Ο Τομ Μπάρακ, ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία και ταυτόχρονα ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία, έχει βρεθεί στο επίκεντρο μιας διπλής –και φαινομενικά αντιφατικής– κριτικής μετά τις πρόσφατες εξελίξεις στο συριακό μέτωπο. Από τη μία, σε περιφερειακούς κύκλους και σε μέρος του δημόσιου λόγου εμφανίζεται ως αξιωματούχος που «εξυπηρετεί τουρκικά συμφέροντα», καθώς η Ουάσιγκτον κινείται σε μια φόρμουλα για τη Συρία που εφάπτεται με βασικές επιδιώξεις της Άγκυρας. Από την άλλη, στην ίδια την Τουρκία, ο Μπάρακ βρέθηκε στο στόχαστρο με βαρείς χαρακτηρισμούς, όταν φωτογραφία από συνάντηση στο τουρκικό υπουργείο Άμυνας πυροδότησε θύελλα περί «αποικιακής» συμπεριφοράς και ταπεινωτικού πρωτοκόλλου.

Η Συρία ως «κλειδί» και η σκιά της Άγκυρας

Στην καρδιά της συζήτησης βρίσκεται ο ρόλος του Μπάρακ στο συριακό πεδίο, σε μια περίοδο που η Δαμασκός πιέζει να επανακτήσει τον έλεγχο της βορειοανατολικής Συρίας και να ενσωματώσει τις κουρδικές δομές. Η πρόσφατη συμφωνία «ένταξης/ενοποίησης» ανάμεσα στη συριακή κυβέρνηση και τις κουρδοκρατούμενες δυνάμεις (SDF) αντιμετωπίστηκε στην Τουρκία ως «ιστορικό σημείο καμπής», με τουρκικές πηγές ασφαλείας να αποδίδουν ενεργό ρόλο στη ΜΙΤ και να τονίζουν ότι η συμφωνία εξυπηρετεί τον στόχο της Άγκυρας να «κλείσει» το κουρδικό αποτύπωμα που θεωρεί συνδεδεμένο με το PKK.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Μπάρακ εμφανίζεται να λειτουργεί ως ο Αμερικανός «διαμεσολαβητής» που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη μέχρι πρότινος στρατηγική συνεργασία των ΗΠΑ με τις SDF για την αντιμετώπιση του ISIS και στη νέα πραγματικότητα όπου η Ουάσιγκτον συνομιλεί πιο ανοιχτά με τη Δαμασκό. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με το Reuters, ο Μπάρακ συναντήθηκε με την ηγεσία των SDF και ακολούθως με τον Σύρο πρόεδρο Άχμεντ αλ-Σαράα, λίγο πριν «κλειδώσει» η συμφωνία.

Από εκεί ξεκινά και το επιχείρημα όσων τον κατηγορούν ότι «σπρώχνει» μια λύση που βολεύει την Άγκυρα: ενοποίηση υπό τη Δαμασκό, αποδυνάμωση της κουρδικής αυτονομίας, και απομάκρυνση μη Σύρων στελεχών που σχετίζονται με PKK – σημεία που η Τουρκία έθετε επί χρόνια ως κόκκινες γραμμές.

Η φωτογραφία που άναψε φωτιές στην Τουρκία

Κι όμως, την ώρα που εκτός Τουρκίας «χρεώνεται» ως φιλοτουρκικός, μέσα στην Τουρκία ο Μπάρακ βρέθηκε αντιμέτωπος με καταιγίδα επικρίσεων λόγω ενός στιγμιότυπου πρωτοκόλλου. Η επίμαχη φωτογραφία, που δόθηκε στη δημοσιότητα από τις τουρκικές αρχές, τον δείχνει να κάθεται στην κεντρική πολυθρόνα σαν να προεδρεύει σύσκεψης, με τον υπουργό Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ και ανώτατους αξιωματικούς να κάθονται πλάγια. Επικριτές μίλησαν για εικόνα «κυριαρχίας» και «αποικιακού κυβερνήτη», ενώ πολιτικοί της αντιπολίτευσης ζήτησαν εξηγήσεις για το πώς στήθηκε το πρωτόκολλο.

Τουρκικές πηγές, σύμφωνα με δημοσιεύματα, απάντησαν ότι το συγκεκριμένο «στήσιμο» δεν εφαρμόστηκε μόνο στον Μπάρακ και ότι έχει χρησιμοποιηθεί και σε άλλες επισκέψεις (και με ξένους αξιωματούχους), όμως η δημόσια συζήτηση δεν κόπασε: το θέμα πήρε διαστάσεις όχι μόνο αντι-αμερικανικές αλλά και εσωτερικής κριτικής προς κρατικούς μηχανισμούς για «αδικαιολόγητη» εικόνα υποβάθμισης θεσμών.

Did you know that Tom Barrack, the former billionaire who acted more like Turkey’s ambassador to the US than the US’s ambassador to Turkey, was arrested in 2021 on charges of spying for the UAE and then released on $250 million bail? pic.twitter.com/EddNpF3Erl

— ROJAVA (@Ktleriyilekyrg) January 20, 2026

Το βιογραφικό που «κουβαλά» πολιτικό βάρος

Ο Μπάρακ δεν είναι κλασικός καριερίστας διπλωμάτης. Είναι επιχειρηματίας και παλαιός σύμμαχος του Ντόναλντ Τραμπ, με ρόλους στο πολιτικό παρασκήνιο ήδη από την προεκλογική περίοδο του 2016.

Το 2021 είχε βρεθεί στο επίκεντρο ομοσπονδιακής δίωξης στις ΗΠΑ: το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης ανακοίνωσε ότι κατηγορείται (μαζί με άλλους) πως ενήργησε ως μη δηλωμένος πράκτορας ξένης κυβέρνησης υπέρ των ΗΑΕ και ότι αντιμετώπιζε επίσης κατηγορίες για παρεμπόδιση δικαιοσύνης και ψευδείς δηλώσεις.

Η υπόθεση κατέληξε αργότερα σε αθώωση: το Reuters έχει μεταδώσει ότι ο Μπάρακ κρίθηκε μη ένοχος το 2022 για το σκέλος της παράνομης δράσης ως ξένος πράκτορας.

Αυτό το παρελθόν εξηγεί γιατί ο Μπάρακ προκαλεί τόσο έντονα αντανακλαστικά: είναι πρόσωπο που «διαβάζεται» περισσότερο ως πολιτικός παίκτης παρά ως ουδέτερος διπλωματικός διαχειριστής.

Γιατί τον «χτυπούν» και οι δύο πλευρές

Στην πράξη, η διπλή κριτική δεν είναι τόσο παράλογη όσο φαίνεται.

• Όσοι τον κατηγορούν ως φιλοτουρκικό, βλέπουν ότι η αμερικανική διαχείριση στη Συρία περνά μέσα από τουρκικά φίλτρα: η Τουρκία έχει αυξημένη επιρροή στη νέα συριακή πραγματικότητα και η Ουάσιγκτον, μέσω του ίδιου προσώπου που είναι πρέσβης στην Άγκυρα, επιδιώκει «πακέτο» λύσεων (ενοποίηση, φυλακές ISIS, ασφάλεια συνόρων, έλεγχος κουρδικών δομών).

• Οι Τούρκοι επικριτές του, αντίθετα, δεν του προσάπτουν ότι είναι «μαλακός» με την Τουρκία, αλλά ότι εμφανίζεται ως εκπρόσωπος μιας υπερδύναμης που φέρεται με όρους επιβολής. Η φωτογραφία στο Υπουργείο Άμυνας λειτούργησε ως μήνυμα: στην τουρκική πολιτική κουλτούρα, ειδικά σε έναν θεσμό που «ζει» από ιεραρχία και πρωτόκολλο, τέτοιες εικόνες γίνονται εύκολα πολιτικό καύσιμο.

Το συμπέρασμα είναι ότι ο Μπάρακ –λόγω ρόλου, timing και προσωπικού προφίλ– έχει γίνει «καθρέφτης» πάνω στον οποίο προβάλλουν όλοι τη δική τους καχυποψία: άλλοι τον βλέπουν ως εργαλείο της Άγκυρας, άλλοι ως εργαλείο της Ουάσιγκτον που δεν σέβεται την τουρκική αξιοπρέπεια. Και η Συρία, με την αναδιάταξη ισχύος στη βορειοανατολική χώρα, είναι ακριβώς το πεδίο όπου αυτά τα δύο αφηγήματα συγκρούονται – ταυτόχρονα.

Γράφει η Μανταλένα Παπαδοπούλου, ΕΣΤΙΑ

«Το Ιράν διεξάγει έναν πόλεμο εναντίον των «τρομοκρατών», δήλωσε ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου της «Ισλαμικής Δημοκρατίας» Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάρ και το ερώτημα που τίθεται πλέον ανοιχτά είναι ποιος είναι τελικά ο τρομοκράτης.

Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν τις τελευταίες ημέρες του 2025 και συνεχίζουν μέχρι σήμερα, είχαν αφετηρία την οικονομική κατάρρευση. Τη ραγδαία υποτίμηση του εθνικού νομίσματος, τον ανεξέλεγκτο πληθωρισμό και μια ακρίβεια που καθιστά αβέβαιη την ίδια την επιβίωση, ακόμα και της μεσαίας τάξης. Η ανακοίνωση περί διανομής κουπονιών διατροφής για τους επόμενους τέσσερις μήνες ώστε να καλύπτει έως και το 92% του πληθυσμού, υπογράμμισε μια πραγματικότητα που παραπέμπει σε συνθήκες πολέμου.

Στην πρώτη γραμμή βρέθηκαν οι έμποροι, παρόλο που σαν κοινωνική ομάδα είναι παραδοσιακά προσκείμενη στο καθεστώς και είχαν υποστηρίξει οικονομικά την θεοκρατία με την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Ωστόσο, 47 χρόνια καταπίεσης του ιρανικού λαού από την κατ’ ευφημισμό δημοκρατία (θεοκρατικό καθεστώς κατ’ ουσίαν), οδήγησαν στην μετατροπή μιας οικονομικής διαμαρτυρίας σε ευρεία αντικαθεστωτική εξέγερση, η οποία εξαπλώθηκε ταχύτατα σε περισσότερες από 100 πόλεις σε όλη την χώρα.

Δεν πρόκειται για μεμονωμένο φαινόμενο. Από το 1979 μέχρι σήμερα, το Ιράν έχει γνωρίσει αλλεπάλληλες εξεγέρσεις, με κορύφωση το 2022, όταν ο θάνατος της Μαχσά Αμινί πυροδότησε τη μαζική αντίδραση των γυναικών απέναντι στη θεοκρατική καταπίεση. Σήμερα, η νεολαία και οι γυναίκες βρίσκονται και πάλι στον πυρήνα της αντίστασης.

Ο ιρανικός λαός φαίνεται να συνειδητοποιεί ότι το καθεστώς ως έχει, δεν μεταρρυθμίζεται, δεν εξευγενίζεται, δεν αλλάζει εκ των έσω. Δεν διαθέτει την πολιτική και διπλωματική ισχύ να πείσει για άρση του εμπάργκο, δεν μπορεί να απεγκλωβιστεί από τον ιδεολογικό και γεωπολιτικό του προσανατολισμό, ώστε να επιδιώξει σχέσεις αμοιβαίου συμφέροντος με τις ισχυρές χώρες της Δύσης. Η προοπτική οικονομικής ανάκαμψης παραμένει ανύπαρκτη. Το καθεστώς του Αλί Χαμενεΐ  έχει αποδυναμωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια, ενώ η περιφερειακή του επιρροή έχει συρρικνωθεί και δεν διαφαίνεται πλέον ουσιαστική εξωτερική στήριξη αντίστοιχη του παρελθόντος.

Οι Ιρανοί βγήκαν στους δρόμους με κίνδυνο της ζωής τους, ζητώντας ανατροπή. Το καθεστώς απάντησε με ακραία βία και μαζική χρήση πραγματικών πυρών εναντίον των πολιτών του. Η χώρα βρέθηκε σε σχεδόν πλήρη επικοινωνιακό αποκλεισμό, χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο και κατ’ επέκταση στον έξω κόσμο. Οι αρχές «κλείδωσαν» τους πολίτες τους εντός των τειχών και προχώρησαν σε μια από τις σκληρότερες κατασταλτικές επιχειρήσεις των τελευταίων δεκαετιών. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων παραμένει άγνωστος, καθώς η διάχυση αξιόπιστης πληροφορίας είναι σχεδόν αδύνατη. Οι εκτιμήσεις, ωστόσο, κάνουν λόγο για χιλιάδες συλλήψεις, εκατοντάδες ή χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες. Ενώ οι διαδηλωτές καταγγέλλουν αιματηρή καταστολή, οι αρχές, καλώντας τους Ευρωπαίες πρεσβευτές, επιχείρησαν να μεταθέσουν την ευθύνη της βίας στους ίδιους τους διαμαρτυρόμενους, υποβαθμίζοντας τα τραγικά γεγονότα σε απλές «ταραχές».

Πολλοί υποστηρίζουν ότι τις διαδηλώσεις και τη βία υποκίνησαν Αμερικανοί πράκτορες και η Μοσάντ. Ωστόσο, μισός αιώνας πολιτικής καταπίεσης, οικονομικής και κοινωνικής ασφυξίας αρκεί για να εξηγήσει τον επαναλαμβανόμενο ξεσηκωμό. Η άοπλη κοινωνία δεν βγαίνει στους δρόμους απέναντι σε πολυβόλα από καθοδήγηση, αλλά από απόγνωση. Δεν μπορεί να θεωρούμε ότι όλος αυτός ο κόσμος που αντιστέκεται τόσες μέρες είναι εξαγορασμένος από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Είναι τουλάχιστον άδικο για τους Ιρανούς.

Κι αν από τη μια πλευρά οι ΗΠΑ και το Ισραήλ τάσσονται υπέρ μιας αλλαγής στο Ιράν ενάντια στον σκοταδισμό, όπως την αξιώνει μεγάλο μέρος της κοινωνίας, από την άλλη πλευρά είναι αποκαλυπτική η επιλεκτική ευαισθησία των διεθνών «ανθρωπιστών». Διατηρείται μια προκλητική σιωπή. Όταν μια εξέγερση δεν εντάσσεται στο επιθυμητό γεωπολιτικό αφήγημα, όταν εμφανίζεται να στηρίζεται από το Ισραήλ, τότε ως φαίνεται η ελευθερία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ισοτιμία, οι αγώνες ενάντια στην έμφυλη καταπίεση πάνε περίπατο. Και τότε, μαζί με τις μπούρκες, πέφτουν και οι μάσκες.

Το διεθνές σύστημα διανύει μια περίοδο κατά την οποία ο αναθεωρητισμός τείνει να υπερισχύει της αναζήτησης ισορροπίας και φαίνεται να επανακαθορίζονται σφαίρες επιρροής από τις μεγάλες δυνάμεις. Σε αυτό το περιβάλλον, ευνοείται η εξέγερση αυτή. Γεωπολιτικά η θέση του Ιράν είναι κομβική και, ως εκ τούτου, δεν πρόκειται να αφεθεί στην τύχη του.

Ας μην ξεχνάμε, όμως, ότι πρόκειται για ένα από τα ανθεκτικότερα καθεστώτα στον κόσμο. Η εμπειρία του 1979 λειτουργεί ως διαρκής υπενθύμιση. Ο Αγιατολάχ Χομεϊνί υποσχέθηκε ελευθερίες, κοινωνική δικαιοσύνη, πλουραλισμό, διαβεβαιώνοντας ότι δεν θα κυβερνά η θρησκεία. Μόλις, όμως, σταθεροποίησε την εξουσία του, δεν εξόντωσε πρώτα τους «εχθρούς της επανάστασης», αλλά τους πρώην συμμάχους του, αριστερούς και άλλους ιδεολογικούς συνοδοιπόρους. Την ίδια τύχη ακριβώς έχουν και οι σημερινοί αντιφρονούντες, παρόλο που ο σημερινός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν είναι μετριοπαθέστερος και έχουν σημειωθεί ορισμένα βήματα τα τελευταία χρόνια.

Η εξέλιξη της κρίσης παραμένει αβέβαιη και τα διακινούμενα σενάρια πολλά. Υπό τις παρούσες συνθήκες, η άμεση και πλήρης ανατροπή του καθεστώτος δεν αποτελεί ρεαλιστικό σενάριο, καθώς δεν υπάρχει δομημένη αντιπολίτευση. Εξάλλου κάθε τέτοια προσπάθεια δημιουργίας αντίπαλου δέους θα ήταν καταδικασμένη εν τη γενέσει της και πιθανότατα θα πνιγόταν στον αίμα.

Πιθανότερη φαίνεται μια ελεγχόμενη μετάβαση σε ηπιότερη ηγεσία στο πλαίσιο της «Ισλαμικής Δημοκρατίας», η οποία όμως προϋποθέτει την «απομάκρυνση» του Αλί Χαμενεΐ . Ο 86χρονος ανώτατος ηγέτης δεν αναμένεται να παραδοθεί ή να φύγει οικειοθελώς. Ούτε είναι ρεαλιστικό να θεωρηθεί ότι μπορεί να ανατραπεί αποκλειστικά από έναν άοπλο λαό.

Η πιθανότητα εξωτερικής παρέμβασης θεωρείται ιδιαίτερα αυξημένη, ιδίως υπό το πρίσμα των τοποθετήσεων του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Παρέμβαση, ωστόσο, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Μπορεί να λάβει και οικονομική ή διπλωματική μορφή, μέσω αυστηρότερων κυρώσεων, ενίσχυσης του εμπάργκο, με στόχο την στήριξη αλλαγών εντός του συστήματος εξουσίας. Σε μια συγκυρία όπου η Ρωσία και η Κίνα δεν εμφανίζονται έτοιμες να υπερασπιστούν ενεργά το καθεστώς, μια τέτοια παρέμβαση μπορεί να έχει «χειρουργικό» χαρακτήρα, που δεν θα έχει στόχο την άμεση και ολοκληρωτική ανατροπή της ηγεσίας, αλλά μια ελεγχόμενη μετεξέλιξη του συστήματος εξουσίας, και τη δημιουργία προϋποθέσεων νέας σχέσης αμοιβαίου συμφέροντος με τη Δύση. Τυχόν απαντήσεις του Ιράν σε πλήγματα είναι πιθανόν να υπάρξουν, δύσκολα όμως θα ανατρέψουν τον διαφαινόμενο σχεδιασμό για αλλαγή εντός του καθεστώτος, ίσως με τον Πεζεσκιάν να παραμένει.

Κλείνοντας, το ερώτημα «ποιος είναι ο τρομοκράτης» δεν είναι μόνο ρητορικό. Ούτε, δυστυχώς, αυταπόδεικτο. Οι πολίτες που αντιστέκονται, οι γυναίκες και η νεολαία που διεκδικούν ελευθερίες, η μεσαία τάξη που πλέον μάχεται για την επιβίωση, συνιστούν την αντίθεση στη βία. Ένα καθεστώς που καταπιέζει, σκοτώνει, και φιμώνει πως ονομάζεται;