Η Κυπριακή Δημοκρατία, ένα κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν διαθέτει ουσιαστικό εγχώριο τομέα αυτοκινητοβιομηχανίας, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια κρίσιμη χρονική περίοδο έξι μηνών. Μέσα σε αυτό το διάστημα, καλείται να διαπραγματευτεί και να επιτύχει μια συμφωνία η οποία θα έχει ως πρωταρχικό στόχο τη διάσωση ενός από τους μεγαλύτερους και σημαντικότερους βιομηχανικούς κλάδους της Ευρώπης, χωρίς ωστόσο να υπονομευθούν οι φιλόδοξοι κλιματικοί στόχοι που έχουν τεθεί, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει σε ανάλυσή του το ειδησεογραφικό πρακτορείο Politico. Το κλειδί για την επιτυχία αυτού του εγχειρήματος, προσθέτει το Politico, θα εντοπιστεί στον τρόπο διαχείρισης της λεπτής ισορροπίας ανάμεσα στα συμφέροντα της αυτοκινητοβιομηχανίας και τις επιταγές για την προστασία του κλίματος.

Η επερχόμενη σύγκρουση διαφαίνεται ιδιαίτερα έντονη, ειδικά μετά την προγραμματισμένη παρουσίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 16 Δεκεμβρίου. Στο επίκεντρο βρίσκεται η συζήτηση για την ανατροπή του πλαισίου του 2035, καθώς και η αποκάλυψη ενός νέου κανονισμού που στοχεύει στον καθορισμό συγκεκριμένων εθνικών στόχων για τους εταιρικούς στόλους μηδενικών εκπομπών – δηλαδή για τα οχήματα που ανήκουν ή μισθώνονται από επιχειρήσεις για επαγγελματική χρήση.

Αναφορικά με την αρχική πρόταση, παρατηρείται ήδη μια διχογνωμία. Από τη μία πλευρά, η Γερμανία και το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα κάνουν λόγο για μια πολιτική νίκη, ενώ από την άλλη, διάφορες ομάδες εκφράζουν την ανησυχία ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη ανοίγει ακόμη περισσότερο τον δρόμο για την οικονομική διείσδυση της Κίνας στην ευρωπαϊκή αγορά.

Ο Επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, δηλώνει κατηγορηματικά ότι η Κομισιόν είναι βέβαιη πως η πρόταση για το 2035 θα παραμείνει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων μεταξύ των θεσμικών οργάνων. Τον κρίσιμο ρόλο του συντονισμού και της διαχείρισης των εθνικών κυβερνήσεων σε αυτές τις περίπλοκες συνομιλίες θα αναλάβει η Κύπρος, όταν την 1η Ιανουαρίου αναλάβει επισήμως την εξάμηνη εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.

Με το Βερολίνο να υπόσχεται ότι θα ασκήσει πιέσεις για περαιτέρω αποδυνάμωση των μέτρων και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ξεκαθαρίζει πως η συνέχιση των πωλήσεων οχημάτων με αποκλειστικά κινητήρες εσωτερικής καύσης μετά το 2035 δεν αποτελεί επιλογή, το εγχείρημα προμηνύεται ότι μόνο εύκολο δεν θα είναι.

Από την πλευρά της Λευκωσίας, η πρόθεση είναι να λειτουργήσει η χώρα ως ένας έντιμος διαμεσολαβητής. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε εκπρόσωπος, «Η κυπριακή προεδρία στοχεύει στην επίτευξη ενός κειμένου πίσω από το οποίο θα μπορέσουν να συνταχθούν όσο το δυνατόν περισσότερα κράτη-μέλη».

Το ενδεχόμενο μιας σφοδρής διαμάχης είναι τεράστιο, κυρίως επειδή τα διακυβεύματα για την ευρωπαϊκή οικονομία και το περιβάλλον είναι πολύ μεγάλα.

Ο τομέας της αυτοκινητοβιομηχανίας, που αντιπροσωπεύει το 9% του ΑΕΠ της ΕΕ, αποτελεί έναν κρίσιμο οικονομικό πυλώνα για την Ένωση. Ωστόσο, ο κλάδος αντιμετωπίζει πολλαπλές και σοβαρές δυσκολίες: Τον εμπορικό πόλεμο που έχουν κηρύξει οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, τη στασιμότητα που παρατηρείται στις πωλήσεις εντός της Ευρώπης, καθώς και τον σκληρό και αυξανόμενο ανταγωνισμό από τις κινεζικές ανταγωνίστριες εταιρείες.

Ένα κύμα απολύσεων και έντονων πιέσεων μέσω μηχανισμών λόμπινγκ έχει ασκήσει σημαντική πίεση στην Κομισιόν ώστε να δείξει επιείκεια αναφορικά με τους φετινούς στόχους εκπομπών ρύπων και να προχωρήσει σε επανεξέταση του νόμου που επιβάλλει ότι από το 2035 θα επιτρέπεται η πώληση μόνο νέων αυτοκινήτων μηδενικών εκπομπών.

Ωστόσο, οποιαδήποτε αποδυνάμωση του στόχου του 2035 έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με τους ευρύτερους κλιματικούς στόχους της ΕΕ, και συγκεκριμένα με την επιδίωξη να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% έως το 2050 – ένας στόχος-κλειδί για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας.

Τα μέτωπα

Οι συζητήσεις που έλαβαν χώρα πριν από τρία χρόνια για τον αρχικό νόμο του 2035 έφεραν τη Γαλλία και τη Γερμανία σε αντίπαλα στρατόπεδα, ενώ άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες επέλεγαν πλευρά ανάλογα με τις δικές τους εθνικές βιομηχανικές προτεραιότητες.

Το Βερολίνο και οι χώρες που συντάχθηκαν μαζί του αντιτάχθηκαν στην απαγόρευση, με έναν συνασπισμό κρατών – αποτελούμενο από τη Βουλγαρία, την Τσεχία, την Ιταλία, την Πολωνία και τη Σλοβακία – να ζητά να επιτραπούν και μετά το 2035 τα υβριδικά οχήματα με δυνατότητα φόρτισης, τα εναλλακτικά καύσιμα και άλλες σχετικές εξαιρέσεις.

Το Παρίσι και οι «πράσινοι» σύμμαχοί του, εν τω μεταξύ, ήθελαν την εφαρμογή πιο αυστηρών μέτρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Όταν η απαγόρευση των κινητήρων εσωτερικής καύσης εγκρίθηκε τελικά το 2023, η Κύπρος ψήφισε υπέρ της νομοθεσίας. Το Βερολίνο, αν και δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα υποστηρικτικό προς τη συγκεκριμένη νομοθεσία, τελικά υπέγραψε τη συμφωνία με κάποια διστακτικότητα.

Όμως, η πολιτική ατμόσφαιρα γύρω από το ζήτημα έχει αλλάξει δραματικά τα τελευταία τρία χρόνια. Η νομοθεσία για το κλίμα έχει βγει εκτός μόδας, αποτελώντας πλέον αγαπημένο στόχο των δεξιών και λαϊκιστικών κομμάτων, γεγονός που ασκεί πίεση στους παραδοσιακούς πολιτικούς να τροποποιήσουν ή ακόμα και να καταργήσουν τα «πράσινα» μέτρα.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έκανε προεκλογική εκστρατεία τασσόμενος υπέρ της πλήρους κατάργησης του στόχου του 2035, αλλά η συμμαχία φαίνεται να υιοθετεί αυτή τη στάση και στις Βρυξέλλες.

Αντίθετα, ο συνασπισμός συμφώνησε τον Νοέμβριο σε μια πρόταση που θα επέτρεπε τα υβριδικά οχήματα και αυτό που ο Μερτς αποκάλεσε «πολύ αποδοτικό κινητήρα εσωτερικής καύσης». Το Βερολίνο διευκρίνισε αργότερα ότι ένας τέτοιος κινητήρας είναι, όπως είπε, «πραγματικά πολύ αποδοτικός».

«Ο κοινός μας στόχος πρέπει να είναι η θέσπιση κανονισμών που ευνοούν την καινοτομία, ναι είναι ανοιχτοί σε όλες τις τεχνολογίες και να επιτυγχάνουν ισορροπία μεταξύ βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Μερτς σε επιστολή του.

Η Γαλλία επίσης φαίνεται να αλλάζει τη φιλο-κλιματική στάση των δικών της θέσεων αναφορικά με το 2035.

Τον Οκτώβριο, η Γαλλία και η Ισπανία υπέβαλαν μια κοινή πρόταση που θα έδινε στους κατασκευαστές αυτοκινήτων μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά τον στόχο του 2035, αρκεί να πληρούν τις απαιτήσεις σε τοπικό επίπεδο. Τόσο η αναθεώρηση για το 2035 όσο και το μέτρο για τους εταιρικούς στόλους πρόκειται να περιλαμβάνουν σε κάποιο βαθμό ποσοστώσεις για προϊόντα «Κατασκευασμένα στην Ευρώπη».

Η Ιταλία συνεχίζει την έντονη υποστήριξή της προς τους κινητήρες εσωτερικής καύσης, αλλά οι επικριτές αυτής της στάσης υποστηρίζουν ότι η παραγωγή τους σε μεγάλη κλίμακα είναι πολύ ακριβή και ότι δεν είναι τόσο φιλικά προς το περιβάλλον όσο διατείνονται οι υποστηρικτές τους.

Όλη αυτή η περίπλοκη κατάσταση θέτει την Κύπρο και τους διπλωμάτες της, για τους οποίους η αυτοκινητοβιομηχανία δεν αποτελεί βασικό εθνικό ζήτημα, μπροστά σε μια σημαντική πολιτική μάχη.