Σταύρος Καλεντερίδης: Σε αυταρχικό παραλήρημα οι Τραμπ και Ρούμπιο διεκδικούν εδάφη σε Ευρώπη και Αμερική

👉 Τι λέει το διεθνές δίκαιο για την σύλληψη Μαδούρο;
👉 Αναδίπλωση της νέας προέδρου της Βενεζουέλα υπέρ των ΗΠΑ
👉 Πώς αντιδρά η ΕΕ στις νέες απειλές Τραμπ κατά της Δανίας

Γράφει ο Γεράσιμος Σεριάτος

H πρόσφατη έκδοση της Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (ΣΕΑ) από το Λευκό Οίκο παρουσιάζει τις αρχές πάνω στις οποίες θα βασιστεί η εξωτερική και αμυντική πολιτική των ΗΠΑ. Κάποιες θέσεις είναι διαχρονικές και κάποιες άλλες είναι χαρακτηριστικές αυτής της προεδρίας.

Το κείμενο αρχίζει με ένα ορισμό του τι είναι ¨στρατηγική¨: Η επίτευξη συγκεκριμένων στόχων με υπάρχοντα ή προς δημιουργία μέσα. Συνεχίζει με τον ίδιο τρόπο που προηγούμενες εκδόσεις ΣΕΑ άλλων κυβερνήσεων άρχιζαν, δηλαδή ότι γενικός σκοπός είναι η ανεξαρτησία και ασφάλεια της Αμερικανική Δημοκρατίας και των πολιτών της. Είναι ενδιαφέρον ότι η στρατηγική αυτή στη ενεστώσα προεδρία έχει ως μέρος της δύο σημαντικές πτυχές: την κριτική προς συμμάχους και το ταυτοτικό ως σημαντικό παράγοντα στην χάραξη πολιτικής. Ποιο συγκεκριμένα οι σκοποί είναι 1) Το Δυτικό Ημισφαίριο, ο Ινδοειρηνικός, η Μέση Ανατολή να βρίσκονται εν ηρεμία. 2) Η διατήρηση της Ευρωπαϊκής ταυτότητας και πολιτικής ασφάλειας. 3) Η διατήρηση της τεχνολογικής υπεροχής των ΗΠΑ (τεχνική νοημοσύνη, κβαντικούς υπολογιστές). Δηλαδή οι σκοποί κινούνται σε τρία συνολα: γεωπολιτική, τεχνολογία, και ταυτότητα.

Καποια από τα μέσα/τακτικές είναι για την επίτευξη των σκοπών είναι :1) Η γεωστρατηγική (οικονομική επιρροή, –με το δολλάριο ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα- στρατιωτική επιρροή, πολιτιστική επιρροή, τεχνολογική υπεροχή ) ώστε η πιθανότητα (εθελούσιας ή μη) συνεργασίας με άλλες χώρες να αυξάνεται. 2) Σεβασμός και κατά προτίμηση μη επέμβαση στα εσωτερικά άλλων χωρών. 3) Ευέλικτος ρεαλισμός ήτοι συνεργασίες με κράτη που δεν έχουν τον ίδιο αξιακό κώδικα. 4) Πίστη στη πρωτοκαθεδρία των Εθνών ως η κύρια πολιτική μονάδα στις διεθνείς σχέσεις παραμερίζοντας διεθνείς οργανισμούς. 5) Ισορροπία Δυνάμεων. Απόρριψη της ιδέας των ΗΠΑ ως παγκόσμιου ηγεμόνα αλλά δέσμευση για πρωτοκαθεδρία . Δηλαδή αντίδραση σε άλλη δύναμη να γίνει περιφερειακός ή παγκόσμιος επικυρίαρχος. 6) Προτεραιότητα στις αμερικανικές αξίες της αξιοκρατίας και πίστη στο Αμερικανό εργαζόμενο και όχι στη εισαγωγή ¨ταλεντων.¨ 7) Οικονομική ασφάλεια και υπεροχή, εξισορροπημένο διεθνές εμπόριο, Χαμιλτονιανή πολιτική στις πρώτες ύλες (αυτάρκεια πρώτων υλών και τελικών προιόντων) και ενεργειακή απεξάρτηση.

Το κείμενο της ΣΑΕ καταπιάνεται ανά διαμέρισμα της υδρογείου αρχίζοντας με το Δυτικό Ημισφαίριο. Ας μείνουμε λίγο στο Δυτικό Ημισφαίριο δεδομένου ότι η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ εκεί είναι λιγότερο γνωστή . Η στρατηγική του Λευκού Οίκου στο Δυτικό Ημισφαίριο ακολουθεί το Δόγμα Μονρό, όπως ρητά αναφέρεται στο κείμενο. Όμως το αυτό Δόγμα τώρα λαμβάνει το Συμπέρασμα/Επακόλουθο (Corrolary) Τραμπ. Σε αυτό αναφέρεται ότι οι ΗΠΑ θα αντισταθούν στη παράνομη μετανάστευση, στο παράνομο εμπόριo, στο καρτέλ ναρκωτικών και βέβαια σε ξένες δυνάμεις οι οποίες επιθυμούν να αποκτήσουν πρόσβαση είτε μέσω βάσεων είτε μέσω εξαγοράς περουσιακών στοιχείων εκεί. Στην προκειμένη περίπτωση φωτογραφίζεται η Βενεζουέλα, η οποία έχει σχέσεις με τη Κίνα και τη Ρωσία. Οι σχέσεις της Βενεζουέλας με αυτές τι χώρες, όμως δεν είναι απαραίτητα αντιαμερικανικού η ιδεολογικού υποστρώματος. Όπως αναφέρεται και στο ΣΕΑ, το χαμηλότερο κόστος και οι απλούστερες διαδικασίες συναλλαγών παίζουν μείζων ρόλο για τον προσανατολισμό αυτών των χωρών προς άλλες δυνάμεις. Αυτό που δεν αναφέρεται είναι ότι οι κυρώσεις των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα από την εποχή του Μπους του Νεότερου μέχρι τώρα έχουν καταστήσει τη χώρα αυτή το μεγαλύτερο οικονομικοπολιτικό αντίπαλο των ΗΠΑ στο Δυτικό Ημισφαίριο. Αυτή η πολιτική έχει ωθήσει τη Βενεζουέλα κοντύτερα στη Ρωσία (δεκαετής εμπορική-στρατιωτική συμφωνία του 2025) και βέβαια στη Κίνα (πετρέλαιο) αλλά και στο Ιράν (για όπλα, και για «τεχνογνωσία» παράκαμψης των κυρώσεων.

Εάν επιχειρήσουμε να κάνουμε μια μικρή ιστορική αναδρομή θα δούμε ότι δεν είναι η πρώτη φορά που έχουμε Συμπληρωματικό κείμενο στο Δόγμα Μονρό. To 1904 o Ρεπουμπλικανός Θεόδωρος Ρούσβελτ ανήγγειλε το δικό του λέγοντας ότι οι ΗΠΑ θα επέμβαιναν οι ίδιες στην Λατινική Αμερική εάν υπήρχε αστάθεια ή μη πληρωμή δανείων από τις εκεί χώρες. Το δόγμα του Θεόδωρου Ρούσβελτ κράτησε μέχρι το 1934 όπου ο εξάδελφός του Δημοκρατικός Φραγκλίνος το εγκατέλειψε στα πλαίσια της πολιτικής της Καλής Γειτονίας. Σημειωτέον ότι από το 1823 και μέχρι τα επόμενα 75 χρόνια το δόγμα Μονρό ήταν ανεφάρμοστο διότι οι ΗΠΑ δεν είχαν τις ναυτικές δυνάμεις για να το επιβάλουν. Παραδόξως η Αγγλία ήταν υπέρ του Δόγματος αυτού και μάλιστα είχε προτείνει ο Κάνινγκ στο Μονρό να υπάρξει κοινή ανακήρυξη μεταξύ ΗΠΑ και Βρετανίας δεδομένου ότι τα εμπορικά συμφέροντα της Βρετανίας στην Λατινική Αμερική εξυπηρετούνταν με το Δόγμα Μονρό. Ο Μονρό απέρριψε την ιδέα μη θέλοντας οι ΗΠΑ να φαίνονται ως ¨η βαρκούλα που σέρνεται πίσω τη φρεγάτα.¨ Εν ολίγοις από το 1823 μέχρι το τέλος του αιώνα οι ευρωπαϊκές δυνάμεις ‘αλώνιζαν’ στο Δυτικό Ημισφαίριο από τα Φόκλαντ μέχρι το Μεξικό. Μετά το Β` ΠΠ οι ΗΠΑ επενέβησαν πάλι για να απωθήσουν τη επιρροή της ΕΣΣΔ. Έτσι και τώρα ο Τραμπ στοχεύει τη Ρωσία και Κίνα.

Το ΣΕΑ βάζει τις διμερείς σχέσεις σε προτεραιότητα εις βάρος των συλλογικών. Η Κίνα και η Ρωσία, ενώ στο ΣΕΑ του 2017 εμφανίζονταν ως επικίνδυνες δυνάμεις, το 2025 και μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και την επιβολή δασμών στη Κίνα, οι χώρες αυτές παρουσιάζονται περιέργως ως συνεργάσιμοι ανταγωνιστές, που ίσως υποδηλώνει την επίτευξη κάποιου compromis. Το Δυτικό Ημισφαίριο μπαίνει στο κάδρο δυναμικά με σκοπό την «κατάταξη και επέκταση» φίλιων και νέων συμμάχων πάλι σε διακρατικό επίπεδο (ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών δεν αναφέρεται). Εν αντιθέσει, η ΕΕ παρουσιάζεται μακροπρόθεσμα ως σύμμαχος εν αμφιβολία λόγω των οικονομικών και πολιτισμικών μεταβολών εκεί. Ως εκ τούτου οι ΗΠΑ παύουν να λειτουργούν ως ο δεδομένος και εν λευκώ ασφαλιστής της Ευρωπαϊκής ασφάλειας (ΝΑΤΟ) ενώ οι διακρατικές σχέσεις αναβαθμίζονται. Το παράδοξο που βλέπουμε είναι ότι οι κεντρώες ή προοδευτικές και πάλαι ποτέ αντι-Νατοικές δυνάμεις της Γηραιάς Ηπείρου εμφανίζονται υπέρμαχοι του ΝΑΤΟ ενώ οι συντηρητικές δυνάμεις να είναι φειδωλές. Αυτό το παράδοξο εκμεταλλεύεται ο Τραμπ πιέζοντας τις χώρες μέλη να αναλάβουν οι ίδιοι τις δαπάνες. Επίσης φαίνεται ότι η μπαίνει φρένο στη Αμερικανογερμανική ¨συνεργασία για παγκοσμια ηγεμονία¨ (που πρώτα είχε πρωταθεί το 1989 από το Πρόεδρο Μπους) στην οποία είχε αναφερθεί η Γερμανίδα ΥΠΕΞ Ανναλένα Μπέρμποκ το 2022.

Συνοψίζοντας, σε γεωπολιτικό επίπεδο επιχειρείται ένας συγκερασμός του δίπολου Θαλασσίων και Ηπειρωτικών χωρών . Προτιμάται ένα modus operandi με τις χερσαίες δυνάμεις παρά με την Ευρώπη της οποίας αναγνωρίζεται ο ρόλος ως πολιτιστικής κοιτίδας πηγής των ΗΠΑ. Σε διεθνολογικό επίπεδο επιχειρείται μια ¨πραγματιστική εξωτερική πολιτική¨ η οποία συνδυάζει τη ρεαλιστική προσέγγιση (σκληρή ισχύς, ισορροπία δυνάμεων) φιλελευθερισμό (ήπια ισχύ και οικονομικές συνεργασίες αλλά όχι μέσω διεθνών θεσμικών οργάνων) και κονστρουβισμό (ταυτότητα και αξίες) χωρίς τις οποίες η ισχύς, όπως λέει και το ΣAE, είναι αναποτελεσματική.

Γράφει ο Μάικλ Ρούμπιν, Washington Examiner

Όπως σχεδόν τα πάντα στην Αβάνα, το παλιό ξενοδοχείο και καζίνο Tropicana μοιάζει παγωμένο στον χρόνο. Όταν επισκέφθηκα την Κούβα πριν από δύο χρόνια, το ξενοδοχείο βρισκόταν σε ανακαίνιση, αλλά η πρόσοψη και το εσωτερικό λόμπι δεν είχαν αλλάξει πολύ από τότε που μαφιόζοι όπως οι Meyer Lansky, Lucky Luciano, Frank Costello, Sam Giancana και Santo Trafficante Jr. σύχναζαν στο νυχτερινό του κέντρο. Εκεί αναμειγνύονταν με διασημότητες όπως οι Marlon Brando, Marilyn Monroe, Frank Sinatra, Rita Hayworth, Humphrey Bogart, Ingrid Bergman και Errol Flynn. Ακόμη και ο John F. Kennedy, τότε γερουσιαστής από τη Μασαχουσέτη, έκανε συχνές εμφανίσεις. Τα αυτοκίνητα παρκαρισμένα στο χώρο ήταν από τα πιο σύγχρονα μοντέλα του 1958, λίγο πριν ο Φιντέλ Κάστρο καταλάβει τη χώρα. Το Hotel Nacional είναι πιο πολυσύχναστο, με τουρίστες που πίνουν μπύρες Cristal ή απολαμβάνουν μοχίτο στον κήπο του, σερβιρισμένοι από κρατικούς σερβιτόρους που δεν θα μπορούσαν ποτέ να αντέξουν οικονομικά τα κοκτέιλ που φτιάχνουν.

Το να μιλά κανείς με συνταξιούχους Κουβανούς αξιωματούχους είναι σαν να μιλά με Ιρανούς διπλωμάτες, πρώην υπουργούς και επικεφαλής γραφείων. Πολλοί αποδίδουν τυπικό φόρο τιμής στην επανάσταση, αλλά τα μάτια τους προδίδουν το κενό των κοινοτοπιών τους. Γνωρίζουν ότι εκπροσωπούν ένα αποξηραμένο πτώμα και δεν πιστεύουν πλέον στις αρχές για τις οποίες κάποτε στάθηκαν.

Ενώ πρόεδρος της Κούβας είναι ο 65χρονος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ, ο πρώτος ηγέτης της χώρας που γεννήθηκε μετά την επανάσταση του 1959, Κουβανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι μια τριάδα παλαιάς φρουράς, συμπεριλαμβανομένου του 94χρονου Ραούλ Κάστρο, κυβερνά τη χώρα στο παρασκήνιο. Αν ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιδιώξει να επαναλάβει μια επιχείρηση τύπου Βενεζουέλας, η βασική διαφορά θα ήταν ότι ο κουβανικός λαός θα έδιωχνε με χαρά τους δικτάτορές του, αν και οι αμερικανικές δυνάμεις ίσως χρειαστεί να τους απομακρύνουν με αναπηρικά αμαξίδια αντί απλώς να τους σέρνουν «σαν βατράχια» προς τα ελικόπτερα.

Ο Τραμπ έχει υπάρξει επιπόλαιος ως προς το τι ακολουθεί στη Βενεζουέλα. Υπονόησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα διοικήσουν τη χώρα, αλλά δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι μιλά σοβαρά. Πράγματι, ο Τραμπ φαίνεται να μην έχει πρόβλημα με το να αναλάβει η σκληροπυρηνική σοσιαλίστρια και πιστή του Μαδούρο, Ντέλσι Ροντρίγκες.

Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να είναι τόσο χαλαρές αν καταρρεύσει η κυβέρνηση της Κούβας. Πολλοί Κουβανοί επιδιώκουν επίσης να διατηρήσουν τον πολιτισμό και την κληρονομιά τους. Πράγματι, η Κούβα μοιάζει πολύ διαφορετική από άλλες χώρες της Καραϊβικής, και οι Κουβανοί φοβούνται ότι Αμερικανοί και Ευρωπαίοι επενδυτές θα καταστρέψουν ό,τι κάνει την Κούβα ξεχωριστή. Τη δεκαετία του 1950, η Κούβα είχε μετατραπεί σε κόμβο οργανωμένου εγκλήματος. Όταν τελειώσει το κομμουνιστικό καθεστώς, θα υπάρξει αγώνας δρόμου για το μέλλον της Κούβας. Θα μπορούσε να αποδειχθεί χρυσωρυχείο για μια νέα γενιά εγκληματιών και απατεώνων. Ως κτηματομεσίτης, ο Τραμπ σαλιαρίζει στην ιδέα να ανεγείρει νέα ξενοδοχεία και θέρετρα σε προνομιακές παραλίες, αλλά ακόμη και Κουβανοί αντίπαλοι του καθεστώτος φοβούνται την επικράτηση ξένων συμφερόντων στο νησί.

Μια πολιτική μη παρέμβασης στη διακυβέρνηση θα μπορούσε να είναι χειρότερη. Η Κούβα έχει υποστεί τεράστια διαρροή εγκεφάλων τα τελευταία δύο χρόνια, με πάνω από το 10% της χώρας —δυσανάλογα πολλούς από την ελίτ λευκών Κουβανών— να έχει φύγει, κυρίως προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ενώ η κομμουνιστική Κούβα αρνιόταν επί μακρόν τον ρατσισμό, οι Αφροκουβανοί παρέμεναν πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Πολλοί Κουβανοί φοβούνται ότι ένα κενό εξουσίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε βία συμμοριών και σε μάχη για τον έλεγχο εδαφών ανάμεσα σε ανταγωνιζόμενες φατρίες. Εδώ, η εμπειρία της Αϊτής είναι συναφής: η 30ετής δικτατορία των Ντιβαλιέ έφερε ασφάλεια στο νησί μέσω καταστολής, αλλά όταν ο Ζαν-Κλοντ «Baby Doc» Ντιβαλιέ διέφυγε υπό αυξανόμενη πίεση, η Αϊτή βυθίστηκε στο χάος.

Αν ο Τραμπ εκδιώξει το κομμουνιστικό καθεστώς, οι Κουβανοί θα γιορτάσουν τόσο στην πατρίδα όσο και στην εξορία. Όμως οι αποφάσεις που θα λάβει τώρα ο Τραμπ για τη διακυβέρνηση μετά την αλλαγή καθεστώτος θα καθορίσουν αν η μετακομμουνιστική Κούβα θα γίνει ένα νέο Πουέρτο Ρίκο ή μια δεύτερη Αϊτή.

Μια απαξιωτική, μη παρεμβατική προσέγγιση του Τραμπ στην Κούβα μπορεί να αντικαταστήσει μία απειλή που φθίνει με μια εντελώς διαφορετική, ικανή να υπονομεύσει την περιφερειακή ασφάλεια για δεκαετίες.