Από τους «Whiz Kids» του McNamara στους «χακί συμβούλους» του Ν. Δένδια: ένα επικίνδυνο déjà-vu

Γράφει ο Στέφανος Καραβίδας

Η ιστορία των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων στη δεκαετία του 1960 προσφέρει ένα από τα πιο διδακτικά παραδείγματα του πώς η τεχνοκρατική υπεροψία, όταν αποκόπτεται από τη στρατιωτική εμπειρία και τη θεσμική ισορροπία, μπορεί να οδηγήσει σε στρατηγική αποτυχία. Ο Robert McNamara, ο μακροβιότερος υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ (1961-1968), περιτριγυρισμένος από τους περίφημους «Whiz Kids» – νέους, λαμπρούς επιστήμονες-αναλυτές με υπόβαθρο στη στατιστική, τα οικονομικά, τη διοίκηση επιχειρήσεων, τις στρατηγικές σπουδές και άλλα “πιασάρικα” πεδία – πίστεψε ότι ο πόλεμος, η άμυνα και η αποτροπή μπορούν να μετρηθούν, να μοντελοποιηθούν και να διοικηθούν όπως μια εταιρεία.

Το πρόβλημα δεν ήταν η τεχνοκρατική υπερεπάρκειά τους, αλλά η έλλειψη ενσυναίσθησης και επαφής με το πεδίο και την εκτός γραφείου πραγματικότητα, που τους έφερε σε σύγκρουση με τα αμερικανικά επιτελεία. Οι στρατιωτικοί προειδοποιούσαν ότι οι αριθμοί δεν αντικαθιστούν την εμπειρία πεδίου, ότι οι δείκτες απόδοσης δεν ισοδυναμούν με νίκη και ότι η πολιτική καθοδήγηση χωρίς κατανόηση της στρατιωτικής πραγματικότητας παράγει ψευδαισθήσεις ελέγχου. Το αποτέλεσμα στο Βιετνάμ είναι γνωστό: στρατηγικό αδιέξοδο, θεσμική αποδόμηση εμπιστοσύνης και βαθύ τραύμα στις πολιτικο-στρατιωτικές σχέσεις των ΗΠΑ. Αυτή η ιστορική εμπειρία με διαφορετικά συμφραζόμενα, αλλά παρόμοιες λογικές, παρατηρείται σήμερα στο ΥΠΕΘΑ, (και) μέσω του πολυνομοσχεδίου για τις Ένοπλες Δυνάμεις που φέρει την υπογραφή του Νίκου Δένδια.

Το πολυνομοσχέδιο ως τεχνοκρατικό κατασκεύασμα

Το πρόβλημα του πολυνομοσχεδίου δεν είναι μία ή περισσότερες μεμονωμένες διατάξεις, αλλά η φιλοσοφία του. Παρουσιάζεται ως «εκσυγχρονισμός», «εξορθολογισμός» και «ευθυγράμμιση με βέλτιστες διεθνείς πρακτικές», όμως πίσω από αυτή τη γλώσσα, διακρίνεται μια τεχνοκρατική προσέγγιση της άμυνας, όπου οι Ένοπλες Δυνάμεις αντιμετωπίζονται πρωτίστως ως οργανισμός κόστους και όχι ως θεσμός εθνικής αποτροπής.

Όπως και στην περίπτωση McNamara, η πολιτική ηγεσία φαίνεται να αντλεί κύρια επιρροή από συμβούλους με διοικητικό, νομικό ή οικονομικό προσανατολισμό και λιγότερο από στρατιωτικούς με επιχειρησιακή οπτική και γνώση της ελληνικής στρατηγικής ιδιαιτερότητας. Το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη συμβούλων – είναι απαραίτητοι – αλλά το ποιοι έχουν τον τελικό λόγο και ποια αντίληψη για τον πόλεμο και την αποτροπή κυριαρχεί.

Υποβάθμιση της στρατιωτικής κρίσης

Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία του πολυνομοσχεδίου είναι η συστηματική μετατόπιση βάρους από τη στρατιωτική κρίση και εμπειρία προς τη διοικητική εποπτεία. Ρυθμίσεις που αφορούν δομές διοίκησης, αξιολόγηση, σταδιοδρομία, εξέλιξη και οργανωτική αρχιτεκτονική, παρουσιάζονται ως ουδέτερες και καινοτόμες, αλλά στην πράξη αναδιανέμουν εξουσία και πάσχουν από κλαδισμό και μάλιστα “χακί”.

Όταν η πολιτική ηγεσία και ο στενός κύκλος συμβούλων της, αποκτούν αυξημένο έλεγχο σε ζητήματα που παραδοσιακά ανήκουν στην επαγγελματική στρατιωτική σφαίρα, τότε αποδυναμώνεται το δόγμα της αποστολής (mission command) και ενισχύεται η λογική της συμμόρφωσης. Αυτό δεν παράγει ευέλικτες, μαχητικές Ένοπλες Δυνάμεις. Παράγει φοβικές, άβουλες και απαξιωμένες στη συνείδηση του Προσωπικού στρατιωτικές ηγεσίες, όπως και μοιραία, φοβικά επιτελεία, προσανατολισμένα στην εσωτερική ισορροπία και όχι στην επιχειρησιακή αριστεία, ωθώντας μεμονωμένα τα στελέχη στον προσωπικό καιροσκοπισμό.

Αγνόηση της ελληνικής στρατηγικής πραγματικότητας

Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ του 1960, η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια στρατηγικών πειραματισμών. Αντιμετωπίζει συγκεκριμένη, μόνιμη και αναθεωρητική απειλή, με γεωγραφική εγγύτητα και καθημερινή στρατιωτική τριβή. Σε αυτό το περιβάλλον, η αποτροπή δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά καθημερινή πράξη ισχύος, ετοιμότητας και αξιοπιστίας.

Το πολυνομοσχέδιο, ωστόσο, φαίνεται να αντιμετωπίζει τις ΕΔ ως δομή που πρέπει να «εξυγιανθεί» εσωτερικά, χωρίς να απαντά πειστικά στο ερώτημα:
Πώς ενισχύεται η αποτρεπτική ισχύς αύριο το πρωί;

Οι οργανωτικές αλλαγές δεν συνδέονται σαφώς με επιχειρησιακά αποτελέσματα. Η μέριμνα για το προσωπικό προβάλλεται ρητορικά, αλλά συνοδεύεται από ρυθμίσεις που αυξάνουν την ανασφάλεια και μειώνουν την προβλεψιμότητα της σταδιοδρομίας. Όπως και στο παράδειγμα του McNamara, η μέτρηση αντικαθιστά την κατανόηση.

Οι σύμβουλοι και το φιλτράρισμα της πληροφορίας

Η κεντρική ομοιότητα με την εποχή των «Whiz Kids» δεν είναι οι αριθμοί, αλλά το φιλτράρισμα της πληροφορίας. Όταν η πολιτική ηγεσία ακούει πρωτίστως συμβούλους που προωθούν μια προϋπάρχουσα αντίληψη «εκσυγχρονισμού», τότε η  εύλογη και τεχνοκρατικά διατυπωμένη διαφωνία, εκλαμβάνεται ως συντεχνιακή αντίσταση και όχι ως επαγγελματική προειδοποίηση.

Αυτό όμως μοιραία οδηγεί σε στρατηγική τύφλωση:

• Οι επιτελείς εκφράζονται λιγότερο ελεύθερα.

• Οι εναλλακτικές και πιθανόν ρεαλιστικότερες λύσεις απαξιώνονται.

• Οι αποφάσεις ακολουθούν (μίκρο)πολιτικές σκοπιμότητες, όχι τη στρατιωτική λογική.

Ακριβώς αυτό, ήταν το μοιραίο λάθος του McNamara.

Συμπέρασμα: ο κίνδυνος δεν είναι η πρόθεση, αλλά η λογική

Το πολυνομοσχέδιο Δένδια δεν είναι επικίνδυνο επειδή επιδιώκει αλλαγές. Είναι επικίνδυνο επειδή ενσωματώνει μια λογική διοίκησης των Ενόπλων Δυνάμεων που ιστορικά έχει αποτύχει: την ιδέα ότι η άμυνα μπορεί να «βελτιστοποιηθεί» χωρίς βαθιά ενσωμάτωση της στρατιωτικής εμπειρίας, στον πυρήνα της λήψης αποφάσεων.

Ακόμα χειρότερα, οι «αλλαγές» προδίδουν έναν «χακί» κλαδισμό, που στο πλαίσιο μιας αυτιστικής οπτικής περί «αρχαιότητας των Κλάδων», αντιλαμβάνεται ΠΝ και ΠΑ ως «υποστηρικτικούς Κλάδους», οι οποίοι απλά οφείλουν να ακολουθούν. Στο πλαίσιο μίας απροσδιόριστης «διακλαδικότητας», γίνεται επέμβαση στη λειτουργία τους, στη βάση «συμπερασμάτων» που αφορούν αποκλειστικά τον ΕΣ!

Η «υπερτροφία» της πυραμίδας και το «ταμπού» της επέκτασης της Θητείας

Τα παραδείγματα τόσο του ΥΕΘΑ όσο και του «πρόθυμου» ΑΓΕΕΘΑ, εστιάζουν κλαδικά σε «Μονάδες, Τάγματα και Λόχους» του ΕΣ, όπου υπάρχει «συσσώρευση χαμηλόβαθμων αξιωματικών». Αν και η «υπερτροφία» της πυραμίδας σε μεσαίους βαθμούς έχει αποδομηθεί τεχνοκρατικά και με στοιχεία από τις Ενώσεις αποστράτων, δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι ο ΕΣ βασίζει την πολεμική του λειτουργία με μεγάλο αριθμό επιστράτων για τους οποίους θα απαιτηθούν χαμηλόβαθμοι Αξιωματικοί. ΥΕΘΑ και ΑΓΕΕΘΑ αμφότεροι ωστόσο, αποφεύγουν να προσδιορίζουν τη ρίζα του προβλήματος, που έχει να κάνει με τη μειωμένη θητεία και το πάγωμα προσλήψεων ΕΠΟΠ την προηγούμενη δεκαετία, με τους υπηρετούντες, να “ωριμάζουν” βαθμολογικά. Εάν οι εισερχόμενες στις ΕΔ κλάσεις κληρωτών απέδιδαν τα απαιτούμενα, η «πληθώρα» στους μεσαίους βαθμούς δεν θα ήταν θέμα συζήτησης! Όμως το θέμα της Θητείας αποτελεί ακόμη «ταμπού», ενώ αναζητείται το «φινλανδικό μοντέλο», το οποίο τόσο διαφημίστηκε πρόσφατα. Ίσως να το συμπαρέσυραν στη δίνη τους οι φρεγάτες Constellation…

Χακί» κλαδισμός

Έτι περαιτέρω, ο ΑΓΕΕΘΑ σε μία κακή τεχνικά ομιλία, στη συζήτηση του πολυνομοσχεδίου, αναρωτήθηκε «Εάν για τη λειτουργία ενός όπλου, υπάρχουν 5 αξιωματικοί αντί ενός με τους υπόλοιπους να είναι υπαξιωματικοί, ποιος θα διοικεί ποιον»; Του υπενθυμίζεται ότι η Αρχαιότητα είναι Βαθμός και έτσι λειτουργούν οι Πολεμικές Μοίρες της ΠΑ, όπου όλα τα στελέχη είναι Αξιωματικοί. Έτσι, σε μία τετράδα αεροσκαφών που αποτελεί τη βασική μονάδα μάχης, οι Ιπτάμενοι μπορούν να είναι όλοι Σμηναγοί, ακόμη και συμμαθητές. Εκτός και εάν η αντίληψη περί Πειθαρχίας είναι διαφορετική ανά Κλάδο.

Ανέφερε επίσης ως «παραφαινόμενο», να επιλέγουν υποψήφιοι με υψηλές βαθμολογίες Σχολές Υπαξιωματικών αντί των ΑΣΕΙ. Αυτή η ελιτίστικη και απαξιωτική συνάμα οπτική, αγνοεί ότι το να αποκτήσει κάποιος τεχνικές γνώσεις και να σταδιοδρομήσει ως τεχνικός κορυφαίων τεχνολογικά οπλικών συστημάτων, όπως αυτά που διαθέτουν ΠΑ και ΠΝ, αποτελεί υψηλού επιπέδου επιλογή σταδιοδρομίας και όχι αποφυγή ευθύνης!

Και ερχόμαστε στην ουσία του προβλήματος των «χακί» αλλαγών. Οι εξ Υπαξιωματικών τεχνικοί της ΠΑ και του ΠΝ, οι οποίοι είναι περιζήτητοι στον ιδιωτικό τομέα, αναλαμβάνουν στις επιστασίες τους καθήκοντα και ευθύνες Αξιωματικών και στερείται λογικής να καταδικάζονται σε όλον τον υπηρεσιακό τους βίο, ως φέροντες γαλόνια, αντί διακριτικών, που ανταποκρίνονται στα υψηλά τους καθήκοντα. Επίσης, καθότι οι Μηχανικοί προέλευσης ΑΣΕΙ είναι αναλογικά λίγοι, η συντριπτική πλειοψηφία της τεχνικής υποστήριξης σε ΠΑ και ΠΝ αποτελείται από στελέχη εξ Υπαξιωματικών. Στα περισσότερα μάλιστα Σμήνη και αντίστοιχες επιστασίες του ΠΝ δεν υπάρχουν καν στελέχη από ΑΣΕΙ. Εφόσον «5 αξιωματικοί δεν μπορούν να γνωρίζουν ποιος θα διατάζει ποιον», στην ίδια λογική το αντίστοιχο θα ίσχυε και για 5 Υπαξιωματικούς. Απλοϊκή σαφώς δικαιολογία για αδικαιολόγητες και ασυλλόγιστες αλλαγές.

Ελιτισμός εκτός κοινωνικής πραγματικότητας

Όλα αυτά προδίδουν έναν ελιτισμό που παραπέμπει σε φεουδαλικές νοοτροπίες «ευγενών» και «πληβείων» οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στη σημερινή κοινωνική πραγματικότητα. Οι εξ Υπαξιωματικών Συνάδελφοι δεν αποτελούν απλά τη «ραχοκοκαλιά του Στρατεύματος». Αποτελούν κόσμημα και περιουσία των ΕΔ, όντας στελέχη με Φρόνημα, Ηθικό, Επαγγελματισμό, Φιλοπατρία όμοια με των εξ ΑΣΕΙ Συναδέλφων τους.

Οι «προπάτορές» τους Υπαξιωματικοί, στις δεκαετίες 50’, 60’, 70’, 80’ σε πολύ πιο δυστοπική κοινωνική πραγματικότητα, εισήλθαν στις ΕΔ χωρίς πρότερες δεξιότητες και υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Παρόλα αυτά ανταπεξήλθαν, απέδωσαν, αξιοποίησαν τις ευκαιρίες και την εμπιστοσύνη των ΕΔ, εξελίχθηκαν, προόδευσαν αυτοί και οι οικογένειές τους στο πλαίσιο της κοινωνικής κινητικότητας, ενώ τους απονεμήθηκαν βαθμοί ανώτερων Αξιωματικών. Είναι λοιπόν οξύμωρο, οι σημερινοί νέοι εξ Υπαξιωματικών Συνάδελφοι, με πολύ περισσότερες δεξιότητες και απείρως υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, να στερούνται κινήτρου, εξέλιξης και προοπτικής.

Παρότι οι οικονομικές εξαγγελίες και υποσχέσεις έχουν επίσης αποδομηθεί (δανεισμός από το μέλλον που θα στερηθούν), ο πυρήνας της αντίδρασης δεν είναι οικονομικός, αλλά βαθιά ΑΞΙΑΚΟΣ. Οι εν ενεργεία και εν αποστρατεία Στρατιωτικοί αποτελούν ένα σώμα. Οι εν αποστρατεία μάλιστα που μέσω όλων των Ενώσεων και των Φορέων τους, πρωτοστατούν υπέρ ης απόσυρσης του νομοσχεδίου, δεν έχουν να χάσουν «προνόμια και κεκτημένα», όπως στο πλαίσιο του κοινωνικού αυτοματισμού κατηγορούνται από «έμμισθους της επικοινωνίας», οι εν ενεργεία συνάδελφοί τους. Ανησυχούν ως Πολίτες-Οπλίτες πλέον, για τις επιπτώσεις των κυοφορούμενων αλλαγών στη λειτουργία των ΕΔ.

Εμμονές και Ενσυναίσθηση

Εναντίον του πολυνομοσχεδίου έχουν τοποθετηθεί πρώην Υπουργοί , ΑΓΕΕΘΑ, Αρχηγοί Γενικών Επιτελείων, πλην Αεροπόρων, δεκάδες ανώτατοι και ανώτεροι ε.α Αξιωματικοί και το σύνολο των Ενώσεων και Φορέων ε.ε και ε.α Στρατιωτικών. Όταν όλοι οι παραπάνω τεχνοκράτες της Άμυνας, κατά μόνας ή συλλογικά ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΟΥΝ, το ΥΠΕΘΑ δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένο στη σπειροειδή βύθιση που το έχουν παρασύρει οι δικοί του «Whiz Kids». Σε σχέση με τη λειτουργία του ΥΠΕΘΑ, απαιτείται ισορροπία πολιτικού ελέγχου και στρατιωτικής αυτονομίας, εμπιστοσύνη στα Επιτελεία, μεταρρυθμίσεις που ξεκινούν από την αποστολή – όχι από το οργανόγραμμα, επαφή με την πραγματικότητα και το Προσωπικό και κυρίως ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ! Η ελληνική στρατηγική πραγματικότητα απαιτεί μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν τη μαχητική ικανότητα και όχι απλώς τη διοικητική τάξη. Η απουσία σαφούς σύνδεσης μεταξύ οργανωτικών αλλαγών και επιχειρησιακών αποτελεσμάτων αποτελεί σοβαρό θεσμικό έλλειμμα. Καταληκτικά, το πολυνομοσχέδιο ξυπνά ταξικά ζητήματα που ήταν εν υπνώσει και αποξενώνουν Συναδέλφους διαφορετικών προελεύσεων, ενώ εγείρει κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τις πολιτικο-στρατιωτικές σχέσεις και τη στρατηγική κουλτούρα, τα οποία χρήζουν επανεξέτασης, πριν παγιωθούν μη αναστρέψιμες δομικές αδυναμίες.

Όσο η Τουρκία παραμένει κόμβος, το ρολόι της Πιονγκγιάνγκ επιταχύνεται — κάθε «τικ» χρόνος που η Βόρεια Κορέα δεν κέρδισε, αλλά χρόνος που άλλοι επέλεξαν να της δώσουν.

Γράφει ο Σάι Γκαλ, EurAsian Times

Η Βόρεια Κορέα εκτόξευσε έναν υπερηχητικό πύραυλο για την ενίσχυση του πυρηνικού της οπλοστασίου, με τον Κιμ Γιονγκ Ουν να επιβλέπει τη δοκιμή του «υπερσύγχρονου» όπλου.

Το Κεντρικό Πρακτορείο Ειδήσεων της Κορέας παρέθεσε δηλώσεις του Κιμ ότι η δοκιμή απέδειξε «την ετοιμότητα των πυρηνικών δυνάμεων της ΛΔΚ». «Σημαντικά επιτεύγματα έχουν σημειωθεί πρόσφατα στη μετατροπή των πυρηνικών μας δυνάμεων σε πρακτική βάση και στην προετοιμασία τους για έναν πραγματικό πόλεμο», δήλωσε.

Πώς, όμως, καταφέρνει η Βόρεια Κορέα αυτές τις υψηλής τεχνολογίας δοκιμές, παρά τις πιο αυστηρές κυρώσεις;

Η Βόρεια Κορέα δεν επιβιώνει των κυρώσεων μέσω ανυπακοής, αλλά ενσωματώνοντας τον εαυτό της σε συστήματα όπου υπάρχουν κανόνες και δυνατότητες, και όπου η επιβολή τους παρακρατείται επιλεκτικά.

Η Τουρκία είναι ένα από αυτά τα συστήματα.

Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι οι σχέσεις της με την Πιονγκγιάνγκ είναι περιορισμένες και σύμφωνες με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Στην πράξη, όμως, αυτή η στάση λειτουργεί ως ασπίδα και όχι ως αυτοσυγκράτηση, επιτρέποντας σε δραστηριότητες που συνδέονται με τη ΛΔΚ να φιλοξενούνται, να διακινούνται, να αδειοδοτούνται και να αγνοούνται χωρίς ρητές πολιτικές αποφάσεις ή συμφωνίες. Στην επιβολή των κυρώσεων, η τριβή είναι πολιτική.

Το δημόσιο αρχείο είναι σαφές. Στις 4 Οκτωβρίου 2018, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις σε εταιρεία με έδρα την Τουρκία για απόπειρα εμπορίας όπλων και ειδών πολυτελείας με τη Βόρεια Κορέα, μαζί με Τούρκους διευθυντές και έναν διπλωμάτη της ΛΔΚ που φιλοξενήθηκε στην Τουρκία για να διαπραγματευτεί τις συμφωνίες.

Τα όπλα και τα είδη πολυτελείας βρίσκονται στον πυρήνα του καθεστώτος κυρώσεων. Σε ένα κράτος με κεντρικοποιημένο σύστημα ελέγχου εξαγωγών και μηχανισμό «γενικής ρήτρας», τέτοιες διαπραγματεύσεις δεν μπορούν να περάσουν απαρατήρητες. Στην επιβολή κυρώσεων, η τριβή είναι πολιτική.

Αυτό δεν ήταν μεμονωμένο. Το 2013, οι τουρκικές αρχές κατέσχεσαν φορτίο όπλων και αντιαερίων μασκών βορειοκορεατικής προέλευσης που διέσχιζε τα Δαρδανέλλια, κατόπιν αμερικανικών πληροφοριών.

Μια δεκαετία αργότερα, καταθέσεις ενώπιον δικαστηρίου στην Άγκυρα έδειξαν πώς ένας υποστράτηγος της ΛΔΚ, υπεύθυνος για την ανάπτυξη πυραύλων, εισήλθε στην Τουρκία με ειδική άδεια για συναντήσεις σχετικά με την προμήθεια όπλων και τη μεταφορά τεχνολογίας. Αυτά τα επεισόδια δείχνουν συνέχεια.

Η συνέχεια αυτή περιλαμβάνει και εμπλοκή ανώτατων στρατιωτικών. Σε ένορκη κατάθεση ενώπιον δικαστηρίου της Άγκυρας το 2023, Τούρκος μεσάζων όπλων περιέγραψε πώς διευκόλυνε την είσοδο Βορειοκορεάτη υποστράτηγου, υπεύθυνου για το πυραυλικό πρόγραμμα της ΛΔΚ.

Σύμφωνα με την κατάθεση, η επίσκεψη εγκρίθηκε σε ανώτατο επίπεδο, διευκολύνθηκε μέσω ειδικής άδειας και ειδικής βίζας που εκδόθηκε από την τουρκική πρεσβεία στο Πεκίνο και περιλάμβανε συναντήσεις για την προμήθεια όπλων και τη μεταφορά τεχνολογίας. Δεν επρόκειτο για εμπορική ή διπλωματική ρουτίνα. Ήταν ελεγχόμενη πρόσβαση σε ένα στρατιωτικό πρόγραμμα υπό κυρώσεις, στο ακριβές επίπεδο που οι κυρώσεις έχουν σχεδιαστεί να αποτρέπουν.

Η Άγκυρα απαντά με διαδικασίες. Το 2018, η Τουρκία αναθεώρησε το σχέδιο εφαρμογής των κυρώσεων κατά της Βόρειας Κορέας, αυστηροποιώντας περιορισμούς στο εμπόριο, τους ελέγχους, την τραπεζική παρουσία και την εργασία, ώστε να ευθυγραμμιστεί με τα ψηφίσματα του ΟΗΕ.

Η συμμόρφωση επικαιροποιήθηκε στα χαρτιά. Οι κυρώσεις αποτυγχάνουν όταν η επιβολή τους ρυθμίζεται. Όταν υπάρχει καθεστώς γενικής ρήτρας αλλά δεν εφαρμόζεται αυστηρά σε δίκτυα που συνδέονται με τη ΛΔΚ, το αποτέλεσμα είναι η διατήρηση ενός πλαισίου κινήτρων.

Τα καθεστώτα γενικής ρήτρας υπάρχουν για δρώντες όπως η Βόρεια Κορέα. Νόμοι εξαγωγών που έχουν σχεδιαστεί για να εντοπίζουν χρήστες υψηλού κινδύνου, σε συνδυασμό με επαναλαμβανόμενη δραστηριότητα συνδεδεμένη με τη ΛΔΚ σε εθνικό έδαφος και την απουσία διαρκών κατασταλτικών μέτρων, υποδηλώνουν πρόσβαση που διευκολύνεται από πολιτική. Προειδοποιήσεις χωρίς ενίσχυση της επιβολής ισοδυναμούν με έγκριση ανοχής. Η σιωπή λειτουργεί ως εξουσιοδότηση.

Η έκθεση χωρίς συνέπειες δεν είναι αμέλεια, είναι μήνυμα. Σε κατασχέσεις, χαρακτηρισμούς κυρώσεων, εκθέσεις του ΟΗΕ και δικαστικές καταθέσεις, το αρχείο δείχνει επαναλαμβανόμενη δραστηριότητα συνδεδεμένη με τη ΛΔΚ που διασταυρώνεται με τουρκικό έδαφος χωρίς ορατές διώξεις, διάλυση δικτύων ή αναπροσαρμογή της επιβολής. Στους όρους των κυρώσεων, η μη επιβολή μετά την έκθεση συνιστά εν γνώσει ανοχή.

Ο μηχανισμός είναι τυπικός. Οι μεσάζοντες κανονίζουν έγγραφα, χρηματοδότηση και διαδρομές. Η μεταφόρτωση μέσω τουρκικών λιμανιών, στενών, ελεύθερων ζωνών και τελωνειακών αποθηκών συγκαλύπτει την προέλευση και τον προορισμό, επιτρέποντας «καθαρισμό» των εγγράφων.

Διττής χρήσης είδη, όπως εργαλειομηχανές, ηλεκτρονικά και χημικά, μετακινούνται με πολιτικό κάλυμμα και μετατρέπονται σε στρατιωτικούς πολλαπλασιαστές ισχύος όταν ενσωματώνονται στα συστήματα της ΛΔΚ. Αυτό απαιτεί ένα κράτος που αντιμετωπίζει την έκθεση της ΛΔΚ ως ζήτημα διαχείρισης συμμόρφωσης και όχι ως στρατηγική απειλή.

Αυτή η αρχιτεκτονική επιτρέπει την πληρωμή. Το ξέπλυμα χρήματος μέσω εμπορίου, η χειραγώγηση τιμολογίων και οι πολυεπίπεδοι μεσάζοντες είναι καθιερωμένα χαρακτηριστικά της αποφυγής κυρώσεων, και η Τουρκία έχει ταυτοποιηθεί ως δικαιοδοσία όπου τέτοιες πρακτικές επιμένουν. Η ανοχή στη διακίνηση εμπορίου συνδεδεμένου με τη ΛΔΚ χωρίς χρηματοοικονομική διακοπή μετατοπίζει το ζήτημα από την εφοδιαστική στη χρηματοδότηση. Αυτή η μετατόπιση συνιστά εν γνώσει διευκόλυνση.

Οι κυρώσεις δημιουργούν ρίσκο. Tο ρίσκο δημιουργεί ασφάλιστρα, τα ασφάλιστρα προσελκύουν μεσάζοντες. Η διακριτική ευχέρεια στην επιβολή γίνεται μοχλός πίεσης σε φακέλους άσχετους με τη Βόρεια Κορέα, από τη Συρία και τη Λιβύη έως τις σχέσεις με Ουάσιγκτον, Βρυξέλλες, Μόσχα και Πεκίνο.

Όταν ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ γνωρίζει ότι τα λιμάνια, οι ελεύθερες ζώνες και τα γραφεία αδειοδότησής του έχουν διευκολύνει δραστηριότητα συνδεδεμένη με τη ΛΔΚ και αποφεύγει την αναπροσαρμογή, η έκθεση μετατρέπεται σε πολιτική.

Για τα κράτη πρώτης γραμμής, αυτό συμπιέζει τον χρόνο μέχρι την επιχειρησιακή ικανότητα της ΛΔΚ. Τα οπλικά προγράμματα της Βόρειας Κορέας εξελίσσονται με ρολόι που ορίζεται από κύκλους προμηθειών, ρυθμούς παραγωγής και ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής.

Κάθε έτος κατά το οποίο δίκτυα της ΛΔΚ διακινούν αγαθά, εξαρτήματα ή κεφάλαια μέσω της Τουρκίας με ελάχιστη τριβή είναι ένα έτος κατά το οποίο ο επόμενος πύραυλος, εκτοξευτής ή πυρομαχικό φτάνει νωρίτερα σε επιχειρησιακή ωριμότητα. Οι επιτρεπτικοί κόμβοι εξαγωγών είναι μέρος του συστήματος καθοδήγησης πυραύλων που στοχεύουν πρωτεύουσες. Η Τουρκία είναι ένας από αυτούς τους κόμβους.

Η επείγουσα φύση είναι παρούσα. Στις αρχές Ιανουαρίου 2026, η Βόρεια Κορέα εκτόξευσε βαλλιστικούς πυραύλους στη θάλασσα μεταξύ της Κορεατικής Χερσονήσου και της Ιαπωνίας, προκαλώντας καταδίκες.

Λίγες ημέρες νωρίτερα, πρόσθετες εκτοξεύσεις συγχρονίστηκαν με διπλωματικές στιγμές. Στα τέλη Δεκεμβρίου 2025, η Βόρεια Κορέα ανακοίνωσε επιτυχείς δοκιμές στρατηγικών πυραύλων κρουζ μεγάλου βεληνεκούς, παρουσιάζοντάς τες ως επιδείξεις πυρηνικής αποτροπής. Ο χρόνος μετρά.

Πρόκειται για πρόβλημα επιβολής στον Ινδο-Ειρηνικό. Η προκεχωρημένη στάση των ΗΠΑ, οι υπολογισμοί AUKUS της Αυστραλίας, η αξιολόγηση της Ταϊβάν για τη βιωσιμότητα των κυρώσεων και τα συμφέροντα της ναυτικής Νοτιοανατολικής Ασίας προϋποθέτουν ότι το ρολόι προμηθειών της Βόρειας Κορέας επιβραδύνεται, όχι ότι επιταχύνεται. Όταν ένα στρατιωτικό πρόγραμμα υπό κυρώσεις αγοράζει χρόνο μέσω κόμβων χαμηλής τριβής, η απομακρυσμένη επιτρεπτικότητα γίνεται τοπικός κίνδυνος.

Η Τουρκία πρέπει να αξιολογηθεί μαζί με άλλους κόμβους υψηλού κινδύνου για αποφυγή κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων των διαδρομών διέλευσης της Κεντρικής Ασίας και των δικτύων που συνδέονται με τη Ρωσία. Στο ρωσικό θέατρο, οι τουρκικές εξαγωγές ευαίσθητων και διττής χρήσης αγαθών προς κράτη της Κεντρικής Ασίας αυξήθηκαν καθώς οι άμεσες εξαγωγές προς τη Ρωσία μειώθηκαν — ένα μοτίβο επαναδρομολόγησης.

Σε αντίθεση με τη Ρωσία, η Τουρκία επιτελεί αυτόν τον ρόλο εντός του ΝΑΤΟ, παρέχοντας στα δίκτυα της ΛΔΚ πολιτική ασυλία που κανένα κράτος υπό κυρώσεις δεν μπορεί να αναπαράγει. Η συμπεριφορά επιβολής καθορίζει τον κίνδυνο.

Ο χρονισμός αυξάνει τον κίνδυνο. Το 2024, η Ρωσία μπλόκαρε την ανανέωση της Ομάδας Εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ για τη Βόρεια Κορέα, αφαιρώντας τον κύριο μηχανισμό αποκάλυψης της αποφυγής κυρώσεων. Οι αποσπασματικές αντικαταστάσεις δεν μπορούν να αντισταθμίσουν.

Καθώς η επιτήρηση αποδυναμώνεται, τα δίκτυα αποφυγής προσαρμόζονται ταχύτερα. Σε αυτό το περιβάλλον, οι επιτρεπτικοί κόμβοι αποκτούν αξία. Η βιομηχανική ικανότητα, η εφοδιαστική εμβέλεια, το χρηματοπιστωτικό βάθος και η πολιτική ασυλία της Τουρκίας την καθιστούν κόμβο που τα δίκτυα της ΛΔΚ αναζητούν όσο αυξάνεται η πίεση αλλού. Ένα καθεστώς κυρώσεων που ανέχεται ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ ως κόμβο χαμηλής τριβής έχει αποδεχθεί την αποτυχία στο κέντρο της επιβολής.

Η δυτική απροθυμία να αντιμετωπίσει αυτό το ζήτημα είναι πολιτική. Η έκθεση ενός αντιπάλου είναι εύκολη. H η αντιμετώπιση της διευκολυντικής συμπεριφοράς ενός συμμάχου του ΝΑΤΟ δεν είναι. Η σημαία του ΝΑΤΟ δεν μετατρέπει έναν διάδρομο αποφυγής κυρώσεων σε σύμμαχο· τον καθιστά υποχρέωση. Το διεθνές δίκαιο είναι σαφές.

Οι κυρώσεις του ΟΗΕ κατά της Βόρειας Κορέας είναι δεσμευτικές, και τα όπλα και τα είδη πολυτελείας αποτελούν βασικές απαγορεύσεις. Όταν ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ γίνεται τόπος και διάδρομος για τέτοιο εμπόριο, το ζήτημα είναι επιχειρησιακή αποτυχία με άμεσες περιφερειακές συνέπειες. Στην επιβολή κυρώσεων δεν υπάρχουν «περιορισμένες σχέσεις», μόνο περιβάλλοντα χαμηλής και υψηλής τριβής.

Η Τουρκία έχει επιλέξει το πρώτο. Αυτή η επιλογή απαιτεί δράση: διώξεις, έρευνες μεσαζόντων, πλήρη χρήση των μηχανισμών γενικής ρήτρας και συνεργασία με όσους πλήττονται από την κλιμάκωση της ΛΔΚ.

Για τον Ινδο-Ειρηνικό, το αποτέλεσμα είναι απτό. Οι πύραυλοι της Βόρειας Κορέας κατασκευάζονται από εγκρίσεις, διαδρομές και άδειες πέρα από τη Χερσόνησο. Όσο η Τουρκία παραμένει επιτρεπτικός κόμβος, το ρολόι της Πιονγκγιάνγκ επιταχύνεται — κάθε «τικ» χρόνος που η Βόρεια Κορέα δεν κέρδισε, αλλά χρόνος που άλλοι επέλεξαν να της δώσουν.