή την έννοια, η μεγαλύτερη συνέπεια των εκλογών δεν είναι μόνο η κατανομή των εδρών στο νέο κοινοβούλιο, αλλά η πραγματικότητα ότι η κυβέρνηση δεν διαθέτει πλέον την πολιτική δύναμη με την οποία θα είναι σε θέση να εφαρμόσει μονομερώς τις συνταγματικές αλλαγές που επιδιώκει εδώ και πολύ καιρό.

Τα τελευταία χρόνια, η σημερινή κυβέρνηση προσπαθεί συνεχώς να παρουσιάσει τις συνταγματικές αλλαγές ως απαραίτητο βήμα στις κρατικές μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, τα αποτελέσματα των εκλογών απέδειξαν ότι η κοινωνία δεν έχει πλήρη εμπιστοσύνη στην πολιτική κατεύθυνση της κυβέρνησης, απορρίπτοντας την πολιτική πορεία της άρχουσας τάξης. Ακόμα κι αν η άρχουσα ομάδα συνεχίσει να παραμένει η ηγετική δύναμη στο κοινοβούλιο, δεν θα απολαμβάνει πλέον την κυριαρχία που απολάμβανε κάποτε, καθιστώντας δυνατή την πραγματοποίηση συνταγματικών αλλαγών χωρίς ευρεία πολιτική συναίνεση. Αυτή η πραγματικότητα περιορίζει το περιθώριο για τις κινήσεις της κυβέρνησης και την αναγκάζει να υπολογίσει την κοινοβουλευτική αντιπολίτευση, αλλά και την αντίσταση της κοινής γνώμης.

Οι απειλές και τα πρώτα βήματα της κυβέρνησης  εναντίον των ηγετών της αντιπολίτευσης, με σκοπό την εξάλειψή τους και την απομάκρυνσή τους από την πολιτική ζωή, γίνονται ακόμη πιο ανησυχητικά, καθώς θα μπορούσαν να οδηγήσουν τη χώρα σε μια νέα περίοδο οξείας πολιτικής έντασης και αστάθειας.
Από την άλλη πλευρά, οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης δήλωσαν μετά τις εκλογές ότι η εκλογική διαδικασία χαρακτηρίστηκε από τη χρήση διοικητικών μοχλών, άνισους όρους και πολυάριθμες παραβιάσεις. Ανακοίνωσαν επίσης μια νέα φάση πολιτικού αγώνα, στόχος της οποίας είναι η αμφισβήτηση των εκλογικών αποτελεσμάτων. Αν και είναι δύσκολο να προβλεφθεί ποια κλίμακα θα λάβει αυτός ο αγώνας, γίνεται φανερό ότι η αντιπολίτευση δεν σκοπεύει να περιοριστεί στην κοινοβουλευτική δραστηριότητα.

Η τρέχουσα κατάσταση δείχνει ότι η πολιτική ζωή της Αρμενίας θα εισέλθει σε μια μετεκλογική περίοδο έντασης. Η κυβέρνηση θα προσπαθήσει να παρουσιάσει τα αποτελέσματα των εκλογών ως αποκατάσταση της δημόσιας εμπιστοσύνης, ενώ η αντιπολίτευση θα τα ερμηνεύσει ως αποτέλεσμα εκτεταμένων παραβιάσεων και καταχρήσεων του διοικητικού μηχανισμού και των κρατικών πόρων.

Επιπλέον, δεν λείπουν οι φωνές που προτείνουν την παραίτηση από τις «εντολές» της αντιπολίτευσης και την μη αποδοχή της κοινοβουλευτικής συμμετοχής. Σε αυτό το στάδιο, είναι απαραίτητο να περιμένουμε τα αποτελέσματα της επανακαταμέτρησης και την τελική εικόνα των κοινοβουλευτικών εδρών.

Το πιο σημαντικό είναι ότι τα κύρια ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας παραμένουν κρεμασμένα από μια κλωστή. Οι διαπραγματεύσεις Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν, η διαδικασία οριοθέτησης, το ζήτημα των περιφερειακών επικοινωνιών και η αναδιάρθρωση του συστήματος ασφαλείας της χώρας εξακολουθούν να αποτελούν βασικά ζητήματα στην ατζέντα της εξωτερικής πολιτικής της Αρμενίας. Ταυτόχρονα, η σύγκρουση ιμπεριαλιστικών δυνάμεων Ανατολής-Δύσης στην περιοχή θα χαρακτηρίσει τις περαιτέρω εξελίξεις, καθεμία με μια πολιτική δημιουργίας των δικών της ζωνών επιρροής. Ήδη, τα πρώτα συγχαρητήρια μηνύματα, ειδικά από τη Δύση, δείχνουν τις προϋποθέσεις μιας ενισχυμένης παρουσίας στις περιφερειακές εξελίξεις. Υπό το πρίσμα αυτής της πραγματικότητας, θα πρέπει επίσης να αναμένεται η περαιτέρω εντατικοποίηση της τουρκο-αζερικής στρατιωτικής συμμαχίας, ξεκινώντας με την αυξανόμενη πίεση για συνταγματικές αλλαγές, μέχρι την υπογραφή της λεγόμενης «ειρηνευτικής συμφωνίας» που επιβάλλει πρόσθετες μονομερείς παραχωρήσεις και υποχώρηση της κυριαρχίας της χώρας.

Τα αποτελέσματα των εκλογών επιβεβαίωσαν ότι η πολιτική ζωή της Αρμενίας θα έρθει αντιμέτωπη με τις νέες συνθήκες που δημιουργήθηκαν. Η κυβέρνηση έλαβε τη νόμιμη ευκαιρία να κυβερνήσει, αλλά έχασε την απόλυτη πολιτική εξουσία. Η αντιπολίτευση δεν μπόρεσε να πραγματοποιήσει αλλαγή κυβέρνησης, αλλά εξασφάλισε σημαντική δημόσια υποστήριξη και διατήρησε την ικανότητα να συνεχίσει τον πολιτικό αγώνα. Υπάρχει ένα πιο σημαντικό ερώτημα από την αμφισβήτηση των εκλογικών αποτελεσμάτων: θα μπορέσει η αντιπολίτευση να μετατραπεί σε έναν συνεκτικό πολιτικό πόλο;

Διαβάστε τa υπόλοιπα άρθρα της εφημερίδας στο PDF