Στη δημιουργία ενός ενιαίου χώρου αεράμυνας, ο οποίος θα συνδέει την Ελλάδα και την Κύπρο και θα έχει στρατηγική προέκταση προς το Ισραήλ, αναφέρθηκε ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων Γιάννος Χαραλαμπίδης, μιλώντας στην τηλεόραση του ΣΙΓΜΑ. Παράλληλα, παρουσίασε τρεις συγκεκριμένες κινήσεις πολιτικής και στρατιωτικής σημασίας που, όπως υποστήριξε, μπορούν να ενισχύσουν την αποτροπή απέναντι στην Τουρκία.

Αφετηρία της ανάλυσής του αποτέλεσε η ελληνική συμφωνία με το Ισραήλ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ένα πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας, η υλοποίηση του οποίου αναμένεται να αρχίσει σε ορίζοντα περίπου 36 μηνών.

Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης επισήμανε ότι, ενώ η Αθήνα επιχειρεί να ενισχύσει αποφασιστικά την αποτρεπτική της ικανότητα, η «αχίλλειος πτέρνα» του Ελληνισμού εξακολουθεί να είναι η Κύπρος. Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, είναι εάν Αθήνα και Λευκωσία θα προχωρήσουν στην αμυντική ενοποίηση του γεωγραφικού χώρου από το Αιγαίο μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο.

Δύο θόλοι, ενιαία εικόνα και διοίκηση

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλέστηκε, υπάρχει σαφής πρόθεση τόσο από την Αθήνα όσο και από τη Λευκωσία για τη δημιουργία κοινής αεράμυνας, η οποία θα στηρίζεται σε δύο συνδεδεμένους θόλους: τον ελλαδικό και τον κυπριακό, υπό την ευθύνη της Εθνικής Φρουράς.

Επειδή, όμως, δεν μπορεί να υπάρξει πλήρης γεωγραφική αλληλοκάλυψη μόνο με επίγεια αντιαεροπορικά συστήματα, καθοριστικό ρόλο θα κληθούν να αναλάβουν η ελληνική Πολεμική Αεροπορία και το Πολεμικό Ναυτικό. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν διαθέτει αντίστοιχες αεροπορικές και ναυτικές δυνατότητες, με αποτέλεσμα η κάλυψη των κενών να βαρύνει κυρίως την Ελλάδα.

Ο σχεδιασμός, όπως εξήγησε, προϋποθέτει και την ανάπτυξη της αναγκαίας τεχνολογικής υποδομής, ώστε Ελλάδα και Κύπρος να διαθέτουν άμεση επικοινωνία, κοινή επιχειρησιακή εικόνα και συντονισμένη διοίκηση στον τομέα της αεράμυνας.

Η αρχιτεκτονική αυτή θα μπορούσε να επεκταθεί προς το Ισραήλ, σχηματίζοντας ένα στρατηγικό τόξο από τα Βαλκάνια μέχρι τη Μέση Ανατολή. Κατά τον Γιάννο Χαραλαμπίδη, αυτό ακριβώς είναι ένα από τα σενάρια που προκαλούν έντονη ανησυχία στην Άγκυρα.

Η επίσκεψη Καλίν και η πίεση για τα ελληνικά νησιά

Στην ίδια εξίσωση ενέταξε και την πρόσφατη επίσκεψη στην Αθήνα του επικεφαλής της τουρκικής ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν. Όπως ανέφερε, η τουρκική πλευρά έστειλε προειδοποιητικό –ή ακόμη και απειλητικό– μήνυμα ότι δεν πρόκειται να δεχθεί αλλαγές στο υφιστάμενο καθεστώς στο Αιγαίο, επαναφέροντας παράλληλα την αξίωσή της για αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών.

Ο αναλυτής προειδοποίησε ότι η Τουρκία ενδέχεται να επιχειρήσει να αξιοποιήσει ή ακόμη και να προκαλέσει μία κρίση, προκειμένου να οδηγήσει Ελλάδα και Τουρκία σε τραπέζι διαπραγματεύσεων υπό την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων συμμάχων. Τελικός στόχος της Άγκυρας, κατά την εκτίμησή του, θα είναι να θέσει επισήμως ζήτημα αποστρατιωτικοποίησης.

Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι μία τέτοια απαίτηση δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή την ώρα που η Τουρκία ενισχύει διαρκώς τις δυνάμεις της στα μικρασιατικά παράλια, αναδιοργανώνει περίπου 40 ταξιαρχίες από τα Δαρδανέλια μέχρι τη Συρία και μετακινεί ειδικές δυνάμεις υπό την άμεση διοίκηση του τουρκικού Γενικού Επιτελείου.

Οι τρεις κινήσεις που προτείνει

Ο Γιάννος Χαραλαμπίδης κατέθεσε τρεις συγκεκριμένες προτάσεις για την ενίσχυση της ελληνικής και κυπριακής αποτροπής.

Πρώτον, πρότεινε την υπογραφή αμυντικού συμφώνου μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ, στο οποίο θα ενταχθεί στη συνέχεια και η Κυπριακή Δημοκρατία. Μια τέτοια συμφωνία θα έδινε πολιτικό και επιχειρησιακό βάθος στη συνεργασία των τριών χωρών.

Δεύτερον, Αθήνα και Λευκωσία θα πρέπει να ζητήσουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση τη μετατροπή της αεροπορικής βάσης «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο σε ευρωπαϊκό στρατηγείο για επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή. Η παρουσία αμερικανικών και άλλων συμμαχικών δυνάμεων στην Πάφο θα αύξανε σημαντικά, όπως σημείωσε, την αποτρεπτική ισχύ της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Τρίτον, ζήτησε να περιληφθεί στα συμπεράσματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σαφής αναφορά ότι, εάν κράτος-μέλος δεχθεί επίθεση από τρίτη χώρα, θα ενεργοποιείται αυτομάτως η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής του άρθρου 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Καταλήγοντας, τόνισε ότι Ελλάδα και Κύπρος οφείλουν να συνδυάσουν την ενίσχυση της αποτροπής με τη συστηματική καταγγελία της Τουρκίας στα διεθνή φόρα. Όπως ανέφερε, δεν είναι δυνατόν μία χώρα που κατέχει έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας και απειλεί την Ελλάδα να απαιτεί ταυτόχρονα την αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών, επιδιώκοντας να καταστήσει τον Ελληνισμό ευάλωτο στους τουρκικούς εκβιασμούς.

Ένα ακόμη αποφασιστικό βήμα για την ανανέωση του ελληνικού Στόλου πραγματοποιείται σήμερα, Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου 2026, στη Ρώμη, όπου πρόκειται να υπογραφεί η Εφαρμοστική Ρύθμιση για την απόκτηση δύο ιταλικών φρεγατών τύπου FREMM, κλάσης Bergamini, από το Πολεμικό Ναυτικό.

Η τελετή υπογραφής θα πραγματοποιηθεί παρουσία του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια, του Ιταλού ομολόγου του Γκουίντο Κροσέτο και των Αρχηγών των Πολεμικών Ναυτικών των δύο χωρών.

Την Εφαρμοστική Ρύθμιση θα υπογράψουν η Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων του ελληνικού υπουργείου Εθνικής Άμυνας και η αντίστοιχη ιταλική Διεύθυνση Εξοπλισμών.

Με τη σημερινή υπογραφή θα οριστικοποιηθούν οι νομικοί, οικονομικοί και τεχνικοί όροι της προμήθειας, καθώς και το χρονοδιάγραμμα μεταβίβασης και ένταξης των δύο πλοίων στον ελληνικό Στόλο.

Τα δύο πλοία που θα ενταχθούν στο Πολεμικό Ναυτικό

Η συμφωνία αφορά τις φρεγάτες:

• Carlo Bergamini (F-590), η πώληση και μεταβίβαση της οποίας προβλέπεται να πραγματοποιηθεί εντός του πρώτου εξαμήνου του 2028.
• Virginio Fasan (F-591), η οποία αναμένεται να μεταβιβαστεί στην Ελλάδα εντός του πρώτου εξαμήνου του 2029.

Πριν από την ένταξή τους στο Πολεμικό Ναυτικό, τα δύο πλοία θα υποβληθούν στις αναγκαίες εργασίες προσαρμογής και αναβάθμισης, ώστε να ανταποκρίνονται στις ελληνικές επιχειρησιακές απαιτήσεις.

Η Εφαρμοστική Ρύθμιση θα καθορίζει επίσης την αξία των πλοίων στην υφιστάμενη κατάστασή τους, την αρχική και μετέπειτα τεχνική υποστήριξη, καθώς και το πλαίσιο για τη διασφάλιση της επιχειρησιακής διαθεσιμότητάς τους.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η πρόβλεψη για συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας. Ελληνικά ναυπηγεία αναμένεται να εμπλακούν στις εργασίες συντήρησης και στην προσαρμογή νέων συστημάτων στα πλοία, δημιουργώντας προοπτικές για μεταφορά τεχνογνωσίας και υποστήριξη των φρεγατών εντός της χώρας.

Η συμφωνία «2+2»

Η σημερινή υπογραφή αποτελεί συνέχεια του Μνημονίου Συνεργασίας και της Δήλωσης Προθέσεων που είχαν υπογραφεί στις 29 Σεπτεμβρίου 2025 στη Λα Σπέτσια της Ιταλίας, κατά τη συνάντηση του Νίκου Δένδια με τον Γκουίντο Κροσέτο.

Ο αρχικός σχεδιασμός προβλέπει την απόκτηση δύο φρεγατών FREMM, με δικαίωμα προαίρεσης για δύο επιπλέον πλοία στο μέλλον. Τον Μάιο του 2026 το ΚΥΣΕΑ ενέκρινε την προμήθεια των δύο πρώτων μονάδων, ανοίγοντας τον δρόμο για την ολοκλήρωση της διακρατικής συμφωνίας.

Η Αθήνα διατηρεί έτσι τη δυνατότητα να αυξήσει τον αριθμό των Bergamini σε τέσσερις, εφόσον το επιτρέψουν οι επιχειρησιακές ανάγκες και οι δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας.

Νέα εποχή για τον ελληνικό Στόλο

Η απόκτηση των δύο ιταλικών FREMM εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό για τη δημιουργία ενός ισχυρότερου και τεχνολογικά αναβαθμισμένου Πολεμικού Ναυτικού.

Οι δύο Bergamini, μαζί με τις τέσσερις φρεγάτες FDI/Belharra και τον προγραμματισμένο εκσυγχρονισμό των φρεγατών τύπου MEKO, θα αποτελέσουν τον βασικό κορμό των μονάδων κρούσης του ελληνικού Στόλου για τις επόμενες δεκαετίες.

Σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, ο συγκεκριμένος συνδυασμός προγραμμάτων θα ενισχύσει ουσιαστικά την ικανότητα του Πολεμικού Ναυτικού να προασπίζει την εθνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η υπογραφή στη Ρώμη σηματοδοτεί τη μετάβαση από το επίπεδο των πολιτικών προθέσεων σε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα, με καθορισμένα πλοία και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα. Το επόμενο μεγάλο ορόσημο θα είναι η ολοκλήρωση των απαραίτητων εργασιών και η παράδοση της πρώτης Bergamini στην Ελλάδα, μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2028.

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΕΙΣ ΒΑΘΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΡΩΣΙΚΟΥ ΤΡΟΠΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Γράφει ο Δρ. Κωνσταντίνος Γρίβας

Εισαγωγή: Τα θεολογικά αόρατα θεμέλια της στρατιωτικής επιστημολογίας

Η πολεμική τέχνη και επιστήμη δεν αναπτύσσεται ποτέ σε πολιτισμικό κενό. Αντιθέτως, τα στρατιωτικά δόγματα, οι στρατηγικές έννοιες και οι μέθοδοι διαχείρισης της βίας αποτελούν την άμεση, υλική απόληξη των βαθύτερων οντολογικών, γνωσιολογικών και θεολογικών παραδοχών ενός πολιτισμού.

Η δυτική στρατιωτική παράδοση, από τον Jomini και τον Alfred Thayer Mahan μέχρι το γερμανικό Schwerpunkt και τη νατοϊκή έννοια του Center of Gravity (Κέντρου Βάρους), δεν συνιστά μια απλή, «αντικειμενική» οργάνωση της ισχύος στο πεδίο. Αποτελεί τη στρατιωτική μετάφραση της δυτικής νοησιαρχίας, της οντολογίας της ισχύος και μιας διάχυτης, υπόγειας εσχατολογίας.

Χρησιμοποιώντας ως ερμηνευτικό εργαλείο τη φιλοσοφική και θεολογική σκέψη του π. Νικολάου Λουδοβίκου, ιδιαίτερα την κριτική του στη δυτική κλειστή πνευματικότητα, τη Θεολογία της Ισχύος και τη νοησιαρχική υποταγή του Είναι στο ανθρώπινο υποκείμενο το παρόν δοκίμιο επιχειρεί να εξετάσει το δυτικό νευτώνειο παράδειγμα (paradigm) πολέμου ως αποτέλεσμα μιας γεωπολιτισμικής μηχανικής τα αόρατα θεμέλια της οποίας βρίσκονται στις γνωσίες και κοσμοαντιλήψεις που δημιούργησε ο λεγόμενος Δυτικός Χριστιανισμός. Παράλληλα, το θέτει σε ριζική αντίθεση με τη ρωσοσοβιετική στρατηγική παράδοση, η οποία, ακόμη και στην «ανθρωποθεϊκή» σοβιετική της εκδοχή, διατήρησε μια οργανική, πλουραλιστική και εγγενώς «χαοπλεξική» (ChaoPlexic) αντίληψη για την τέχνη του πολέμου.

1. Το Δυτικό Τρίπτυχο: Νοησιαρχία, Εσχατολογικό Σημείο και Καθυπόταξη

Στο έργο του, ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος αναλύει πώς η δυτική νεωτερικότητα, εκκινώντας από το καρτεσιανό cogito και φτάνοντας στον γερμανικό ιδεαλισμό, εγκλωβίστηκε σε μια «κτητική συνείδηση». Η νόηση στη δυτική παράδοση παύει να είναι μια σχέση κοινωνίας με το οντολογικό βάθος του κόσμου και μετατρέπεται σε ένα εργαλείο εννοιοκρατικής αδράνειας και καθυπόταξης. Το ανθρώπινο υποκείμενο αυτοανακηρύσσεται σε κυρίαρχο της πραγματικότητας, πιστεύοντας ότι μπορεί να αναγάγει τα πάντα σε λογικά αρχιτεκτονήματα, ελεγχόμενα πλήρως από την ανθρώπινη διάνοια και την ανθρώπινη βούληση.

Αυτή η νοησιαρχική ψευδαίσθηση του απόλυτου ελέγχου μεταφέρεται αυτούσια στη δυτική «επιστήμη του πολέμου» μέσω ενός νευτώνειου μηχανιστικού παραδείγματος. Η «κυρίαρχη μεταφορά» (dominant metaphor) σε αυτό το επιστημολογικό παράδειγμα είναι ένας κόσμος – ρολόι. Δηλαδή ένα μηχανικό σύστημα απόλυτης αιτιοκρατίας, όπου όταν γυρίσει ένας τροχός αυτός θα γυρίσει έναν γρανάζι, το οποίο με τη σειρά του θα γυρίσει έναν άλλο τροχό κοκ και εν τέλει θα λάβεις ένα αποτέλεσμα, το οποίο θα είναι το ίδιο κάθε φορά που θα ακολουθείται αυτή η διαδικασία. Άρα, αν κάνεις τις προβλεπόμενες κινήσεις πάντα θα έχεις το αποτέλεσμα που επιθυμείς. Έτσι, ο πόλεμος αντιμετωπίζεται ως μια προβλέψιμη μηχανή, ο εχθρός ως ένα στατικό αντικείμενο, και το πεδίο μάχης ως ένα «γεωγραφικό κουτί».

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η δυτική στρατηγική συγκροτεί ένα συγκεκριμένο τρίπτυχο:

Α. Κατανόηση της Πραγματικότητας (Νοησιαρχία/Ρασιοναλισμός): Η ακλόνητη πίστη ότι ο στρατιωτικός νους μπορεί να χαρτογραφήσει πλήρως το πεδίο, να εξαλείψει την αβεβαιότητα μέσω των πληροφοριών και να μετατρέψει το χάος σε γραμμική εξίσωση.

Β. Το Κρίσιμο/Εσχατολογικό Σημείο: Εδώ εκδηλώνεται η υπόγεια εσχατολογία του δυτικού πολιτισμού. Η εμμονή της Δύσης με την «αποφασιστική μάχη» (decisive battle), το Schwerpunkt (σημείο εστίασης) και το Center of Gravity (Κέντρο Βάρους) αντανακλούν τη θεολογική αναζήτηση μιας «τελικής λύσης». Η Δύση πιστεύει ότι υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο, ένα μυστικό κλειδί του εχθρικού συστήματος. Αν ο στρατηγός καταφέρει να εντοπίσει αυτό το οντολογικό θεμέλιο του εχθρού, ο πόλεμος θα λυθεί ακαριαία, εσχατολογικά, και η ιστορία θα ηρεμήσει.

Γ. Καθυπόταξη διά της Ισχύος: Μόλις εντοπιστεί το εσχατολογικό σημείο, η Δύση ρίχνει εκεί όλη τη συντριπτική, υλική της ισχύ (Mass). Είναι η βίαιη καθυπόταξη του φαινομένου από το κυρίαρχο υποκείμενο. Η «Μάχη των Καννών» του Σλίφεν, η διάσπαση του Γκουντέριαν στο Σεντάν το 1940, ή το νατοϊκό δόγμα “Shock and Awe” (Σοκ και Δέος) αποτελούν την απόλυτη έκφανση αυτού του μυστικισμού της ισχύος.

2. Η Ρωσο-Σοβιετική Αντίθεση: Ρευστότητα, Προσαρμοστικότητα και η Αποδοχή του Χάους

Απέναντι σε αυτό το δυτικό, αρχιτεκτονικό μοντέλο, η ρωσική και μετέπειτα σοβιετική στρατιωτική σκέψη λειτούργησε πάνω σε ένα εντελώς διαφορετικό επιστημολογικό παράδειγμα. Όπως επισημαίνει ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος, η ανατολική/πατερική οντολογία δεν αντιλαμβάνεται τον κόσμο ως μια κλειστή, κτητική δομή, αλλά ως ένα γίγνεσθαι-εν-κοινωνία, μια ρευστή και δυναμική πραγματικότητα.

Αυτή η πολιτισμική διαίσθηση επέτρεψε στους Ρώσους στρατιωτικούς θεωρητικούς να αναπτύξουν ένα μοντέλο που σήμερα αναγνωρίζεται ως Χαοπλεκτικό (Chaoplexity).

Από την «Επιστήμη της Νίκης» του Σουβόροφ μέχρι το δόγμα της Μάχης εις Βάθος (Deep Battle) του Έλληνα Τριανταφύλλοφ, η ρωσική σχολή απέρριψε τη δυτική νοησιαρχία και την εμμονή με το ένα «αποφασιστικό σημείο»:

Το Πλουραλιστικό Πεδίο: Οι Ρώσοι κατάλαβαν ότι το «αποφασιστικό σημείο» δεν υπάρχει εκ των προτέρων μέσα στο χάος του πολέμου. Είναι μια αυταπάτη. Οι Διαδοχικές Επιχειρήσεις (Consecutive Operations) σε Ευρύ Μέτωπο (Μπρουσίλοφ) και η Μάχη εις Βάθος (Τριανταφύλλοφ) αποτελούν την παραδοχή ότι το πεδίο είναι ένα Πολύπλοκο Προσαρμοστικό Σύστημα.

Η Λογική της Ανάδυσης (Emergence): Αντί ο στρατηγός να επιβάλλει βίαια ένα προκατασκευασμένο γραμμικό πλάνο, ο ρωσικός στρατός πιέζει ταυτόχρονα και διαδοχικά ολόκληρη τη δομή του εχθρού στον Χρόνο. Οι Ρώσοι περιμένουν τη ρωγμή να αναδυθεί οργανικά από το ίδιο το χάος. Δεν ψάχνουν το Κέντρο Βάρους (Center of Gravity) για να το χτυπήσουν μετωπικά. Αντίθετα, προκαλούν τέτοια εντροπία στο σύστημα του εχθρού, ώστε το Κέντρο Βάρους του να καταρρεύσει μόνο του λόγω εσωτερικής αστάθειας. Αξίζει εδώ να επισημανθεί ότι ένας από τους οξυδερκείς θεωρητικούς του πολέμου στη Δύση, ο John Boyd, που έχει καθιερώσει το μοντέλο του κύκλου OODA (Observe, Orient, Decide, Act) έθετε τη δημιουργία εντροπίας στο εχθρικό σύστημα ως βασική στοχοθέτηση.

Πρωτοβουλία από τα Κάτω (Αυτο-οργάνωση): Ενώ η δυτική νοησιαρχία τείνει προς τη μικροδιοίκηση (micromanagement) για να διατηρήσει τον έλεγχο, η ρωσική παράδοση (ξεκινώντας από τον Σουβόροφ) επενδύει στην εκπαίδευση του απλού στρατιώτη να ενεργεί αυτόνομα. Στο χαοπλεκτικό μοντέλο, η επιβίωση επιτυγχάνεται μέσω της αυτο-οργάνωσης των μικρών μονάδων στο πεδίο, και όχι μέσω των άκαμπτων διαταγών ενός κεντρικού αρχηγείου.

3. Η Σχετικότητα του Χώρου: Η Εξαίρεση του Ναπολέοντα

Η δυτική εμμονή με το «γεωγραφικό κουτί» θεωρεί ορισμένες καταστάσεις ως απόλυτα μειονεκτήματα με βάση τους κανόνες της γεωμετρίας. Για παράδειγμα, ο «εγκλωβισμός» μιας δύναμης ανάμεσα σε δύο εχθρικές στρατιές (στρατηγική περικύκλωση) θεωρείται γραμμικά ως βέβαιη ήττα.

Ωστόσο, ο Ναπολέων Βοναπάρτης, ο οποίος λειτούργησε ως μια προ-χαοπλεξική διάνοια που έσπασε τα νευτώνεια στερεότυπα της εποχής του, απέδειξε ότι ο Χώρος είναι σχετικός, όταν κυριαρχείς στον Χρόνο. Μέσα από τη Στρατηγική των Εσωτερικών Γραμμών, ο Ναπολέων μετέτρεπε τη γεωγραφική περικύκλωση σε θριαμβευτικό πλεονέκτημα.

Χρησιμοποιώντας ένα καταιγιστικό χρονικό Tempo, ο Γάλλος αυτοκράτορας χτυπούσε τον πρώτο εχθρό με όλη του την ισχύ, τον διέλυε, και προτού ο δεύτερος εχθρός προλάβει να επεξεργαστεί την πληροφορία και να αντιδράσει, είχε ήδη στραφεί εναντίον του. Ο Ναπολέων συμπίεζε τον χρόνο τόσο βίαια, που «βραχυκυκλώνε» τον κύκλο OODA των αντιπάλων του, αποδεικνύοντας ότι μικροί, αστάθμητοι και δυναμικοί παράγοντες μπορούν να ανατρέψουν οποιοδήποτε στατικό, αρχιτεκτονικό πλάνο.

4. Η Επιχειρησιακή Ήττα της Δυτικής Ψευδαίσθησης

Συμπερασματικά, η δυτική πολεμική επιστήμη παραμένει βαθιά εγκλωβισμένη στη «θεολογία της ισχύος» και τη νοησιαρχική ψευδαίσθηση ότι η τεχνολογική υπεροχή και η πληροφοριακή κυριαρχία μπορούν να καταργήσουν το χάος του πολέμου. Έννοιες όπως το Schwerpunkt και το Center of Gravity, παρά την τακτική τους χρησιμότητα, φέρουν το οντολογικό βάρος μιας εσχατολογικής αναζήτησης που αρνείται να δεχθεί τη μη-γραμμικότητα της ιστορικής πραγματικότητας.

Αντιθέτως, η ρωσο-σοβιετική σχολή, αλλά εν μέρει και η γερμανική, χάρη στην επιρροή του Ρομαντισμού και σήμερα η Ισραηλινή εναρμονισμένες με μια πιο ανοιχτή, σχεσιακή και δυναμική οντολογία, αποδέχθηκαν το Χάος ως το φυσικό περιβάλλον του πολέμου. Δεν επεδίωξαν τη χειρουργική «τελική» μάχη, αλλά τη διαρκή, χρονική ροή των επιχειρήσεων.

Στους πολέμους του 21ου αιώνα, όπου τα drones, ο ηλεκτρονικός πόλεμος και η Τεχνητή Νοημοσύνη συμπιέζουν τον χρόνο σε κλάσματα δευτερολέπτου, το δυτικό, νευτώνειο αρχιτεκτόνημα του απόλυτου ελέγχου καταρρέει. Η νίκη δεν ανήκει πλέον σε αυτόν που κατέχει την επαρκή υλική ισχύ για να πλήξει ένα υποτιθέμενο «κρίσιμο σημείο», αλλά σε αυτόν που διαθέτει την ευελιξία να πλοηγηθεί μέσα στο Χάος, μετατρέποντας τον Χρόνο στο απόλυτο στρατηγικό του όπλο.

5. Η Ουκρανία και η κρίση των μεγάλων σχηματισμών μάχης

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε ότι το πεδίο της μάχης γίνεται ολοένα περισσότερο διαφανές. Drones, θερμικοί αισθητήρες, δορυφορικές εικόνες, ηλεκτρονική επιτήρηση και δικτυωμένα πυρά καθιστούν τις μεγάλες συγκεντρώσεις δυνάμεων εξαιρετικά ευάλωτες. Η παραδοσιακή μηχανοκίνητη σφήνα κινδυνεύει να εντοπιστεί και να προσβληθεί πριν αποκτήσει την αναγκαία ορμή.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει το τέλος της Μάχης εις Βάθος αλλά ότι πρέπει να αλλάξει η μορφή της.

Οι δυνάμεις διασπείρονται σε μικρότερα στοιχεία, ενώ τα αποτελέσματά τους επανασυγκεντρώνονται μέσω δικτύων. Μικρές ομάδες εφόδου, drones αναγνώρισης και προσβολής, περιπλανώμενα πυρομαχικά, ηλεκτρονικός πόλεμος, πυροβολικό και μη επανδρωμένα χερσαία συστήματα μπορούν να ενεργούν ως μέρη ενός ενιαίου, κατανεμημένου σχηματισμού.

Η νέα αρχή είναι: διασπορά των δυνάμεων στον χώρο, συγκέντρωση των αποτελεσμάτων στον χρόνο.

Δεν πρόκειται λοιπόν για πλήρη αποκέντρωση ούτε για κατάργηση της μάζας. Η μάζα επιστρέφει με διαφορετική μορφή. Επιστρέφει ως μεγάλος αριθμός αισθητήρων, πυρομαχικών, ψευδών στόχων, αυτόνομων συστημάτων και ταυτόχρονων διλημμάτων που επιβάλλονται στον αντίπαλο. Η ποσότητα μετατρέπεται σε ποιότητα όταν δημιουργεί περισσότερες απειλές από όσες μπορεί να επεξεργαστεί το εχθρικό σύστημα διοίκησης.

6. Η κατανεμημένη Μάχη Εις Βάθος (Distributed Deep Battle)

Η μελλοντική Μάχη εις Βάθος δεν θα αποτελέσει λοιπόν μια επιστροφή στις σοβιετικές τεθωρακισμένες στρατιές αλλά θα είναι μια σύνθεση φυσικού ελιγμού, ηλεκτρονικού πολέμου, αλγοριθμικής επεξεργασίας, ρομποτικής και μαζικών πυρών ακριβείας.

Για να καταστεί ξανά δυνατή η επιχειρησιακή κίνηση, θα απαιτηθεί μια πολυεπίπεδη ομπρέλα επιβιωσιμότητας. Ηλεκτρονικές παρεμβολές, παραπλάνηση, καπνογόνα, κινητική αντι drone πυρά (από λειόκανα μέχρι πυρομαχικά AHEAD), συστήματα κατευθυνόμενης ενέργειας και επιθετική προσβολή των εχθρικών χειριστών, αισθητήρων και δικτύων. Βέβαια καμία «ασπίδα» δεν θα είναι απολύτως στεγανή. Σκοπός της θα είναι να δημιουργήσει ένα προσωρινό και τοπικό παράθυρο μειωμένης εχθρικής αντίληψης.

Μέσα σε αυτό το παράθυρο, μη επανδρωμένες εμπροσθοφυλακές θα αναζητούν ρωγμές, θα προκαλούν την αποκάλυψη των εχθρικών θέσεων και θα προετοιμάζουν την είσοδο των επανδρωμένων δυνάμεων. Η διάρρηξη δεν θα προκαλείται κατ’ ανάγκην από μία μεγάλη συγκεντρωμένη δύναμη, αλλά από την ταυτόχρονη σύγκλιση κατανεμημένων ενεργειών.

Το αποφασιστικό βάθος του αντιπάλου δεν θα βρίσκεται μόνο στα μετόπισθέν του αλλά στα δεδομένα του, στις επικοινωνίες του, στο ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, στους αλγορίθμους διοίκησης, στις ενεργειακές υποδομές και στην ικανότητά του να κατανοεί εγκαίρως τι συμβαίνει. Η Μάχη εις Βάθος του μέλλοντος θα επιδιώκει όχι μόνο να διασπάσει τη διάταξη, αλλά να αποσυνδέσει τον εχθρό από την ίδια του την πραγματικότητα.

Επίλογος

Από τον Σουβόροφ μέχρι τον Τριανταφύλλοφ και από τον Ογκάρκοφ μέχρι τα σημερινά drones, η ανθεκτικότερη ιδέα της ρωσικής στρατιωτικής σκέψης είναι ότι ο αντίπαλος δεν νικιέται απλώς εκεί όπου βρίσκεται η πρώτη γραμμή του. Νικιέται όταν καταρρεύσουν οι σχέσεις που συνδέουν τις δυνάμεις, τις εφεδρείες, τα πυρά, τη διοίκηση και την πολιτική του βούληση.

Η Μάχη εις Βάθος δεν είναι, επομένως, μια ιστορική μέθοδος εγκλωβισμένη στην εποχή των τεθωρακισμένων αλλά ένας τρόπος να αντιλαμβανόμαστε τον πόλεμο ως σύγκρουση σύνθετων συστημάτων. Η μορφή της αλλάζει μαζί με την τεχνολογία, αλλά ο πυρήνας της παραμένει. Ταχύτητα στην αντίληψη, ορμή στην ενέργεια, διαδοχή των πληγμάτων και προσβολή του αντιπάλου σε ολόκληρο το λειτουργικό του βάθος.

Ο Σουβόροφ αναζήτησε την ταχύτητα του ανθρώπου. Ο Τριανταφύλλοφ την ταχύτητα της βιομηχανικής πολεμικής μηχανής. Ο Ογκάρκοφ την ταχύτητα του πληροφοριακού δικτύου. Η επόμενη επανάσταση θα αναζητήσει την ταχύτητα της συλλογικής νοημοσύνης ανθρώπων και μηχανών.

Και ίσως τότε αποδειχθεί ότι η Μάχη εις Βάθος δεν επιστρέφει. Απλώς δεν έπαψε ποτέ να εξελίσσεται.

(**) To Schwerpunkt αποδίδεται ως το σημείο της κύριας προσπάθειας (point of main effort) και αποτελεί το θεμέλιο της πρωσικής και εν συνεχεία της γερμανικής πολεμικής φιλοσοφία. Η βασική του θέση είναι ότι ένας στρατός δεν πρέπει να διασπείρει τις δυνάμεις του ομοιόμορφα, αλλά να τις συγκεντρώνει με τη μέγιστη δυνατή πυκνότητα σε ένα και μοναδικό, εξαιρετικά κρίσιμο σημείο του εχθρικού μετώπου. Στόχος είναι να επιτευχθεί τοπική, συντριπτική υπεροχή ώστε να σπάσει η άμυνα του εχθρού ακαριαία.