Αναλύσεις
Ανταλλάσσοντας Κυριαρχία με Κατευνασμό: Πώς το αμυντικό σύμφωνο του Ριάντ με Τουρκία & Πακιστάν θα μπορούσε να κοστίσει ακριβά στο Βασίλειο
Ένα αμυντικό σύμφωνο με την Τουρκία και το Πακιστάν θα ανατιμολογούσε τη Σαουδική Αραβία ως ρίσκο αντί ως ασφάλεια. Θα έδενε το Βασίλειο σε υποχρεώσεις που δεν ελέγχει, ενώ άλλοι θα εμπορευματοποιούσαν τη μονιμότητα χωρίς να παραχωρούν αυτονομία.
Γράφει ο Σάι Γκαλ, EurAsian Times
Το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας (KSA) φέρεται να εξετάζει ένα πιο εκτεταμένο αμυντικό σύμφωνο με την Τουρκία και το Πακιστάν, χτίζοντας πάνω στη σαουδοπακιστανική συμφωνία αμοιβαίας άμυνας (SDMA) που υπεγράφη τον Σεπτέμβριο του 2025.
Το τριμερές σύμφωνο δεν θα πρόσθετε απλώς δυνατότητες· θα μετέθετε το κέντρο βάρους της ασφάλειας του KSA μακριά από τον Κόλπο και στα ασταθή χέρια μη-χωρών του Κόλπου.
Το Ριάντ μοιάζει να αντιμετωπίζει το GCC (Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου) λιγότερο ως τον κόμβο της περιφερειακής του στρατηγικής και περισσότερο ως μια απλή ταχυδρομική διεύθυνση – ένα μέρος με το οποίο είναι δεμένο από τη γεωγραφία και τη συνήθεια, αλλά που δεν αποτελεί πλέον την πραγματική μηχανή των φιλοδοξιών του.
Ο πειρασμός είναι κατανοητός, καθώς οι εξωτερικοί εγγυητές συνοδεύονται από βέτο, και η αμερικανική δέσμευση στην περιοχή είναι ασταθής και αποσπασματική.
Η Τουρκία προσφέρει μια ταχύτατα εξελισσόμενη αμυντική βιομηχανία και τεχνογνωσία εκστρατευτικών επιχειρήσεων. Το Πακιστάν προσφέρει ανθρώπινο δυναμικό, επιχειρησιακή εμπειρία και πυρηνικά. Η διαφοροποίηση προμηθευτών μπορεί να είναι συνετή. Η διαφοροποίηση των παικτών-βέτο δεν είναι.
Το Vision 2030 της Σαουδικής Αραβίας δεν μπορεί να ανατεθεί σε τρίτους. Ολόκληρο το σχέδιο βασίζεται σε ένα πράγμα που δεν μπορεί να εκχωρηθεί: την προβλεψιμότητα.
Το Vision 2030 έχει μετατρέψει τη σταθερότητα σε πραγματικό χρήμα, προσελκύοντας ξένους επενδυτές, βελτιώνοντας τις αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας, ενισχύοντας τον τουρισμό και δίνοντας στις ιδιωτικές επιχειρήσεις την αυτοπεποίθηση να παίρνουν ρίσκα. Όλα αυτά βασίζονται στην πεποίθηση ότι η Σαουδική Αραβία είναι αξιόπιστη και προβλέψιμη.
Ωστόσο, ένα αμυντικό σύμφωνο με την Τουρκία και το Πακιστάν, που μπορεί να εμπλέκονται στις δικές τους κρίσεις και συγκρούσεις, κάνει το ακριβώς αντίθετο. Φέρνει αβεβαιότητα και ρίσκο, που οι αγορές δεν αγαπούν. Για τις αγορές, μια συνθήκη δεν είναι ομπρέλα. Είναι μια ενδεχόμενη υποχρέωση.
Η Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ αποκομίζουν πραγματική μόχλευση και πολύ περισσότερο χώρο ελιγμών. Το Ριάντ, από την άλλη, καταλήγει να αναλαμβάνει νέες δεσμεύσεις και να φορτώνεται επιπλέον κινδύνους που πριν δεν είχε.
Το Πακιστάν διαπραγματεύεται να μετακυλίσει σχεδόν 2 δισ. δολάρια σε σαουδικά δάνεια κατευθείαν σε μια συμφωνία για αεροσκάφη JF-17, που αναπτύχθηκαν από κοινού με την Κίνα. Και καθώς προστίθενται τα πακέτα οπλισμού, η εκπαίδευση πιλότων, η μακροπρόθεσμη συντήρηση και όλα τα υπόλοιπα, το τελικό κόστος συνεχίζει να ανεβαίνει. Αυτό δεν είναι απλώς μια απλή αγορά όπλων· είναι ελάφρυνση χρέους μεταμφιεσμένη σε αμυντική συνεργασία.
Μόλις η ασφάλεια θεσμοθετηθεί, η συνήθης υποστήριξη γίνεται προσδοκία. Ανακυκλώσεις, παρατάσεις καταθέσεων και διευκολύνσεις πετρελαίου με αναβολή πληρωμών γίνονται δυσκολότερο να αρνηθείς, όχι μέσω εξαναγκασμού, αλλά μέσω φήμης. Η σαουδική αξιοπιστία δένεται με την ικανότητα του Πακιστάν. Η ικανότητα του Πακιστάν δένεται με τη σαουδική ρευστότητα.
Το όφελος της Τουρκίας είναι εξίσου σαφές. Ένας επίσημος ρόλος ασφαλείας στον Κόλπο θα έδινε στην Άγκυρα πραγματική νομιμοποίηση στην περιοχή, μια πολύ μεγαλύτερη αγορά για τη ραγδαία αναπτυσσόμενη αμυντική της βιομηχανία και άμεση πρόσβαση στις ένοπλες δυνάμεις του Κόλπου.
Η πραγματική επιρροή δεν μένει στο διπλωματικό τραπέζι· μετατοπίζεται αθόρυβα στους ταγματάρχες, τους συνταγματάρχες και τους ταξιάρχους που χειρίζονται τα καθημερινά. Και έτσι ακριβώς διαδίδονται τα στρατιωτικά δόγματα: όχι μέσω μεγάλων λόγων, αλλά μέσω των αξιωματικών που εκπαιδεύονται μαζί, μοιράζονται τακτικές και αρχίζουν να σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο.
Στο μεταξύ, η Ινδία είναι πλέον ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς εταίρους της Σαουδικής Αραβίας. Έργα όπως ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC) στοχεύουν να συνδέσουν τη βιομηχανική παραγωγή της Ινδίας με την Ευρώπη μέσω υποδομών του Κόλπου.
Ωστόσο, οι εντάσεις Ινδίας–Πακιστάν μπορούν να εκτροχιάσουν σοβαρά το σύμφωνο.
Ένα σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας Σαουδικής Αραβίας–Πακιστάν μειώνει την απόσταση ανάμεσα σε ωραία λόγια αλληλεγγύης και σε πραγματική, επιβεβλημένη ευθυγράμμιση. Τη στιγμή που η Ινδία και το Πακιστάν έχουν μια έξαρση, το Ισλαμαμπάντ θα μπορούσε αμέσως να δοκιμάσει αν το σύμφωνο όντως σημαίνει κάτι.
Θα περιμένουν από το Ριάντ να σταθεί στο ύψος του, να δείξει στήριξη ή τουλάχιστον να μη μείνει ουδέτερο, δοκιμάζοντας τη στρατηγική του συμμαχία με την Ινδία.
Το Νέο Δελχί, από την πλευρά του, δεν θα αγοράσει τους σαουδικούς ισχυρισμούς «εμείς μένουμε έξω από αυτό». Θα κοιτάξει αν το Ριάντ έχει αρχίσει αθόρυβα να βάζει τις πακιστανικές ανησυχίες ασφαλείας πάνω από τα δικά του συμφέροντα. Η πραγματική ζημιά δεν προέρχεται από μία και μόνο κρίση. Είναι η αργή, σταθερή διάβρωση.
Η Τουρκία προσθέτει ένα διαφορετικό βάρος. Ως μέλος του ΝΑΤΟ με ιστορικό τριβών εντός συμμαχιών, η Άγκυρα είναι ικανή να μετατρέπει τις αμυντικές σχέσεις σε μόχλευση. Όταν πιέζεται από κυρώσεις, θαλάσσιες διαμάχες, κλιμάκωση στη Συρία ή εσωτερικούς κραδασμούς, «εξάγει» την αίσθηση κατεπείγοντος. Οι εταίροι των συνθηκών γίνονται εργαλεία. Η σαουδική προσοχή μετατρέπεται σε τουρκική μόχλευση.
Μια τέτοια εμπλοκή ενισχύει τον έναν δρώντα του Κόλπου που το Ριάντ δεν μπορεί να αντέξει να επιδοτεί: το Κατάρ.
Η σχέση ασφαλείας της Ντόχα με την Άγκυρα είναι θεσμική. Η Τουρκία σπάνια διαχωρίζει τις σχέσεις της στον Κόλπο. Φέρνοντας την Τουρκία στην αρχιτεκτονική ασφαλείας της Σαουδικής Αραβίας, εισάγεις στο πεδίο αποφάσεων του Ριάντ ένα κράτος του οποίου ο στενότερος σύμμαχος στον Κόλπο έχει επανειλημμένα χρησιμοποιήσει την Άγκυρα ως στρατηγικό στήριγμα. Κάθε σαουδοκαταρινή ένταση πλέον συνοδεύεται από μια σκιά «σε σχήμα Άγκυρας».
Το παζάρι του GCC ήταν πάντα απλό: ευθύνη του Κόλπου για την ασφάλεια του Κόλπου, συμπληρούμενη αλλά όχι αντικαθιστώμενη από εξωτερικές συνεργασίες. Ένα τριμερές αμυντικό σύμφωνο με Τουρκία και Πακιστάν σηματοδοτεί το αντίθετο. Η συνοχή γίνεται προαιρετική. Τα μικρότερα κράτη του GCC αντισταθμίζουν ανάλογα. Το κέντρο αποδυναμώνεται επειδή δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως κέντρο.
Η Υεμένη είναι εκεί όπου αυτή η λογική γίνεται ορατή. Όχι επειδή είναι μοναδική, αλλά επειδή είναι εκτεθειμένη.
Για χρόνια, η εμιρατινή στάση στη νότια Υεμένη λειτουργούσε ως ένα περιουσιακό στοιχείο ασφαλείας χτισμένο στον Κόλπο. Παρείχε θαλάσσιο έλεγχο, επιβλητούς τοπικούς εταίρους και ένα νότιο «μαξιλάρι» που μείωνε τη σαουδική έκθεση ενώ αθόρυβα εξυπηρετούσε σαουδικά συμφέροντα. Αυτό δεν ήταν ποτέ ανταγωνιστική στρατηγική. Ήταν το επιχειρησιακό επίπεδο που η Σαουδική Αραβία επέλεξε να μην προσφέρει.
Αποδομώντας εκείνο το πλαίσιο αντί να το απορροφήσει, το Ριάντ αντάλλαξε ένα οικοσύστημα χτισμένο από εταίρο με άμεση διοικητική έκθεση σε επαρχίες που διαμορφώθηκαν από καταρρεύσες οικονομίες και αμφισβητούμενη εξουσία. Η κυριαρχία δεν επεκτάθηκε. Το βάρος επεκτάθηκε.
Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο ένα ρήγμα Σαουδικής Αραβίας–ΗΑΕ. Είναι η απώλεια μιας κατανομής εργασίας εντός Κόλπου που, για ένα διάστημα, λειτούργησε. Η εξωτερική «καθησύχαση» τότε φαίνεται αναγκαία όχι επειδή η περιοχή χειροτέρεψε, αλλά επειδή μια λειτουργική περιφερειακή πλατφόρμα παραμερίστηκε.
Μόλις μια πλατφόρμα χτισμένη στον Κόλπο αποδομηθεί, οι εξωτερικοί πάτρωνες σταματούν να λειτουργούν ως αντισταθμίσεις. Αρχίζουν να λειτουργούν ως υποκατάστατα.
Αυτό έχει σημασία πέρα από την Υεμένη, ακόμη κι αν η Υεμένη είναι όπου το κόστος εμφανίζεται πρώτο. Ο IMEC δεν είναι μόνο υποδομή. Είναι ένα στοίχημα πάνω στη συνοχή του Κόλπου, ήδη πιεσμένη από την περιφερειακή πολιτική γύρω από τη Γάζα και το παλαιστινιακό. Οι σαουδοεμιρατινές εντάσεις προσθέτουν ακόμη ένα φρένο.
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία πουλά εναλλακτικές: τον Middle Corridor της και τον Iraq Development Road. Οι διάδρομοι δεν μετακινούν απλώς κοντέινερ· μετακινούν πολιτική βαρύτητα.
Αν το Ριάντ αποδυναμώσει μια πλατφόρμα χτισμένη στον Κόλπο ενώ αναβαθμίζει την Τουρκία μέσα στην αρχιτεκτονική ασφαλείας του, οι επενδυτές θα αντιμετωπίσουν τις τουρκικές διαδρομές ως ασφαλέστερο στοίχημα.
Τότε η Σαουδική Αραβία χάνει δύο φορές: επιβραδύνει τον διάδρομο που προοριζόταν να καταστήσει το Βασίλειο κόμβο, ενώ επιταχύνει εκείνον που σχεδιάστηκε για να κάνει την Τουρκία αναντικατάστατη.
Ένα αμυντικό σύμφωνο με την Τουρκία και το Πακιστάν θα ανατιμολογούσε τη Σαουδική Αραβία ως ρίσκο αντί ως ασφάλεια. Θα έδενε το Βασίλειο σε υποχρεώσεις που δεν ελέγχει, ενώ άλλοι θα εμπορευματοποιούσαν τη μονιμότητα χωρίς να παραχωρούν αυτονομία.
Το Ιράν ωφελείται όχι μέσω βίας αλλά μέσω του κατακερματισμού του Κόλπου.
Το Vision 2030 είναι κυριαρχία μέσω ελέγχου. Η ανταλλαγή αυτού του ελέγχου με καθησύχαση είναι μια χαμένη συμφωνία. Η Σαουδική Αραβία δεν χρειάζεται πάτρωνες, μόνο λιγότερες υποχρεώσεις, και μια τάξη στον Κόλπο αποφασισμένη στον Κόλπο.
GEOPOLITICO
Κίνδυνος και… έγκλημα!
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ επικρίνει τους χειρισμούς στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, εκτιμά ότι η επίσκεψη Ρούμπιο θα συνοδευτεί από εξοπλιστικές πιέσεις και απορρίπτει την παραχώρηση ελληνικών Patriot στην Ουκρανία.
Αιχμηρή παρέμβαση για την αντιμετώπιση των τουρκικών πιέσεων και την αξιοποίηση της στρατηγικής θέσης της Ελλάδας έκανε στη «Ναυτεμπορική» ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ, Ιωάννης Μπαλτζώης.
Στο επίκεντρο έθεσε το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, προειδοποιώντας ότι ενδεχόμενη αποδοχή της απαίτησης της Άγκυρας για έγγραφη άδεια θα δημιουργούσε, κατά την εκτίμησή του, επικίνδυνο προηγούμενο εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το καλώδιο και η παγίδα της άδειας
Ο κ. Μπαλτζώης σχολίασε θετικά την τοποθέτηση του Άγγελου Συρίγου για την ελληνική υποχωρητικότητα, όπως αυτή παρουσιάστηκε στη συζήτηση. Υποστήριξε ότι ο βουλευτής εξέφρασε δημόσια μια διαπίστωση που ο ίδιος επαναλαμβάνει εδώ και καιρό.
Παράλληλα, έθεσε το ζήτημα της απουσίας συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος για την ηλεκτρική διασύνδεση. Όπως τόνισε, ένα τόσο σημαντικό διακρατικό έργο δεν μπορεί να παραμένει χωρίς σαφές πλαίσιο υλοποίησης. Κατά την άποψή του, η αναζήτηση στήριξης μέσω γαλλικών συμφερόντων φανερώνει αμηχανία απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις.
Η σοβαρότερη προειδοποίησή του αφορούσε το ενδεχόμενο υποβολής αιτήματος άδειας προς την Τουρκία. Μια τέτοια κίνηση, υποστήριξε, θα ξεπερνούσε την πολιτική ταπείνωση: θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα ως παραδοχή των αξιώσεών της και να αξιοποιηθεί εναντίον της Ελλάδας και σε άλλες περιοχές του Αιγαίου.
Επικρίνοντας τους χειρισμούς στην Κάσο, επισήμανε ότι όταν η άλλη πλευρά χρησιμοποιεί πολεμικά πλοία για να επιβάλει τη θέση της, η Ελλάδα οφείλει να επιδεικνύει ανάλογη αποφασιστικότητα. Στη δική του ανάγνωση, η στρατιωτικοποίηση ενός ζητήματος από την Τουρκία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με αποχώρηση και διαρκείς αναβολές.
«Δεν πρέπει εμείς να γονατίσουμε»
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στη διατύπωση προειδοποιήσεων από το τουρκικό υπουργείο Άμυνας. Εκτίμησε ότι η Άγκυρα επιχειρεί έτσι να προσδώσει στρατιωτικό βάρος στις διεκδικήσεις της και να εντείνει την πίεση προς την ελληνική πλευρά.
Ωστόσο, απέρριψε την αντίληψη ότι αυτό πρέπει να οδηγεί αυτομάτως σε υποχώρηση.
«Δεν σημαίνει ότι επειδή το λέει το υπουργείο Άμυνας πρέπει εμείς να γονατίσουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Επικαλούμενος ανάλυση του Μάικλ Ρούμπιν, αμφισβήτησε την εικόνα απόλυτης στρατιωτικής ισχύος που προβάλλει η Τουρκία. Υποστήριξε ότι το μέγεθος των ενόπλων δυνάμεών της δεν τεκμηριώνει από μόνο του την αποτελεσματικότητά τους απέναντι σε έναν οργανωμένο αντίπαλο.
Αναφέρθηκε επίσης στην προσωπική του εμπειρία από κοινά επιτελεία και ασκήσεις, αποδίδοντας υψηλό επίπεδο στο ελληνικό στρατιωτικό προσωπικό και επισημαίνοντας αδυναμίες της τουρκικής πλευράς.
Στο ίδιο πλαίσιο έκανε ιστορική αναφορά στην εισβολή στην Κύπρο το 1974. Απέδωσε καθοριστική ευθύνη στους τότε ελληνικούς χειρισμούς και στις εντολές που δόθηκαν, υποστηρίζοντας ότι η έκβαση δεν μπορεί να παρουσιάζεται απλώς ως απόδειξη τουρκικής στρατιωτικής υπεροχής.
Το ισραηλινό ενδιαφέρον και η Κύπρος
Ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ αναφέρθηκε σε ανάλυση της Jerusalem Post, την οποία συνέδεσε με ισραηλινές ανησυχίες για τις τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Όπως μετέφερε, ο θαλάσσιος διάδρομος που προβάλλεται μέσω του τουρκολιβυκού μνημονίου αντιμετωπίζεται στην εν λόγω ανάλυση ως δυνητικό πρόβλημα για τις θαλάσσιες μεταφορές του Ισραήλ. Με βάση αυτή την ανάγνωση, εκτίμησε ότι οι τουρκικές επιδιώξεις θίγουν ευρύτερα συμφέροντα στη Μεσόγειο και ενδέχεται να προκαλέσουν πρόσθετες αντιδράσεις.
Διατύπωσε επίσης την πρόβλεψη ότι το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου μπορεί να βρεθεί στο επίκεντρο έντονων εξελίξεων, χωρίς να παρουσιάσει συγκεκριμένο περιστατικό ως ήδη δρομολογημένο.
Τι περιμένει από τον Ρούμπιο
Για την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, ο κ. Μπαλτζώης εκτίμησε ότι η αμερικανική πλευρά θα επιδιώξει ελληνική συμμετοχή σε διπλωματικές προσπάθειες σχετικές με το Ιράν και την περιφερειακή ασφάλεια, καθώς και πρόσθετες αγορές αμερικανικών οπλικών συστημάτων.
Συνέδεσε το ελληνικό ενδιαφέρον με την εμπορική ναυτιλία και την ανάγκη να παραμένουν ασφαλείς οι θαλάσσιες οδοί. Υπενθύμισε τις ιστορικές σχέσεις Ελλάδας και Ιράν, αναγνωρίζοντας ότι οι σημερινές πολιτικές σχέσεις έχουν διαταραχθεί.
Στο εξοπλιστικό σκέλος, προέβλεψε πιέσεις προς την Αθήνα για μεγαλύτερο μερίδιο των αμυντικών δαπανών σε αμερικανικά συστήματα, πέραν των F-35. Κατά την εκτίμησή του, οι δεσμεύσεις προς άλλους προμηθευτές και τα συγκεκριμένα δημοσιονομικά περιθώρια θα δυσκολέψουν τους κυβερνητικούς χειρισμούς.
Κάθετος για τους Patriot
Κατηγορηματική ήταν η αντίθεσή του σε ενδεχόμενη παραχώρηση ελληνικών Patriot στην Ουκρανία. Υποστήριξε ότι μια τέτοια απόφαση θα αποδυνάμωνε την ελληνική άμυνα, ιδιαίτερα λόγω των δυσκολιών αναπλήρωσης.
«Θα είναι έγκλημα να τους δώσουμε», είπε, επιμένοντας ότι προτεραιότητα πρέπει να αποτελεί η κάλυψη των ελληνικών αμυντικών αναγκών.
Στη συζήτηση επικαλέστηκε πληροφορία για πιθανή παραχώρηση Patriot με όρο την προστασία ελληνικών εμπορικών πλοίων από ουκρανικά πλήγματα. Πρόκειται για πληροφορία που ανέφερε ο ίδιος, χωρίς να παρουσιάσει τεκμήρια κατά την παρέμβασή του.
Παράλληλα, αναγνώρισε την ενίσχυση της Πολεμικής Αεροπορίας και του Πολεμικού Ναυτικού μέσω των εξοπλιστικών προγραμμάτων, ζητώντας μεγαλύτερη προσοχή στον Στρατό Ξηράς. Ειδικά για τα τεθωρακισμένα οχήματα μάχης, έθεσε το ζήτημα της προστατευμένης μεταφοράς και υποστήριξης των στρατιωτών στο πεδίο.
Η Ελλάδα να διεκδικήσει περισσότερα
Κλείνοντας, ο κ. Μπαλτζώης υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν αξιοποιεί επαρκώς τη γεωπολιτική της αξία στις σχέσεις με τους συμμάχους. Έφερε ως παράδειγμα την Αλεξανδρούπολη και τη συμβολή της στις μεταφορές στρατιωτικού υλικού προς την Ουκρανία, αντιπαραβάλλοντας αυτή την προσφορά με τα ανταλλάγματα που, κατά την άποψή του, λαμβάνει η χώρα.
Εστίασε στη σημασία του Αιγαίου, της Κρήτης και της Κύπρου για τους θαλάσσιους διαδρόμους της Ανατολικής Μεσογείου. Ζήτησε η στρατηγική θέση της Ελλάδας να μετατρέπεται σε διαπραγματευτική ισχύ, αμυντική ενίσχυση και ουσιαστική υποστήριξη των εθνικών συμφερόντων.
GEOPOLITICO
Κειμήλια αντί λειψάνων Σαμουήλ: Τα ερωτήματα για τη συμφωνία με τη Βουλγαρία και τη Συνθήκη του Νεϊγύ
Ο Γιώργος Καρανίκας, με άρθρο του στον «Χρόνο», θέτει ζήτημα αντιμετώπισης των λεηλατημένων ελληνικών θησαυρών ως αντικειμένων ανταλλαγής. Η υποχρέωση επιστροφής, οι εκκρεμείς διεκδικήσεις και οι ενστάσεις των Μητροπόλεων.
Η επιστροφή 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων από τη Βουλγαρία επαναφέρει ένα ιστορικό και πολιτικό ερώτημα: γιατί η απόδοση θησαυρών που αφαιρέθηκαν από ελληνικές μονές συνδέεται με την παράδοση ανταλλάγματος, όταν η Συνθήκη του Νεϊγύ προέβλεπε ήδη την επιστροφή τους;
Αυτό είναι το κεντρικό ζήτημα που αναδεικνύει ο δημοσιογράφος Γιώργος Καρανίκας, στο άρθρο του «Διαγράφουμε την συνθήκη του Νεϊγύ;», που δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Χρόνος» στις 7 Οκτωβρίου. Η παρέμβασή του στρέφεται κατά της λογικής της ανταλλαγής και της πανηγυρικής παρουσίασης μιας συμφωνίας που αφορά μέρος των θησαυρών που διεκδικεί η ελληνική πλευρά.
Η υποχρέωση που διατυπώθηκε το 1919
Η Συνθήκη του Νεϊγύ υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 1919, μετά την ήττα της Βουλγαρίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πέρα από τις εδαφικές και οικονομικές ρυθμίσεις, περιλάμβανε συγκεκριμένη πρόβλεψη για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών.
Το άρθρο 126 όριζε ότι η Βουλγαρία αναλαμβάνει να αναζητήσει και να επιστρέψει χωρίς καθυστέρηση στην Ελλάδα, τη Ρουμανία και το Σερβοκροατοσλοβενικό Κράτος αρχεία, έγγραφα και αντικείμενα αρχαιολογικού, ιστορικού ή καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος που είχαν απομακρυνθεί από τα εδάφη τους κατά τον πόλεμο.
Στη διάταξη αυτή στηρίζεται η κριτική του Καρανίκα: η επιστροφή των λεηλατημένων κειμηλίων αποτελούσε υποχρέωση της βουλγαρικής πλευράς, επομένως η αντιμετώπισή τους ως στοιχείων μιας αμοιβαίας συναλλαγής δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα.
Ο αρθρογράφος υπενθυμίζει και την παράδοση χειρογράφων το 1923. Σύμφωνα με την ιστορική αναδρομή του, η ελληνική αντιπροσωπεία παρέλαβε κιβώτια τα οποία παρουσιάστηκαν ως το σύνολο των αφαιρεθέντων, αλλά περιείχαν μόνο περιορισμένο αριθμό χειρογράφων. Κατά τον ίδιο, η εκκρεμότητα δεν έκλεισε ποτέ, παρά τους μεταγενέστερους βουλγαρικούς ισχυρισμούς.
Τι περιλαμβάνει η πρόσφατη συμφωνία
Στις 3 Οκτωβρίου 2026, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, υπογράφηκαν τα πρωτόκολλα παράδοσης και παραλαβής, παρουσία των πρωθυπουργών Ελλάδας και Βουλγαρίας.
Τα 48 κειμήλια προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Η ελληνική πλευρά παραδίδει τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.
Η επίσημη ανακοίνωση προβλέπει συνέχιση των διαπραγματεύσεων για ιστορικά αντικείμενα που δεν περιλήφθηκαν στην παρούσα συμφωνία. Τα επιστραφέντα κειμήλια θα εκτίθενται στη Θεσσαλονίκη έως τις 5 Νοεμβρίου και κατόπιν θα αποδοθούν στους φορείς προέλευσής τους.
Οι θησαυροί που παραμένουν εκτός
Οι εκκρεμείς διεκδικήσεις δείχνουν ότι η επιστροφή των 48 αντικειμένων δεν ολοκληρώνει τον επαναπατρισμό.
Ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος, σε επιστολή του προς την υπουργό Πολιτισμού, αναφέρει ότι από την Εικοσιφοίνισσα είχαν αφαιρεθεί 800 ιερά κειμήλια και 430 χειρόγραφα. Εκφράζει επίσης την ανησυχία ότι η παράδοση των λειψάνων του Σαμουήλ αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική δυνατότητα της Ελλάδας για όσα παραμένουν στη Βουλγαρία.
Η Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου διεκδικεί ακόμη 50 αντικείμενα από τις Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας, ζητώντας την επιστροφή τους έξω από τη λογική ανταλλαγής. Παράλληλα, η Ιερά Σύνοδος χαιρέτισε τον επαναπατρισμό των 48 κειμηλίων, εκφράζοντας την προσδοκία να ακολουθήσουν νέες επιστροφές.
Το ερώτημα περί «διαγραφής» της Συνθήκης του Νεϊγύ αποτελεί την αιχμηρή πολιτική θέση του Καρανίκα· δεν τεκμηριώνει από μόνο του νομική κατάργησή της. Αναδεικνύει, όμως, ένα συγκεκριμένο ζήτημα που απαιτεί απάντηση: πώς διασφαλίζεται η διεκδίκηση του συνόλου των αφαιρεθέντων θησαυρών, μετά την ολοκλήρωση αυτής της ανταλλαγής;
Η επιστροφή των 48 κειμηλίων έχει αξία για τις μονές και την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Η ιστορική εκκρεμότητα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτή όσο χειρόγραφα και εκκλησιαστικοί θησαυροί εξακολουθούν να βρίσκονται μακριά από τους τόπους στους οποίους ανήκουν.
GEOPOLITICO
Μουντζουρούλιας: «Πού είναι η ελληνική αντίδραση;» – Μακεδονικό, γαλλοτουρκική προσέγγιση και αποτροπή στο Αιγαίο
Αιχμές για τις αναφορές της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ερωτήματα για τη στάση του Παρισιού απέναντι στην Άγκυρα και ανάλυση των κινήσεων που ενισχύουν την ελληνική άμυνα.
Η στάση των Βρυξελλών στο Μακεδονικό, η ανάπτυξη των αμυντικών σχέσεων Γαλλίας–Τουρκίας και η ενίσχυση της ελληνικής αποτροπής βρέθηκαν στο επίκεντρο της εκπομπής «Direct News» με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια. Ο δημοσιογράφος άσκησε έντονη κριτική για τις αναφορές της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε «μακεδονική» γλώσσα και ταυτότητα, έθεσε ερωτήματα για τις επιλογές του Παρισιού και παρουσίασε τις στρατιωτικές και διπλωματικές εξελίξεις που, κατά την εκτίμησή του, διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον για την Ελλάδα.
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του ήταν ότι η Αθήνα χρειάζεται να συνδυάζει την αμυντική προετοιμασία με ξεκάθαρη διπλωματική στάση. Οι εξοπλισμοί και οι στρατηγικές συνεργασίες αποκτούν ουσιαστικό βάρος όταν συνοδεύονται από ετοιμότητα και αποφασιστικότητα στην υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.
Μακεδονικό: Κριτική για τις Πρέσπες και την απουσία αντίδρασης
Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας ξεκίνησε από τις δηλώσεις που, όπως ανέφερε, έκανε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά την επίσκεψή της στα Σκόπια στις 2 Οκτωβρίου. Σύμφωνα με την παρουσίαση στην εκπομπή, οι αναφορές αφορούσαν την ταυτότητα, τον πολιτισμό και τη γλώσσα της Βόρειας Μακεδονίας.
Ο δημοσιογράφος τις αντιμετώπισε ως επιβεβαίωση των συνεπειών της Συμφωνίας των Πρεσπών, την οποία επέκρινε με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα. Καταλόγισε ευθύνες στην κυβέρνηση που την υπέγραψε, αλλά και στη σημερινή κυβέρνηση για τη διαχείριση του ζητήματος.
Στάθηκε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι, μέχρι την ώρα της εκπομπής, ο ίδιος δεν είχε διαπιστώσει ισχυρή ελληνική αντίδραση. Επέκρινε επίσης την περιορισμένη, κατά την εκτίμησή του, ανάδειξη του θέματος από τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης.
Παράλληλα, αμφισβήτησε το επιχείρημα ότι η ένταξη της γειτονικής χώρας στο ΝΑΤΟ θα την απομάκρυνε από την τουρκική επιρροή, επικαλούμενος τη συνέχιση της συνεργασίας της με την Άγκυρα.
Γαλλία–Τουρκία: Τι θα κάνει το Παρίσι για το καλώδιο;
Στη συνέχεια, ο παρουσιαστής επικεντρώθηκε στον οδικό χάρτη αμυντικής συνεργασίας Γαλλίας–Τουρκίας, ο οποίος, σύμφωνα με όσα παρουσίασε, υπογράφηκε στις 3 Οκτωβρίου.
Υπογράμμισε ότι η εξέλιξη ενδιαφέρει άμεσα την Ελλάδα λόγω της στρατηγικής σχέσης με τη Γαλλία, της ρήτρας αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής και των εξοπλιστικών προγραμμάτων με τα Rafale και τις φρεγάτες Belharra.
Ο Μουντζουρούλιας διευκρίνισε ότι η γαλλοτουρκική προσέγγιση δεν ακυρώνει την ελληνογαλλική συνεργασία. Έθεσε, όμως, ένα συγκεκριμένο ερώτημα: Πώς θα εκφραστεί έμπρακτα η γαλλική στήριξη εάν η Τουρκία επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου;
Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε τις συζητήσεις για πιθανή τουρκική προμήθεια του γαλλοϊταλικού συστήματος αεράμυνας SAMP/T. Κατά την ανάλυσή του, η Αθήνα χρειάζεται σαφείς απαντήσεις για τις προθέσεις του Παρισιού, το οποίο αναπτύσσει διαύλους και με τις δύο πλευρές του Αιγαίου.
Η Ινδία και τα στρατιωτικά σενάρια στο Αιγαίο
Θετικά αξιολόγησε την εμβάθυνση των σχέσεων Ελλάδας–Ινδίας, δίνοντας έμφαση στη ναυτιλία, στις θαλάσσιες μεταφορές, στις λιμενικές υποδομές και στην άμυνα.
Όπως επισήμανε, η ελληνική ναυτιλιακή τεχνογνωσία μπορεί να συνδεθεί με την αναπτυσσόμενη βιομηχανική βάση και τις διεθνείς φιλοδοξίες της Ινδίας. Αναφέρθηκε επίσης στις επαφές του Ινδού πρέσβη με την ελληνική στρατιωτική ηγεσία, παρουσιάζοντάς τες ως ένδειξη ενίσχυσης της αμυντικής συνεργασίας.
Στον αντίποδα, στάθηκε στην άσκηση ναυτικών ειδικών δυνάμεων Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν που, όπως ανέφερε, προγραμματιζόταν για τις 19–20 Οκτωβρίου στο Ακσάζ. Υπογράμμισε τη σημασία της τοποθεσίας απέναντι από τα Δωδεκάνησα και το ελληνικό ενδιαφέρον για τα σενάρια υποβρύχιας επίθεσης και άμυνας.
Σε αυτό το περιβάλλον ενέταξε την ελληνική άσκηση «Αλέξανδρος», αναδεικνύοντας τον έλεγχο των χρόνων αντίδρασης, την ενεργοποίηση σχεδίων και τον συντονισμό Στρατού Ξηράς, Πολεμικού Ναυτικού και Πολεμικής Αεροπορίας. Στην παρουσίασή του περιέλαβε σενάρια ανακατάληψης νησίδων, απόκρουσης αποβατικής ενέργειας και συνδυασμένης αεροναυτικής δράσης.
Ρούμπιο και ενεργειακή θέση της Ελλάδας
Στην εκπομπή, την οποία ο παρουσιαστής τοποθέτησε χρονικά στις 4 Οκτωβρίου, αναφέρθηκε στην επικείμενη τότε επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα στις 6 Οκτωβρίου.
Έδωσε βάρος στον ελληνοαμερικανικό στρατηγικό διάλογο, στην αμυντική συνεργασία και στην ενεργειακή ασφάλεια. Ανέδειξε τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου και τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη, ενώ επισήμανε τη στρατηγική σημασία της Σούδας και της Αλεξανδρούπολης.
Υποστήριξε επίσης ότι γύρω από τα ενεργειακά έργα συγκρούονται κρατικά και επιχειρηματικά συμφέροντα. Ζήτησε οι σχετικές εξελίξεις να εξετάζονται μέσα στο ευρύτερο γεωπολιτικό τους πλαίσιο.
Τα υποβρύχια «φαντάσματα», οι οχυρώσεις και τα Spike NLOS
Μεγάλο μέρος της εκπομπής αφορούσε την ενίσχυση της ελληνικής στρατιωτικής ισχύος. Ο δημοσιογράφος αναφέρθηκε σε πρόγραμμα βαριάς συντήρησης των τεσσάρων υποβρυχίων Type 214 κλάσης «Παπανικολής», ύψους 120 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε.
Έδωσε έμφαση στη δυνατότητα παρατεταμένης παραμονής τους σε κατάδυση και στο χαμηλό ακουστικό τους ίχνος, χαρακτηριστικά που ενισχύουν την επιχειρησιακή τους αξία.
Παράλληλα, παρουσίασε πρόγραμμα 522 οχυρωματικών θέσεων στον Έβρο και στα νησιά. Το βασικό του επιχείρημα ήταν ότι μια μονάδα πρέπει να μπορεί να συνεχίσει να μάχεται μετά το πρώτο πλήγμα. Καταφύγια, διασπορά μέσων, προστατευμένες θέσεις και ασφαλή κέντρα διοίκησης αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις.
Στάθηκε ακόμη στα Spike NLOS και στην προσοχή που, όπως ανέφερε, δίνει ο τουρκικός Τύπος στην ανάπτυξή τους. Συνέδεσε αυτή την παρακολούθηση με το ευρύτερο ενδιαφέρον για τις νέες ελληνικές φρεγάτες, τον εκσυγχρονισμό των MEKO και τις μελλοντικές δυνατότητες του Πολεμικού Ναυτικού.
Τέλος, αναφέρθηκε στη διαστημική διάσταση της άμυνας, υπογραμμίζοντας την αξία της έγκαιρης εικόνας του πεδίου και της αξιοποίησης δεδομένων. Η εκπομπή περιέλαβε επίσης αναφορές στην τουρκική οικονομία και στον τρόπο με τον οποίο τουρκικά μέσα αντιμετωπίζουν τη συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ.
-
Αναλύσεις3 εβδομάδες πρινΤο τελεσίγραφο Καλίν την ώρα που η Τουρκία προετοιμάζεται για πόλεμο!
-
Άμυνα3 μήνες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες
-
GEOPOLITICO1 μήνα πρινΤο διέρρευσε ο Παπαχελάς! Έφεραν τον Καλίν στο Μαξίμου – Τί συζήτησε με τον Μητσοτάκη;
-
Αναλύσεις1 μήνα πρινΚαραγκιούλ: «Αν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ επιτεθούν στην Τουρκία, ο χάρτης του Αιγαίου θα αλλάξει»
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ2 μήνες πρινΞέσπασμα της μητέρας της Μυρτούς για την υπόθεση Τζαβέντ Ασλάμ: «Δεν ξεχνώ ποτέ» – «Δήμαρχος των Πακιστανών ο Δούκας»
-
GEOPOLITICO3 εβδομάδες πρινΤί λέει Τούρκος δημοσιογράφος για Σάββα Καλεντερίδη; «Έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για τη χώρα του – Δεν μπορούσε να τον στριμώξει η ΜİΤ»
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΕάν η Τουρκία απορρίψει τη συμφωνία αποχώρησης από την Κύπρο θα απομακρυνθεί δια της βίας