Αστοχίες – συνέπειες – συμπεράσματα

Γράφει ο Αριστόνουλος

Οι αστοχίες από πλευράς μας υπήρξανε πολλές και συσσωρευμένες, γι αυτό και το αποτέλεσμα υπήρξε τόσο οδυνηρό. Ο χειρισμός του θέματος από γραφείο στη Βουλή είναι παιδαριώδης και δείχνει τρομερή ρηχότητα στην αντίληψη πόσο δε μάλλον στην αντιμετώπιση μας μείζονος κρίσης. Επίσης το ΚΥΣΕΑ που δεν έγινε αλλά περιορίστηκε σε στενό κύκλο πρωθυπουργικών συνεργατών, καθυστερούσε να γίνει καθόσον ο υπεξ βρισκότανε σε τηλεοπτική εκπομπή έως προχωρημένη ώρα, αν και κάτι τέτοιο ταίριαζε απόλυτα με τη διαφορά ώρας μεταξύ Αθήνας – Ουάσινγκτον οπότε στη δεύτερη θα ήτανε πρωί όταν σε μας θα ήτανε προχωρημένη νύχτα. Το μεταπολιτευτικό πολιτικό κατεστημένο, άρα και η τότε πολιτική ηγεσία, διακατέχεται από άγνοια, απέχθεια πολλές φορές για τις ΕΔ και αποστροφή για τις ουσιαστικές πληροφορίες και την αξιοποίηση της ΕΥΠ. Έτσι η κρίση ταυτότητας του πολιτικού συστήματος εξέθεσε την υπόσταση της χώρας. Με τη σύσκεψη στη Βουλή η πολιτική ηγεσία δεν μπορούσε να ενημερωθεί ορθά για τα τεκτενόμενα. Διότι απουσιάζοντας από το χώρο του ΕΘΚΕΠΙΧ δεν μπορούσε να αντιληφθεί τα πράγματα, ενώ ευρισκόμενη στο χώρο του πολεμικού συμβουλίου (που αδρά έχει πληρώσει ο φορολογούμενος για τέτοιες περιπτώσεις) θα μπορούσε εύκολα να δει την κατάσταση από την επιχειρησιακή εικόνα και να αποφασίσει κατάλληλα.

Η στρατιωτική ηγεσία ευρισκόμενη στη Βουλή, ήτανε μακριά από το φυσικό της χώρο και αποκομμένη από τα υφιστάμενα όργανα και κλάδους των ΕΔ. Η διαδικασία, ο Α/ΓΕΕΘΑ να εξέρχεται της αίθουσας στη Βουλή και να διαβιβάζει τηλεφωνικά δια του υπασπιστή του στον Υπαρχηγό ΓΕΕΘΑ και να λαμβάνει αντίστροφα την ενημέρωση και να εισέρχεται με σημειώσεις χειρός στην αίθουσα, δεν μπορεί να θεωρείται σοβαρή λειτουργία διαχείρισης κρίσης. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε και η σύγχυση περί επάνδρωσης ανατολικής και δυτικής Ίμια, που τελικά ήτανε μόνη η μια κι όταν αποφασίστηκε να επανδρωθεί και η άλλη ήτανε πια αργά. Επομένως σε όλη τη διάρκεια της κρίσης είδαμε φοβικά σύνδρομα να γιγαντώνονται, η μεταξύ μας καχυποψία να οργιάζει κι εύκολα να υποκύπτουμε σε πιέσεις ξένων, δίχως να ακολουθούμε μια αλληλουχία πράξεων/ενεργειών. Δυστυχώς μεταπολιτευτικά έχει παγιωθεί η στρατιωτική ηγεσία να σύρεται πίσω από την πολιτική. Την εξεταζόμενη περίοδο στην Τουρκία η στρατιωτική ηγεσία (παρ)ακολουθούσε την πολιτική κι έτσι όταν διαφάνηκε ότι έχουνε εξασφαλιστεί σημαντικά οφέλη (κατάληψη της δυτικής Ίμια), διαχειρίστηκε ανάλογα την υπηρεσιακή πρωθυπουργό – που είχε ενεργοποιηθεί υπέρμετρα – καθιστώντας την υπεύθυνη εάν η κατάσταση προχωρούσε και κατέληγε σε σύγκρουση, που έχουμε υποστηρίξει ότι είναι ο τουρκικός εφιάλτης. Όταν δεν χρησιμοποιείς όλα τα μέσα που διαθέτεις άρα δεν μπορείς να είσαι στοιχειωδώς διακλαδικός/διαλειτουργικός, οι εξελίξεις που πάντα τρέχουν θα σε ξεπεράσουν κατά πολύ. Άργησε να υπάρξει συντονισμός, με τα ανάλογα αποτελέσματα.

Η στρατιωτική ηγεσία σύρθηκε πίσω από την πολιτική η οποία εκ των υστέρων και με την αποτυχία ανά χείρας έσπευσε να καταλογίσει όλο το φταίξιμο στις ΕΔ. Και σταμάτησε εκεί διότι με την κείμενη νομοθεσία δεν μπορούσε να απαγγελθεί κατηγορία προς τον Α/ΓΕΕΘΑ κάτι που έχει τροποποιηθεί ανάλογα στις μέρες μας οπότε κι ο εκάστοτε Α/ΓΕΕΘΑ καλό θα είναι να άγεται στη θέση που πρέπει έναντι της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας διότι μπορεί η σιωπή να είναι χρυσός αλλά η σιωπή δεν εξασφαλίζει την επιχειρηματολογία εάν κάτι στραβώσει και αναζητηθούν φταίχτες ή αποδιοπομπαίοι τράγοι. Η κλαδική αντιμετώπιση από πλευράς ΓΕΕΘΑ της κρίσης των Ιμίων υπήρξε συνολικά λανθασμένη και ξεπερασμένη. Διότι ορθά αναπτύχθηκαν μικρά κι ευέλικτα πολεμικά πλοία αρχικά. Κι ως ένα σημείο καλώς αναπτύχθηκε η ΜΥΚ (βατραχάνθρωποι) στην ανατολική Ίμια. Το σφάλμα είναι πως ανατέθηκε μόνο σε αυτή και δεν διατάχθηκε συνδρομή κι από τμήματα του ΣΞ. Δεν ήτανε στιγμή για ναυτική προβολή ισχύος στην ξηρά, κάτι που ούτε σήμερα το έχουμε επιτύχει ή επιδιώξει. Είπαμε ότι υπήρχε ουσιαστικά ακυβερνησία ή καλύτερα κυβερνητικό σχήμα υπό διαμόρφωση. Κι αφού δεν έχουμε συμβούλιο ασφαλείας, καθόσον ακούγεται πολύ τρομακτικό και μπορεί να «απειλήσει τις κατακτήσεις μετά το 1973 & 1974», δεν υπάρχει πρόβλεψη ώστε να παρέμβει δραστικά ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, που σημειωτέον παρακολουθώντας τις εξελίξεις είχε εκτιμήσει ότι η κορύφωση της κρίσης θα γινότανε εκείνη τη νύχτα. Άστοχη υπήρξε και η κοινωνία. Αν και μούδιασε εκείνες τις μέρες και συγκλονίστηκε από την τραγική κατάληψη του ελικοπτέρου και προσβλήθηκε από την κατάληψη εθνικού εδάφους, γρήγορα γύρισε στους συνήθεις ρυθμούς της. Το τραγικό κατά εμάς είναι ότι τμήμα της συνέχισε να θεωρεί ως ευσταθές το έωλο ερώτημα «καλά τι θέλετε, να κάνουμε πόλεμο με την Τουρκία?», που δεν θα πάψουμε να το λέμε πως είναι το καλύτερο δώρο προς εκείνη. Όσο άστοχη κι αν υπήρξε η κυβέρνηση τότε, ούτε η αντιπολίτευση μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι έδρασε σθεναρά. Και δεν λέμε για πομπώδεις εκφράσεις που λέγονται από πολιτικό μπαλκόνι. Δεν πίεσε για σθεναρή λύση, δεν αξίωσε πράγματα ώστε να φανεί μια ενότητα στη χώρα μας. Ουσιαστικά ακολούθησε τις εξελίξεις όπως αυτές έτρεχαν υπό την εποπτεία του διεθνούς παράγοντα τον οποίο ούτε η ίδια ήθελε να δυσαρεστήσει εκείνη την ώρα αλλά και μετέπειτα.

Καταδείχθηκε με τον χειρότερο τρόπο ότι δεν διαθέτουμε κουλτούρα ασφαλείας και βάθος στην αντιμετώπιση κρίσεων. Αντί για ευελιξία και συνεργασία σε όλα τα επίπεδα και με όλα τα μέσα, υπάρχουν αγκυλώσεις, διαχωρισμοί, εγωισμοί, απέχθειες, υπακοή με λάθος εφαρμογή και κυρίως άγνοια. Στο επίμαχο θέμα για την φύλαξη ή μη της δυτικής Ίμια, φαίνεται η ελληνική πλευρά να εστιάζει στη φύλαξη της σημαίας στην ανατολική και όχι στην αποφυγή/αποτροπή κάθε άλλης τουρκικής ενέργειας, σημειωτέον σε εκείνη τη νησίδα όπου ξεκίνησαν όλα με την προσάραξη του εμπορικού. Έτσι βλέποντας το δέντρο κι όχι το δάσος (= σημαία κι όχι την περιοχή) και με κοντή σκέψη η δυτική νησίδα μένει αφύλακτη και προσφέρει στους Τούρκους μια μοναδική ευκαιρία που εκμεταλλεύθηκαν πλήρως. Ένα θέμα που έχει περάσει στα ψιλά είναι τι απέγινε η τουρκική φρουρά της δυτικής Ίμια. Δημοσιεύματα της εποχής στο ελληνικό τύπο ανέφεραν πως όλως τυχαίως κατέπεσαν με ελικόπτερο λίγες βδομάδες αργότερα ενώ ο επικεφαλής τους σκοτώθηκε σε τροχαίο μερικούς μήνες μετά. Βέβαια τα τελευταία χρόνια έχουνε πληθύνει τα ρεπορτάζ όπου παρουσιάζονται μέλη εκείνης της ομάδας που ανέβηκε στη δυτική Ίμια (…).

Των Ιμίων και της αποκλιμάκωσης που επιτεύχθηκε τα επακόλουθα έχουν ως εξής. Έχοντας την αυτοπεποίθηση από τα κατοχυρωμένα των κρίσεων 1976 & 1987, η Τουρκία επιχείρησε ποιοτική αναβάθμιση στις διεκδικήσεις της και εφάρμοσε στην πράξη τη νέα στρατηγική της που περιγράφεται από τη θεωρία των γκρίζων ζωνών σε όλο το Αιγαίο και της οποίας η εξέλιξη είναι η γαλάζια πατρίδα. Δυστυχώς οι κατέχοντες τη εξουσία διαχρονικά, αδυνατούν να δούνε το θέμα συνολικά και από βάθος χρόνου. Βλέποντας το αποσπασματικά υποπίπτουν στα ίδια λάθη, μόνο που κάθε φορά η Τουρκία που βλέπει το θέμα συνολικά αποκομίζει και περισσότερα οφέλη θέτοντας συνεχώς νέες διεκδικήσεις. Εφόσον συρθήκαμε σε αυτή τη λύση, η τότε πολιτική ηγεσία «ανακουφισμένη» ευχαρίστησε τις ΗΠΑ για τη δραστική τους παρέμβαση. Ενέργεια φυσικά υποτιμητική αλλά δυστυχώς όχι μεμονωμένη διότι αυτό το πολιτικό σύστημα της μικροπολιτικής για να επιβιώσει είναι αναγκασμένο να προστρέχει στους ξένους πάτρωνες όπως έχουμε επισημάνει σε άλλο άρθρο. Πέρασε ως περίπου ανακούφιση στον μέσο πολίτη η άποψη πως αν και γκριζαρίστηκε λίγο το Αιγαίο, εντούτοις αποφύγαμε τη σύγκρουση. Άποψη που χαρακτηρίζουμε ευτελούς υπόστασης διότι πολύ απλά έτσι μετατίθεται η σύγκρουση με την Τουρκία για το μέλλον και με δυσμενέστερους όρους/συνθήκες.

Οι Τούρκοι ξέρουνε τι θέλουνε στο Αιγαίο, εμείς είμαστε σε σύγχυση. Από τα Ίμια και μετά οι Τούρκοι ξεσαλώσανε κι άρχισαν να θέτουν διάφορα. Κι εμείς εκτός από φοβικοί γίναμε και απολογούμενοι. Να υπενθυμίζουμε ότι σε 10 μέρες από τη νύχτα εκείνη είχανε θέση θέμα Γαύδου..!! Δείτε την απόσταση από το 1996 μέχρι το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 και αντιληφθείτε πόσο μακριά βλέπουνε και μακροπρόθεσμα πράττουνε ….. Είναι βέβαιο πως έχουνε εξαχθεί τα ορθά διδάγματα από εκείνη τη νύχτα και τους χειρισμούς από την προσάραξη και μετά? Κι έχουνε επεξεργαστεί κατάλληλα ώστε να δοθούνε οι ορθές κατευθύνσεις? Ή όσοι ασχολούνται με αυτά είναι οι ενοχλητικοί που όλως τυχαίως φεύγουνε εύκολα στις κρίσεις….? Από την ώρα που αναπτυχθήκαμε στα Ίμια κι άρχισαν οι δηλώσεις και οι αφαιρέσεις/τοποθετήσεις σημαιών, ήτανε σαφές τι επιδιώκαμε ως χώρα? Ή πηγαίναμε κατά το «πάμε κι όπου βγει» ως μια φράση/αντίληψη που δυστυχώς είδαμε να λέγεται λίγα χιλιόμετρα πριν τη σύγκρουση των τρένων στα Τέμπη και μπορεί να αντικατοπτρίζει (κάθε φορά και διαφορετικά αλλά δυστυχώς διαχρονικά) τη γενικότερη λειτουργία μας ως πολιτεία και παρακολουθούσα κοινωνία?

Σε όλη την εξέλιξη της κατάστασης από την προσάραξη και μετά, ουδόλως χρησιμοποιήσαμε το πυρηνικό όπλο της ομογένειας για πίεση προς την αμερικανική διοίκηση για στάση προς όφελος μας. Τα Ίμια είναι η ωρίμανση των τουρκικών επιδιώξεων όπως αυτές ξεκίνησαν δεκαετίες πριν στην Κύπρο και το Αιγαίο (1974), μορφοποιήθηκαν το 1976 στο ΒΑ Αιγαίο και τη Βέρνη, οριοθετήθηκαν στη Θάσο (Μπάμπουρας 1987) και το Νταβός (1987) οπότε ο Μεσούτ Γιλμάζ είπε το περίφημο «πατήσαμε πόδι στο Αιγαίο». Τότε πλέον (1996) και στη Μαδρίτη κατόπιν (1997) εμφανίστηκαν σε όλες τους τις διαστάσεις. Κι έτσι από την πρώτη αδειοδότηση προς την ΤΡΑΟ για έρευνες προς εξεύρεση υδρογονανθράκων το 1974, περάσαμε στον 25^ο μεσημβρινό για να καταλήξουμε σήμερα στην γαλάζια πατρίδα.

Συμπερασματικά θα καταλήξουμε πως η Τουρκία εκμεταλλεύτηκε ένα τυχαίο γεγονός σα να ήτανε προετοιμασμένη από καιρό για μια τέτοια περίπτωση. Διέγνωσε μια ευκαιρία και έκανε τη ρηματική διακοίνωση. Είδε την καθυστερημένη ελληνική αντίδραση. Συνυπολόγισε τις εσωτερικές ζυμώσεις στο δικό μας πολιτικό σκηνικό που δεν άφηναν χώρο για άλλα θέματα. Επανεκκίνησε το θέμα με δόλωμα ένα τηλεφώνημα. Από την αλληλογραφία που υπήρξε προήλθε και διαρροή σε μέσα ενημέρωσης. Έτσι προκλήθηκε ενδιαφέρον/ανταγωνισμός από την άλλη πλευρά. Η τοποθέτηση σημαίας στη νησίδα έδωσε τροφή σε αυτό τον ανταγωνισμό με ανάλογη θεαματική ενέργεια. Το αδιέξοδο στο οποίο είχαμε περιέλθει, αφού από το 1974 και μετά τρέχουμε πίσω από τις τουρκικές πρωτοβουλίες, μας οδήγησε στη χρήση πολεμικών πλοίων για την τοποθέτηση δικής μας σημαίας και υποστολής της τουρκικής. Με ασαφές το που και πως θέλουμε να φτάσουμε και δίχως να υπάρχει σαφήνεια στις οδηγίες η σημαία παραμένει. Οι Τούρκοι εμπλέκονται περισσότερο ενώ η δημοσιογραφική κάλυψη της εξόδου του στόλου αλλά και των άλλων μας θέσεων, κινητοποιούν τους Τούρκους και τους δίνουν αβίαστα χρήσιμες πληροφορίες. Τα πολεμικά μας πλοία έχουνε ορθή διασπορά και έχουνε εγκλωβίσει τα αντίστοιχα τουρκικά, αλλά χωρίς σαφείς οδηγίες και απελευθερωμένους κανόνες εμπλοκής.

Ανεβαίνει άγημα στην ανατολική Ίμια για φύλαξη, ενώ για τη δυτική η απόφαση θα τροποποιηθεί αρκετές φορές με αποτέλεσμα άλλα να πιστεύει η πολιτική ηγεσία, άλλα να εννοεί η στρατιωτική και εν τέλει η δυτική Ίμια να μείνει αφύλακτη. Παράλληλα οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν ενεργό διαμεσολαβητικό ρόλο ώστε να σταματήσει η κρίση του δίπολου, με όποιο τρόπο και δίχως να είναι βέβαιο ότι είχανε κάποια προτίμηση. Κάπως όπως στην Κύπρο που αρχικά άλλα υποστήριζαν αλλά εύκολα τα μετέβαλλαν. Έτσι κι εδώ, ξεκίνησε η διαπραγμάτευση και στην πορεία είδανε ποιος είναι περισσότερο δεκτικός σε πιέσεις. Εμείς έχουμε αφεθεί σε αυτό, στο πεδίο δεν έχουνε δοθεί σαφείς οδηγίες άρα δεν υπάρχει αποφασιστικότητα, άσχετα με το ότι τα πληρώματα ήτανε έτοιμα να φάνε σίδερα. Κι ενώ οι ΗΠΑ επιτυγχάνουν την ισορροπία, η δική μας αστοχία που αφήνει αφύλακτη τη δυτική Ίμια δίνει στους Τούρκους την ευκαιρία να πάρουνε την παρτίδα. Συμφωνούνε στην αποκλιμάκωση αλλά έχουνε καταλάβει τη δυτική νήσο και πλέον έχουνε άλλο αέρα. Τα λάθη επαναλαμβάνονται με την αχρείαστη αποστολή του ελικοπτέρου σε δυσμενέστατες καιρικές συνθήκες. Το ελικόπτερο πέφτει και ο θάνατος του πληρώματος είναι ο καταλύτης για να τερματιστεί η κρίση το συντομότερο.

Το πρωί της 31 Ιανουαρίου αρχίζει η αποχώρηση που θα ολοκληρωθεί έως το μεσημέρι οπότε και μια νέα εποχή έχει ξεκινήσει στο Αιγαίο με τις τουρκικές διεκδικήσεις να αναβαθμίζονται ποσοτικά/ποιοτικά και να φτάνουνε στις μέρες στην υλοποίηση της σκέψης που εξυφάνθηκε πρώτη φορά στη δεκαετία του 50 για διαμοιρασμό του Αιγαίου. Είτε η προσάραξη ήτανε ηθελημένη είτε όχι, για την τουρκική πλευρά φάνηκε ότι υπήρχε ανάλογη προεργασία. Για εμάς φάνηκε η ρηχότητα σε αντίληψη και η υστέρηση σε αποφασιστικότητα. Φάνηκε πως το κράτος δεν έχει συνέχεια αλλά μικροαντιλήψεις και φατριασμοί καλά κρατούν με ολέθρια αποτελέσματα. Από την ώρα που οι Τούρκοι επανέφεραν το θέμα (23/1) αν και βρέθηκαν σε δυσμενή θέση αρκετές φορές αντέδρασαν μεθοδικά. Έτσι αποφεύγουν την πανωλεθρία και μπαίνουν δυναμικά στη συζήτηση. Διαπραγματεύονται σκληρά και φαίνεται να συμφωνούν. Επαναπαυόμαστε και περιμένουμε το πρωί όταν κάνουνε την κίνηση ματ στη δυτική Ίμια. Ο πανικός και η αμφιβολία οδηγούν στην αποστολή του ελικοπτέρου σε λάθος στιγμή. Το ελικόπτερο πέφτει, είτε γιατί έπαθε βλάβη, είτε γιατί έγινε παρεμβολή, είτε γιατί καταρρίφθηκε. Ο καθένας έχει κρίση και μπορεί να έχει άποψη.

Ο ψυχολογικός παράγοντας καταβαραθρώνει την δική μας πλευρά. Οι Τούρκοι αρχικά αντιμέτωποι με τον βυθό, βρίσκονται στο αφρό πανηγυρίζοντας. Έτσι εξελίχθηκε ένα σπιράλ άστοχων δικών μας ενεργειών που οδήγησαν σε εθνική ήττα που παίρνει ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις αν αναλογιστούμε πως υπήρξε και ανακούφιση ότι αποφύγαμε τον πόλεμο που όμως συνεχίστηκε με άλλο τρόπο και εξακολουθεί να συνεχίζεται, ενώ εκείνο το βράδυ η Τουρκία μπορεί να είχε πάρει ένα τόσο καλό μάθημα που ακόμη δεν θα είχε συνέλθει. Αιωνία η μνήμη των τριών πεσόντων στην περιοχή των Ιμίων. Μακάρι η θυσία τους να είχε κεφαλαιοποιηθεί αναλόγως. Έπραξαν το καθήκον τους στο ακέραιο και παραπάνω. Ο Θεός να τους αναπαύει.

30 χρόνια μετά τα Ίμια! Μια αποτίμηση (Α’ Μέρος)

30 χρόνια μετά τα Ίμια! Μια αποτίμηση (Β’ Μέρος)