Έντονο προβληματισμό στην Αθήνα προκαλεί η συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της γαλλικής αμυντικής εταιρείας Safran και της τουρκικής Baykar για την ανάπτυξη και συμπαραγωγή προηγμένων συστημάτων drones, με την ελληνική κυβέρνηση να έχει ήδη ζητήσει εξηγήσεις από το Παρίσι για τις προεκτάσεις της συμφωνίας.

Το θέμα έφτασε μέχρι τη Βουλή, όπου ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Αθανάσιος Δαβάκης αποκάλυψε ότι η Αθήνα έχει ήδη μεταφέρει τις ανησυχίες της προς τη γαλλική πλευρά και προς Ευρωπαίους εταίρους, επισημαίνοντας τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν από τη στενή συνεργασία μιας κορυφαίας γαλλικής αμυντικής βιομηχανίας με την τουρκική αμυντική βιομηχανία.

Η συμφωνία προβλέπει κοινή ανάπτυξη έξυπνων πυρομαχικών, συστημάτων πλοήγησης και ηλεκτροοπτικών τεχνολογιών, ενώ ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η απόφαση ενσωμάτωσης του προηγμένου γαλλικού συστήματος Euroflir στα τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη Bayraktar TB2. Το συγκεκριμένο σύστημα θεωρείται κρίσιμο για αποστολές αναγνώρισης, επιτήρησης και στοχοποίησης, αναβαθμίζοντας σημαντικά τις επιχειρησιακές δυνατότητες των τουρκικών UAV.

Ανησυχία για τα ελληνικά προγράμματα

Οι ελληνικές ανησυχίες εντείνονται από το γεγονός ότι η Safran αποτελεί βασικό προμηθευτή συστημάτων για τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Η εταιρεία συμμετέχει στην κατασκευή των drones Patroller που αναμένεται να αποκτήσει ο Ελληνικός Στρατός, ενώ παράλληλα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στο πρόγραμμα των μαχητικών Dassault Rafale.

Η Safran κατασκευάζει τους κινητήρες M88 των Rafale, συμμετέχει στο σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου SPECTRA και παρέχει προηγμένα συστήματα πλοήγησης υψηλής ακρίβειας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσιάστηκαν στη Βουλή, η συμβολή της εταιρείας αντιστοιχεί περίπου στο 25%-30% της συνολικής αξίας κάθε Rafale.

Στρατιωτικοί κύκλοι εκφράζουν φόβους ότι η στενή τεχνολογική συνεργασία με την Τουρκία θα μπορούσε να δημιουργήσει ζητήματα ασφάλειας πληροφοριών ή ακόμη και να επηρεάσει μελλοντικά την υποστήριξη και εξέλιξη ελληνικών εξοπλιστικών προγραμμάτων, εφόσον η τουρκική αγορά εξελιχθεί σε προτεραιότητα για τη γαλλική εταιρεία.

Παρέμβαση Κατρίνη στη Βουλή

Κατά τη συζήτηση στη Βουλή, ο τομεάρχης Άμυνας του ΠΑΣΟΚ Μιχάλης Κατρίνης υποστήριξε ότι η συμφωνία Safran–Baykar δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική διείσδυσης της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας στην ευρωπαϊκή αγορά.

Όπως σημείωσε, η Baykar έχει ήδη αναπτύξει συνεργασίες με ευρωπαϊκές εταιρείες και έχει προχωρήσει σε επενδύσεις στην Ιταλία, ενώ άλλες τουρκικές αμυντικές εταιρείες δραστηριοποιούνται πλέον σε χώρες όπως η Εσθονία και η Ισπανία.

Η στρατηγική της Άγκυρας στην Ευρώπη

Η υπόθεση αναδεικνύει και μια ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση. Παρά τον αποκλεισμό της Τουρκίας από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό SAFE για κοινές αμυντικές προμήθειες, η Άγκυρα φαίνεται να ακολουθεί διαφορετική στρατηγική, επιδιώκοντας πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αμυντική αγορά μέσω συνεργασιών με μεγάλους βιομηχανικούς ομίλους.

Η Baykar έχει ήδη αναπτύξει στενές σχέσεις με την ιταλική αμυντική βιομηχανία, ενώ η νέα συνεργασία με τη Safran ενισχύει περαιτέρω την παρουσία της στην ευρωπαϊκή αμυντική αλυσίδα παραγωγής.

Για την Αθήνα, το ζήτημα δεν αφορά μόνο μια εμπορική συμφωνία μεταξύ δύο εταιρειών, αλλά εγείρει ευρύτερα ερωτήματα για την ευρωπαϊκή αμυντική συνοχή, την προστασία κρίσιμων τεχνολογιών και τη στάση των ευρωπαϊκών εταίρων απέναντι στην ταχύτατα αναπτυσσόμενη τουρκική αμυντική βιομηχανία.

Η Ινδία επιταχύνει τον μετασχηματισμό της αμυντικής της στρατηγικής, επενδύοντας ταυτόχρονα σε μη επανδρωμένα συστήματα και σε υποβρύχια νέας γενιάς. Το Νέο Δελχί παρακολουθεί στενά τα διδάγματα των τελευταίων πολεμικών συγκρούσεων, από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή, και επιχειρεί να χτίσει ένα μοντέλο άμυνας που θα στηρίζεται περισσότερο στην τεχνολογική αυτονομία, στην εγχώρια παραγωγή και στην αποτροπή απέναντι σε Κίνα και Πακιστάν.

Η πρώτη μεγάλη προειδοποίηση για την Ινδία ήρθε το 2021, όταν σημειώθηκε επίθεση με drones σε βάση της Πολεμικής Αεροπορίας στο Τζαμού. Η επίθεση αυτή αποκάλυψε κενά στην αεράμυνα χαμηλού ύψους και έδειξε ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη δεν αποτελούν πλέον περιφερειακή απειλή, αλλά βασικό εργαλείο επιτήρησης, λαθρεμπορίου, δολιοφθοράς και κρούσης.

Η Τάρα Κάρθα, πρώην μέλος της Γραμματείας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας της Ινδίας, έχει επισημάνει ότι το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η κατοχή της τεχνολογίας, αλλά η ταχύτητα προσαρμογής. Οι ένοπλες δυνάμεις που μπορούν να αλλάζουν γρήγορα φορτία, αποστολές και τακτικές χρήσης drones θα αποκτούν σημαντικό πλεονέκτημα στο σύγχρονο πεδίο μάχης.

Τα μαθήματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία υπήρξαν καταλυτικά. Φθηνά drones κατάφεραν να καταστρέψουν άρματα μάχης αξίας εκατομμυρίων, να κατευθύνουν πυρά πυροβολικού με ακρίβεια και να πλήξουν στόχους βαθιά πίσω από τις γραμμές του αντιπάλου. Μια τεχνολογία που μέχρι πριν λίγα χρόνια αντιμετωπιζόταν ως υποστηρικτικό μέσο μετατράπηκε σε κεντρικό πυλώνα της σύγχρονης πολεμικής στρατηγικής.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ινδία σχεδιάζει την ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεών της με drones αναγνώρισης και επιτήρησης, μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεταφοράς εφοδίων, περιφερόμενα πυρομαχικά και επιθετικά συστήματα κρούσης. Ο στόχος είναι η δημιουργία ενός πολυεπίπεδου δικτύου που θα επιτρέπει συνεχή παρακολούθηση, ταχύτερη συλλογή πληροφοριών και άμεση αντίδραση σε πολλαπλά μέτωπα.

Η προσπάθεια, όμως, δεν είναι μόνο στρατιωτική. Είναι και βιομηχανική. Η κυβέρνηση του Ναρέντρα Μόντι επιδιώκει οι νέες προμήθειες να προέλθουν σε μεγάλο βαθμό από εγχώριους κατασκευαστές, στο πλαίσιο της πολιτικής για αμυντική αυτάρκεια. Για το Νέο Δελχί, η μείωση της εξάρτησης από ξένους προμηθευτές αποτελεί προϋπόθεση στρατηγικής ανεξαρτησίας.

Ο σμηναγός Ρατζίβ Κουμάρ Ναράνγκ έχει υπογραμμίσει ότι οι πρόσφατες συγκρούσεις ανέδειξαν τη σημασία της τεχνολογικής κυριότητας. Δεν αρκεί μια χώρα να αγοράζει drones. Πρέπει να κατανοεί την τεχνολογία τους, να μπορεί να την τροποποιεί, να την προστατεύει από ηλεκτρονικό πόλεμο και να την ενσωματώνει γρήγορα στις επιχειρησιακές δομές της.

Παράλληλα με την εγχώρια παραγωγή, η Ινδία προχωρά και σε σημαντικές διεθνείς συνεργασίες. Η αγορά 31 αμερικανικών MQ-9B Predator θα προσφέρει δυνατότητες στρατηγικής επιτήρησης και πλήγματος μεγάλης εμβέλειας. Τα ινδικής κατασκευής drones, αντίθετα, αναμένεται να επιχειρούν μαζικά στο τακτικό πεδίο μάχης, κοντά στις γραμμές επαφής. Ο συνδυασμός αυτών των δύο κατηγοριών δημιουργεί μια νέα αρχιτεκτονική επιτήρησης και κρούσης από τα Ιμαλάια μέχρι τον Ινδικό Ωκεανό.

Ωστόσο, η πρόκληση δεν βρίσκεται μόνο στην αγορά συστημάτων. Η επιτυχία θα κριθεί από την εκπαίδευση προσωπικού, την ανάπτυξη νέων δογμάτων, την προστασία από κυβερνοεπιθέσεις, την ανθεκτικότητα απέναντι στον ηλεκτρονικό πόλεμο και την ικανότητα επεξεργασίας τεράστιου όγκου δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.

Την ίδια ώρα, η Ινδία κινείται δυναμικά και στο θαλάσσιο πεδίο, επενδύοντας σε γερμανικά υποβρύχια Type 214 με τεχνολογία Air Independent Propulsion. Η τεχνολογία AIP επιτρέπει στα συμβατικά υποβρύχια να παραμένουν βυθισμένα για πολύ μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, χωρίς να χρειάζεται να ανεβαίνουν συχνά κοντά στην επιφάνεια για χρήση αναπνευστήρα.

Τα Type 214 χρησιμοποιούν κυψέλες καυσίμου που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια μέσω υδρογόνου και οξυγόνου. Η διαδικασία είναι εξαιρετικά αθόρυβη και δίνει στο υποβρύχιο τη δυνατότητα να επιχειρεί για εβδομάδες κάτω από την επιφάνεια. Αυτό προσφέρει στην Ινδία ένα κρίσιμο μέσο αποτροπής σε έναν Ινδο-Ειρηνικό που γίνεται ολοένα πιο ανταγωνιστικός.

Η σημασία των υποβρυχίων αυξάνεται επειδή οι επιφάνειες των θαλασσών γίνονται πιο επικίνδυνες για τα πλοία επιφανείας. Υποβρύχια που μπορούν να περιπολούν αθόρυβα, να παρακολουθούν αντίπαλες ναυτικές κινήσεις και να πλήττουν κρίσιμους στόχους αποτελούν ισχυρό πολλαπλασιαστή ισχύος.

Η Κίνα διαθέτει σήμερα το μεγαλύτερο πολεμικό ναυτικό στον κόσμο σε αριθμό πλοίων και ενισχύει διαρκώς την παρουσία της στον Ινδικό Ωκεανό. Παράλληλα, το Πακιστάν αναβαθμίζει τον υποβρύχιο στόλο του με κινεζική υποστήριξη, έχοντας προχωρήσει στην απόκτηση οκτώ προηγμένων υποβρυχίων Hangor με σύστημα AIP.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ινδία επιχειρεί να διαφοροποιήσει τις αμυντικές της συνεργασίες. Για δεκαετίες βασιζόταν κυρίως στη Σοβιετική Ένωση και στη Ρωσία. Πλέον, όμως, ενισχύει τις σχέσεις της με τη Γαλλία, το Ισραήλ, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γερμανία, χωρίς να εγκαταλείπει πλήρως τη Μόσχα. Η πρόσφατη συμφωνία για ρωσικούς πυραύλους αεράμυνας Shtil-1 δείχνει ότι το Νέο Δελχί ακολουθεί πολιτική πολλαπλών ισορροπιών.

Η συμφωνία με τη Γερμανία έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς δεν αφορά απλώς αγορά υποβρυχίων. Τα Type 214 προβλέπεται να κατασκευαστούν στα ναυπηγεία Mazagon Dock στη Βομβάη από Ινδούς μηχανικούς, με εκπαίδευση και τεχνογνωσία από Γερμανούς ειδικούς. Η μεταφορά τεχνολογίας βρίσκεται στο επίκεντρο της συμφωνίας, καθώς η Ινδία θέλει να ενισχύσει την εγχώρια αμυντική της βιομηχανία.

Για τη Γερμανία, η συμφωνία αποτελεί ευκαιρία γεωπολιτικής επανεμφάνισης στον Ινδο-Ειρηνικό. Για την Ινδία, είναι βήμα προς μεγαλύτερη αυτάρκεια, ισχυρότερη αποτροπή και ενίσχυση της ναυτικής της ισχύος.

Η μεγάλη εικόνα είναι σαφής. Η Ινδία δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες αγορές οπλικών συστημάτων. Επιχειρεί να αναδομήσει συνολικά την άμυνά της. Στον αέρα επενδύει στα drones και στα συστήματα χαμηλού ύψους. Στη θάλασσα ενισχύει τον υποβρύχιο στόλο της. Στη βιομηχανία επιδιώκει μεταφορά τεχνογνωσίας και εθνική παραγωγή.

Το Νέο Δελχί γνωρίζει ότι οι επόμενες συγκρούσεις δεν θα κερδηθούν μόνο με αριθμούς στρατιωτών ή παραδοσιακές πλατφόρμες. Θα κερδηθούν από εκείνους που θα ελέγχουν τα δεδομένα, τα δίκτυα, τους αισθητήρες, τα drones, την κυβερνοασφάλεια και την υποθαλάσσια αποτροπή.

Η Ινδία βρίσκεται, λοιπόν, μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή. Τα διδάγματα της Ουκρανίας, οι απειλές από την Κίνα και το Πακιστάν και η στρατιωτικοποίηση του Ινδικού Ωκεανού την ωθούν να επιταχύνει. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν τα drones και τα υποβρύχια θα διαμορφώσουν το μέλλον του πολέμου. Το ερώτημα είναι αν η Ινδία θα καταφέρει να τα ενσωματώσει γρήγορα, έξυπνα και αυτόνομα στο δικό της αμυντικό δόγμα.