Η ένταση στη Νότια Σινική Θάλασσα κλιμακώνεται επικίνδυνα, με την Κίνα να κατηγορείται ότι παραβιάζει απροκάλυπτα το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, παρά το γεγονός ότι έχει κυρώσει από το 1996 τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Σύμφωνα με ανάλυση του Chandu Doddi στην ιστοσελίδα “The Irrawaddy“, η συμπεριφορά του Πεκίνου συνιστά συστηματική υπονόμευση της διεθνούς έννομης τάξης, με επίκεντρο την περιοχή του Scarborough Shoal — μιας στρατηγικής ατόλης πλούσιας σε αλιευτικούς πόρους, την οποία διεκδικούν οι Φιλιππίνες εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης τους.

Το Scarborough Shoal και η «γραμμή των εννέα σημείων»

Η Κίνα στηρίζει τις αξιώσεις της στη λεγόμενη «γραμμή των εννέα σημείων» (nine-dash line), που χαράχθηκε το 1947 και καλύπτει περίπου το 90% της Νότιας Σινικής Θάλασσας. Ωστόσο, το 2016, το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης αποφάνθηκε ότι οι κινεζικές διεκδικήσεις δεν έχουν νομική βάση βάσει της UNCLOS και ότι το Scarborough Shoal αποτελεί παραδοσιακό αλιευτικό πεδίο πολλών χωρών.

Το Πεκίνο απέρριψε την απόφαση ως «άκυρη και ανυπόστατη», ενώ ταυτόχρονα επικαλείται επιλεκτικά την UNCLOS όταν εξυπηρετεί τα συμφέροντά του — για παράδειγμα, αντιδρώντας στις επιχειρήσεις «Ελευθερίας Ναυσιπλοΐας» των ΗΠΑ.

Η αντίφαση είναι εμφανής: από τη μία απορρίπτει δεσμευτικές διαιτητικές αποφάσεις, από την άλλη απαιτεί σεβασμό των ίδιων νομικών διατάξεων από τρίτους.

Κλιμάκωση και επιθετικές ενέργειες

Η ένταση δεν περιορίζεται στη νομική αντιπαράθεση. Τα τελευταία τρία χρόνια, τα περιστατικά αυξάνονται τόσο σε αριθμό όσο και σε επικινδυνότητα.

• Τον Φεβρουάριο 2023, σκάφος της κινεζικής ακτοφυλακής χρησιμοποίησε στρατιωτικού τύπου λέιζερ κατά του φιλιππινέζικου BRP Malapascua.

• Το 2024 και το 2025 καταγράφηκαν επανειλημμένες επιθέσεις με κανόνια νερού.

• Στις 17 Ιουνίου 2024, ένοπλοι Κινέζοι ναύτες επιβιβάστηκαν σε φιλιππινέζικα πλοία και επιτέθηκαν σε πεζοναύτες.

• Τον Αύγουστο 2025, κινεζικό πολεμικό συγκρούστηκε με σκάφος της ίδιας της ακτοφυλακής του κατά τη διάρκεια καταδίωξης.

Οι «επικίνδυνες συναντήσεις» μεταξύ Κίνας και Φιλιππίνων αυξήθηκαν κατά 40% μεταξύ 2022 και 2024. Παράλληλα, η παρουσία της κινεζικής ακτοφυλακής στο Scarborough Shoal σχεδόν διπλασιάστηκε, με πάνω από 1.000 «ημέρες πλοίων» περιπολίας μέσα στο 2025.

Ο νομικός πυρήνας της διαμάχης

Η UNCLOS (Άρθρο 56) αναγνωρίζει στα παράκτια κράτη κυριαρχικά δικαιώματα εντός ΑΟΖ 200 ναυτικών μιλίων για οικονομική εκμετάλλευση και περιβαλλοντική προστασία. Η απόφαση του 2016 ξεκαθάρισε ότι η κινεζική «γραμμή των εννέα παυλών» δεν δημιουργεί τέτοια δικαιώματα.

Παρά ταύτα, σύμφωνα με αναλύσεις, η Κίνα συνεχίζει να παραβιάζει τουλάχιστον τέσσερις βασικές διατάξεις της απόφασης, μεταξύ άλλων παρεμποδίζοντας την αλιεία των Φιλιππίνων και στρατιωτικοποιώντας ύφαλους που βρίσκονται εντός της φιλιππινέζικης ΑΟΖ.

Πόλεμος αφηγήσεων

Χωρίς ισχυρό νομικό επιχείρημα, το Πεκίνο επενδύει στον πληροφοριακό πόλεμο.

Κρατικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν τις ενέργειες των Φιλιππίνων ως «παράνομες εισβολές», ενώ παράλληλα κατηγορούν τις ΗΠΑ για «προκλήσεις». Δίκτυα παραπληροφόρησης και ακόμη και deepfakes με αξιωματούχους των Φιλιππίνων φέρονται να χρησιμοποιούνται για να αποδομηθεί η αξιοπιστία της Μανίλα.

Το μοτίβο είναι γνωστό: όταν η νομική βάση είναι αδύναμη, επιτίθεσαι στον αγγελιοφόρο.

Το αδιέξοδο και το διακύβευμα

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Κίνας και ASEAN για έναν Κώδικα Συμπεριφοράς διαρκούν από το 2002, χωρίς δεσμευτικό αποτέλεσμα. Τα κράτη της Νοτιοανατολικής Ασίας επιμένουν ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να ευθυγραμμίζεται πλήρως με την UNCLOS. Η Κίνα καθυστερεί, αποφεύγει δεσμεύσεις και επιδιώκει ερμηνείες που της αφήνουν «γκρίζες ζώνες».

Το ερώτημα πλέον υπερβαίνει την ίδια τη Νότια Σινική Θάλασσα:

• Είναι δεσμευτικές οι διεθνείς διαιτητικές αποφάσεις ή όχι;

• Ισχύουν οι ΑΟΖ των παράκτιων κρατών ή καταργούνται από μονομερείς ιστορικές διεκδικήσεις;

• Μπορεί ένα κράτος να επικαλείται το Διεθνές Δίκαιο όταν το συμφέρει και να το αγνοεί όταν το περιορίζει;

Η υπόθεση αποτελεί δοκιμασία για ολόκληρη τη διεθνή έννομη τάξη. Αν η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου μπορεί να απορρίπτει δεσμευτικές αποφάσεις χωρίς συνέπειες, τότε το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη Μανίλα ή το Ανόι — αφορά το μέλλον του ίδιου του Δικαίου της Θάλασσας.

Γράφει ο Κωνσταντίνος Καραγάτσος

Δημοσίευμα της Γαλλικής εφημερίδας Le Monde αναφέρει ότι σύμφωνα με το Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (IOM), φέτος ως 10 Φεβρουαρίου, 524 μετανάστες που επέβαιναν σε αναξιόπλοα σκάφη τα οποία επιχείρησαν να ταξιδέψουν από ακτές της Βόρειας Αφρικής στην Ευρώπη, έχουν πεθάνει ή αγνοούνται.

Αυτό το νούμερο είναι το μεγαλύτερο που έχει καταγράψει ο IOM την αντίστοιχη περίοδο από το 2014 που τηρεί στοιχεία θανάτων στη θάλασσα.

Η πιο πρόσφατη τραγωδία στα ανοιχτά των ακτών της Λιβύης σημειώθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2026, όπου μία βάρκα με 55 επιβαίνοντες αναποδογύρισε, οδηγώντας στο θάνατο τους 53 απ’ αυτούς.

Την αντίστοιχη περίοδο (1 Ιανουαρίου – 10 Φεβρουαρίου) του 2025, 219 μετανάστες είχαν χάσει τη ζωή τους στη Μεσόγειο, σε σύνολο 1.873 μεταναστών για όλο το 2025.

Τα μεγαλύτερα νούμερα θανάτων κατέγραψε ο IOM το 2016: 416 θανάτους την περίοδο 1 Ιανουαρίου – 10 Φεβρουαρίου και 5.136 για όλο το 2016.

Σύμφωνα με τον IOM, ο κυκλώνας Harry που χτύπησε την Κεντρική Μεσόγειο στα μέσα Ιανουαρίου 2026, ευθύνεται για τους περισσότερους θανόντες ή αγνοούμενους μετανάστες. Παρά τη βροχή και τις καταιγίδες, φουσκωτά σκάφη συνεχίζουν ν’ αναχωρούν από την περιοχή του Sfax, στην Τυνησία, για Ιταλία. Μεταξύ 14 και 21 Ιανουαρίου, τουλάχιστον οκτώ σκάφη που φέρονται να εκκίνησαν από ακτή του Sfax, εξαφανίστηκαν και 375 μετανάστες που επέβαιναν σ’ αυτά, αγνοούνται. Στις 22 Ιανουαρίου, άλλο ένα σκάφος που αναχώρησε από την Τυνησία, με 51 επιβαίνοντες μετανάστες, βυθίστηκε και διασώθηκε μόνο ένας από τους επιβαίνοντες.

Γαλλίδα πρώην υγειονομική υπάλληλος που αναρτά στο προφίλ της στο Facebook, πληροφορίες για τραγωδίες με σκάφη μεταναστών στη Μεσόγειο, κατηγορεί τα δίκτυα παράνομης διακίνησης μεταναστών στη Βόρεια Αφρική ότι οργανώνουν τα ταξίδια αυτές με επικίνδυνες καιρικές συνθήκες, ότι παραπλανούν τους μετανάστες λέγοντάς τους ότι η Ακτοφυλακή της Τυνησίας δεν περιπολεί με άσχημες καιρικές συνθήκες κι ότι ο δρόμος είναι ανοιχτός, στέλνοντάς τους έτσι στο θάνατο.

Επίσης ισχυρίζεται ότι επί αρκετούς μήνες λαμβάνει χώρα καταστολή Υποσαχάριων μεταναστών στην Τυνησία, οι οποίοι εξαναγκάζονται να δοκιμάσουν να διασχίσουν παράνομα τη Μεσόγειο, επιβαίνοντες σε αναξιόπλοα σκάφη.

Ανησυχία εκφράζουν στελέχη του IOM για τον ακριβή αριθμό θανάτων μεταναστών στη Μεσόγειο, δεδομένου ότι εκατοντάδες σωροί ανασύρονται κάθε χρόνο από τη Μεσόγειο θάλασσα, χωρίς να συνδέονται με γνωστά ναυάγια. Επίσης, περικοπές κονδυλίων και αδυναμία πρόσβασης σε ανθρωπιστικούς φορείς μπορεί να ευθύνονται για τη μη καταγραφή περισσότερων περιπτώσεων θανάτων μεταναστών στη Μεσόγειο.