Σύνοψη

Γράφει ο Γιώργος Παπανικολάου, Euro2day

Στο προηγούμενο σημείωμα, υποστηρίξαμε ότι η Κίνα συνιστά τη μεγαλύτερη απειλή για την οικονομική και ακόμη περισσότερο τη βιομηχανική ασφάλεια της Ευρώπης. Των πυλώνων δηλαδή από τους οποίους εξαρτάται μακροχρόνια όχι μόνο η αμυντική ασφάλεια, που έχει βρεθεί στο προσκήνιο της επικαιρότητας, αλλά και η κοινωνική/πολιτική σταθερότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σήμερα θα εμβαθύνουμε στο θέμα καθώς η κατάσταση χειροτερεύει χρόνο με τον χρόνο, επιβαρυνόμενη έτι περισσότερο από την απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να επιβάλουν στην Κίνα δασμούς και άλλου τύπου περιορισμούς.

Παράπλευρο αποτέλεσμα των οποίων, όπως φαίνεται και στο γράφημα, ήταν να υπάρξει ανακατανομή των κινεζικών εξαγωγών προς την Ευρώπη, οδηγώντας σε αύξηση του εμπορικού ελλείμματος της ΕΕ κατά 17% σε ένα χρόνο!

Δύο γραφήματα του Reuters οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η κατάσταση δεν είναι πρόσκαιρη, ούτε εύκολα αναστρέψιμη. Και σίγουρα δεν έχει σχέση με τα στερεότυπα για κακοπληρωμένους «κούληδες», του πρόσφατου παρελθόντος.

Το πρώτο φανερώνει ότι ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν εκείνες που κινήθηκαν πρώτες για να ελέγξουν την εμπορική ανισορροπία εις βάρος τους, στην πραγματικότητα είναι οι ευρωπαϊκές εξαγωγικές βιομηχανίες εκείνες που αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη πρόκληση, λόγω υψηλής συσχέτισης με την Κίνα σε ανταγωνιστικά εμπορικά πλεονεκτήματα.

Το δεύτερο γράφημα δείχνει ότι το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας δεν συντίθεται πλέον από δευτεροκλασάτα προϊόντα χαμηλής τεχνικής και τεχνολογικής περιπλοκότητας. Συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο, κι αυτό έχει μεγάλη σημασία.

Η Κίνα έχει προοδεύσει τόσο ώστε να απειλεί τις ευρωπαϊκές εξαγωγές σε τρίτες χώρες και σε μεγάλο βαθμό να μην τις χρειάζεται η ίδια, για τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές της. Η εξάρτησή της από «τους ξένους» μειώνεται χρόνο με τοn χρόνο.

Το κινεζικό «σοκ» της Γερμανίας, σε βάθος

Η Γερμανία, λόγω μεγέθους και βιομηχανικής ισχύος, είναι ίσως το καλύτερο παράδειγμα για να εμβαθύνουμε περισσότερο. Για δύο δεκαετίες, η σχέση της με την Κίνα έμοιαζε πολύ βολική. Η ζήτηση όλο και μεγάλωνε, η γερμανική βιομηχανία πουλούσε, η «παγκοσμιοποίηση» έκανε τη δουλειά της. Μόνο που αυτή η εποχή έχει τελειώσει.

Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Rhodium Group, που είναι ερευνητικός οίκος γεωοικονομικής ανάλυσης με έδρα τη Νέα Υόρκη και ειδίκευση στην Κίνα, η αλλαγή εποχής φαίνεται καθαρά στα τρία σημεία που στήριζαν για χρόνια τη γερμανική αυτοπεποίθηση.

Πρώτον, οι εξαγωγές προς την Κίνα μπαίνουν σε δομική καθοδική τροχιά. Η Κίνα έγινε ανταγωνιστικότερη στους ίδιους κλάδους με τη Γερμανία, οι μεγάλοι γερμανικοί όμιλοι μετέφεραν παραγωγή στην Κίνα, και το Πεκίνο εφάρμοσε πολιτικές υποκατάστασης εισαγωγών.

Το αποτέλεσμα δεν είναι συγκυριακό. Το 2025 οι γερμανικές εξαγωγές αγαθών προς Κίνα μειώθηκαν κατά 9,3% στα €81,8 δισ., δηλαδή στο χαμηλότερο επίπεδο της δεκαετίας -και 23% κάτω από την κορυφή του 2022.

Αν ο μέσος ρυθμός πτώσης των τελευταίων τριών ετών συνεχιστεί, οι γερμανικές εξαγωγές προς την Κίνα θα πέσουν σε περίπου €63 δισ. έως το 2028, αξία εξαγωγών που θα μοιάζει μικρή ακόμη και σε σύγκριση με αγορές όπως η Αυστρία ή η Ελβετία.

Δεύτερον, μέσα στην ίδια την Κίνα, το «χρυσωρυχείο» στερεύει. Το τοπικό κύμα ανταγωνισμού «τρώει» μερίδια, πιέζει τις τιμές και οι προτιμήσεις μετατοπίζονται προς τις εγχώριες μάρκες -τάση που ενθαρρύνεται και πολιτικά από το καθεστώς. Στην αυτοκινητοβιομηχανία, το μερίδιο των Γερμανών κατασκευαστών που έχουν εγχώρια παραγωγή μειώθηκε κατά 33% μεταξύ 2020 και 2025.

Στην κερδοφορία, η εικόνα είναι ακόμη πιο ζοφερή: τα κέρδη της Volkswagen από τις τοπικές κοινοπραξίες της υποχώρησαν 60% στο διάστημα Q1-Q3 2025 σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2022.

Κι εδώ κρύβεται μια παράπλευρη απώλεια: για να ξανακερδίσουν έδαφος, οι εταιρείες μεταφέρουν ολοένα μεγαλύτερο κομμάτι της έρευνας και ανάπτυξης στην Κίνα, οπότε αναγκάζονται να επανεπενδύουν εκεί τα κέρδη αντί να τα επαναπατρίζουν, αυξάνοντας και τις εγχώριες θέσεις υψηλής εξειδίκευσης. Ολοένα μικρότερο όφελος επιστρέφει στην Ευρώπη.

Τρίτον, η μεγάλη μάχη γίνεται στις  υπόλοιπες αγορές.  Το πιο «σοκαριστικό» είναι ότι η Κίνα κερδίζει σημαντικά μερίδια στις αγορές που στήριξαν ιστορικά το εξαγωγικό θαύμα της Γερμανίας. Στην περιφέρεια της Ευρώπης, σε μεγάλες αναδυόμενες οικονομίες, σε βιομηχανικούς κλάδους-κλειδιά.

Στη Βραζιλία και την Ινδονησία, αναφέρει για παράδειγμα η έκθεση, η Κίνα αύξησε το μερίδιο των εξαγωγών της κατά 3 και 7,2 ποσοστιαίες μονάδες αντίστοιχα, μέσα σε τρία χρόνια. Υπάρχει λοιπόν ορατός κίνδυνος οι Κινέζοι παραγωγοί να κερδίσουν καθαρά το «πάνω χέρι», τα επόμενα χρόνια.

Τι αλλάζει τώρα

Το παράδειγμα των EV: Δεν είναι μόνο οι επιδοτήσεις

Αν κάποιος θέλει να καταλάβει γιατί η ευρωπαϊκή βιομηχανία ζορίζεται, αρκεί να κοιτάξει τι γίνεται στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Εκεί φαίνεται ξεκάθαρα το άθροισμα των κινεζικών πλεονεκτημάτων που ξεπερνά το περιβόητο θέμα των κρατικών επιδοτήσεων.

Έτερη έκθεση της Rhodium Group εξηγεί ότι το πρόβλημα ανταγωνιστικότητας με τα «φτηνά κινεζικά αυτοκίνητα» είναι στην πραγματικότητα δομικό, καθώς το το πλεονέκτημά τους προκύπτει από ένα συνδυασμό παραγόντων: βαθύτερη κάθετη ολοκλήρωση (έλεγχος όλων των σταδίων παραγωγής), μεγαλύτερη κλίμακα παραγωγής, χαμηλότερα πρόσθετα κόστη (overheads), φθηνότερο R&D και επιθετική διαχείριση κεφαλαίου κίνησης.

Κι αυτό έχει μια άβολη πολιτική προέκταση. Τα παραδοσιακά «εργαλεία άμυνας» της Δύσης έχουν σχεδιαστεί για να απαντούν σε επιδοτήσεις. Όταν όμως το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα είναι σε μεγάλο βαθμό δομικό -κλίμακα και οργάνωση παραγωγής-, οι δασμοί δεν φτάνουν για να λύσουν το πρόβλημα.

Ιδίως όταν η Κίνα έχει αρκετά όπλα στα χέρια της, όπως είναι το νόμισμά της (σ.σ. το γουάν έχει ήδη υποτιμηθεί κατά σχεδόν 20% από τα τέλη του 2022 και 8% μέσα σε ένα χρόνο), αλλά και οι εξαρτήσεις της Ευρώπης από πρώτες ύλες και ενδιάμεσα αγαθά όπως οι σπάνιες γαίες, οι μαγνήτες και τα τσιπ υπολογιστών.

Το ερώτημα είναι εντέλει πανευρωπαϊκό

Η επέλαση της Κίνας δεν αντιμετωπίζεται μέχρι τώρα ως πολιτική προτεραιότητα της ΕΕ. Αυτό το προνόμιο δίνεται στην ενίσχυση της άμυνας, εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία και της επίδρασης δύο ακόμη παραγόντων.

Των πολιτικών τριβών μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ και της εμμονής της δεύτερης, σε κανόνες ελεύθερου εμπορίου που φαίνεται να έχουν ξεπεραστεί από τις πραγματικές συνθήκες.

Εν ολίγοις, το πολιτικό κεφάλαιο αναλώνεται αλλού, παρότι είναι οφθαλμοφανές ότι η Ευρώπη οφείλει να επιλέξει την προστασία της παραγωγικής της βάσης, ως πρώτη προτεραιότητα, δίνοντας απαντήσεις που δεν είναι εύκολες.

Όπως οι γρήγορες  εμπορικές αποφάσεις, η υιοθέτηση κανόνων προέλευσης και κριτηρίων υπέρ της τοπικής παραγωγής (που δεν θα αφορούν μόνο την τιμή) και κυρίως, μια κοινή ευρωπαϊκή γραμμή που ως τώρα δεν φαίνεται να υπάρχει.

Μια γραμμή που θα δώσει στην ευρωπαϊκή βιομηχανία χρόνο να αυξήσει την αποτελεσματικότητα και την ανταγωνιστικότητά της.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι συμβαίνει στην πράξη, οι δύο οικονομικά ισχυρότερες χώρες της ΕΕ. Οι Γάλλοι φαίνεται να προτείνουν δραστικά μέτρα φτάνοντας έως και την επιβολή οριζόντων δασμών. Οι Γερμανοί όμως εστιάζουν μόνο στην ενίσχυση της βιομηχανικής αποτελεσματικότητας, εμμένοντας στη θεωρία του «ελεύθερου εμπορίου».

Το σίγουρο είναι ότι χωρίς μια αξιόπιστη απειλή περιορισμού της πρόσβασής της στην ευρωπαϊκή αγορά, η Κίνα δεν έχει ουσιαστικό κίνητρο να περιορίσει την εξαγωγική υπερπροσφορά της.

Οπότε το πραγματικό ερώτημα είναι ως πότε η Ευρώπη θα συνεχίσει να ποντάρει στους μηχανισμούς της ανεξέλεγκτης παγκοσμιοποίησης, σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλοι παίκτες -Κίνα, ΗΠΑ, Ιαπωνία- χρησιμοποιούν πλέον ανοιχτά τα εργαλεία του κράτους, για να αναδιαμορφώσουν τις εμπορικές ισορροπίες.

Watch Now