ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ

Όργια και παιδεραστία! Το ατιμώρητο «Σκάνδαλο Αλυσίδα» στην Κύπρο του 1939 –

Πώς οι Βρετανοί έθαψαν το σκάνδαλο με εμπλεκόμενους υψηλά ιστάμενους αξιωματούχους δικαστές, δασκάλους καθώς και ένα σκοτεινό «ιερέα».

Δημοσιεύτηκε στις

16 Σεπτεμβρίου 2025 στις 15:30

από τον

ΧΑΚ

Γράφει ο Μάριος Πούλλαδος, SigmaLive

Η περιβόητη λίστα Έπσταϊν και το σκάνδαλο παιδοφιλίας συνεχίζει να ταλανίζει τις ΗΠΑ με τους φόβους για συγκάλυψη από το βαθύ κράτος των ΗΠΑ να είναι υπαρκτοί. Λίγοι είναι όμως αυτοί που γνωρίζουν ότι στο τέλος της δεκαετίας του ’30, στην Βρετανοκρατούμενη Κύπρο ξέσπασε ένα παρόμοιο σκάνδαλο παιδεραστίας το οποίο έμεινε ατιμώρητο καθώς σε αυτό εμπλέκονταν υψηλά ιστάμενοι αξιωματούχοι, δικαστές, δάσκαλοι καθώς και ένας σκοτεινός «ιερέας».

Το «Σκάνδαλο Αλυσίδα» ή «Σκάνδαλο Στρογγυλής Τραπέζης» όπως ονομάστηκε, προκάλεσε μεγάλη αναστάτωση στην κοινωνία της εποχής, καθώς άγγιζε ευαίσθητα θέματα ηθικής και σεξουαλικότητας. Ο Τύπος, που τελούσε υπό καθεστώς αυστηρής λογοκρισίας, έφερε το θέμα στην επιφάνεια ζητώντας τιμωρία όλων των ενόχων.. κάτι που ωστόσο άφησε αδιάφορη της Αποικιακή Κυβέρνηση που το συγκάλυψε.

Το τεράστιο σκάνδαλο τεκμηρίωσε με στοιχεία, επίσημες αστυνομικές αναφορές της εποχής και δικαστικά έγγραφα ο Παναγιώτης Μαχλουζαρίδης στο βιβλίο του «Νόμιμα Ανομήματα» (1990). Ο Μαχλουζαρίδης απέκτησε πρόσβαση στα έγγραφα καθώς υπηρέτησε στο αρχηγείο Αστυνομίας, ως διοικητής της Αστυνομικής Σχολής, ως αστυνομικός διευθυντής Λεμεσού και σε άλλες θέσεις, φθάνοντας μέχρι τον βαθμό του βοηθού αρχηγού Αστυνομίας Κύπρο, οπόταν και αφυπηρέτησε τον Οκτώβριο του 1977.

Πιο κάτω θα παραθέσουμε τα βασικά στοιχεία της υπόθεσης που βασίζονται στο Βιβλίο του Μαχλουζαρίδη αλλά και από έρευνα του SigmaLive σε αρχειακό υλικό εφημερίδων της εποχής και άλλες ανοικτές πηγές.

Η πρώτη καταγγελία

Ήταν καλοκαίρι του 1939, όταν στην οδό Σαμάν Μπαχτζέ 30 στη Λευκωσία, η «λέσχη των οργίων», όπως ονομάστηκε αργότερα μπήκε στο στόχαστρο εξαιτίας ύποπτων κινήσεων.

Αρχικά μια ομάδα δώδεκα Τουρκοκυπρίων (ανάμεσά τους και δύο αστυνομικοί) υπέβαλε συλλογική καταγγελία στο ΕΒΚΑΦ εναντίον της οικογένειας Σαλήχ, κατηγορώντας τους για ανήθικες πράξεις, ύποπτες συναναστροφές και «παρά φύση εγκλήματα». Η «λέσχη» του σπιτιού κατηγορήθηκε πως φιλοξενούσε βραδιές με μαθητές, ποτά και ανήθικες συμπεριφορές.

Οι Άγγλοι αξιωματικοί με πίεση της κυπριακής αστυνομίςς αναγκάστηκαν να πάρουν πολυάριθμες καταθέσεις (16 και πλέον), ερεύνησαν το σπίτι και συνέλεξαν στοιχεία. Οι ισχυρισμοί πήραν διαστάσεις, με αποτέλεσμα να τεθεί ζήτημα απέλασης των εμπλεκομένων από την Κύπρο.

Μαρτυρίες και καταθέσεις ανέφεραν ότι στο σπίτι υπήρχαν φωτογραφίες με γυμνά νεανικά ανδρικά σώματα, γεγονός που χρησιμοποιήθηκε για να στηριχτούν οι κατηγορίες. Σύμφωνα με απόρρητες αναφορές και χειρόγραφες σημειώσεις ανώτερων αστυνομικών, τα πρώτα ονόματα των εμπλεκομένων ήταν ήταν εκείνα των Μάτοκς, Τζέννερ, Ρέινς και Μόρτον. Ορισμένοι εξ αυτών ήταν δάσκαλοι σε Αγγλικές και Κυπριακές σχολές,

Η αποικιακή κυβέρνηση, προκειμένου να αποφύγει περαιτέρω διασυρμό, κινήθηκε γρήγορα. Έτσι, τρεις από τους εμπλεκόμενους, οι Ρέινς, Μάτοκς και Τζέννερ, κηρύχθηκαν «απαγορευμένοι μετανάστες» και απελάθηκαν βάσει του Νόμου περί Μετανάστευσης του 1936. Ο τέταρτος, Μόρτον, αν και αναφερόταν στο ίδιο δίκτυο, κατόρθωσε προσωρινά να παραμείνει στη θέση του.

Η αντίδραση του Τύπου

Η υπόθεση δεν έμεινε κρυφή. Από τις 22 Ιουλίου 1939, ο κυπριακός Τύπος βοούσε από δημοσιεύματα που μιλούσαν για «το σκάνδαλο». Εφημερίδες όπως ο «Κυπριακός Τύπος», ο «Νέος Κυπριακός Φύλαξ», η «Ελευθερία», η «Εσπερινή», η «Ανεξάρτητος» και η «Πάφος» δημοσίευαν εκτενή άρθρα, σχόλια και γελοιογραφίες.

Ο Τύπος όχι μόνο κατέγραψε τις φήμες αλλά άσκησε πίεση ώστε να διερευνηθούν καταγγελίες και να προστατευτεί, όπως έλεγαν τα άρθρα, η «Κυπριακή νεολαία». Οι τίτλοι μιλούσαν ξεκάθαρα για «Σκάνδαλο», ενώ σε ορισμένα φύλλα, όπως στην «Πάφο» της 27ης Ιουλίου 1939, γίνονταν ονομαστικές αναφορές σε Άγγλους καθηγητές και δασκάλους που υπηρετούσαν σε σχολεία του νησιού

Εφημερίδα «Ανεξάρτητος» (22 Ιουλίου 1939)

Εφημερίδα Ελευθερία 22 Ιουλίου 1939

Κυπριακός ΦΥΛΑΞ

Οι μάρτυρες και οι καταθέσεις

Στην υπόθεση εμφανίζονται δεκαέξι μάρτυρες: οκτώ Τούρκοι, δύο Τουρκοκύπριες και έξι Έλληνες. Ανάμεσά τους βρίσκονται εργάτες, οδηγοί ταξί και οικιακοί υπηρέτες, οι οποίοι έδωσαν καταθέσεις με διαφορετικό βαθμό λεπτομέρειας. Κάποιοι περιέγραψαν με σαφήνεια τις εμπειρίες τους, άλλοι περιορίστηκαν σε φήμες, ωστόσο όλοι συνέβαλαν στη διαμόρφωση της εικόνας για το τι συνέβαινε πίσω από κλειστές πόρτες.

Ο Σιεφκί, που έμενε στην οδό Σαμάη Μπαχτζέ, μίλησε για το πώς γνώρισε τον Άγγλο Ράινς, γνωστό ως «Επίσκοπο», και ανέφερε φωτογραφίες γυμνών νέων, προτάσεις ανήθικου χαρακτήρα και ύποπτες συναντήσεις.

Ο Ντερβίς, μόλις είκοσι ετών, περιέγραψε πιο ανοιχτά τη συμμετοχή του σε ομαδικές συνευρέσεις, σημειώνοντας ότι δεχόταν χρήματα, ποτά και τσιγάρα. Ο Οσμάν, παντρεμένος στα δεκαεννιά του, παραδέχτηκε ότι παρασύρθηκε με την υπόσχεση οικονομικής ανταμοιβής για να βρεθεί στο σπίτι του Επισκόπου. Ο Σαλήχ Μουσταφά έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη σχέση του με τον Τζέννερ, έναν από τους Άγγλους του κύκλου, ενώ ο Κεμάλ Σαλήχ μίλησε μόνο για φήμες. Ο Εσάτ, υπηρέτης, τόνισε πως δεν παρατήρησε τίποτα, αλλά γνώριζε καλά τα ονόματα που εμπλέκονταν.

Από την ελληνική πλευρά, ξεχωρίζει ο Χαραλαμπίδης, υπηρέτης στο σπίτι του Ράινς, ο οποίος περιέγραψε με λεπτομέρειες τις επισκέψεις ανήλικων μαθητών, τις φωτογραφίσεις γυμνών αγοριών και τις προσωπικές παρατηρήσεις του για τις πρακτικές του αφεντικού του. Δύο νεαροί οδηγοί ταξί, ο Αντωνίου και ο Κυριάκου, κατέθεσαν ότι μετέφεραν πολλές φορές τους Άγγλους και τους συνεργούς τους, λαμβάνοντας όχι μόνο χρήματα αλλά και περίεργα αντικείμενα. Ο Αντωνίου μίλησε ανοιχτά για σεξουαλικές προτάσεις που δέχτηκε από τον Μόρτον και για τα χρήματα που του προσφέρθηκαν.

Ο Κυριάκου, σε κατάθεση το καλοκαίρι του 1939, περιέγραψε περιστατικά όπου μετέφερε τον Μόρτον μαζί με γυναίκες και κατέληξε να γίνεται μάρτυρας σε καταστάσεις που άφηναν λίγα περιθώρια παρερμηνείας.

O εγκέφαλος «Επίσκοπος»

Σύντομα κατέστη σαφές ότι ο εγκέφαλος αυτού του κύκλου ήταν κάποιος γνωστός τοπικά ως «Επίσκοπος Αμβρόσιος». Παρουσιαζόταν ως Ρώσος Ορθόδοξος Επίσκοπος Αμμάν – κληρικός – και χρησιμοποιούσε αυτή την εκκλησιαστική ιδιότητα για να προσδίδει κύρος στις συναθροίσεις. Στην πραγματικότητα, ο «Επίσκοπος Αμβρόσιος» ήταν απατεώνας. Η αστυνομική έρευνα (που περιλάμβανε παρακολούθησή του σε καμπαρέ και ανάκρισή του) αποκάλυψε την αληθινή του ταυτότητα: Maitland Ambrose Raynes, Βρετανός υπήκοος, γεννημένος από Ρωσίδα μητέρα, χωρίς καμία νόμιμη ιερατική ιδιότητα. Ο Raynes είχε φθάσει στην Κύπρο λίγα χρόνια πριν και μπλέχτηκε σε θρησκευτικούς και κοινωνικούς κύκλους, σε σημείο που η αποικιακή διοίκηση ήδη τον θεωρούσε ύποπτο σε μια εκκλησιαστική διαμάχη. Οι αποικιακές αρχές προτίμησαν να τον εξορίσουν από την Κύπρο αντί να τον δικάσουν, ώστε να αποφύγουν την έκθεση. Μέχρι τα τέλη του 1939, ο Ρέινς είχε αποχωρήσει αθόρυβα από το νησί.

Ο Δάσκαλος

Εμπλεκόμενος στην υπόθεση ήταν και ο νεαρός καθηγητής του English School Άλαν Μόρτον που ήταν αρραβωνιασμένος με τη θετή κόρη του Κυβερνήτη της Κύπρου Σερ Ρόναλντ Στόρς. Το καλοκαίρι του 1939, ο Μόρτον φαίρεται να εμπλέκεται ως συμμετέχων ή διαμεσολαβητής στις ομαδικές συνευρέσεις της «Αλυσίδας» και απελάθηκε άμεσα. Ο Τύπος της εποχής δεν δημοσίευσε το όνομά του, αναφερόμενος απλώς σε «καθηγητή του English School» που έπρεπε να εγκαταλείψει την Κύπρο. Όπως αναφέρθηκε, ο γάμος ανεβλήθη επ’ αόριστον, και ο Στορς εκτέθηκε. Η τύχη του Γούίλκινσον μετά την απέλαση δεν τεκμηριώνεται καλά σε κυπριακές πηγές και πιθανότατα να επέστρεψε στην Αγγλία.

Στο προσκήνιο βρέθηκε επίσης ο Χάρρυ Μούρχαουζ, Άγγλος καλλιτέχνης-ζωγράφος που οδηγήθηκε στην Αμμόχωστο και ανακρίθηκε από την αστυνομία . Οι σημειώσεις του, μέρος των οποίων διασώθηκαν, δείχνουν ότι επρόκειτο να αναχωρήσει από την Κύπρο τον Ιούλιο του 1939, ενώπιον αυξανόμενων κατηγοριών. Οι εφημερίδες της εποχής τον συνέδεαν με τον κύκλο των Άγγλων που είχαν στενές σχέσεις με ανήλικους Κυπρίους.

Το άρθρο του Τεύκρου Ανθία

Για το σκάνδαλο έγραψε άρθρο και ο Τεύκρος Ανθίας στις 27 Ιουλίου 1939 με τίτλο «Ηθική Πυόρροια» – Γιατί εξεγέρθηκε η Κυπριακή Κοινή Γνώμη» όπου αναφέρεται στην αγανάκτηση που επικράτησε στην Κύπρο απέναντι στην κοινωνική και ηθική παρακμή που καλλιέργησε η αποικιοκρατική διοίκηση. Ο Ανθίας επισημαίνει ότι η κοινή γνώμη εξεγείρεται όταν αισθάνεται πως παραβιάζονται βασικές ηθικές αξίες και όταν η αδικία, η διαφθορά και η αλαζονεία της εξουσίας διαβρώνουν τον κοινωνικό ιστό. Η κυπριακή κοινωνία, όπως τονίζει, δεν μπορεί να παραμένει αδιάφορη μπροστά σε φαινόμενα σήψης που προσβάλλουν τη συλλογική της συνείδηση, γι’ αυτό και διεκδικεί ηθική και κοινωνική κάθαρση.

Ο Δικαστής Γουίλκινσον

Η δεύτερη φάση του σκανδάλου «Αλυσίδας» είχε πρωταγωνιστή τον Σπένσερ Γουίλκινσον, πρόεδρο του Δικαστηρίου Λεμεσού–Πάφου. Ο Βρετανός δικαστής βρέθηκε στο στόχαστρο κατηγοριών για σεξουαλική συνεύρεση με ανήλικο αγόρι στην Πάφο, γεγονός που συγκλόνισε την κυπριακή κοινωνία. Σύμφωνα με τις καταθέσεις, το αγόρι ισχυρίστηκε ότι ο Γουίλκινσον «έπαιξε με τα γεννητικά του όργανα».

Συγκεκριμένα καταθέσεις παρουσίαζαν τον Γουίλκινσον ως ύποπτο για σεξουαλική προσέγγιση 17χρονου, αλλά η αξιοπιστία των μαρτύρων αμφισβητήθηκε έντονα, καθώς ορισμένοι θεωρήθηκαν αναξιόπιστοι ή είχαν προσωπικά κίνητρα. Ο δικηγόρος Χριστόδουλος Γαλατόπουλος και άλλοι επιβεβαίωναν ότι «φημολογίες» κυκλοφορούσαν ευρέως στη Λευκωσία για Βρετανούς με τέτοιες τάσεις, όμως οι αρχές παρέμεναν επιφυλακτικές ως προς τη λήψη δραστικών μέτρων.

Επιπλέον ο επιθεωρητής με όνομα Μουσταφά και ο ανακριτής Μπελ υπέβαλαν εκθέσεις στις οποίες επισημαίνεται ότι, παρά τις μαρτυρίες περί ανάρμοστης συμπεριφοράς με ανήλικο, οι αποδείξεις ήταν αμφίβολες και δεν μπορούσαν να σταθούν νομικά και έτσι η έρευνα θάφτηκε με συνοπτικές διαδικασίες κυρίως για πολιτικούς υπολογισμούς. Ο Μπελ τόνιζε ότι τέτοιες υποθέσεις, αν δεν αντιμετωπίζονταν σωστά, θα μπορούσαν να δώσουν αφορμή για επικρίσεις περί «ανικανότητας των Άγγλων» και να ενισχύσουν το αίτημα για αυτοδιάθεση των Κυπρίων. Συνεπώς η βρετανική διοίκηση έδειχνε να ανησυχούσε λιγότερο για την απόδοση δικαιοσύνης και περισσότερο για τις πολιτικές συνέπειες και την εικόνα της εξουσίας.

Παράλληλα ο Κυπριακός Τύπος πίεζε για διερεύνηση του θέματος με εφημερίδες να ζητούν μέχρι και την ίδρυση «Αστυνομίας Ηθών»

Ο παιδόφιλος-αρχαιοκάπηλος Γκάννις

Στο τρίτο κεφάλαιο του σκανδάλου, στο προσκήνιο βρέθηκε ο Ρόμπερτ Γκάννις, διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων. Η αρχική του θέση ως υπασπιστής (Aide-de-Camp) του Κυβερνήτη σερ Ρόναλντ Στορς τον καθιέρωσε ως επιφανές μέλος της μικρής βρετανικής αποικιακής κοινότητας, δίνοντάς του μια εξουσία που συνέχισε να ασκεί ως Επιθεωρητής Αρχαιοτήτων και άτυπος σύμβουλος του αυταρχικού Κυβερνήτη Ρίτσμοντ Πάλμερ (1933–1939). Ούτε ο Στορς αλλά ούτε ο Πάλμερ παρενέβησαν για να περιορίσουν τις ύποπτες δραστηριότητές του που παραβίαζαν τους τοπικούς νόμους περί εξαγωγής αρχαιοτήτων και περί ομοφυλοφιλικής συμπεριφοράς.

Ουσιαστικά ο Γκάννις, κατηγορήθηκε για κατάχρηση εξουσίας, αποπλάνηση νεαρών υπαλλήλων, αλλά και για λεηλασία αρχαιοτήτων. Μαρτυρίες έκαναν λόγο για «ιδιωτικές συλλογές» που διοχέτευε στο εξωτερικό, ενώ ταυτόχρονα διατηρούσε στενές σχέσεις με πολιτικούς παράγοντες που τον προστάτευαν.

Παρά τις πολυάριθμες μαρτυρίες, μερικές από τις οποίες περιλάμβαναν ευθείες αναφορές για αποπλάνηση νεαρών, οι βρετανικές αρχές ούτε και σε αυτή την περίπτωση προχώρησαν σε πλήρη δίωξη καθώς οι καταθέσεις συχνά κρίθηκαν και πάλιν «αναξιόπιστες».

Τον Αύγουστο του 1939, εν μέσω αυξανόμενης πίεσης και σκανδαλολογίας στον Τύπο, αποφασίστηκε η απομάκρυνση του Γκάνινς από το νησί. Η «σιωπηρή έξοδός» του θεωρήθηκε η ασφαλέστερη λύση για να κλείσει το τρίτο και τελευταίο κεφάλαιο της «Αλυσίδας», χωρίς οι αποικιακές αρχές να εκτεθούν σε νέες αποκαλύψεις.

Αανφορές για την δράση του Γκάννις, υπάρχουν και στο ακαδημαϊκό άρθρο «Power and Impunity in 1930s Colonial Cyprus: Rupert Gunnis, the ‘Uncrowned King’, and his Sudden Downfall»
Το ποιήμα του Ζαχαρία Σωτηρίου

Στην αγανάκτηση συνέβαλαν και σατιρικοί ποιητές. Ιδιαίτερη μνεία έχει ο Ζαχαρίας Σωτηρίου, που δημοσίευσε δηκτικό σατιρικό ποίημα με τίτλο «Αλυσίδα », στο οποίο έγραφε: «Κλείστε το καταγώγιο, το ανοσιούργημα! Να παύσει να ασχημονεί, αλλιώς στο Υπουργείο θα φθάσει η κραυγή όλων – Χριστιανών και Τούρκων – κατά των μιαρών που έσυραν τα παιδιά μας στη λάσπη… με πράξεις σκυλιών και γαϊδάρων.». Ο Σωτηρίου όμως πλήρωσε τίμημα: οι αποικιακές αρχές τον δίωξαν για «άσεμνα» δημοσιεύματα. Συνελήφθη και τα φυλλάδιά του κατασχέθηκαν

Εφημερίδα Εσπερινή 1 Αυγούστου 1939

Εφημερίδα Ανεξάρτητος 14 Αυγούστου 1939

Έτσι θάφτηκε η υπόθεση

Εν κατακλείδι, αξίζει να σημειωθεί πως σε εμπιστευτική αλληλογραφία διακρίνονται νύξεις για την υπόθεση όπως το υπόμνημα του Πάλμερ που δημοσιεύθηκε δεκαετίες αργότερα) καταφέρεται κατά του Γκάννις και αναφέρεται στη «λεγόμενη ‘Αλυσίδα’». Έξι μήνες αργότερα, τον Απρίλιο 1940, ο νέος Αρχηγός Αστυνομίας (Ashmore) ισχυρίστηκε προς τον Γενικό Εισαγγελέα ότι μεγάλο μέρος των καταθέσεων στην υπόθεση Γκάννις «δεν είχε ανεξάρτητη επαλήθευση» και ότι μερικοί μάρτυρες ήταν ελαττωματικοί καθώς, όπως είπε, είχαν λάβει χρήματα ή εμπλέκονταν σε παρόμοιες υποθέσεις. Αυτό έδωσε πρόσχημα να μπει στο συρτάρι ό,τι είχε απομείνει νομικά.

Πάντως ο Αποικιακός Γραμματέας W.D. Battershill, ασκών καθήκοντα Κυβερνήτη μεταξύ της αποχώρησης Παλμερ και της άφιξης του νέου Κυβερνήτη τον Αύγουστο είχε στα χέρια του πλήθος καταθέσεων. Ωστόσο, όλα δείχνουν πως καθώς οι αναφορές ανέβαιναν στην ιεραρχία, το Υπουργείο Αποικιών του Λονδίνου και οι τοπικές αρχές δίσταζαν να προχωρήσουν σε δίκη. Μια εμπιστευτική επιστολή του Battershill στα τέλη Αυγούστου 1939 φαίνεται να περιέγραφε τα γεγονότα και πρότεινε εσωτερική διαχείριση. Το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου τον Σεπτέμβριο 1939 έκανε ακόμη πιο ανεπιθύμητη την αρνητική δημοσιότητα καθώς η Βρετανία χρειαζόταν τη στήριξη των Κυπρίων. για να πολεμίση τις δυνάμεις του Άξονα.

Δημοσίευματα του Τύπου της εποχής

Αναφορά σε «Στρογγυλή Τράπεζα» στη στήλη «Μια Επιγραφή»

Σχετικά θέματαΑγγλία Κύπρος

ΧΑΚ

Είναι ο άγνωστος Χ, αλλά φυσικό πρόσωπο που βοηθάει στην παραγωγή ειδήσεων στο Geopolitico.gr, αλλά και τη δημιουργία βίντεο στο κανάλι του Σάββα Καλεντερίδη. Πολλοί τον χαρακτηρίζουν ως ανθρώπινο αλγόριθμο λόγω του όγκου των δεδομένων και πληροφοριών που αφομοιώνει καθημερινώς. Είναι καταδρομέας με ειδικότητα Χειριστή Ασυρμάτων Μέσων.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Όταν το δικαίωμα στη λήθη συγκρούεται με τη μνήμη της Εκκλησίας

Η τελική κρίση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκή Ένωσης θα κληθεί, επομένως, να χαράξει με ιδιαίτερη προσοχή το όριο ανάμεσα στο δικαίωμα του προσώπου να αποστασιοποιείται από μια πίστη και στην αυτονομία και το έννομο συμφέρον της Εκκλησίας να διατηρεί την ιστορική καταγραφή ενός γεγονότος που πράγματι έλαβε χώρα και έχει κατά την κανονική διδασκαλία της ανεξάλειπτο και ανεπανάληπτο χαρακτήρα.

Δημοσιεύτηκε

2 ημέρες πριν

στις

5 Οκτωβρίου 2026

από τον

Νικόδημος Καλλιντέρης

Γράφει ο Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός (ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου), Romfea.gr

Δημοσιεύτηκαν την 1η Οκτωβρίου 2026 οι προτάσεις της Γενικής Εισαγγελέως του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης Laila Medina για την υπόθεση C-12/25 (Bisdom Gent) που αφορά αίτημα διαγραφής από το μητρώο βαπτίσεων βάσει του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (GDPR).

Η διαφορά κατέληξε στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατόπιν προδικαστικής παραπομπής βελγικού Δικαστηρίου. Στις 30 Ιουνίου του 2026 πραγματοποιήθηκε στο Τμήμα Μείζονος Σύνθεσης του Δικαστηρίου η επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώ μετά τη δημοσίευση των προτάσεων της Γενικής Εισαγγελέως επίκειται η τελική κρίση του.

Το ιστορικό της υπόθεσης έχει ως εξής:

Βέλγος υπήκοος, ο οποίος είχε βαπτισθεί Καθολικός όταν ήταν ανήλικος, ζήτησε από την Επισκοπή της Γάνδης να διαγράψει κάθε αναφορά στο πρόσωπό του από οποιοδήποτε φυσικό ή ψηφιακό μητρώο ή αρχείο. Προς στήριξη του αιτήματός του επικαλέστηκε το δικαίωμα διαγραφής του άρθρου 17 του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων.

Ακολούθως, η Επισκοπή κατέγραψε την αποχώρησή του, διαγράφοντας μεν με γραμμή τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που τον αφορούσαν, διατηρώντας τα όμως σε αναγνώσιμη μορφή. Μη ικανοποιημένος από τον τρόπο αυτό αντιμετώπισης του αιτήματός του, υπέβαλε καταγγελία στη βελγική Αρχή Προστασίας Δεδομένων, η οποία διέταξε την Επισκοπή να διαγράψει τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που τον αφορούσαν.

Η Επισκοπή προσέβαλε την απόφαση αυτή ενώπιον βελγικού δικαστηρίου, το οποίο, με τη σειρά του, ζήτησε από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ερμηνεύσει, στο συγκεκριμένο πλαίσιο, τις διατάξεις του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων.

Η Γενική Εισαγγελέας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις προτάσεις της επιβεβαιώνει αρχικά ότι ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων εφαρμόζεται στην υπόθεση. Το μητρώο βαπτίσεων αποτελεί σύστημα αρχειοθέτησης κατά την έννοια του Κανονισμού (άρθρο 4 σημ. 6) και κατά συνέπεια, η επίμαχη επεξεργασία δεδομένων – η αποθήκευσή τους και, κατά περίπτωση, η ανάκτηση και η χρήση τους – πρέπει να είναι συμβατή με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων.

Επιπλέον, η Γενική Εισαγγελέας εκτιμά ότι η επεξεργασία από την Εκκλησία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα του καταγγέλλοντος (πριν από την υποβολή του αιτήματος αποχώρησής του από την Εκκλησία) θα μπορούσε να θεωρηθεί σύννομη βάσει του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (άρθρο 6 παρ. 1 περ. στ’), ακόμη και ελλείψει ρητής συγκατάθεσης του ενδιαφερόμενου προσώπου. Ωστόσο, το πρόσωπο αυτό μπορεί, κατ’ αρχήν, να ζητήσει τη διαγραφή των δεδομένων αυτών από το μητρώο βαπτίσεων, προβάλλοντας επισήμως αντίρρηση κατά της επεξεργασίας τους.

Στην περίπτωση αυτή, η Εκκλησία μπορεί να συνεχίσει την επεξεργασία των δεδομένων μόνον εφόσον αποδείξει ότι συντρέχουν επιτακτικοί και νόμιμοι λόγοι (άρθρο 21 παρ. 1) που δικαιολογούν την επεξεργασία. Μολονότι η διασφάλιση της ορθής τέλεσης και διαχείρισης των μυστηρίων, περιλαμβανομένου του βαπτίσματος, μπορεί να θεωρηθεί τέτοιος λόγος, πρέπει επιπλέον να εξεταστεί κατά πόσον η επεξεργασία είναι αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού αυτού και κατά πόσον το συμφέρον της Εκκλησίας υπερισχύει των δικαιωμάτων και των ελευθεριών του ενδιαφερόμενου προσώπου.

Εν τέλει, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να προβεί σε αυτή τη σύνθετη, κατά περίπτωση, εκτίμηση. Κατά τη στάθμιση των επίμαχων συμφερόντων, το εθνικό δικαστήριο πρέπει να σταθμίσει δύο ομάδες αντικρουόμενων συμφερόντων και δικαιωμάτων, τα οποία, στην έννομη τάξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θεωρούνται αμφότερα άξια σημαντικής προστασίας: αφ’ ενός, το δικαίωμα του καταγγέλλοντος στον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, το δικαίωμά του στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας· αφ’ ετέρου, την αυτονομία της Εκκλησίας και τη δική της ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας.

Το εθνικό δικαστήριο πρέπει να συνεκτιμά τους λόγους για τους οποίους ζητείται η διαγραφή και τις ενδεχόμενες συνέπειες που θα είχε για το ενδιαφερόμενο πρόσωπο η απόρριψη του αιτήματος. Συναφώς, η Γενική Εισαγγελέας επισημαίνει ότι η συνεχιζόμενη διατήρηση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από θρησκευτική κοινότητα από την οποία ένα πρόσωπο επιθυμεί να αποστασιοποιηθεί μπορεί να επηρεάσει το δικαίωμά του στην αυτοδιάθεση και, υπό συγκεκριμένες περιστάσεις, να του προκαλέσει συναισθηματική επιβάρυνση.

Αν η Εκκλησία δεν μπορεί να δικαιολογήσει την περαιτέρω επεξεργασία των δεδομένων για τους προαναφερθέντες λόγους ενδέχεται, παρά ταύτα, να μπορεί να συνεχίσει την επεξεργασία τους για σκοπούς αρχειοθέτησης προς το δημόσιο συμφέρον ή για σκοπούς ιστορικής έρευνας (άρθρο 17 παρ. 3 περ. δ’ και άρθρο 89 παρ. 1).

Αυτό υπόκειται, ωστόσο, σε ορισμένες προϋποθέσεις: η επεξεργασία πρέπει να είναι αναγκαία για τους σκοπούς αυτούς, να συμμορφώνεται με τις εγγυήσεις που προβλέπονται από το δίκαιο της Ένωσης και το εθνικό δίκαιο για την προστασία των δικαιωμάτων και των ελευθεριών των υποκειμένων των δεδομένων και να τηρεί την αρχή της ελαχιστοποίησης των δεδομένων.

Στο πλαίσιο αυτό, η Γενική Εισαγγελέας υπογραμμίζει ότι μια δραστηριότητα αρχειοθέτησης πρέπει να εξυπηρετεί το κοινωνικό σύνολο, να στηρίζεται σε νομική υποχρέωση τήρησης αρχείων πληροφοριών ή εγγράφων και να συνεπάγεται κάποια μορφή πρόσβασης σε αυτά από δημόσιες αρχές ή από το ευρύ κοινό. Όσον αφορά την έννοια της ιστορικής έρευνας, αυτή πρέπει, στο πλαίσιο του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων, να νοείται ως αναφερόμενη κυρίως σε δραστηριότητες όπως εκείνες που ασκούνται από ακαδημαϊκούς ή ερευνητικούς οργανισμούς και οι οποίες μπορούν, εν τέλει, να ωφελήσουν την κοινωνία στο σύνολό της.

Τέλος, εάν το εθνικό δικαστήριο κρίνει ότι η περαιτέρω επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από την Εκκλησία δεν δικαιολογείται, η απλή διαγραφή των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο μητρώο βαπτίσεων με μια γραμμή, με αποτέλεσμα αυτά να παραμένουν αναγνώσιμα, σε συνδυασμό με την προσθήκη σημείωσης σχετικά με την αποχώρηση του προσώπου από την Εκκλησία, δεν συνιστά διαγραφή κατά την έννοια του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων.

Εν κατακλείδι, όταν το δικαίωμα στη λήθη του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων συναντά τη μνήμη της Εκκλησίας, η σύγκρουση δεν αφορά απλώς δύο ανταγωνιστικά δικαιώματα, αλλά δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το τι συνιστά ένα εκκλησιαστικό μητρώο: Είναι απλώς ένα αρχείο προσωπικών δεδομένων που υπόκειται στους κανόνες της ευρωπαϊκής νομοθεσίας ή ένα ιστορικό και κανονικό τεκμήριο γεγονότων τα οποία, για την Εκκλησία, δεν παύουν να έχουν συμβεί επειδή μεταβλήθηκε αργότερα η σχέση του προσώπου με αυτήν;

Κατά τη γνώμη μας, οι προτάσεις της Γενικής Εισαγγελέως επιχειρούν μεν να διατηρήσουν μια ισορροπία, αναγνωρίζοντας την εκκλησιαστική αυτονομία και τη σημασία των μυστηρίων, ωστόσο η αποδοχή ακόμη και της δυνατότητας ουσιαστικής εξάλειψης στοιχείων από ιστορικά μητρώα δημιουργεί έναν εύλογο προβληματισμό: Μήπως η λογική της προστασίας προσωπικών δεδομένων επεκτείνεται εν προκειμένω τόσο πολύ, ώστε να κινδυνεύει να μετατραπεί από εγγύηση της ιδιωτικότητας σε εργαλείο αναδιαμόρφωσης της θεσμικής και ιστορικής μνήμης μιας θρησκευτικής κοινότητας;

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Η ελληνική αποτροπή, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η πίεση της Άγκυρας για το καλώδιο

Την ενίσχυση της ελληνικής αποτροπής και τη συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ τοποθετεί στο επίκεντρο της ανάλυσής του ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας στην εκπομπή «Direct News», συνδέοντας την τουρκική πολεμική αρθρογραφία με τον ανταγωνισμό για τις θαλάσσιες ζώνες, τις ενεργειακές υποδομές και την επιρροή στην Ανατολική Μεσόγειο.

Δημοσιεύτηκε

2 ημέρες πριν

στις

5 Οκτωβρίου 2026

από τον

Ανδρέας Μουντζουρούλιας

Από την «Ασπίδα του Αχιλλέα» και τα πυραυλικά συστήματα μέχρι την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και την τουρκική παρουσία στη Λιβύη, ο δημοσιογράφος περιγράφει μια αντιπαράθεση που εξελίσσεται ταυτόχρονα στο στρατιωτικό, το διπλωματικό και το επικοινωνιακό πεδίο. Κεντρική θέση του είναι ότι η αναβάθμιση των ελληνικών δυνατοτήτων προκαλεί ανησυχία στην Άγκυρα, η οποία επιχειρεί να παρουσιάσει την ελληνική αμυντική προετοιμασία ως σχεδιασμό επίθεσης.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στο ισραηλινό ενδιαφέρον

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει στις αναφορές που επικαλείται από τη Jerusalem Post για την ισραηλινή παρακολούθηση της τουρκικής δραστηριότητας στη Λιβύη. Όπως εξηγεί, το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποκτά, κατά την ισραηλινή προσέγγιση που παρουσιάζει, ευρύτερες διαστάσεις: συνδέεται με τις θαλάσσιες εμπορικές οδούς, την ενεργειακή ασφάλεια, τα υποθαλάσσια καλώδια και τη στρατιωτική παρουσία στην περιοχή.

Στην ανάλυσή του, η πρόσβαση της Τουρκίας σε λιβυκές υποδομές και η επιδίωξη παρεμπόδισης ενεργειακών διαδρομών αφορούν τόσο τα ελληνικά όσο και τα ισραηλινά συμφέροντα. Γι’ αυτό θεωρεί ότι η Λιβύη αποκτά μεγαλύτερη σημασία στον ισραηλινό στρατηγικό σχεδιασμό.

Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται σε δημοσίευμα για φερόμενη συνάντηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου με τον Σαντάμ Χαφτάρ. Διευκρινίζει, πάντως, ότι η συνάντηση δεν έχει επιβεβαιωθεί από την ισραηλινή ή τη λιβυκή πλευρά. Την αξιολογεί ως ενδεχόμενη ένδειξη αναζήτησης συνεργασιών που θα μπορούσαν να περιορίσουν την τουρκική επιρροή.

«Ασπίδα του Αχιλλέα»: Το βάρος στη διασύνδεση των συστημάτων

Στο στρατιωτικό σκέλος, ο Μουντζουρούλιας επικαλείται τουρκικές αναλύσεις για τις επιπτώσεις της ελληνικής εξοπλιστικής αναβάθμισης. Υποστηρίζει ότι η ανησυχία της Άγκυρας επικεντρώνεται στη δυνατότητα σύνδεσης ραντάρ, αισθητήρων, εκτοξευτών και αεροπορικών μέσων σε ένα κοινό επιχειρησιακό δίκτυο.

«Όλα αυτά τα συστήματα θα επικοινωνούν μεταξύ τους, θα υπάρχει συνεργασία. Και αυτό είναι το μυστικό με την “Ασπίδα του Αχιλλέα”», σημειώνει.

Περιγράφει την προοπτική μιας ευρύτερης εικόνας επιτήρησης από την Ελλάδα, μέσω της Κύπρου, μέχρι το Ισραήλ. Κατά την εκτίμησή του, η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με τα Rafale, τα F-16 Viper και τη μελλοντική ένταξη των F-35, μπορεί να αυξήσει την ελευθερία δράσης της Πολεμικής Αεροπορίας.

Ανάλογη σημασία αποδίδει στα συστήματα PULS και Spike NLOS, παρουσιάζοντάς τα ως παράγοντες ενίσχυσης της αποτροπής και μεταβολής των επιχειρησιακών δεδομένων στο Αιγαίο.

Τα τουρκικά σενάρια για τις πρώτες ώρες μιας σύγκρουσης

Εκτενής είναι η αναφορά του στην τουρκική αρθρογραφία για υποτιθέμενα ελληνικά προληπτικά πλήγματα και για τις πρώτες 24 ή 72 ώρες μιας ενδεχόμενης σύγκρουσης. Όπως επισημαίνει, τουρκικά μέσα συνδέουν αυτά τα σενάρια με την άσκηση «Αλέξανδρος», τη συνεργασία με το Ισραήλ και την ελληνική εξοπλιστική ενίσχυση.

Ο ίδιος αντιμετωπίζει αυτή την αρθρογραφία ως μέρος πληροφοριακού πολέμου. Εκτιμά ότι επιδιώκει τη συσπείρωση της τουρκικής κοινής γνώμης και την προβολή της Ελλάδας ως υπεύθυνης για ενδεχόμενη κλιμάκωση.

«Να βλέπουμε και ποιοι είναι οι στόχοι της Άγκυρας», υπογραμμίζει, ζητώντας προσεκτική ανάγνωση των δημοσιευμάτων.

Τα σενάρια αυτά παρουσιάζονται στην εκπομπή ως τουρκικοί ισχυρισμοί και αναλύσεις, χωρίς να τεκμηριώνουν την ύπαρξη επίσημης ελληνικής απόφασης για προληπτική επίθεση. Αντίστοιχα, τις τουρκικές αναφορές σε πιθανό ελληνοϊσραηλινό πλήγμα στα κατεχόμενα τις συνδέει με την ανησυχία για την τριμερή συνεργασία.

Το καλώδιο και η απαίτηση της Τουρκίας για προηγούμενη έγκριση

Αιχμηρός είναι ο Μουντζουρούλιας για το Great Sea Interconnector. Κατά την ανάλυσή του, η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει την ηλεκτρική διασύνδεση σε μέσο επιβολής των θαλάσσιων διεκδικήσεών της, απαιτώντας συντονισμό ή προηγούμενη έγκριση για δραστηριότητες σε περιοχές που η ίδια χαρακτηρίζει τουρκική υφαλοκρηπίδα.

Θεωρεί ότι ενδεχόμενη αποδοχή αυτής της απαίτησης θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο. Ζητά από την Αθήνα να προχωρήσει από τις διαβεβαιώσεις σε συγκεκριμένες ενέργειες για την επανέναρξη των ερευνών.

Αναφέρεται επίσης στη διαφωνία που παρουσιάζει μεταξύ του Άγγελου Συρίγου και του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη σχετικά με τα γεγονότα της Κάσου. Σύμφωνα με όσα μεταφέρει, ο πρώτος μίλησε για υποχώρηση στο επιχειρησιακό πεδίο, ενώ ο δεύτερος την αρνήθηκε. Ο δημοσιογράφος υιοθετεί την εκτίμηση ότι υπήρξαν λανθασμένοι χειρισμοί και ασκεί κριτική στην καθυστέρηση του έργου.

«Ναι, να έχουμε εγγυήσεις, αλλά εμείς πρέπει να βγούμε μπροστά», τονίζει, σχολιάζοντας την αναζήτηση στήριξης από συμμάχους.

«Γαλάζια Πατρίδα»: Η αναμονή δεν σημαίνει εγκατάλειψη

Σχολιάζοντας τις πληροφορίες που επικαλείται για μη ένταξη σχετικού νομοσχεδίου στην τουρκική κοινοβουλευτική ατζέντα του Οκτωβρίου, προειδοποιεί ότι αυτό δεν συνεπάγεται εγκατάλειψη της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Εξετάζει ως πιθανές εξηγήσεις διπλωματικές πιέσεις, αναμονή ανταλλαγμάτων ή προσπάθεια προβολής ηπιότερου προσώπου. Παρουσιάζει αυτές τις εκδοχές ως εκτιμήσεις, ενώ συνδέει τη στάση της Άγκυρας με τις παράλληλες κινήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο και τις αναφορές σε σχεδιασμό ενεργειακής σύνδεσης με τα κατεχόμενα.

Η Κύπρος, τα ελληνικά μαχητικά και η ενεργειακή συνεργασία

Στην παρουσία ελληνικών μαχητικών πάνω από τη Λευκωσία και στην προβολή νέων συστημάτων της Εθνικής Φρουράς αποδίδει σαφές μήνυμα αποτροπής. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στο Barak MX, στα μη επανδρωμένα μέσα και στην αιγυπτιακή συμμετοχή, την οποία αξιολογεί ως σημαντική ένδειξη περιφερειακής συνεργασίας.

Στο ενεργειακό πεδίο, αναφέρεται στις διαπραγματεύσεις Κύπρου–Ισραήλ για το κοίτασμα Αφροδίτη–Ισάι. Θεωρεί ότι η προώθηση τέτοιων συνεργασιών ενισχύει τη θέση της Λευκωσίας και διευρύνει τα κοινά συμφέροντα στην περιοχή.

Αεροπορικά όπλα, υποβρύχια και ελληνικά ναυπηγεία

Η εκπομπή καλύπτει ακόμη τις αναφορές για ελληνικό ενδιαφέρον απόκτησης προηγμένων αμερικανικών αεροπορικών όπλων, καθώς και τις επιλογές για τη νέα γενιά υποβρυχίων. Ο Μουντζουρούλιας επιμένει ότι η αγορά μαχητικών πρέπει να συνοδεύεται από το κατάλληλο οπλοστάσιο.

Στα υποβρύχια παρουσιάζει γερμανικές, γαλλικές και νοτιοκορεατικές προτάσεις, υπογραμμίζοντας ότι η τελική επιλογή πρέπει να υπηρετεί τις ανάγκες του Πολεμικού Ναυτικού και να συνυπολογίζει τη βιομηχανική συμμετοχή.

Παράλληλα, υποστηρίζει την πρόταση για μακροπρόθεσμο πρόγραμμα ναυπήγησης πολεμικών πλοίων και υποβρυχίων στην Ελλάδα, με ενίσχυση των εγχώριων αμυντικών εταιρειών.

Η διπλωματική αντιπαράθεση από τον ΟΗΕ μέχρι τη Θράκη

Στο διπλωματικό σκέλος, σχολιάζει πληροφορίες για τουρκική διερεύνηση ενδεχόμενης υποψηφιότητας του Φεριντούν Σινιρλίογλου για τη θέση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, διευκρινίζοντας ότι δεν έχει παρουσιαστεί επίσημη πρόταση.

Αναφέρεται επίσης στην προσπάθεια της Άγκυρας, όπως την περιγράφει, να επαναφέρει ζητήματα σχετικά με τη μειονότητα της Θράκης στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Ζητά έγκαιρη ελληνική διπλωματική απάντηση, εντάσσοντας και αυτό το πεδίο στην ευρύτερη τουρκική στρατηγική πίεσης.

Η απαίτηση που διατυπώνει προς την πολιτική ηγεσία είναι να συνδυάσει την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων με αποφασιστικές κινήσεις για τα έργα και τα δικαιώματα της χώρας: «Πάνω απ’ όλα είναι η Ελλάδα».

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Παπαδάτος: Η Ευρώπη δεν είναι έτοιμη για ολοκληρωτικό πόλεμο με τη Ρωσία

Ιδιαίτερα ανήσυχος για την κλιμάκωση μεταξύ Ρωσίας και Δύσης εμφανίστηκε ο Νίκος Παπαδάτος, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική», προειδοποιώντας ότι η ευρωπαϊκή ηγεσία κινείται, κατά την εκτίμησή του, σε μια πορεία για την οποία η ίδια η Ευρώπη δεν διαθέτει ούτε τη στρατιωτική ούτε την παραγωγική προετοιμασία. Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκαν το Καλίνινγκραντ, οι ρωσικές προειδοποιήσεις, η κατάσταση στο ουκρανικό μέτωπο και η ανάγκη μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας.

Δημοσιεύτηκε

3 ημέρες πριν

στις

4 Οκτωβρίου 2026

από τον

Geopolitico team

Ο Νίκος Παπαδάτος στάθηκε αρχικά στην υπόθεση του Καλίνινγκραντ, εκτιμώντας ότι οι τελευταίες κινήσεις γύρω από τον ρωσικό θύλακα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως μια δευτερεύουσα εξέλιξη. Όπως ανέφερε, η Μόσχα έχει προειδοποιήσει ότι σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει «κάθε δυνατό μέσο», χωρίς να διευκρινίζει μέχρι πού θα μπορούσε να φτάσει η αντίδρασή της.

«Με τις πυρηνικές δυνάμεις καλό είναι να μην παίζουμε», ήταν η χαρακτηριστική αποστροφή του.

«Με ποιες δυνάμεις θα πολεμήσει η Ευρώπη;»

Ο αναλυτής αμφισβήτησε ευθέως τη δυνατότητα της Ευρώπης να ανταποκριθεί σε μια γενικευμένη στρατιωτική αντιπαράθεση με τη Ρωσία.

Σύμφωνα με όσα υποστήριξε, υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στη συζήτηση περί ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας και στις πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες των ευρωπαϊκών κρατών.

«Σε μια περίπτωση ολοκληρωτικού πολέμου […] πώς θα αντιδράσει η Ευρωπαϊκή Ένωση;», διερωτήθηκε, θέτοντας το ερώτημα με ποιες δυνάμεις, στρατιωτικούς σχηματισμούς, παραγωγικές δυνατότητες και υποδομές θα μπορούσε η Ευρώπη να υποστηρίξει έναν τέτοιο πόλεμο.

Κατά τον ίδιο, το κρίσιμο ζήτημα είναι να παρουσιαστεί στους ευρωπαϊκούς λαούς ποιο ακριβώς είναι το στρατηγικό σχέδιο σε περίπτωση ευθείας αντιπαράθεσης.

«Με ποια τεχνολογία, επιστήμη και πόρους θα κάνεις αυτόν τον πόλεμο όταν δεν έχεις την ετοιμότητα αυτή τη στιγμή που μιλάμε να τον διεξάγεις;», ανέφερε.

Η προειδοποίηση για την Ουκρανία

Μεγάλο μέρος της παρέμβασης αφορούσε την κατάσταση στην Ουκρανία.

Ο Παπαδάτος επικαλέστηκε αναλύσεις και πληροφορίες τρίτων πηγών, μεταξύ αυτών του Alexander Mercouris, σημειώνοντας ότι υπάρχει συζήτηση ακόμη και για ενδεχόμενη μετακίνηση της ουκρανικής κυβέρνησης προς τα δυτικά της χώρας, λόγω της έντασης των ρωσικών πληγμάτων.

Η αναφορά αυτή παρουσιάστηκε από τον ίδιο ως εκτίμηση που διακινείται σε αναλυτικούς κύκλους και όχι ως επιβεβαιωμένη εξέλιξη.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η κατάσταση στο μέτωπο έχει επιδεινωθεί για την ουκρανική πλευρά και ότι οι Ουκρανοί θα πρέπει, κατά την άποψή του, να επανεξετάσουν προηγούμενες αποφάσεις και να αναζητήσουν μέσω της αμερικανικής πλευράς μια συνολικότερη διευθέτηση.

Ο ίδιος δεν μίλησε απλώς για προσωρινή κατάπαυση του πυρός, αλλά για μια οριστική πολιτική λύση.

«Το πρόβλημα δεν είναι πλέον μόνο η Ουκρανία»

Ο Νίκος Παπαδάτος έδωσε ιδιαίτερο βάρος στην ευρύτερη σύγκρουση ανάμεσα στη Ρωσία και τη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Κατά την ανάλυσή του, το ουκρανικό ζήτημα αποτελεί πλέον τμήμα μιας μεγαλύτερης αντιπαράθεσης και γι’ αυτό η λύση δεν μπορεί να περιοριστεί αποκλειστικά στο πεδίο των μαχών.

«Θα πρέπει να βρεθεί μια μακρόπνοη ειρήνη μεταξύ του ευρωπαϊκού, του δικού μας χώρου, και της Ρωσικής Ομοσπονδίας», σημείωσε.

Ιδιαίτερα ανήσυχος εμφανίστηκε και για τις προειδοποιήσεις της Μόσχας ότι ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις που σχετίζονται με την παραγωγή όπλων για την Ουκρανία θα μπορούσαν να θεωρηθούν στρατιωτικοί στόχοι.

Κατά τον Παπαδάτο, πρόκειται για ακόμη ένα δείγμα ότι οι «κόκκινες γραμμές» μεταξύ των δύο πλευρών έχουν γίνει εξαιρετικά επικίνδυνες.

«Άλλο λένε οι πολιτικές ηγεσίες και άλλο οι στρατιωτικοί»

Ο αναλυτής αναφέρθηκε επίσης στη διαφορά που, όπως υποστήριξε, υπάρχει μεταξύ των τοποθετήσεων ευρωπαϊκών πολιτικών ηγεσιών και των προειδοποιήσεων στρατιωτικών επιτελείων.

Επικαλέστηκε δηλώσεις και τοποθετήσεις Ευρωπαίων στρατιωτικών, υποστηρίζοντας ότι εκείνοι που γνωρίζουν τι σημαίνει στην πράξη μια στρατιωτική σύγκρουση εκφράζουν διαφορετικές ανησυχίες από εκείνες που εμφανίζονται στο δημόσιο πολιτικό επίπεδο.

Το κεντρικό ερώτημα, κατά τον ίδιο, παραμένει ένα:

Είναι πράγματι η Ευρώπη στρατιωτικά, οικονομικά και κοινωνικά προετοιμασμένη για όσα συζητούν οι ηγεσίες της;

Nord Stream, ενέργεια και ευρωπαϊκή οικονομία

Ο Παπαδάτος συνέδεσε την ουκρανική σύγκρουση και με το ενεργειακό πρόβλημα της Ευρώπης, επαναφέροντας το ζήτημα της καταστροφής των Nord Stream 1 και 2.

Ζήτησε να αποσαφηνιστεί πλήρως ποιος βρισκόταν πίσω από τις επιθέσεις στους αγωγούς και συνέδεσε την εξέλιξη με την αύξηση του ενεργειακού κόστους για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Κατά την άποψή του, η Ευρώπη χρειάζεται μια διαφορετική προσέγγιση στις σχέσεις της με τη Μόσχα, με έμφαση όχι στη διαρκή κούρσα εξοπλισμών αλλά στην οικονομική συνεργασία και στη σταδιακή αποκατάσταση ενός πλαισίου αμοιβαίας ασφάλειας.

Η πρόταση για ουδέτερη Ουκρανία

Ως βάση μιας μελλοντικής συμφωνίας, ο Νίκος Παπαδάτος αναφέρθηκε σε ένα μοντέλο ουδετερότητας για την Ουκρανία, χωρίς πυρηνικά όπλα, και σε μια αρχιτεκτονική ασφαλείας όπου —όπως υποστήριξε— η ασφάλεια της μίας πλευράς δεν θα οικοδομείται εις βάρος της άλλης.

«Η ασφάλεια η δική μας δεν μπορεί να εμπεδωθεί εις βάρος της ασφάλειας της Ρωσίας και αντιστρόφως», σημείωσε.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι η Ευρώπη πρέπει να επιστρέψει στη λογική του διαλόγου, της οικονομίας και του πολιτισμού αντί μιας διαρκούς στρατιωτικής αντιπαράθεσης.

Σκληρή κριτική στις ευρωπαϊκές ηγεσίες

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν ο Παπαδάτος και απέναντι στο κλίμα που, όπως είπε, έχει δημιουργηθεί στην Ευρώπη απέναντι συνολικά στον ρωσικό πολιτισμό.

Έκανε λόγο για φαινόμενα αποκλεισμού της ρωσικής τέχνης και πολιτιστικής παραγωγής, υποστηρίζοντας ότι αυτού του είδους η αντιμετώπιση δεν μπορεί να αποτελεί ευρωπαϊκή απάντηση στη σημερινή σύγκρουση.

Παράλληλα, μίλησε για χάσμα μεταξύ σημαντικού τμήματος των ευρωπαϊκών κοινωνιών και των πολιτικών ηγεσιών τους όσον αφορά την κατεύθυνση της αντιπαράθεσης με τη Ρωσία.

Το συμπέρασμα της παρέμβασής του ήταν σαφές: κατά τον Νίκο Παπαδάτο, η σημερινή στρατηγική δεν αποδίδει ούτε στο στρατιωτικό ούτε στο πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, ενώ η περαιτέρω κλιμάκωση εμπεριέχει κινδύνους που η Ευρώπη δεν είναι επαρκώς προετοιμασμένη να αντιμετωπίσει.

Για τον ίδιο, η διέξοδος βρίσκεται στην επιστροφή στη διπλωματία και στη δημιουργία ενός νέου πλαισίου ευρωπαϊκής ασφάλειας, πριν η αντιπαράθεση περάσει σε ένα επίπεδο από το οποίο δεν θα υπάρχει εύκολη επιστροφή.