Επιμέλεια: Γιάννης Πεγειώτης

Την ίδια ημέρα που οι Σύριοι βγήκαν στους δρόμους για να γιορτάσουν την πτώση του Μπασάρ αλ-Άσαντ, οι ισραηλινές δυνάμεις εισήλθαν σε συριακό έδαφος για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες – υποτίθεται ότι ήταν ένα προσωρινό μέτρο εν μέσω της αγαλλίασης, της αβεβαιότητας και της ανασφάλειας της αμέσως μετά την ανατροπή του Άσαντ στιγμής. Ωστόσο, από τότε έχουν υπάρξει ελάχιστα σημάδια προσωρινότητας. Αφού κατέλαβε εκατοντάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα εδάφους πέρα ​​από τα κατεχόμενα Υψίπεδα του Γκολάν, το Ισραήλ ουσιαστικά δημιούργησε τέσσερις ζώνες εντός της Συρίας που του επιτρέπουν να αναπτύσσει στρατεύματα σε προωθημένες θέσεις εκτός του Ισραήλ ή των ισραηλινοκρατούμενων εδαφών, να διεξάγει τακτικές επιδρομές εντός της Συρίας ή να προβάλλει ισραηλινή επιρροή βαθιά εντός της Συρίας μέσω εναέριας επιτήρησης και αεροπορικών επιδρομών.

Οι ενέργειες του Ισραήλ στη Συρία από τις 8 Δεκεμβρίου 2024 έχουν παραβιάσει επανειλημμένα την συριακή κυριαρχία και έχουν αποσταθεροποιήσει βαθιά την ήδη εύθραυστη μετάβαση που λαμβάνει χώρα στη χώρα. Ταυτόχρονα, τα βήματα που έλαβε η ίδια η προσωρινή κυβέρνηση -συμπεριλαμβανομένης της ενοποίησης της εξουσίας από σκληροπυρηνικούς ισλαμιστές και της ενσωμάτωσης προσωπικοτήτων που συνδέονται με το ISIS στις δυνάμεις ασφαλείας- έχουν επιτρέψει μόνο ένα πιο επιθετικό Ισραήλ που έχει αποδείξει ότι, ιδιαίτερα μετά την 7η Οκτωβρίου, θα ασφαλίσει τα σύνορά του με κάθε κόστος. Παρόλο που μέχρι σήμερα υπάρχουν λίγα σημάδια σημαντικής στρατιωτικής απειλής που αντιμετωπίζει το Ισραήλ από συριακό έδαφος, η κατοχή και η οχύρωση του Ισραήλ στη νότια Συρία αναμένεται μόνο να ενταθεί, ακόμη και αν το αποτέλεσμα τροφοδοτεί τη δυναμική των συγκρούσεων και τη βία εντός της Συρίας.

Οι πρόσφατες ισραηλινές ενέργειες στη Συρία υποδηλώνουν την επιθυμία να διατηρηθούν οι προσωρινές αρχές εντός των ισραηλινών κόκκινων γραμμών. Τα πρόσφατα πλήγματα στο Υπουργείο Άμυνας και σε άλλες εγκαταστάσεις στη Δαμασκό, σε απάντηση στη βία στη Σουγουάιντα, ήταν μια ισχυρή προειδοποίηση από το Ισραήλ ότι θα μπορούσε να επιφέρει σημαντικό κόστος εάν οι προσωρινές αρχές δεν τηρήσουν τους κανόνες που έχει θέσει το Τελ Αβίβ. Ωστόσο, οι πρόσφατες ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές στη Σουγουάιντα και τη Δαμασκό σκλήρυναν τη θέση των προσωρινών αρχών έναντι των Δρούζων στο νότο και έχουν καταστήσει συγκεκριμένες τις θρησκευτικές διαιρέσεις και την αμοιβαία καχυποψία μεταξύ των δύο αντιμαχόμενων πλευρών – ένα ακόμη παράδειγμα του πώς η παρέμβαση του Ισραήλ στο νότο είναι αποσταθεροποιητική και επιβλαβής για μια ήδη εύθραυστη μετάβαση μετά τον Άσαντ.

Φόντο

Υπό τον Μπασάρ αλ-Άσαντ, η Συρία έπαιξε ζωτικό ρόλο ως εδαφικός, υλικοτεχνικός και ιδεολογικός αγωγός στην υπηρεσία των στρατηγικών στόχων του Ιράν στην περιοχή. Το καθεστώς χρησιμοποίησε το συριακό έδαφος, τις στρατιωτικές-επιστημονικές υποδομές και τον στρατό και τον μηχανισμό ασφαλείας για να παράγει προηγμένα όπλα στην υπηρεσία των περιφερειακών στόχων του Ιράν και οπλοστάσιο από μη επανδρωμένα αεροσκάφη, βαλλιστικούς πυραύλους και άλλα όπλα, με πολλά από αυτά τα όπλα να προορίζονται για τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Ταυτόχρονα, ωστόσο, το Ισραήλ διατήρησε ένα είδος οικειότητας με τον Άσαντ παρά την ιρανική οχύρωση: ήταν μια γνωστή οντότητα που μπορούσαν να περιορίσουν έναντι του ίδιου του Ισραήλ. Η Ρωσία είχε επίσης ενεργήσει αποτελεσματικά ως εγγυητής μεταξύ Συρίας και Ισραήλ κατά τη διάρκεια της δεκαετούς διακυβέρνησης των Άσαντ. Σύμφωνα με αυτή τη συμφωνία, το Ισραήλ μπορούσε να βασιστεί σε Ρώσους αξιωματούχους για να εκφράσουν ανησυχίες ή/και να επαναβεβαιώσουν τις κόκκινες γραμμές – μια συμφωνία που οδήγησε στον ισραηλινο-ρωσικό μηχανισμό αποσυμφόρησης για τη νότια Συρία μετά την παρέμβαση της Ρωσίας στη συριακή σύγκρουση το 2015.

Το περίγραμμα αυτών των επίσημων και άτυπων συμφωνιών άλλαξε αμετάκλητα μετά την περιφερειακή κλιμάκωση του Ισραήλ μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 στη Γάζα και το Ισραήλ. Στη Συρία, αυτό χαρακτηρίστηκε από χερσαίες εισβολές, την εγκατάσταση αμυντικών οχυρώσεων εντός της Κουνέιτρα και μια μονομερή εκστρατεία αεροπορικών επιδρομών που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο κορυφαίων διοικητών του Ιράν και της Χεζμπολάχ και υποδομών διοίκησης-ελέγχου. Η επανειλημμένη χρήση του συριακού εδάφους από τους πληρεξούσιους του Ιράν για την πραγματοποίηση διασυνοριακών επιθέσεων με ρουκέτες και μη επανδρωμένα αεροσκάφη με στόχο τα κατεχόμενα από το Ισραήλ Υψίπεδα του Γκολάν και το Ισραήλ δημιούργησε επίσης νέους κανόνες εμπλοκής με το καθεστώς, με το Ισραήλ να χτυπά μονάδες και βάσεις του καθεστώτος που θεωρούνταν ότι συνεργάζονταν ή ότι διευκολύνουν σιωπηρά τη δραστηριότητα του Ιράν και της Χεζμπολάχ στο συριακό έδαφος.

Ωστόσο, η κατάρρευση του καθεστώτος και η άνοδος του σαλαφιστικού τζιχαντιστή και πρώην ηγέτη της Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS), Αχμάντ αλ-Σαράα, στην προσωρινή προεδρία, έθεσε το Ισραήλ αντιμέτωπο με ένα εντελώς νέο στρατηγικό δίλημμα: μια δυσάρεστη και άγνωστη κυβέρνηση στα σύνορά του. Η αντίδραση του Ισραήλ ήταν άμεση: αμέσως μετά την πτώση του καθεστώτος, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου άφησε να εννοηθεί ότι το Ισραήλ δεν θα αναγνώριζε πλέον τη συμφωνία αποστρατιωτικοποίησης του 1974 που σχετίζεται με τα κατεχόμενα από το Ισραήλ Γκολάν και την αποστρατιωτικοποιημένη συνοριακή λωρίδα της Δύναμης Παρατηρητών Αποδέσμευσης του ΟΗΕ (UNDOF) στην επαρχία Κουνέιτρα. Μιλώντας από τα κατεχόμενα Γκολάν την ίδια ημέρα που οι Σύριοι βγήκαν στους δρόμους για να γιορτάσουν την απομάκρυνση του Άσαντ, ο Νετανιάχου ανακοίνωσε ότι είχε διατάξει τις ισραηλινές δυνάμεις να «καταλάβουν θέσεις [που εγκαταλείφθηκαν από τον στρατό του καθεστώτος] για να διασφαλίσουν ότι καμία εχθρική δύναμη δεν θα εγκατασταθεί ακριβώς δίπλα στα σύνορα του Ισραήλ», μια κατάσταση που ισχυρίστηκε ότι θα ήταν προσωρινή «μέχρι να βρεθεί μια κατάλληλη ρύθμιση». Όσο φιλόδοξη κι αν ήταν, αυτά ήταν μόνο τα αρχικά βήματα. Στην πραγματικότητα, οι ισραηλινές δυνάμεις κατέλαβαν ολόκληρη τη συνοριακή λωρίδα των 235 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ενώ η Ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία ξεκίνησε μία από τις μεγαλύτερες αεροπορικές εκστρατείες στην ιστορία για να καταστρέψει τα αποθέματα όπλων του καθεστώτος και να υποβαθμίσει σημαντικά τις δυνατότητες ό,τι είχε απομείνει από τον συριακό στρατό.

Παρόλο που επρόκειτο για παρεμβάσεις που αρχικά βασίζονταν σε μια αφήγηση εθνικής ασφάλειας, το Ισραήλ χρησιμοποίησε άμεσες και έμμεσες απειλές για περαιτέρω επιθέσεις για να αποστρατιωτικοποιήσει αποτελεσματικά σχεδόν όλη την περιοχή νότια της Δαμασκού και να καθορίσει τη σύνθεση και τη φύση της ασφάλειας της μετάβασης στη Συρία μετά τον Άσαντ. Στους έξι μήνες από την κατάρρευση του καθεστώτος, το Ισραήλ έχει ενισχύσει τη στρατιωτική του κατοχή στη συνοριακή λωρίδα, επιτέθηκε σε στρατιωτικές μονάδες στην Κουνέιτρα και την Νταράα και προέβαλε την ισραηλινή επιρροή βαθιά στη χώρα μέσω ενός συνδυασμού χερσαίων εισβολών, διεισδυτικών, ανατρεπτικών αεροπορικών επιδρομών και επίγειων προσπαθειών ήπιας ισχύος. Οι αεροπορικές επιδρομές που στόχευαν μονάδες του Υπουργείου Άμυνας και συμμαχικές ένοπλες ομάδες που επιτέθηκαν σε σχηματισμούς Δρούζων μέσα και γύρω από τη Δαμασκό νωρίτερα φέτος, και στη συνέχεια ξανά στη Σουγουάιντα τον Ιούλιο, έθεσαν επίσης μια άλλη κόκκινη γραμμή γύρω από τη Σουγουάιντα και τις υπόλοιπες κοινότητες Δρούζων της χώρας, θέτοντας στις προσωρινές αρχές ένα ακόμη δυσεπίλυτο πρόβλημα στις φιλοδοξίες τους σε όλη τη χώρα.

Μια σταθερά από την ίδρυση του Ισραήλ το 1948 είναι ότι από τη στιγμή που αναλαμβάνει τον έλεγχο μιας περιοχής, σχεδόν ποτέ δεν την εγκαταλείπει (η αποχώρησή του από τον νότιο Λίβανο το 2000 ήταν αποτέλεσμα μιας συντονισμένης, εξαιρετικά αποτελεσματικής ανταρτικής εκστρατείας της Χεζμπολάχ). Αντ’ αυτού, το Ισραήλ δημιουργεί νέες πραγματικότητες επί του εδάφους και στη συνέχεια αποσπά παραχωρήσεις από τα περιφερειακά κράτη.

Οι στρατηγικοί στόχοι του Ισραήλ στη νοτιοδυτική Συρία

Τελικά, η κατοχή και οι παρεμβάσεις του Ισραήλ στη νοτιοδυτική Συρία καθοδηγούνται από τέσσερις πρωταρχικούς στρατηγικούς στόχους:

1. Ασφάλεια: Η κατοχή και η διείσδυση του Ισραήλ σε περαιτέρω συριακό έδαφος (πέρα από τα κατεχόμενα Γκολάν) του έχει δώσει τον έλεγχο στρατηγικών σημείων στην περιοχή, τα οποία του επιτρέπουν μεγαλύτερη αναγνωριστική και εμπιστευτική εμβέλεια τόσο στη Συρία όσο και στον Λίβανο.
2. Έλεγχος της οροσειράς Ερμών: Ομοίως, ο έλεγχος της οροσειράς Ερμών παρέχει αποτελεσματική κάλυψη επιτήρησης σε ολόκληρη την περιοχή του νοτιοανατολικού Λιβάνου.
3. Ασφάλεια των υδάτων: Μετά την παρέμβασή του στη Συρία μετά την ανατροπή του Άσαντ, το Ισραήλ έχει πλέον άμεσο έλεγχο ή έμμεση πρόσβαση στις περισσότερες περιοχές που είναι πλούσιες σε επιφανειακούς υδάτινους πόρους στην Κουνέιτρα και τη δυτική Νταράα. Η περιοχή δράσης του Ισραήλ περιλαμβάνει επί του παρόντος τις κύριες κοιλάδες στην Κουνέιτρα, εκτός από πάνω από δώδεκα φράγματα στην Κουνέιτρα και τη Νταράα.
4. Ήπια ισχύς: Το Ισραήλ θεωρεί την προσέγγιση της κοινότητας στο νότο ως έναν τρόπο για να συμπληρώσει τον έλεγχο ασφαλείας του στην περιοχή, αλλά και για να διευκολύνει την ομαλοποίηση από την αρχή. Πολλές από αυτές τις προσπάθειες έχουν μέχρι στιγμής επικεντρωθεί στην Κουνέιτρα, η οποία έχει σε μεγάλο βαθμό αποστρατιωτικοποιηθεί τους τελευταίους μήνες.

Τέσσερις ζώνες λειτουργίας

Ενώ η συνοριακή λωρίδα στην Κουνέιτρα και τα νότια κυβερνεία μπορεί να θεωρηθεί ως μια συγκεντρωμένη περιοχή ισραηλινής παρουσίας, περιοχές σε όλη τη Συρία έχουν γίνει μέρος ενός ενεργού επιχειρησιακού θεάτρου που βοηθά στον καθορισμό των ισραηλινών στρατηγικών συμφερόντων σε όλη τη χώρα. Στην πραγματικότητα, η επίγεια παρουσία του Ισραήλ και η ευρύτερη εμπλοκή του στη Συρία από την πτώση του Άσαντ μπορούν να οριοθετηθούν σε τέσσερις ζώνες, καθεμία με τις δικές της συγκεκριμένες στρατιωτικές και ασφαλείς συνθήκες και κίνητρα:

1. Ενεργή ζώνη ανάπτυξης;
2. Ζώνη εισβολών;
3. Ζώνη εναέριας ασφάλειας·
4. Στρατηγική ζώνη επιρροής.

Ενεργή ζώνη ανάπτυξης

Η ζώνη ενεργού ανάπτυξης του Ισραήλ ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό τα σύνορα της πρώην αποστρατιωτικοποιημένης συνοριακής λωρίδας στην Κουνέιτρα, εκτεινόμενη από τα συρολιβανέζικα σύνορα στα βόρεια και μέχρι τη λεκάνη Γιαρμούκ στα νότια. Ως προπύργιο εντός της καθαυτής Συρίας (σε αντίθεση με τα κατεχόμενα συριακά εδάφη στα Υψίπεδα του Γκολάν), αυτή η ζώνη ουσιαστικά χρησιμεύει ως προωθημένη θέση για την έναρξη εισβολών και στρατιωτικών επιχειρήσεων μεγαλύτερης κλίμακας.

Για να ασφαλίσουν αυτήν την περιοχή, οι ισραηλινές δυνάμεις έχουν πραγματοποιήσει εκτεταμένες επιχειρήσεις χτενίσματος και αφοπλισμού σε πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά κατά μήκος της συνοριακής λωρίδας. Οι ισραηλινές δυνάμεις αναμένεται να επεκτείνουν αυτήν τη ζώνη για να ενσωματώσουν (να καταλάβουν) ολόκληρη την επαρχία Κουνέιτρα (και τμήματα της αγροτικής Δαμασκού και της δυτικής Νταράα) κατά την επόμενη περίοδο – μια ακόμη κατάφωρη παραβίαση της συριακής κυριαρχίας και του διεθνούς δικαίου.

Ήπια ισχύς και προσέγγιση της κοινότητας

Η ισραηλινή ζώνη ανάπτυξης θεωρείται σχετικά ασφαλής περιοχή για κινήσεις στρατευμάτων και κατάλληλο περιβάλλον για παρεμβάσεις ήπιας ισχύος που αποσκοπούν στην οικοδόμηση σχέσεων μεταξύ των ισραηλινών δυνάμεων και των τοπικών πληθυσμών στο νότο. Τους τελευταίους μήνες, ένα βασικό σημείο αναφοράς της παρουσίας του Ισραήλ στην περιοχή ήταν η προσέγγιση της κοινότητας.

Στο πλαίσιο αυτών των προσπαθειών προσέγγισης, οι ισραηλινές δυνάμεις παρέδωσαν πέντε αποστολές καλαθιών βοήθειας (που αποτελούνταν από τρόφιμα και ιατρικά εφόδια) στις περιοχές Abu Tineh, Al-‘Asha, Bureikah, Al–Rafid και Saida al–Jolan μεταξύ 10 Μαρτίου και 12 Μαΐου. Συνολικά, ωστόσο, η τεκμηρίωση της ETANA κατέγραψε 10 επιχειρήσεις παράδοσης βοήθειας από τις ισραηλινές δυνάμεις από τα τέλη του περασμένου έτους. Αρχικά, οι ισραηλινές προσπάθειες βοήθειας συνάντησαν αντίσταση από τις τοπικές κοινότητες, με αρκετές αναφορές εκείνη την εποχή για μέλη της κοινότητας που αρνήθηκαν ή κατέστρεψαν καλάθια βοήθειας. Αργότερα, ωστόσο, ο τοπικός πληθυσμός έγινε πιο αλληλεπιδραστικός με την βοήθεια βοήθειας που παρείχε το Ισραήλ. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί από το ιστορικό οικονομικό μειονέκτημα της Κουνέιτρα υπό τους Άσαντ, καθώς και από την οικονομική αστάθεια μετά τον Άσαντ.

Ζώνη εισβολών

Σύμφωνα με την τεκμηρίωση της ETANA για τις ισραηλινές δραστηριότητες από την πτώση του Άσαντ, οι ισραηλινές δυνάμεις πραγματοποίησαν τουλάχιστον 130 χερσαίες εισβολές από τα τέλη του περασμένου έτους, ωστόσο, όταν συνυπολογιστούν μαζί με άλλους τύπους επιχειρήσεων – όπως κλείσιμο δρόμων (76), καταστροφή στρατιωτικού εξοπλισμού (13), εγκατάσταση στρατιωτικών θέσεων (12) και εκστρατείες συλλήψεων (11) – ο συνολικός αριθμός χερσαίων ισραηλινών παραβάσεων σε συριακό έδαφος ξεπερνά τις 200.

Η περιοχή της ζώνης εισβολών του Ισραήλ καλύπτει περίπου 600 km2 εδάφους. Βορειότερα, η ζώνη εισβολής καλύπτει επίσης χωριά Δρούζων που γειτνιάζουν με τα συρολιβανέζικα σύνορα στην αγροτική επαρχία της Δαμασκού. Στην πραγματικότητα, αυτή η ζώνη περιλαμβάνει μεγάλο μέρος της λεκάνης Γιαρμούκ στη νοτιοδυτική Νταράα, ό,τι έχει απομείνει από την επαρχία Κουνέιτρα που ελέγχεται από τη Συρία, και δεκάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα εδάφους στη νοτιοδυτική αγροτική Δαμασκό.

Ένα συμπέρασμα που εξάγεται από αυτήν την αρχική χαρτογράφηση είναι ότι το Ισραήλ έχει στοχεύσει όλους τους κύριους υδάτινους πόρους που τροφοδοτούν τον ποταμό Ιορδάνη, από το χωριό Αλ-Κουσάιρ, το οποίο βρίσκεται ακριβώς πάνω από το φράγμα Αλ-Ουάχντα στα συρο-ιορδανικά σύνορα, μέχρι τις διάφορες λίμνες και δεξαμενές που είναι διάσπαρτες στη δυτική Νταράα και την κεντρική Κουνέιτρα. Σύμφωνα με αυτόν τον στρατηγικό στόχο, το Ισραήλ έχει στοχεύσει όλες τις στρατιωτικές θέσεις εντός της ζώνης εισβολών. Για να εδραιώσουν αυτό το status quo, ισραηλινές μονάδες έχουν πραγματοποιήσει δεκάδες επιδρομές και επιχειρήσεις εκκαθάρισης σε παραμεθόρια χωριά με στόχο τον αφοπλισμό του τοπικού πληθυσμού και τη σύλληψη πιθανών ή πρώην μελών ομάδων που κατηγορούνται ότι συνδέονται με τη λιβανέζικη Χεζμπολάχ στο νότο. Μέχρι στιγμής, το Ισραήλ έχει αφοπλίσει τον πληθυσμό στην περιοχή ανάπτυξης, απαγορεύοντας τη βόσκηση ζώων και απαγορεύοντας σχεδόν πλήρως κάθε προσέγγιση στα ισραηλινά σύνορα.

Ζώνη εναέριας επιρροής

Προηγούμενες ισραηλινές επιχειρήσεις που στόχευαν ιρανικά, στρατιωτικά και καθεστώτα στη Συρία πριν από τον Δεκέμβριο του 2024 και καταστρέφοντας όλες τις μονάδες, τα στρατόπεδα και τις θέσεις του συριακού στρατού μετά τον Δεκέμβριο του 2024, δείχνουν ότι η ζώνη αεροπορικής επιρροής του Ισραήλ καλύπτει στην πραγματικότητα ολόκληρη τη Συρία. Οι αεροπορικές επιδρομές μετά την πτώση του καθεστώτος έχουν στοχεύσει στρατιωτικές θέσεις από τη Λατάκια και την Ταρτούς στην ακτή μέχρι το Χαλέπι, τη Δαμασκό, τη Νταράα και σχεδόν κάθε μέρος της χώρας. Ωστόσο, σε σχέση με τη νότια Συρία συγκεκριμένα, η ζώνη αεροπορικής επιρροής του Ισραήλ εκτείνεται μέχρι τη Δαμασκό και την ανατολική Σουγουάιντα. Είναι σημαντικό ότι αυτή η ζώνη καλύπτει και ολόκληρη τη συρολιβανική συνοριακή λωρίδα, πράγμα που σημαίνει ότι εξυπηρετεί δύο σκοπούς: την επιβολή της αποστρατιωτικοποίησης όλων των εδαφών νότια της Δαμασκού από το Ισραήλ και την αποτροπή του λαθρεμπορίου όπλων από τη Συρία στη λιβανέζικη Χεζμπολάχ.

Το Ισραήλ άρχισε να επιβάλλει εντατική εναέρια επιτήρηση πάνω από τη νότια Συρία μετά τα μέσα Μαρτίου 2025 χρησιμοποιώντας μη επανδρωμένα αεροσκάφη, μετά τις εντατικές εκστρατείες του Τελ Αβίβ για την καταστροφή όλων των μονάδων, στρατοπέδων και θέσεων του συριακού στρατού αμέσως μετά την κατάρρευση του καθεστώτος. Ο Νετανιάχου και ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας, Ισραήλ Κατζ, εξέδωσαν ρητές προειδοποιήσεις στη νέα συριακή κυβέρνηση κατά του σχηματισμού ή της ανάπτυξης μονάδων του νέου στρατού (που συνδέεται με το προσωρινό Υπουργείο Άμυνας) σε αυτές τις επαρχίες.

Το Ισραήλ έχει επανειλημμένα υλοποιήσει τις απειλές του για επιβολή αποστρατιωτικοποίησης του νότου, κάτι που είναι αποδεκτό από τους Ισραηλινούς αξιωματούχους και τους στρατιωτικούς διοικητές στο Τελ Αβίβ. Από τις 11 Μαρτίου, οι ισραηλινές αεροπορικές δυνάμεις πραγματοποίησαν περισσότερες από 40 αεροπορικές επιδρομές με στόχο βαρύ εξοπλισμό που ανήκει στο Υπουργείο Άμυνας, καθώς και εγκαταστάσεις και γραφεία που εξοπλίστηκαν πρόσφατα από το Υπουργείο Άμυνας, μετά τον σχηματισμό από τις προσωρινές αρχές μιας νέας, αναμορφωμένης 40ής Μεραρχίας υπό τη σημαία της «Νότιας Μεραρχίας». Παρά ταύτα, η νέα κυβέρνηση προσπάθησε να δοκιμάσει για άλλη μια φορά τη σοβαρότητα των προειδοποιήσεων του Ισραήλ ανοίγοντας ένα στρατόπεδο εκπαίδευσης για μέλη της Νότιας Μεραρχίας. Δεν λειτούργησε: Στις 17 Μαρτίου, ισραηλινά αεροσκάφη πραγματοποίησαν περισσότερες από 20 αεροπορικές επιδρομές με στόχο εγκαταστάσεις της Νότιας Μεραρχίας, με αποτέλεσμα δύο θανάτους και 20 τραυματισμούς.

Ζώνη στρατηγικής επιρροής

Ενώ οι προηγούμενες ισραηλινές ενέργειες στη νότια Συρία διαμορφώθηκαν, σε κάποιο βαθμό, από διαπραγματεύσεις – και κυρίως από τον ισραηλινο-ρωσικό μηχανισμό αποσυμφόρησης που διαπραγματεύτηκε μετά την έναρξη της ρωσικής επέμβασης στη Συρία τον Σεπτέμβριο του 2015 – σχεδόν όλες οι ισραηλινές ενέργειες από την πτώση του καθεστώτος έχουν διεξαχθεί μονομερώς. Το Ισραήλ, ως εκ τούτου, έχει χαράξει τα όρια της νέας στρατηγικής του επιρροής με πυρά, όπως αποδείχθηκε τον Απρίλιο, όταν ισραηλινά αεροσκάφη βομβάρδισαν τις δύο σημαντικότερες αεροπορικές βάσεις στην κεντρική Συρία για να ματαιώσουν ένα τουρκικό σχέδιο για την ίδρυση αεροπορικών βάσεων που υποστηρίζονται από την Τουρκία και την εγκατάσταση προηγμένων πλατφορμών αεράμυνας σε αυτήν την περιοχή. Συνεπώς, η περιοχή στρατηγικής επιρροής ανέρχεται σε περίπου 53.000 km2 και περιλαμβάνει τις νότιες επαρχίες της Δαμασκού και τη νότια αγροτική περιοχή της Δαμασκού, την Νταράα, την Κουνέιτρα και τη Σουγουάιντα, καθώς και το νότιο μισό της επαρχίας Χομς.

Το status quo μετά τον πόλεμο Ισραήλ-Ιράν

Τα συνεχιζόμενα τρωτά σημεία της Συρίας επιδεινώθηκαν μόνο όταν, στα μέσα Ιουνίου, το Ισραήλ εξαπέλυσε ένα κύμα αεροπορικών επιθέσεων με στόχο ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, στρατιωτικούς και διοικητές και επιστήμονες του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), καθώς και άλλες βασικές υποδομές σε όλο το Ιράν. Η Συρία βρέθηκε κυριολεκτικά στη μέση των εχθροπραξιών. Το Ιράν ανταπέδωσε με αρκετές αεροπορικές επιδρομές βαλλιστικών πυραύλων υψηλής ταχύτητας και drones. Και οι δύο πλευρές χρησιμοποίησαν επανειλημμένα τον εναέριο χώρο της νότιας Συρίας για να διεξάγουν διαπεριφερειακές επιθέσεις, με τις προσωρινές αρχές ουσιαστικά ανίκανες να παρέμβουν και πρόθυμες να περιορίσουν την απειλή των εχθροπραξιών.

Προς το παρόν, οι εντάσεις μεταξύ Τελ Αβίβ και Τεχεράνης έχουν ηρεμήσει, αλλά η Συρία παραμένει σε κίνδυνο εφόσον το Ισραήλ αντιλαμβάνεται την αστάθεια της Συρίας ως απειλή για την εθνική ασφάλεια του. Αυτό περιλαμβάνει τον κίνδυνο οι ομάδες που έχουν απομείνει από το καθεστώς να λειτουργούν με μικρό αποτύπωμα στη νοτιοδυτική Συρία. Αυτές οι ομάδες δεν αποτελούν σημαντική απειλή, αλλά θα μπορούσαν να αποσταθεροποιήσουν περαιτέρω την ήδη εύθραυστη δυναμική ασφαλείας, εξαπολύοντας διάσπαρτες, μικρής κλίμακας επιθέσεις με πυραύλους προς τα Γκολάν. Περιστατικά σαν κι αυτό θα υπονόμευαν περαιτέρω την ελάχιστη εμπιστοσύνη που υπάρχει μεταξύ του Ισραήλ και της νέας κυβέρνησης της Δαμασκού και ενδεχομένως θα αναδημιουργούσαν στα νοτιοδυτικά το είδος των ισραηλινών κανόνων εμπλοκής που υπήρχαν όταν ο Άσαντ ήταν ακόμα στην εξουσία: το Ισραήλ να τιμωρεί τις αρχές στη Δαμασκό επειδή δεν σταμάτησαν τις διασυνοριακές επιθέσεις από τα νοτιοδυτικά.

Ενώ οι ισραηλινές δυνάμεις διατηρούν σταθερή στρατιωτική παρουσία στη συνοριακή λωρίδα της Κουνέιτρα, η περιοχή αυτή επεκτάθηκε εν μέσω εχθροπραξιών μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, ώστε να συμπεριλάβει πόλεις στη δυτική αγροτική Δαμασκό, ενώ παράλληλα εκτείνεται κατά μήκος του αυτοκινητόδρομου Δαμασκού-Κουνέιτρα. Αυτή η διευρυμένη περιοχή είναι σημαντική λόγω της εγγύτητάς της με τη Δαμασκό — το Μπέιτ Τζιν απέχει μόλις 35 χιλιόμετρα από τα περίχωρα της πρωτεύουσας — καθώς και της μικτής θρησκευτικής της σύνθεσης, με πολλά χριστιανικά και δρούζικα χωριά να βρίσκονται στους πρόποδες της οροσειράς Ερμών, μεταξύ των συρολιβανικών συνόρων και της νοτιοδυτικής Δαμασκού. Ως εκ τούτου, η επιχειρησιακή περιοχή εισβολών του Ισραήλ περιλαμβάνει πλέον ουσιαστικά ολόκληρη την επαρχία Κουνέιτρα και τη λεκάνη Γιαρμούκ στη νοτιοδυτική Νταράα.

Η κατάσταση μετά την κλιμάκωση στη Σουγουάιντα

Από τότε που ανέλαβε και άρχισε να εδραιώνει την εξουσία μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ, ο προσωρινός πρόεδρος αλ-Σαράα στόχευε στον αφοπλισμό των φατριών των Δρούζων στη Σουγουάιντα και στην ενσωμάτωσή τους στο προσωρινό Υπουργείο Άμυνας – ο ίδιος στόχος που εφαρμόστηκε στις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) στη βορειοανατολική Συρία, στις ομάδες του Αχμάντ αλ-Αουντέχ στην ανατολική Νταράα και σε άλλους ανεξάρτητους ένοπλους παράγοντες σε όλη τη χώρα, αν και με διαφορετικούς βαθμούς διαπραγμάτευσης και βίας. Ωστόσο, η Σουγουάιντα έχει αποδειχθεί ένα πιο δυσεπίλυτο πρόβλημα για την αλ-Σαράα και τις προσωρινές αρχές, κυρίως λόγω της παρέμβασης του Ισραήλ και της αυτοανακηρυγμένης «προστασίας» της μειονότητας των Δρούζων στη Συρία. Ο σκοπός αυτού του δηλωμένου στόχου είναι διττός: να δημιουργήσει εγχώρια μήνυμα στην επιρροή μειονότητα των Δρούζων του Ισραήλ για το Ισραήλ ως προστάτη των Δρούζων και να επιβάλει την προστασία των αδήλωτων εθνικών συνόρων του Ισραήλ και της εθνικής του ασφάλειας έναντι της περιοχής.

Ο ρόλος του Ισραήλ στη βία στην Τζαραμάνα και την Ασραφιγιάτ Σαχνάγια, Απρίλιος-Μάιος 2025

Οι προσωρινές αρχές αρχικά δοκίμασαν το σθένος του Ισραήλ κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων τον Απρίλιο στην Τζαραμάνα και την Ασραφιγιάτ Σαχνάγια. Στις 27 Απριλίου, διέρρευσε στο διαδίκτυο μια ηχογράφηση που φέρεται να απεικόνιζε έναν Δρούζο κληρικό να προσβάλλει τον Προφήτη Μωάμεθ, προκαλώντας εκτεταμένη οργή και εκκλήσεις για αντίποινα από ορισμένα σουνιτικά τμήματα του πληθυσμού. Βίαιες διαμαρτυρίες κατά της ηχογράφησης και της στόχευσης Δρούζων φοιτητών ξέσπασαν αρχικά σε πανεπιστημιουπόλεις πριν εξαπλωθούν σε έως και 70 τοποθεσίες σε όλη τη χώρα. Στις 28 Απριλίου, τοπικές ένοπλες ομάδες και μονάδες Γενικής Ασφάλειας επιτέθηκαν σε δύο περιοχές Δρούζων γύρω από τη Δαμασκό, την Τζαραμάνα και την Ασραφιγιάτ Σαχνάγια, με δεκάδες νεκρούς εκατέρωθεν στις επόμενες συγκρούσεις.

Σε αυτό το σημείο, το Ισραήλ καθιέρωσε μια ακόμη κόκκινη γραμμή πέρα ​​από την αποστρατιωτικοποίηση του νότου. Σε κοινή δήλωση, ο Νετανιάχου και ο υπουργός Άμυνας Ισραήλ Κατζ δεσμεύτηκαν να σταματήσουν τις επιθέσεις εναντίον ομάδων ή κοινοτήτων Δρούζων, καθώς και της ίδιας της Σουγουάιντα: οι δύο αξιωματούχοι ισχυρίστηκαν ότι οι επακόλουθες ισραηλινές επιθέσεις στη Σαχνάγια ήταν ένα «σοβαρό μήνυμα» ότι «το Ισραήλ αναμένει να δράσει για να αποτρέψει τη βλάβη στους Δρούζους». Αυτό έφερε περαιτέρω αντιμέτωπες τις προσωρινές αρχές με τους Δρούζους, με την αλ-Σαράα να στρέφεται ολοένα και περισσότερο στη γλώσσα των Δρούζων ως άτακτων μελών της συριακής κοινωνίας ή, στη χειρότερη περίπτωση, αυτονομιστών που εργάζονται ενάντια στα συμφέροντα του νέου, μετά τον Άσαντ κράτους. Και ενώ οι επιθέσεις του Ισραήλ στην Ασραφιγιάτ Σαχνάγια φάνηκαν να αποτρέπουν τις φιλοδοξίες των προσωρινών αρχών στη Σουγουάιντα, αυτό το είδος έντονα σεχταριστικού εθνικιστικού λόγου επέστρεψε τον Ιούλιο, όταν οι προσωρινές αρχές προσπάθησαν ξανά να κινηθούν προς την επαρχία με πλειοψηφία Δρούζων.

Ο ρόλος του Ισραήλ στη βία σε ολόκληρη τη Σουγουάιντα, Ιούλιος 2025

Σε σύγκριση με τη βία κοντά στη Δαμασκό, η αντίδραση του Ισραήλ στις πρόσφατες φιλοκυβερνητικές επιθέσεις στη Σουγουάιντα ήταν λιγότερο άμεση. Μετά το ξέσπασμα συγκρούσεων μεταξύ ομάδων Βεδουίνων και φατριών Δρούζων στα μέσα Ιουλίου, το προσωρινό Υπουργείο Άμυνας ανέπτυξε περισσότερες από 12.000 ενισχύσεις για να αποσπάσει παραχωρήσεις από τους Δρούζους. Αφού παρακολούθησε προσεκτικά τις εξελίξεις για 24 ώρες, το Ισραήλ εξαπέλυσε ένα κύμα αεροπορικών επιδρομών εναντίον φιλοκυβερνητικών δυνάμεων που προχωρούσαν στη βόρεια και δυτική Σουγουάιντα, σκοτώνοντας σύμφωνα με πληροφορίες έως και 300 μαχητές από το Υπουργείο Άμυνας, τη Γενική Ασφάλεια και τις συνδεδεμένες ένοπλες ομάδες. Οι επακόλουθες αεροπορικές επιδρομές έπληξαν αρκετές τοποθεσίες στο κέντρο της Δαμασκού, συμπεριλαμβανομένου του κτιρίου του Υπουργείου Άμυνας, καθώς και του ίδιου του Λαϊκού Μεγάρου – και οι δύο στόχοι προορίζονταν ως ισχυρές προειδοποιήσεις προς την αλ-Σαράα και τις υπόλοιπες προσωρινές αρχές να παραιτηθούν.

Ωστόσο, μετά από ένα δεύτερο κύμα επίθεσης μεταξύ 17 και 18 Ιουλίου, με επικεφαλής πολιτοφυλακές Βεδουίνων με την υποστήριξη των προσωρινών αρχών, το Ισραήλ άρχισε να δείχνει κάποια ευελιξία — αρχικά δηλώνοντας ότι θα επέτρεπε σε μονάδες Γενικής Ασφάλειας να εισέλθουν στην πόλη Σουγουάιντα για περιορισμένο χρονικό διάστημα (μέρος μιας αρχικής συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός που δεν τηρήθηκε) και στη συνέχεια συναινώντας σε μια τριμερή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στις 20 Ιουλίου ( με τη μεσολάβηση της Συρίας, της Ιορδανίας και των ΗΠΑ) η οποία εξακολουθεί να ισχύει με ασθενές τρόπο. Αυτό ήταν πιθανώς αποτέλεσμα πιέσεων από την κυβέρνηση των ΗΠΑ για την καταστολή των μαχών στο νότο και όχι μιας υποχώρησης του Ισραήλ από την προηγουμένως δηλωμένη θέση του για «προστασία» των Δρούζων στη Σουγουάιντα.

Από πολλές απόψεις, η ζημιά έχει ήδη γίνει. Παρόλο που η τριμερής εκεχειρία τηρείται ως επί το πλείστον παρά τα θερμά σημεία των συγκρούσεων κατά μήκος βασικών αξόνων στη βόρεια επαρχία Σουγουάιντα, ο διάλογος στη Συρία, μεταξύ του κεντρικού κράτους και των Δρούζων, είναι εύθραυστος, αν όχι ήδη διασπασμένος. Κοιτάζοντας μπροστά, η γλώσσα που χρησιμοποιείται τώρα σχεδόν εγγυάται περαιτέρω βία στο μέλλον, και αυτό χρησιμεύει ως ένα ακόμη παράδειγμα της επεκτεινόμενης και αποσταθεροποιητικής παρουσίας του Ισραήλ στη νότια Συρία. Εν τω μεταξύ, μια τριμερής συνάντηση μεταξύ Σύρων, Ιορδανών και Αμερικανών αξιωματούχων στις 12 Αυγούστου στο Αμμάν οδήγησε στη δημιουργία μιας ομάδας εργασίας για την επίβλεψη της εκεχειρίας. Ακόμα κι έτσι, οι προσωρινές αρχές φαίνεται να θεωρούν την τρέχουσα εκεχειρία ως τακτική και, παρά τον σχεδόν αποκλεισμό που επιβλήθηκε από τις αρχές γύρω από τη Σουγουάιντα από τα μέσα Αυγούστου, πιο σημαντικές επιθέσεις εναντίον της Σουγουάιντα πιθανότατα θα ξαναρχίσουν μόλις ο αλ-Σαράα καταλήξει στην επόμενη προσέγγισή του και η εκεχειρία έχει εκπληρώσει τον σκοπό της βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα.

Εκτίμηση

Παρά τους αρχικούς ισχυρισμούς του Ισραήλ ότι η παρουσία του στη Συρία μετά την ανατροπή του Άσαντ θα ήταν «προσωρινή», τα στοιχεία δείχνουν μια αυξανόμενη αδιαμφισβήτητη κατοχή και οχύρωση ισραηλινών δυνάμεων στο συριακό έδαφος. Ενώ οι επαναλαμβανόμενοι, συστηματικοί αεροπορικοί βομβαρδισμοί και οι χερσαίες εισβολές του Τελ Αβίβ εξυπηρετούν τον δηλωμένο στόχο του Ισραήλ να αποστρατιωτικοποιήσει περιοχές της νότιας Συρίας που γειτνιάζουν με τα κατεχόμενα Γκολάν, οι δραστηριότητές του στην περιοχή είναι από κοινού εξαιρετικά στρατηγικές, δίνοντάς του ουσιαστικά ένα καθοριστικό -και αποσταθεροποιητικό- χέρι στη μετάβαση της Συρίας από την εποχή του Άσαντ.