Στο επίκεντρο της εκπομπής «Geopolitics» στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής» βρέθηκε η εσωτερική γεωγραφία του κινήματος MAGA (Make America Great Again) και το πώς αυτή μεταφράζεται σε εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, με αφορμή την κλιμάκωση γύρω από το Ιράν. Καλεσμένος ήταν ο Ραφαήλ Καλυβιώτης, υποψήφιος διδάκτορας γεωπολιτικής και πολιτικός επιστήμονας, ο οποίος ανέλυσε τις τάσεις, τα ρήγματα και τις αντιφάσεις του τραμπισμού, αλλά και τη μεγάλη στρατηγική πίσω από τις κινήσεις της Ουάσιγκτον.

Ο κ. Καλυβιώτης περιέγραψε το MAGA ως πολιτική κατασκευή που «έδεσε» την άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ με μια κρίσιμη κοινωνική δεξαμενή: τους λεγόμενους “Middle American Radicals”, πολίτες από τα μεσαία στρώματα που –όπως είπε– είχαν βρεθεί εκτός της παραδοσιακής κομματικής ταύτισης και επηρεάστηκαν από την απώλεια θέσεων εργασίας λόγω παγκοσμιοποίησης. Σε αυτό το πλαίσιο, τα μηνύματα “America First” και «να ξανακάνουμε την Αμερική μεγάλη» παρουσιάστηκαν ως ρητορικό «διαζύγιο» με τις δυνάμεις των πολυεθνικών και ως συμμαχία με τους «απλούς και κανονικούς» Αμερικανούς.

Κομβικό σημείο της ανάλυσης ήταν ότι ένα μεγάλο κομμάτι της βάσης του MAGA διατηρεί νεο-απομονωτιστικά χαρακτηριστικά: δεν θέλει «ατελείωτους πολέμους» και αντιμετωπίζει με καχυποψία τις επεμβάσεις. Εκεί, κατά τον ίδιο, εξηγείται και η εσωτερική τριβή που προκαλούν κινήσεις των ΗΠΑ σε μέτωπα όπως το Ιράν ή η Βενεζουέλα: ένα μέρος του κινήματος θεωρεί ότι ο Τραμπ «δεν τήρησε τις υποσχέσεις του» στον βαθμό που το έκανε στην πρώτη θητεία.

Στην ίδια γραμμή, σχολίασε το ρήγμα εντός του MAGA γύρω από την ισραηλινοαμερικανική επίθεση στο Ιράν, επισημαίνοντας πως συνυπάρχουν αντικρουόμενες φωνές: από όσους την καταδικάζουν ως «αποκρουστική και κακή» έως εκείνους που τη θεωρούν πιθανό ιστορικό επίτευγμα, εφόσον υπάρξει γρήγορη επιτυχία. Ο ίδιος επέμεινε ότι η ανάλυση δεν ταυτίζεται με «λήψη θέσης» και άνοιξε τη συζήτηση προς μια ευρύτερη θεματική: τα προβλήματα των πολυπολιτισμικών κοινωνιών, όπου οργανωμένες μειοψηφίες, χρήμα και επικοινωνιακή επιρροή μπορούν –όπως υποστήριξε– να επηρεάζουν τη συμπεριφορά του μέσου ψηφοφόρου.

Παράλληλα, έκανε σαφή διάκριση: χαρακτήρισε τα πλήγματα «χειρουργικά», όμως τόνισε ότι δεν δικαιολογούνται στη βάση του διεθνούς δικαίου, ενώ δήλωσε «εναντίον των αλλαγών καθεστώτων» μέσω εξωτερικής παρέμβασης. Στο ίδιο σημείο ανέδειξε και την «εσωτερική αντίφαση» του America First: απομονωτισμός από τη μία, αλλά από την άλλη η ανάγκη να μην αφήσει η Ουάσιγκτον την Κίνα να διεισδύει σε κρίσιμες περιφέρειες επιρροής – κάτι που, όπως είπε, το «βαθύ κράτος» γνωρίζει πολύ καλά.

Κατά τον κ. Καλυβιώτη, η ουσιαστικότερη τομή της εποχής Τραμπ δεν είναι απλώς πολιτική, αλλά δομική: υποστήριξε ότι η άνοδος Τραμπ «έβγαλε τις πολυεθνικές» από τον σκληρό πυρήνα του αμερικανικού κράτους και επανέφερε λογική κρατικού συμφέροντος, κάνοντας αναφορά στο βεσφαλιανό πλαίσιο και στη raison d’état. Στο ίδιο σχήμα ενέταξε την κριτική του προς κύκλους που, όπως είπε, μέσω του World Economic Forum επιδίωκαν ένα «πρόπλασμα παγκόσμιου κράτους».

Ενόψει των midterms, προέβλεψε ότι ο Τραμπ πιθανότατα θα έχει απώλειες λόγω της παράδοσης που «τιμωρεί» το κυβερνών κόμμα στις ενδιάμεσες εκλογές, αλλά και λόγω της δυσαρέσκειας για τις επεμβάσεις στο εξωτερικό. Από την άλλη, σημείωσε πως υπάρχει ισχυρό κομμάτι βάσης που στηρίζει τον Τραμπ για ζητήματα όπως η παράνομη μετανάστευση, η ατζέντα κατά της woke κουλτούρας και η μείωση φόρων.

Στο διεθνές επίπεδο, έθεσε ως «τελικό στρατηγικό στόχο» των ΗΠΑ την Ταϊβάν και την ανάσχεση της Κίνας, υποστηρίζοντας ότι κινήσεις σε Ιράν, Βενεζουέλα, Μεξικό, Κούβα και Ευρώπη εντάσσονται σε μία ιεράρχηση που υπηρετεί αυτή τη μεγάλη προτεραιότητα. Ειδικά για το Ιράν, το περιέγραψε ως κρίσιμο κομμάτι της χερσαίας απόληξης του Νέου Δρόμου του Μεταξιού, που επιχειρεί να παρακάμψει τις θαλάσσιες μεταφορές, άρα –κατά την εκτίμησή του– να ανατρέψει την αγγλοσαξονική ναυτική γεωπολιτική παράδοση.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη δύναμη των συμβόλων. Ο κ. Καλυβιώτης εξήγησε ότι τα σύμβολα λειτουργούν ως «κόλλα» συλλογικής ταυτότητας: από τα ρωμαϊκά λάβαρα έως τα καπελάκια MAGA, τα οποία –όπως είπε– προσέφεραν αίσθηση συμμετοχής σε συλλογική αντίσταση. Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και επιλογές όπως η ενδυματολογική παρουσία του Νετανιάχου σε επαφές υψηλού συμβολισμού, τις ονομασίες επιχειρήσεων με “Lion”, αλλά και τη ρητορική κορυφαίων Αμερικανών αξιωματούχων.

Συνδέοντας το πολιτισμικό στοιχείο με τη γεωπολιτική, έκανε ειδική αναφορά στον IMEC, σημειώνοντας ότι αφορά άμεσα την Ελλάδα, καθώς διαμορφώνει νέο εμπορικό-ενεργειακό πλέγμα με Ινδία–Σαουδική Αραβία–Ισραήλ–Κύπρο–Ελλάδα. Παράλληλα άσκησε κριτική στο ελληνικό κράτος για «έξοδο από την εξίσωση» περιοχών όπως η Σομαλιλάνδη, τις οποίες συνέδεσε με ανταγωνισμούς στο Κέρας της Αφρικής.

Κλείνοντας, έριξε το βάρος στα ΜΜΕ: τόνισε ότι ο πρώτος ρόλος τους είναι η κατάθεση των γεγονότων, αλλά ο δεύτερος –και εξίσου κρίσιμος– είναι ο έλεγχος της εξουσίας, όποιας μορφής. Μάλιστα σημείωσε ότι η απόσταση ελίτ–εθνών στη Δύση έχει μεγαλώσει και ότι η μάχη για «επιστροφή στην κανονική λειτουργία» των θεσμών και της ενημέρωσης θα κρίνει πολλά στη συνέχεια.

Με «πικρό καφέ» άνοιξε η εκπομπή «Καφές της Κυριακής» στις «Ανιχνεύσεις WebTV», με τον παρουσιαστή να βάζει εξαρχής το πλαίσιο: πολεμικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και ένα ντόμινο αβεβαιότητας που –όπως ειπώθηκε– κανείς δεν μπορεί ακόμη να “δέσει” σε ασφαλές σενάριο.

Στο επίκεντρο της συζήτησης τέθηκε η πληροφορία που μεταφέρθηκε στην εκπομπή ως «επιβεβαιωμένη από επίσημα κρατικά μέσα του Ιράν» για τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, με τους συνομιλητές να περιγράφουν ένα περιβάλλον όπου η «επόμενη μέρα» θα κριθεί από τη συνοχή των μηχανισμών εξουσίας, τη δυνατότητα επιχειρησιακής συνέχειας και το αν η σύγκρουση θα περάσει από την αεροπορική/πυραυλική φάση σε πιο επικίνδυνες μορφές κλιμάκωσης.

Στο πάνελ συμμετείχαν ο Βασίλης Κυρατζόπουλος, ο υποναύαρχος ε.α. Δημήτρης Τσαϊλάς, ο αντιστράτηγος ε.α. (και μέχρι πρόσφατα διοικητής Ειδικών Δυνάμεων) Νικόλαος Γιαννόπουλος, ο στρατιωτικός σύμβουλος Θρασύβουλος Ευτυχίδης και ο ιρανολόγος Αλέξης Λεκάκης, ενώ στη συνέχεια εντάχθηκε στην εκπομπή και ο επίτιμος αρχηγός ΓΕΑ πτέραρχος ε.α. Χρήστος Χριστοδούλου, δίνοντας την αεροπορική ανάγνωση της επιχείρησης.

Η πολιτική αποτίμηση από τον Θρασύβουλο Ευτυχίδη κινήθηκε σε “σκληρή γραμμή”: χαρακτήρισε το πλήγμα ΗΠΑ–Ισραήλ ως παράνομο κατά το διεθνές δίκαιο, με αιχμή ότι δεν τεκμηριώνεται “επικείμενη απειλή” και ότι η αναλογικότητα είναι εκτός κάδρου. Παράλληλα, ανέδειξε τον κίνδυνο γενικευμένης ανάφλεξης, επιμένοντας ότι χωρίς οργανωμένη αντιπολίτευση στο εσωτερικό του Ιράν, η “αλλαγή καθεστώτος” δεν παράγεται αξιόπιστα μόνο από αεροπορικά χτυπήματα.

Ο Αλέξης Λεκάκης, από τη σκοπιά του ιρανικού εσωτερικού, μίλησε για μια κοινωνία διχασμένη, αλλά όχι “ελεύθερο πεδίο” για ανατροπή. Περιέγραψε –όπως ειπώθηκε στην εκπομπή– τις συνταγματικές διαδικασίες διαδοχής (μεταβατικό τριμελές συμβούλιο και στη συνέχεια εκλογή νέου ανώτατου ηγέτη από τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων), υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για θεσμοποιημένο σύστημα με μηχανισμούς αναπλήρωσης ακόμη και μετά από βαριές απώλειες στην κορυφή.

Στο επιχειρησιακό σκέλος, ο πτέραρχος ε.α. Χρήστος Χριστοδούλου έβαλε “φρένο” στις βεβαιότητες: η αεροπορία μπορεί να πετύχει εντυπωσιακά αποτελέσματα, όχι όμως ανατροπές από μόνη της. Επέμεινε ότι τέτοιες επιχειρήσεις απαιτούν βάθος πληροφοριών, διασταύρωση και “άνθρωπο από μέσα”, ενώ υπογράμμισε πως στον πόλεμο «πρώτο θύμα είναι η αλήθεια», προειδοποιώντας για επικοινωνιακή ομίχλη και αντιφατικές αφηγήσεις.

Ο αντιστράτηγος ε.α. Νικόλαος Γιαννόπουλος περιέγραψε την κλιμάκωση ως σύγκρουση σε τρία ταυτόχρονα πεδία: στρατιωτικό, περιφερειακό και θεσμικό/νομιμοποίησης (ΟΗΕ και διεθνές ακροατήριο). Τόνισε τον κίνδυνο “λάθους υπολογισμού” και έδωσε έμφαση στην οικονομία του πολέμου: ασφάλιστρα, ναυτιλιακό κόστος και πίεση στις θαλάσσιες διόδους, με ειδική αναφορά στα Στενά του Ορμούζ.

Η παρέμβαση του Δημήτρη Τσαϊλά έβαλε στο τραπέζι το κεντρικό ερώτημα στρατηγικής: μπορεί αεροπορική/πυραυλική ισχύς να παράγει “αποφασιστικό πολιτικό αποτέλεσμα”; Η απάντησή του κινήθηκε στη ρεαλιστική σχολή: τα πλήγματα διαμορφώνουν το πεδίο, αλλά ο έλεγχος της πολιτικής πραγματικότητας συνήθως απαιτεί “boots on the ground” ή, εναλλακτικά, έτοιμους εσωτερικούς φορείς που θα καλύψουν το κενό εξουσίας – αλλιώς το αποτέλεσμα είναι αναστάτωση χωρίς διαδοχή, δηλαδή χάος.

Στο δεύτερο μέρος άνοιξε και η παράμετρος “Τουρκία”, με αναφορά σε δήλωση Ερντογάν (όπως μεταφέρθηκε στον αέρα) που κρατά αποστάσεις από όλες τις πλευρές, αλλά καταδικάζει και τα ιρανικά πλήγματα σε χώρες του Κόλπου. Η συζήτηση πήγε, επίσης, στη μεγάλη εικόνα της ενέργειας: ποιος κερδίζει από ένα “σφίξιμο” ή κλείσιμο του Ορμούζ, ποιος πληρώνει τον λογαριασμό και γιατί η Ευρώπη κινδυνεύει να βρεθεί ξανά ο “φτωχός συγγενής” σε τιμές, κόστος ζωής και ενεργειακή ασφυξία.

Δείτε την εκπομπή:

Σε μια παρέμβαση με έντονο επιχειρησιακό και γεωπολιτικό βάθος, ο στρατιωτικός αναλυτής Σάββας Καλεντερίδης μίλησε στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής», σχολιάζοντας τις εξελίξεις στη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και εστιάζοντας στον τρόπο που επετεύχθη το πλήγμα «αποκεφαλισμού» της ιρανικής ηγεσίας, αλλά και στα διδάγματα που –όπως είπε– οφείλει να κρατήσει κάθε κράτος που θέλει να επιβιώσει σε περιβάλλον σύγχρονου πολέμου.

Η συζήτηση ξεκίνησε από το βασικό ερώτημα: πώς είναι δυνατόν σε μια γενικευμένη σύρραξη να συγκεντρωθεί η κορυφή της διοίκησης σε έναν χώρο που «λογικά όλοι θα περίμεναν» ότι θα αποτελέσει στόχο. Ο κ. Καλεντερίδης υποστήριξε ότι η υπόθεση αυτή «πιθανόν να κρίνει σε ένα βαθμό και την πορεία του πολέμου», ακριβώς επειδή δείχνει δύο κρίσιμα στοιχεία: επιτυχία συλλογής πληροφοριών και ανεπάρκεια ασφαλείας στο εσωτερικό του συστήματος.

«Η προετοιμασία είχε ολοκληρωθεί – το έδειχναν και τα “ανοιχτά δεδομένα”»

Ο αναλυτής σημείωσε ότι τα σημάδια προετοιμασίας ήταν ορατά ακόμη και χωρίς πρόσβαση σε κρατικές υπηρεσίες: όταν «τα αεροπλανοφόρα παίρνουν θέσεις» και σταματούν οι πτήσεις ενίσχυσης, το επόμενο βήμα είναι η έναρξη επίθεσης. Ανέφερε πως υπήρχε πληροφορία ότι η επίθεση είχε προγραμματιστεί για το βράδυ του Σαββάτου, όμως –κατά την εκτίμησή του– η CIA απέκτησε κρίσιμα στοιχεία (ακόμη και έγγραφο) για τη διευρυμένη σύσκεψη, στην οποία συμμετείχαν πάνω από 50 άτομα. Έτσι, όπως περιέγραψε, η επιχείρηση «τραβήχτηκε» 10-12 ώρες νωρίτερα, με αποτέλεσμα να επιτευχθεί ο στόχος.

Ο κ. Καλεντερίδης έκανε ειδική αναφορά στο ότι μιλά «τεχνοκρατικά», χωρίς οπαδική ανάγνωση: «Δεν είμαστε με τίποτα, είμαστε με την αλήθεια», είπε, σημειώνοντας ότι σε μια χώρα όπου όλα «οπαδοποιούνται», η ψύχραιμη αποτύπωση γεγονότων είναι αναγκαία.

«Σε 1 λεπτό αυτό που θα ήθελαν 10-20 μέρες»

Στο επιχειρησιακό σκέλος, τόνισε ότι το πλήγμα δεν αφορούσε μόνο ένα πρόσωπο, αλλά δεκάδες στελέχη στα ανώτατα κλιμάκια εξουσίας, κάτι που –όπως είπε– υπό άλλες συνθήκες θα απαιτούσε πολυήμερη κατανάλωση πυρομαχικών και προσπάθειας για να επιτευχθεί. Από αυτό πέρασε στο βασικό του συμπέρασμα για τα «διδάγματα»:

1. ασφάλεια πληροφοριών (υπήρχαν άνθρωποι «στην καρδιά του συστήματος»)

2. μέτρα προστασίας και πρωτόκολλα (χαρακτήρισε «ανεξήγητο» το λάθος συγκέντρωσης σε ευάλωτο χώρο).

Το Ιράν χωρίς αεροπορία – και η «αντιστάθμιση» με πυραύλους και drones

Στη συνέχεια, ο κ. Καλεντερίδης υπογράμμισε ότι το Ιράν δεν διαθέτει ισχυρή πολεμική αεροπορία – κάτι που απέδωσε σε επιλογές και εσωτερικές ισορροπίες – και ότι προσπάθησε να καλύψει το κενό μέσω πυραυλικών συστημάτων και μη επανδρωμένων, όπου χαρακτήρισε την Τεχεράνη «πρωτοπόρο τηρουμένων των αναλογιών». Έφερε ως παράδειγμα ότι ακόμη και η Ρωσία αναζήτησε ιρανική βοήθεια με drones (τύπου Shahed), ενώ στάθηκε και στο χαμηλό κόστος παραγωγής τους σε σχέση με τις ζημιές που μπορούν να προκαλέσουν σε υποδομές υψηλής αξίας.

«Το σύστημα λειτουργεί ακόμη – υπήρχε σχέδιο διαδοχής»

Επιπλέον, ανέδειξε την επιχειρησιακή επάρκεια της ιρανικής απάντησης, σημειώνοντας ότι τα χτυπήματα σε αμερικανικούς στόχους σε γειτονικές χώρες έγιναν «ακαριαία». Παρότι –όπως είπε– η ηγεσία έχει δεχθεί πλήγμα, εκτίμησε ότι ο μηχανισμός συνεχίζει να λειτουργεί, επικαλούμενος πληροφορία ότι πριν την έναρξη του πολέμου είχε δοθεί εντολή να υπάρχουν πολλαπλά επίπεδα διαδοχής (τέσσερις διάδοχοι ανά θέση εξουσίας), ώστε να μην υπάρξει αποδιάρθρωση.

«Ανατροπή καθεστώτος στο Ιράν δεν είναι Λιβύη – δεν είναι Ιράκ»

Στο πολιτικό σκέλος, ο κ. Καλεντερίδης προειδοποίησε ότι το Ιράν δεν είναι «προσωποπαγές» καθεστώς τύπου Καντάφι ή Σαντάμ, υποστηρίζοντας ότι υπάρχει ιεραρχία, δομές και λαϊκή βάση. Έβαλε στο τραπέζι την εκτίμηση ότι ένα σημαντικό ποσοστό (της τάξης του 20%) στηρίζει το καθεστώς και διαθέτει «εξουσία, χρήμα και όπλα», γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη μια γρήγορη εσωτερική ανατροπή χωρίς να προκύψει χάος.

Μάλιστα, προειδοποίησε για τον κίνδυνο ενός ανεξέλεγκτου χάους που, λόγω της γεωστρατηγικής θέσης του Ιράν, μπορεί να παρασύρει ολόκληρη την περιοχή.

«Η “συνταγή Βενεζουέλας” και το παράθυρο διαπραγμάτευσης»

Ως πιθανότερο δρόμο εξόδου, ο αναλυτής μίλησε για ένα μοντέλο τύπου «Βενεζουέλας»: συμφωνία/συνεννόηση με πιο μετριοπαθή στοιχεία του καθεστώτος, χωρίς ριζική αλλαγή των χαρακτηριστικών του, αλλά με μεγαλύτερη «συνεργασιμότητα» σε ζητήματα ενέργειας, ρητορικής και σχέσεων με τη Δύση.

Κύπρος και Βρετανικές Βάσεις: «Έπρεπε να ενημερώσουν»

Κλείνοντας, σχολίασε και τη διάσταση της Κύπρου, τονίζοντας πως μετά το χτύπημα σε βάση στο Ακρωτήρι «εμπλέκεται το νησί» και πως, ανεξαρτήτως καθεστώτος κυριαρχίας των Βάσεων, θα έπρεπε να υπάρχει καλύτερη ενημέρωση της Κυπριακής Δημοκρατίας.