Για σοβαρό ρήγμα στις σχέσεις Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν, το οποίο μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, έκανε λόγο ο αντιστράτηγος ε.α. και γεωστρατηγικός αναλυτής Λάζαρος Καμπουρίδης, μιλώντας στη Βασιλική Πολίτου στον Θήτα FM.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, πίσω από τις αντιπαραθέσεις για τον κοσμικό χαρακτήρα του Αζερμπαϊτζάν βρίσκεται μια βαθύτερη σύγκρουση: η επιδίωξη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αντιμετωπίζει το Μπακού ως δορυφόρο της Άγκυρας και η αντίσταση του Ιλχάμ Αλίεφ σε παρεμβάσεις στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική της χώρας του.

Ο ίδιος, πάντως, απέφυγε να προεξοφλήσει οριστική διάρρηξη των σχέσεων ή αποκλειστική προσχώρηση του Αζερμπαϊτζάν στην πλευρά του Ισραήλ, επισημαίνοντας ότι είναι νωρίς για απόλυτα συμπεράσματα.

Πίσω από τη μαντίλα, η μάχη για τον έλεγχο

Ο κ. Καμπουρίδης υπενθύμισε ότι την περίοδο 2013–2017 υπηρέτησε ως ακόλουθος Άμυνας στην Άγκυρα, με παράλληλη διαπίστευση στο Μπακού, αποκτώντας άμεση εικόνα των σχέσεων των δύο χωρών.

Όπως εξήγησε, η σημερινή στενή συνεργασία τους δεν χαρακτήριζε πάντοτε στον ίδιο βαθμό τις διμερείς σχέσεις. Η τουρκική στρατιωτική υποστήριξη στον πόλεμο του 2020 εναντίον της Αρμενίας συνέβαλε καθοριστικά στην ενίσχυση της σύμπλευσης.

Ωστόσο, κατά την εκτίμησή του, ο Αλίεφ αντιδρά όταν αυτή η συνεργασία μετατρέπεται σε απαίτηση πολιτικής υποταγής. Ο αναλυτής συνέδεσε την ένταση με τις αντιδράσεις τουρκικών πολιτικών και φιλοκυβερνητικών μέσων απέναντι στους περιορισμούς που, όπως ανέφερε, ισχύουν στο Αζερμπαϊτζάν για τη μαντίλα στα σχολεία.

Απέδωσε, μάλιστα, στην Άγκυρα ενεργοποίηση θρησκευτικών παραγόντων στο εσωτερικό της χώρας, διατυπώνοντας την εκτίμηση ότι ο Ερντογάν επιδιώκει την απομάκρυνση του Αλίεφ.

Στην ανάγνωσή του, η απάντηση του Μπακού συνοψίζεται στην απόρριψη της ανάμειξης στα εσωτερικά του και στη διεκδίκηση ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής.

Το Ισραήλ και το μήνυμα προς την Άγκυρα

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στις σχέσεις Αζερμπαϊτζάν–Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν βασικό σημείο τριβής με την Τουρκία.

Αναφέρθηκε στην επίσκεψη του Ισραηλινού προέδρου Ισαάκ Χέρτσογκ στο Αζερμπαϊτζάν και επικαλέστηκε δημοσιεύματα ρωσικών μέσων, σύμφωνα με τα οποία ο Αλίεφ διέθεσε αεροσκάφος για τη μετακίνησή του, ώστε να αποφευχθούν προβλήματα από ενδεχόμενους τουρκικούς περιορισμούς στην πτήση.

Ο κ. Καμπουρίδης ερμήνευσε την κίνηση ως μήνυμα αυτονομίας προς τον Ερντογάν. Υπογράμμισε επίσης ότι η κοινή αντίληψη απειλής απέναντι στο Ιράν ενισχύει τη συνεργασία Μπακού–Ισραήλ.

Το κρίσιμο τεστ και το ψευδοκράτος

Ως επόμενο σημαντικό δείκτη για την πορεία των σχέσεων παρουσίασε τη σύνοδο του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών, την οποία τοποθέτησε στις 28–29 Οκτωβρίου στην Άγκυρα.

Κατά την εκτίμησή του, ενδεχόμενη απουσία του Αλίεφ θα αποτελούσε ισχυρή ένδειξη ότι η αντιπαράθεση αποκτά μεγαλύτερο βάθος και διάρκεια.

Εδώ εντόπισε και την ιδιαίτερη σημασία των εξελίξεων για την Κύπρο. Όπως υποστήριξε, η Τουρκία επιδιώκει να χρησιμοποιήσει τον Οργανισμό ως όχημα πολιτικής, οικονομικής, πολιτισμικής και αμυντικής συσπείρωσης, προωθώντας παράλληλα την αναγνώριση του ψευδοκράτους.

Συνεπώς, ένα μόνιμο ρήγμα με το Αζερμπαϊτζάν θα μπορούσε, σύμφωνα με τον ίδιο, να δυσκολέψει αυτή την επιδίωξη και να περιορίσει τη συνοχή του σχήματος που επιθυμεί να οικοδομήσει η Άγκυρα.

Η θέση του Ιράν και της Ρωσίας

Ο αντιστράτηγος ε.α. απέρριψε αναφορές περί κοινής τουρκοϊρανικής επιχείρησης εναντίον του Αλίεφ, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν συμμερίζεται ένα τέτοιο σενάριο.

Για την Τεχεράνη περιέγραψε ένα σύνθετο ισοζύγιο: η αποδυνάμωση της τουρκικής στήριξης προς το Μπακού θα μπορούσε να θεωρηθεί θετική, όμως η βαθύτερη προσέγγιση Αζερμπαϊτζάν–Ισραήλ θα αποτελούσε δυσμενέστερη εξέλιξη.

Αντίστοιχα, εκτίμησε ότι η Ρωσία ωφελείται από δυσκολίες στην τουρκική προσπάθεια συγκρότησης ενός ευρύτερου συνασπισμού τουρκογενών κρατών, ο οποίος θα μπορούσε να ανταγωνιστεί τη ρωσική και κινεζική επιρροή.

Μήνυμα στην Αθήνα: Οι ευκαιρίες δεν περιμένουν

Το κεντρικό πολιτικό συμπέρασμα της παρέμβασής του αφορούσε την ελληνική στάση.

«Δεν υπάρχουν μόνιμες συμμαχίες. Υπάρχουν συμφέροντα», τόνισε, καλώντας την Αθήνα να αξιοποιεί τις γεωπολιτικές ευκαιρίες όταν εμφανίζονται, επειδή οι συνθήκες μπορούν να μεταβληθούν γρήγορα.

Άσκησε κριτική σε μια πολιτική αναμονής και παραμονής «κάτω από τα ραντάρ», ζητώντας ενεργότερη εξωτερική πολιτική και ουσιαστική αξιοποίηση των συμμαχιών.

Υπενθύμισε, τέλος, ότι, σύμφωνα με την εμπειρία του, το Αζερμπαϊτζάν δεν αντιμετώπιζε αρνητικά μια προσέγγιση με την Ελλάδα, παρά τις στενές ελληνοαρμενικές σχέσεις. Η μεταγενέστερη ισχυρή πρόσδεσή του στην Τουρκία λειτούργησε, όπως είπε, αποτρεπτικά.

Για τον κ. Καμπουρίδη, επομένως, το ζητούμενο για Αθήνα και Λευκωσία είναι να παρακολουθήσουν προσεκτικά την εξέλιξη της αντιπαράθεσης και να αξιοποιήσουν τα περιθώρια που ενδέχεται να δημιουργήσει.

Τον κίνδυνο να εγκλωβιστεί η Ελλάδα σε μια διαδικασία που θα εξυπηρετεί τις τουρκικές διεκδικήσεις για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου επισήμανε ο Σάββας Καλεντερίδης, μιλώντας στη «Ναυτεμπορική». Έθεσε ως κεντρικό ζήτημα να μη μετατραπεί η διαδικασία έκδοσης NAVTEX σε αναζήτηση άδειας ή συναίνεσης από την Άγκυρα.

«Εάν μπούμε στο παιχνίδι της άδειας, παίζουμε το παιχνίδι της Τουρκίας», υπογράμμισε, προειδοποιώντας ότι ακόμη και διατυπώσεις περί «συντονισμού» ή «απλής ενημέρωσης» χρειάζονται προσοχή ως προς το περιεχόμενο και τις συνέπειές τους.

Ο ίδιος διαχώρισε την έκδοση NAVTEX από την άσκηση κυριαρχικού δικαιώματος, εξηγώντας ότι πρόκειται για διαδικασία αγγελιών προς τους ναυτιλλομένους. Κατά την τοποθέτησή του, για την περιοχή διέλευσης του καλωδίου πρέπει να κινηθούν οι αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές, χωρίς να δημιουργηθεί προηγούμενο τουρκικής έγκρισης.

«Μόνο NAVTEX. Τίποτα άλλο», ήταν η φράση με την οποία συνόψισε τη θέση του.

Τα ερωτήματα για τη συμφωνία του GSI

Ο Καλεντερίδης έθεσε παράλληλα ερωτήματα για το περιεχόμενο της συμφωνίας με τη Meridiam σχετικά με το GSI και για το εάν έχουν αποσαφηνιστεί οι όροι υπό τους οποίους θα προχωρήσουν οι εργασίες.

Δεν υποστήριξε ότι γνωρίζει κάποια συγκεκριμένη πρόβλεψη που επιβάλλει συνεννόηση με την Τουρκία. Ζήτησε, όμως, να διερευνηθεί τι ακριβώς έχει συμφωνηθεί, μεταφέροντας και αναφορές περί αποστάσεων του υπουργείου Εξωτερικών από τη διαδικασία της συμφωνίας.

Το κρίσιμο, όπως προκύπτει από την παρέμβασή του, είναι εάν η υλοποίηση του έργου θα προχωρήσει χωρίς πρόσθετες διαδικασίες που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από την Άγκυρα για να εμφανιστεί ως συναρμόδια.

«Να πληρώσει βαρύ τίμημα» η παρεμπόδιση

Στο ζήτημα της αποτροπής, ο Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να κινητοποιήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση, επιδιώκοντας σαφή προειδοποίηση για βαρύτατες κυρώσεις σε περίπτωση παρεμπόδισης του έργου.

Παραπέμποντας στην κρίση του 2020 με το Oruc Reis και στα γεγονότα της Κάσου το 2024, εκτίμησε ότι η Τουρκία έχει ήδη δείξει πως χρησιμοποιεί τη στρατιωτική παρουσία για να στηρίξει πολιτικές διεκδικήσεις.

Γι’ αυτό, κατά την ανάλυσή του, απαιτείται συγκεκριμένο κόστος που θα υποχρεώσει την τουρκική ηγεσία να επανεξετάσει τις επιλογές της. Πρότεινε το θέμα να τεθεί σε επίπεδο ευρωπαϊκής Συνόδου Κορυφής, με επίκεντρο την προστασία ενός έργου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.

Παράλληλα, χαρακτήρισε μεγάλο λάθος την αναζήτηση λύσης μέσω του Μάρκο Ρούμπιο. Υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει Ελλάδα και Τουρκία ως δύο συμμάχους και εξέφρασε δυσπιστία για το εάν μια αμερικανική παρέμβαση θα ανέτρεπε τις τουρκικές επιδιώξεις.

Πιέσεις στον Χαφτάρ και το ερώτημα για την Αθήνα

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η αναφορά του στη Λιβύη. Ο Καλεντερίδης ανέφερε ότι η Άγκυρα ασκεί «αφόρητες πιέσεις» στην πλευρά Χαφτάρ, επιδιώκοντας την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή.

Επικαλούμενος σχετικό δημοσίευμα του Libya Observer, είπε ότι το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αντιτίθενται σε αυτή την εξέλιξη και έθεσε το ερώτημα: «Η Ελλάδα πού είναι;».

Κατά την εκτίμησή του, η Αθήνα όφειλε να έχει επενδύσει πολύ περισσότερο στις σχέσεις με την ανατολική Λιβύη, λόγω της σημασίας της περιοχής για τις τουρκολιβυκές διεκδικήσεις. Πρόσθεσε ότι η παράμετρος αυτή θα αποκτούσε ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα σε ένα ενδεχόμενο διαμελισμού της χώρας.

Γκίλφοϊλ, Λευκός Οίκος και Κάθετος Διάδρομος

Σχολιάζοντας την υπόθεση Γκίλφοϊλ και την απομάκρυνσή της, όπως αυτή συζητήθηκε στην εκπομπή, ο Καλεντερίδης εκτίμησε ότι δημιουργείται ανισορροπία στους διαύλους Ελλάδας και Τουρκίας με την αμερικανική προεδρία.

Αντιπαρέβαλε τις επαφές Ερντογάν–Τραμπ και την επιρροή του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία με την απουσία, κατά την εκτίμησή του, αντίστοιχης απευθείας επικοινωνίας του Μεγάρου Μαξίμου.

Δεν χαρακτήρισε, ωστόσο, την κατάσταση καταστροφική. Πρότεινε ενεργοποίηση των Ελληνοαμερικανών με θεσμικές θέσεις και πρόσβαση στο προεδρικό περιβάλλον.

Για τον Κάθετο Διάδρομο εκτίμησε ότι μπορεί να προχωρήσει ανεξαρτήτως Γκίλφοϊλ, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτει οικονομική βιωσιμότητα και πελάτες. Επισήμανε επίσης ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιτρέπουν την απόδοση της απομάκρυνσής της σε τουρκική παρέμβαση.

Κλείνοντας, άσκησε αυστηρή κριτική στη συμπεριφορά που αποδίδεται στην ίδια μέσα από δημοσιεύματα, τονίζοντας ότι ένας πρέσβης οφείλει να σέβεται τη χώρα υποδοχής, την κυβέρνησή της και τους θεσμούς της.

Του Νίκου Ι. Σπανού, Ναυάρχου Λ.Σ.–ΕΛ.ΑΚΤ. ε.α. – Διεθνούς Πραγματογνώμονα Ναυτιλιακών Θεμάτων

Η παγκόσμια ναυτιλία εισέρχεται σε μια νέα εποχή. Τα πλοία καλούνται να περιορίσουν δραστικά τις εκπομπές τους, να εγκαταλείψουν σταδιακά τα συμβατικά καύσιμα και να υιοθετήσουν τεχνολογίες φιλικότερες προς το περιβάλλον.

Πίσω όμως από τη μεγάλη υπόσχεση της πράσινης μετάβασης αναδύεται ένα κρίσιμο ερώτημα:

Μήπως, στην προσπάθειά μας να προστατεύσουμε το περιβάλλον, δημιουργούμε νέους κινδύνους για την ανθρώπινη ζωή και την ασφάλεια των λιμένων;

Δεν πρόκειται για κινδυνολογία. Πρόκειται για ένα ζήτημα που απασχολεί πλέον σοβαρά τη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα.

Το καύσιμο του μέλλοντος μπορεί να γίνει ο κίνδυνος του παρόντος

Η αμμωνία, η μεθανόλη και το υδρογόνο βρίσκονται στο επίκεντρο της ενεργειακής μετάβασης της ναυτιλίας.

Κάθε καύσιμο, ωστόσο, παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά επικινδυνότητας.

Η αμμωνία είναι ιδιαίτερα τοξική και μια ανεξέλεγκτη διαρροή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Η μεθανόλη είναι εύφλεκτη και τοξική, ενώ το υδρογόνο απαιτεί εξαιρετικά αυστηρές προδιαγραφές αποθήκευσης και διαχείρισης, λόγω της υψηλής ευφλεκτότητάς του.

Φανταστείτε ένα εμπορικό πλοίο που ανεφοδιάζεται με αμμωνία σε λιμάνι κοντά σε κατοικημένη περιοχή.

Ένα τεχνικό σφάλμα, μια αστοχία σύνδεσης ή η ανεπαρκής εφαρμογή διαδικασιών ασφαλείας θα μπορούσαν, υπό δυσμενείς συνθήκες, να οδηγήσουν σε επικίνδυνη έκλυση αερίου.

Τότε το ζήτημα δεν θα αφορούσε αποκλειστικά το πλήρωμα.

Θα αφορούσε τους χρήστες λιμένων, τις γειτονικές εγκαταστάσεις, τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και ενδεχομένως τον πληθυσμό της ευρύτερης περιοχής.

Ποιος θα αντιμετωπίσει το πρώτο μεγάλο περιστατικό;

Τον Σεπτέμβριο του 2026, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός επανέφερε στο επίκεντρο την ανάγκη εκπαίδευσης των ναυτικών στα εναλλακτικά καύσιμα και την αποτελεσματική αντιμετώπιση περιστατικών ρύπανσης που συνδέονται με αυτά.

Το μήνυμα είναι ουσιαστικό.

Δεν αρκεί να σχεδιάζουμε πλοία νέας τεχνολογίας. Πρέπει να εξασφαλίζουμε ότι τα πληρώματα και οι λιμενικές υπηρεσίες είναι πραγματικά προετοιμασμένα να διαχειριστούν τους νέους κινδύνους.

Ένα συμβατικό περιστατικό διαρροής πετρελαιοειδών δεν αντιμετωπίζεται με τις ίδιες επιχειρησιακές μεθόδους που απαιτεί μια διαρροή αμμωνίας.

Η αντιμετώπιση προϋποθέτει διαφορετικό εξοπλισμό, ειδική εκπαίδευση, κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας, σχέδια έκτακτης ανάγκης και σαφείς διαδικασίες συνεργασίας μεταξύ εμπλεκόμενων αρχών.

Η Ελλάδα μπροστά σε μια κρίσιμη πρόκληση

Για την Ελλάδα, με τη μεγάλη εμπορική ναυτιλία, τα πολυάριθμα λιμάνια και τη στενή σύνδεση λιμενικών δραστηριοτήτων με αστικές περιοχές, το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Η προετοιμασία δεν μπορεί να περιοριστεί στην εγκατάσταση νέων υποδομών ανεφοδιασμού.

Απαιτείται προηγουμένως ολοκληρωμένη εκτίμηση επικινδυνότητας, καθορισμός ζωνών ασφαλείας, επικαιροποίηση σχεδίων αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών και συστηματική εκπαίδευση του προσωπικού.

Το Λιμενικό Σώμα, οι φορείς διοίκησης και εκμετάλλευσης λιμένων, οι πυροσβεστικές υπηρεσίες και οι ναυτιλιακές εταιρείες θα πρέπει να διαθέτουν σαφώς προσδιορισμένες αρμοδιότητες και επιχειρησιακά δοκιμασμένες διαδικασίες.

Η περιβαλλοντική πρόοδος δεν μπορεί να επιτυγχάνεται εις βάρος της ανθρώπινης ασφάλειας.

Η πράσινη μετάβαση χρειάζεται πρώτα μια κόκκινη γραμμή

Η απανθρακοποίηση της ναυτιλίας αποτελεί αναγκαίο στρατηγικό στόχο. Δεν πρέπει όμως να εξελιχθεί σε αγώνα τεχνολογικής ταχύτητας χωρίς αντίστοιχη εξέλιξη των κανόνων ασφαλείας.

Η πραγματική πρόοδος δεν μετριέται μόνο σε μειωμένες εκπομπές ρύπων, αλλά και στην ικανότητα πρόληψης ατυχημάτων, προστασίας της ανθρώπινης ζωής και αποτελεσματικής διαχείρισης κρίσεων.

Το μεγάλο στοίχημα δεν είναι απλώς να κατασκευάσουμε το πλοίο του μέλλοντος. Είναι να διασφαλίσουμε ότι το πλοίο του μέλλοντος δεν θα μεταφέρει μαζί με το φορτίο του και έναν νέο, ανεπαρκώς ελεγχόμενο κίνδυνο.

Γιατί η ναυτιλία δεν θα γίνει πραγματικά πράσινη εάν προηγουμένως δεν παραμείνει απολύτως προσηλωμένη στην ασφάλεια.

Και το επόμενο μεγάλο ναυτικό ατύχημα δεν πρέπει να αποτελέσει την αφορμή για να ανακαλύψουμε όσα οφείλαμε να έχουμε προβλέψει σήμερα.

Σε μια εποχή όπου οι τεχνολογικές εξελίξεις προηγούνται συχνά της θεσμικής και επιχειρησιακής προσαρμογής, η ναυτιλιακή ασφάλεια οφείλει να παραμείνει αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα. Η διεθνής ναυτιλιακή κοινότητα δεν πρέπει να περιμένει την εκδήλωση ενός σοβαρού ατυχήματος για να αναγνωρίσει τις αδυναμίες της. Χρειάζεται προληπτικός σχεδιασμός, διαρκής αξιολόγηση των νέων κινδύνων και ουσιαστική επένδυση στον ανθρώπινο παράγοντα. Γιατί η μεγαλύτερη ευθύνη της σύγχρονης ναυτιλίας δεν είναι μόνο να παραδώσει στις επόμενες γενιές καθαρότερες θάλασσες, αλλά και να διασφαλίσει ότι οι άνθρωποι που εργάζονται σε αυτές, καθώς και οι κοινωνίες που ζουν δίπλα τους, θα παραμείνουν ασφαλείς. Η πράσινη μετάβαση θα αποτελεί πραγματική επιτυχία μόνο όταν η περιβαλλοντική βιωσιμότητα συμβαδίζει με την προστασία της ανθρώπινης ζωής.