Γράφει ο Αδαμάντιος Παπαδόπουλος

Ο 19^ος αιώνας υπήρξε ο αιώνας του εθνικισμού, όπου τα έθνη της Ευρώπης εξεγείρονταν ενάντια στις μεγάλες Αυτοκρατορίες της Ευρώπης με σκοπό την ανεξαρτησία τους. Στη χερσόνησο του Αίμου η έναρξη των εξεγέρσεων πραγματοποιήθηκε στη Σερβία και συγκεκριμένα στο πασαλίκι του Βελιγραδίου. Αιτία αποτέλεσε από το 1801 η αυταρχική και διεφθαρμένη εξουσία των γενιτσάρων, η οποία οδήγησε στην σφαγή των Σέρβων προεστών (Κνέζων) στην πόλη Βάλιεβο τον Ιανουάριο του 1804.

Μετά τη σφαγή στο Βάλιεβο η σερβική αντίδραση ήταν άμεση. Toν Φεβρουάριο του 1804 στην πόλη Όρασατς, οι προύχοντες που γλίτωσαν της σφαγής αποφάσισαν να εξεγερθούν εναντίον των γενιτσάρων. Ως αρχηγός της εξέγερσης επιλέχθηκε ο Καραγιώργης Πέτροβιτς (1768-1817), έμπορος με μεγάλη στρατιωτική εμπειρία. Η εξέγερση αν και αρχικά στρεφόταν κατά των γενιτσάρων εξελίχθηκε σε εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα εναντίον της Πύλης. Οι στρατιωτικές επιτυχίες των Σέρβων ήταν συνεχείς (Iβάνκοβατς, Μίσαρ) με αποκορύφωμα την απελευθέρωση του Βελιγραδίου τον Δεκέμβριο του 1806.

Oι διαφωνίες μεταξύ των Σέρβων οπλαρχηγών, οι εναλλαγές των διεθνών σχέσεων που χαρακτήριζαν την περίοδο, οι στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις του Σελίμ Γ’, καθώς και η αδυναμία έλευσης ρωσικής στρατιωτικής και διπλωματικής βοήθειας μετά το 1812 λόγω της εισβολής του Ναπολέοντα στη Ρωσία, οδήγησαν στην ήττα των Σέρβων το Φθινόπωρο του 1813, όταν ο γνώριμος σε εμάς (από την εμπλοκή του στην Επανάσταση του ΄21) Χουρσίτ Πασάς μπαίνει στο Βελιγράδι.

Η πρώτη σερβική εξέγερση έχει έντονο ελληνικό ενδιαφέρον μιας και πολλοί Έλληνες συμμετείχαν σ’ αυτή. Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν ο Γιωργάκης Ολύμπιος και ο Νικοτσάρας. Ο ηγέμονας της Βλαχίας Κωνσταντίνος Υψηλάντης, πατέρας του Αλέξανδρου Υψηλάντη, ήταν ακόμη ένας Έλληνας, ο οποίος βοήθησε τον σερβικό αγώνα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον βρίσκεται και στην περίπτωση του Πέτρου Ίτσκο, Έλληνα εμπόρου ο οποίος επελέγη ως διαπραγματευτής μεταξύ των εξεγερμένων και του Σουλτάνου. Το πιο μεγάλο όνομα το οποίο συντάχθηκε με τον ομόδοξο λαό υπήρξε ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο οποίος ακόμη και μετά την ήττα του Καραγιώργη δεν λησμονεί τους Σέρβους, προσφέροντας σημαντικές υπηρεσίες κατά τη διάρκεια του συνεδρίου της Βιέννης.

Η συμμετοχή των Ελλήνων κατά την πρώτη βαλκανική εξέγερση του 19^ου αιώνα αποδεικνύει τις ενδοβαλκανικές ζυμώσεις της περιόδου, την έντονη εμπορική και πολιτική παρουσία των Ελλήνων στην περιοχή, καθώς και την άμεση επαφή των δύο λαών.

Η απόφαση της Τουρκίας να ξεκινήσει υπεράκτιες γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου στα σομαλικά ύδατα τον Φεβρουάριο του 2026 δεν αποτελεί απλώς μια εμπορική δραστηριότητα· είναι μια στρατηγική παρέμβαση που εξελίσσεται παράλληλα με την επιτάχυνση στρατιωτικών αναπτύξεων και τον ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων σε ολόκληρο το Κέρας της Αφρικής.

Εάν εντοπιστούν εμπορικά αξιοποιήσιμα αποθέματα, με εκτιμήσεις που φτάνουν έως και τα 30 δισεκατομμύρια βαρέλια ισοδύναμου πετρελαίου, η Σομαλία θα αποκτούσε την πρώτη αξιόπιστη οδό προς οικονομική κυριαρχία από την κατάρρευση του κεντρικού κράτους το 1991. Όμως το πετρέλαιο σπάνια εμφανίζεται αθόρυβα σε εύθραυστα κράτη. Πολύ συχνότερα, φέρνει ιδιοποίηση από τις ελίτ, στρατιωτικοποίηση και γεωπολιτικό ανταγωνισμό. Το πετρέλαιο δεν δημιουργεί αυτόματα ευημερία. Σε αδύναμα κράτη, συχνά αποκαλύπτει θεσμικά ρήγματα.

Η ενέργεια προσφέρει στην Άγκυρα μοχλό επιρροής που ούτε η ανθρωπιστική βοήθεια ούτε οι αποστολές εκπαίδευσης θα μπορούσαν ποτέ να εξασφαλίσουν από μόνες τους.

Η κίνηση της Τουρκίας προς τον υπεράκτιο ενεργειακό τομέα της Σομαλίας ολοκληρώνει μια στρατηγική πορεία διάρκειας δεκαετίας. Αυτό που ξεκίνησε ως ανθρωπιστική εμπλοκή μετά τον λιμό του 2011 εξελίχθηκε σε κατασκευή υποδομών, στρατιωτικές βάσεις εκπαίδευσης, συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και αυξανόμενη πολιτική επιρροή στο Μογκαντίσου. Η ενέργεια πλέον αγκυρώνει τη μακροπρόθεσμη τοποθέτηση της Άγκυρας. Στα τέλη Ιανουαρίου 2026, η Άγκυρα κλιμάκωσε την εμπλοκή της αναπτύσσοντας τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη F-16 στο Μογκαντίσου,  μία από τις πιο ορατές επιδείξεις τουρκικής προβολής σκληρής ισχύος στην Ανατολική Αφρική. Η ανάπτυξη συνέπεσε με τις προετοιμασίες για τις υπεράκτιες γεωτρήσεις και την επέκταση της τουρκικής στρατιωτικής υποδομής γύρω από το Διεθνές Αεροδρόμιο Aden Adde.

Δεν πρόκειται για οπορτουνισμό. Πρόκειται για στρατηγική κρατική τέχνη. Ενσωματώνοντας τον εαυτό της ταυτόχρονα στον τομέα υδρογονανθράκων και στην αρχιτεκτονική ασφάλειας της Σομαλίας, η Τουρκία τοποθετείται ως θεματοφύλακας των ροών εσόδων, των θαλάσσιων οδών πρόσβασης και των κυρίαρχων υποδομών. Η ενέργεια προσφέρει στην Άγκυρα μοχλό επιρροής που ούτε η ανθρωπιστική βοήθεια ούτε οι αποστολές εκπαίδευσης θα μπορούσαν ποτέ να εξασφαλίσουν από μόνες τους. Για τη Σομαλία, η συνεργασία προσφέρει τεχνική ικανότητα και διπλωματική στήριξη. Για την Τουρκία, εδραιώνει ένα μόνιμο στρατηγικό προγεφύρωμα κατά μήκος ενός από τους πιο ευαίσθητους θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα, το Στενό Bab el-Mandeb και τις εμπορικές οδούς του Ινδικού Ωκεανού.

Η ηγεσία της Σομαλίας βλέπει τους υδρογονάνθρακες ως τη ράμπα εξόδου από την εξάρτηση από τους δωρητές,  έναν τρόπο χρηματοδότησης της ανοικοδόμησης του κράτους χωρίς εξάρτηση από τη διεθνή βοήθεια. Η φιλοδοξία είναι κατανοητή. Η θεσμική πραγματικότητα είναι πολύ λιγότερο επιεικής. Η αρχιτεκτονική διακυβέρνησης της Σομαλίας παραμένει εμβρυακή. Τα πλαίσια διαχείρισης πετρελαϊκών εσόδων είναι ελλιπή. Οι ομοσπονδιακές περιφερειακές συμφωνίες κατανομής εσόδων αμφισβητούνται. Η κοινοβουλευτική εποπτεία είναι αδύναμη. Η ικανότητα επιβολής κατά της διαφθοράς είναι περιορισμένη. Η δημοσιονομική διαφάνεια παραμένει ασυνεπής.

Η ηγεσία της Σομαλίας βλέπει τους υδρογονάνθρακες ως έναν τρόπο χρηματοδότησης της κρατικής ανοικοδόμησης χωρίς εξάρτηση από τη διεθνή βοήθεια.

Η αιφνίδια έγχυση πλούτου από υδρογονάνθρακες σε ένα τέτοιο περιβάλλον ενέχει τον κίνδυνο ενίσχυσης δικτύων πελατειακών σχέσεων αντί για οικοδόμηση εθνικών θεσμών. Τα έσοδα από το πετρέλαιο ρέουν πρώτα προς παράγοντες που είναι ήδη ενσωματωμένοι στις δομές πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος — όχι προς τις δημόσιες υπηρεσίες ή τις εθνικές αναπτυξιακές προτεραιότητες. Οι αδύναμοι θεσμοί δεν γίνονται ισχυρότεροι τυχαία. Το πετρέλαιο συχνά επιταχύνει τα λάθος κίνητρα. Χωρίς θεσμική αλληλουχία —διακυβέρνηση πρώτα, εξόρυξη μετά— η Σομαλία κινδυνεύει να επαναλάβει ένα γνώριμο μοτίβο εύθραυστων κρατών: πρώτα η εμπορευματοποίηση των πόρων και μετά η προσπάθεια ανάκτησης ελέγχου, όταν τα χρήματα έχουν ήδη αρχίσει να ρέουν. Τα αδύναμα κράτη συχνά δυσκολεύονται να επιβιώσουν με το πετρέλαιο.

Σε αντίθεση με αναδυόμενους αφρικανικούς παραγωγούς που λειτουργούν σε σχετικά σταθερά περιβάλλοντα, η Σομαλία επιχειρεί ανάπτυξη υδρογονανθράκων ενώ εξακολουθεί να βρίσκεται σε ενεργές επιχειρήσεις αντιμετώπισης ανταρτών. Υπεράκτιες πλατφόρμες, λιμενικές εγκαταστάσεις, διάδρομοι εφοδιαστικής υποστήριξης και ενεργειακές υποδομές θα καταστούν στόχοι υψηλής στρατηγικής αξίας. Τα ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία συγκεντρώνουν οικονομική αξία, πολιτικό συμβολισμό και επιχειρησιακή σημασία σε σταθερές τοποθεσίες — ακριβώς το είδος υποδομών που επιδιώκουν να πλήξουν ένοπλοι δρώντες.

Η προστασία των γεωτρητικών δραστηριοτήτων θα απαιτήσει διευρυμένες ναυτικές περιπολίες, θαλάσσια επιτήρηση, κάλυψη αεράμυνας και ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων. Η άφιξη τουρκικών μαχητικών αεροσκαφών υπογραμμίζει μια πραγματικότητα: ο ενεργειακός τομέας της Σομαλίας γεννιέται μέσα σε ένα θέατρο ασφάλειας. Αυτό δημιουργεί έναν επικίνδυνο φαύλο κύκλο: οι ενεργειακές υποδομές απαιτούν επέκταση της ασφάλειας· η επέκταση της ασφάλειας προσελκύει επιθέσεις· η κλιμάκωση των επιθέσεων δικαιολογεί περαιτέρω στρατιωτικοποίηση. Οι πετρελαϊκές πλατφόρμες δεν βρίσκονται σε ουδέτερα ύδατα,  βρίσκονται πάνω σε πολιτικά ρήγματα. Αν η Σομαλία δεν μπορέσει να εγκαθιδρύσει αξιόπιστη κυριαρχία ασφάλειας γύρω από τους ενεργειακούς διαδρόμους, οι υδρογονάνθρακες κινδυνεύουν να μετατραπούν όχι σε σταθεροποιητικό στοιχείο, αλλά σε μόνιμη ευαλωτότητα ενσωματωμένη στις εθνικές υποδομές.

Το διευρυνόμενο αποτύπωμα της Τουρκίας δεν περιορίζεται σε βάσεις και εναέρια μέσα. Την περασμένη εβδομάδα, η Σομαλία διόρισε επίσημα έναν ανώτερο αξιωματικό εκπαιδευμένο στην Τουρκία ως αρχηγό του Σομαλικού Εθνικού Στρατού,  ένα σημαντικό θεσμικό ορόσημο που αντικατοπτρίζει τη διείσδυση της Άγκυρας στην αρχιτεκτονική άμυνας της Σομαλίας. Ο διορισμός σηματοδοτεί την αυξανόμενη εξάρτηση του Μογκαντίσου από τα τουρκικά συστήματα στρατιωτικής εκπαίδευσης και τα δόγματα διοίκησης, καθώς επιχειρεί να επαγγελματοποιήσει τις ένοπλες δυνάμεις και να εδραιώσει τον εδαφικό έλεγχο. Ταυτόχρονα, ενσωματώνει τη στρατηγική επιρροή της Άγκυρας απευθείας στη δομή διοίκησης της Σομαλίας, σε μια περίοδο όπου οι επιχειρήσεις κατά των ανταρτών συνεχίζονται. Οι συνεργασίες ασφάλειας δεν είναι πλέον περιφερειακές στο πολιτικό σύστημα της Σομαλίας. Διαμορφώνουν τον ίδιο τον πυρήνα της αρχιτεκτονικής ηγεσίας της.

Καθώς η Άγκυρα ενσωματώνεται στρατιωτικά και οικονομικά στη Σομαλία, η Ουάσιγκτον επαναβεβαιώνει τη δική της περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Ενώ η Τουρκία επεκτείνει το αποτύπωμά της, η Ουάσιγκτον έχει ταυτόχρονα ενισχύσει τη στάση της στο Κέρας της Αφρικής. Το περασμένο Σάββατο, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ πραγματοποίησε υψηλού επιπέδου περιοδεία στο Τζιμπουτί και την Κένυα, υπογραμμίζοντας τις αμερικανικές προτεραιότητες γύρω από την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας, τον συντονισμό κατά της τρομοκρατίας και τους στρατηγικούς διαδρόμους πρόσβασης. Στην Κένυα, η επίσκεψη περιελάμβανε επαφές στη βάση Manda Bay, έναν βασικό επιχειρησιακό κόμβο που στηρίζει αμερικανικές και συμμαχικές αποστολές κατά της τρομοκρατίας με επίκεντρο απειλές που προέρχονται από το σομαλικό έδαφος. Ο χρονισμός είναι αξιοσημείωτος. Καθώς η Άγκυρα ενσωματώνεται στρατιωτικά και οικονομικά στη Σομαλία, η Ουάσιγκτον επαναβεβαιώνει τη δική της περιφερειακή υποδομή ασφάλειας. Το υπεράκτιο ενεργειακό μέτωπο της Σομαλίας αναδύεται, επομένως, μέσα σε ένα ολοένα και πιο ανταγωνιστικό στρατηγικό περιβάλλον.

Το γεωπολιτικό τοπίο του Κέρας της Αφρικής μεταβλήθηκε απότομα στις 26 Δεκεμβρίου 2025, όταν το Ισραήλ αναγνώρισε επίσημα τη Σομαλιλάνδη ως ανεξάρτητο κράτος. Η κίνηση αυτή αμφισβητεί τις εδαφικές αξιώσεις της Σομαλίας ακριβώς τη στιγμή που το Μογκαντίσου διεκδικεί θαλάσσια κυριαρχία μέσω της υπεράκτιας ενεργειακής ανάπτυξης. Αναβαθμίζει τη στρατηγική σημασία της Σομαλιλάνδης κατά μήκος του διαδρόμου του Κόλπου του Άντεν και περιπλέκει τις διαπραγματεύσεις για τη θαλάσσια δικαιοδοσία και τον έλεγχο των πόρων. Για το Ισραήλ, ο υπολογισμός συνδέεται με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και τις περιφερειακές δυναμικές ευθυγράμμισης. Για τη Σομαλία, οι συνέπειες είναι αποσταθεροποιητικές: αποδυνάμωση της διπλωματικής ισχύος, ενθάρρυνση αποσχιστικών διεκδικήσεων και εντατικοποίηση του ανταγωνισμού μεταξύ εξωτερικών δρώντων που επιδιώκουν ερείσματα στο Κέρας της Αφρικής.

Η υπεράκτια ανακάλυψη της Σομαλίας δεν θα φέρει αυτόματα ευημερία. Το πετρέλαιο είναι μια δοκιμασία διακυβέρνησης. Ο καθοριστικός παράγοντας δεν θα είναι το μέγεθος των αποθεμάτων, η τεχνολογία γεώτρησης ή οι ξένες συνεργασίες, αλλά η θεσμική αλληλουχία. Διαφανή πλαίσια εσόδων, δεσμευτικές ομοσπονδιακές–περιφερειακές συμφωνίες, ανεξάρτητοι έλεγχοι, επαγγελματική διαχείριση της ασφάλειας και αξιόπιστη επιβολή κατά της διαφθοράς πρέπει να προηγηθούν της παραγωγής — όχι να την ακολουθήσουν. Αν η Σομαλία εξορύξει πρώτα και κυβερνήσει αργότερα, οι υδρογονάνθρακες θα εδραιώσουν την ιδιοποίηση από τις ελίτ, θα βαθύνουν τον κατακερματισμό και θα εντείνουν τους περιφερειακούς ανταγωνισμούς. Αν προηγηθεί η θεσμική μεταρρύθμιση, το πετρέλαιο θα μπορούσε να προσφέρει σπάνια δημοσιονομική μόχλευση για τη σταθεροποίηση ενός μετασυγκρουσιακού κράτους.

Middle East Forum

Στην εκπομπή Direct News με τον Ανδρέας Μουντζουρούλιας, το κεντρικό θέμα ήταν ένα κατασκοπευτικό θρίλερ με διεθνείς προεκτάσεις, το οποίο –όπως τονίστηκε– αγγίζει άμεσα την εθνική ασφάλεια και τη θέση της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ.

Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν, ανώτερος αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας ομολόγησε κατασκοπεία υπέρ της Κίνας, διοχετεύοντας διαβαθμισμένες ελληνικές και νατοϊκές πληροφορίες μέσω εξειδικευμένου, κρυπτογραφημένου λογισμικού. Ο συλληφθείς φέρεται να είχε νευραλγική θέση, πρόσβαση σε κρίσιμα σχέδια και –το πλέον ανησυχητικό– να είχε στρατολογήσει και άλλα στελέχη. Η υπόθεση βρισκόταν επί μακρόν υπό παρακολούθηση από την ΕΥΠ, σε συνεργασία με την Αστυνομία και τις αρμόδιες υπηρεσίες των Ενόπλων Δυνάμεων, ενώ υπήρξε και επίσημη ενημέρωση από το ΓΕΕΘΑ.

Ο Ανδρέας Μουντζουρούλιας ανέδειξε τη γεωπολιτική διάσταση της υπόθεσης, υποστηρίζοντας ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένη ενέργεια αλλά για συστηματική κινεζική διείσδυση, με εργαλεία την οικονομία, τις επενδύσεις και τα δίκτυα επιρροής. Στο ίδιο πλαίσιο, άσκησε σκληρή κριτική στη σχέση Ελλάδας–Κίνας, θέτοντας ζήτημα επανεξέτασης της κινεζικής παρουσίας σε στρατηγικές υποδομές, με αιχμή το λιμάνι του Πειραιά.

Παράλληλα, η εκπομπή κατέγραψε σκληρή ρητορική από τη Ρωσία, με αναφορές στις δηλώσεις Λαβρόφ κατά της Αθήνας και αιχμές για την ελληνική στάση στο ουκρανικό, την ώρα –όπως ειπώθηκε– που η Μόσχα αποφεύγει αντίστοιχη κριτική προς την Τουρκία. Ο παρουσιαστής μίλησε για ταυτόχρονη ρωσοκινεζική πίεση προς την Ελλάδα.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη στρατηγική σύγκλιση Ελλάδας–Ινδίας, ενόψει της επικείμενης επίσκεψης του υπουργού Εθνικής Άμυνας στην Ινδία. Η συνεργασία, όπως αναλύθηκε, αφορά αμυντική τεχνολογία, συμπαραγωγές οπλικών συστημάτων και κοινές ασκήσεις, με την Αθήνα να προβάλλεται ως «πύλη της Ινδίας προς την Ευρώπη» και ως κρίκος ενός ευρύτερου άξονα Αθήνα–Λευκωσία–Ιερουσαλήμ–Νέο Δελχί, απέναντι στον άξονα Τουρκίας–Πακιστάν–Αζερμπαϊτζάν.

Στο διεθνές μέτωπο, εκτενής ήταν η ανάλυση για το Ιράν, τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ και το ενδεχόμενο ισραηλινής στρατιωτικής δράσης, με επίκεντρο το βαλλιστικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Η εκπομπή μετέφερε πληροφορίες για αίτημα του Ισραήλ προς τις ΗΠΑ για «επιχειρησιακή ελευθερία», καθώς και για απειλές από ιρανικά μέσα περί πυραύλων υψηλών ταχυτήτων.

Τέλος, στο ελληνοτουρκικό πεδίο, έγινε λόγος για κλιμάκωση προκλήσεων στο Αιγαίο, εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού, NAVTEX/NOTAM και γκριζάρισμα με άξονα τον 25ο μεσημβρινό, ενόψει της συνάντησης Μητσοτάκη–Ερντογάν στις 11 Φεβρουαρίου, την οποία ο παρουσιαστής χαρακτήρισε παγίδα χωρίς ουσιαστικό όφελος για την Ελλάδα.