Η πρώτη επανδρωμένη διαστημική αποστολή της νέας εποχής κατέγραψε ένα ιστορικό ορόσημο, καθώς οι τέσσερις αστροναύτες του πληρώματος έφτασαν σε απόσταση 400.171 χιλιομέτρων από τον πλανήτη Γη. Το συγκεκριμένο επίτευγμα καταρρίπτει το προηγούμενο ρεκόρ της μεγαλύτερης απόστασης που έχει διανύσει ποτέ ο άνθρωπος στο διάστημα, ένα ρεκόρ το οποίο κατείχε η ιστορική αποστολή του Apollo 13 από το 1970, επιβεβαιώνοντας την τεχνολογική πρόοδο των σύγχρονων διαστημικών προγραμμάτων.

Το πλήρωμα, έχοντας ήδη διανύσει περισσότερο από το ήμισυ της προγραμματισμένης διαδρομής του, αναμένεται να ολοκληρώσει την αποστολή με την ασφαλή προσθαλάσσωσή του στα ανοικτά των ακτών, μια διαδικασία που έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στις 10 Απριλίου.

Η εν λόγω επανδρωμένη αποστολή αποτελεί την πρώτη προσπάθεια προσέγγισης της Σελήνης έπειτα από πολλές δεκαετίες. Παρότι οι αστροναύτες στη συγκεκριμένη φάση περιορίστηκαν στην πραγματοποίηση τροχιακής πτήσης γύρω από τον φυσικό δορυφόρο της Γης, ο ευρύτερος στρατηγικός σχεδιασμός προβλέπει ότι τα προσεχή έτη θα υλοποιηθεί η προσελήνωση, με απώτερο σκοπό τη δημιουργία μόνιμων επιστημονικών και ερευνητικών βάσεων στη σεληνιακή επιφάνεια.

Σύμφωνα με τους πλέον πρόσφατους σχεδιασμούς της διαστημικής υπηρεσίας, το έτος 2027 τίθεται ως χρονικό ορόσημο για τη δοκιμή των επιχειρησιακών δυνατοτήτων στην επιφάνεια της Σελήνης, γεγονός που θα συμβεί για πρώτη φορά μετά από 50 και πλέον χρόνια. Παράλληλα, ο προγραμματισμός στοχεύει στην καθιέρωση ετήσιων σεληνιακών αποστολών, με τον στρατηγικό στόχο να επικεντρώνεται στην αποστολή αστροναυτών για την εξερεύνηση του Νότιου Πόλου της Σελήνης έως το 2028.

Η σύνθεση του πληρώματος περιλαμβάνει διακεκριμένα στελέχη με σημαντικές πρωτιές. Ειδικότερα, Διοικητής της αποστολής είναι ο Reid Wiseman, ενώ τη θέση του πιλότου κατέχει ο Victor Glover, ο οποίος καταγράφεται ως ο πρώτος έγχρωμος αστροναύτης που συμμετέχει σε σεληνιακή διαστημική πτήση. Επιπλέον, η Christina Koch γράφει ιστορία ως η πρώτη γυναίκα που θα ταξιδέψει γύρω από το φεγγάρι. Την ομάδα συμπληρώνει, υπό την ιδιότητα του ειδικού στελέχους της αποστολής, ο Καναδός Jeremy Hansen, ο οποίος εκπροσωπεί την Καναδική Διαστημική Υπηρεσία (CSA).

Γιατί ονομάζεται Artemis το διαστημικό πρόγραμμα

Το φιλόδοξο αυτό διαστημικό πρόγραμμα φέρει την ονομασία «Άρτεμις», αντλώντας έμπνευση και τιμώντας με αυτόν τον τρόπο την πλούσια κληρονομιά της ελληνικής μυθολογίας. Η συγκεκριμένη πρακτική ονοματοδοσίας αποτελεί μια πάγια και διαχρονική παράδοση που ακολουθεί η αμερικανική διαστημική υπηρεσία (NASA) εδώ και πολλές δεκαετίες.

Όπως είχε επισημανθεί χαρακτηριστικά σε επίσημη ανακοίνωση της Υπηρεσίας, όταν το όνομα του προγράμματος δημοσιοποιήθηκε για πρώτη φορά πριν από μερικά χρόνια: “Η Αρτεμις, δίδυμη αδελφή Αυτό θα είναι το όνομα ΝΑΣΑ”.

Πενήντα ολόκληρα χρόνια μετά την ολοκλήρωση του ιστορικού προγράμματος «Απόλλων», το νέο πρόγραμμα «Άρτεμις» αναλαμβάνει την ευθύνη να μεταφέρει την επόμενη γενιά αστροναυτών στη Σελήνη. Όπως είχε αναφέρει χαρακτηριστικά ο τότε Διευθυντής της διαστημικής υπηρεσίας, η αποστολή αυτή θα συμπεριλάβει και την πρώτη γυναίκα που πρόκειται να πατήσει το πόδι της στη σεληνιακή επιφάνεια.

Αξίζει να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι, μέχρι τη σημερινή ημέρα, μόνο 12 άνθρωποι έχουν καταφέρει να περπατήσουν στην επιφάνεια της Σελήνης. Το σύνολο αυτών των αστροναυτών ήταν αποκλειστικά άνδρες και όλοι τους προέρχονταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.

Μόνιμη βάση στο φεγγάρι ο στόχος και μετά ο πλανήτης Άρης

Ο πρωταρχικός στόχος του προγράμματος είναι να εδραιώσει την παρουσία της ανθρωπότητας στο φεγγάρι και να εξασφαλίσει την παραμονή της εκεί σε μόνιμη βάση. Η εξέλιξη αυτή κρίνεται απαραίτητη για τη διεξαγωγή εκτεταμένων επιστημονικών ερευνών, καθώς και για τη συστηματική ρομποτική εξερεύνηση των σεληνιακών πόλων.

Στο πλαίσιο αυτού του σχεδιασμού, οι αστροναύτες που θα μεταβούν στο φεγγάρι προβλέπεται να εργάζονται και να διαμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα εντός της μόνιμης βάσης που πρόκειται να ιδρυθεί. Η κατασκευή και η συντήρηση των εγκαταστάσεων θα υποστηρίζεται ενεργά με τη βοήθεια προηγμένων διαστημοσυσκευών και σύγχρονων τρισδιάστατων εκτυπωτών.

Πολύ μεγάλης στρατηγικής σημασίας για τη NASA θεωρείται η μελλοντική εκμετάλλευση των σεληνιακών πόρων. Ο βασικός λόγος για αυτή την επιδίωξη έγκειται στο γεγονός ότι ο φυσικός πλούτος της Σελήνης θα παράσχει στη NASA τα απαραίτητα εφόδια για να πραγματοποιήσει το κατ’ εξοχήν τεράστιο τεχνολογικό βήμα, το οποίο δεν είναι άλλο από την αποστολή των πρώτων ανθρώπων στον πλανήτη Άρη.

Πριν από μερικά χρόνια, ο τότε Επιστημονικός Διευθυντής της υπηρεσίας είχε δηλώσει στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΚΥΠΕ) ότι κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2020 οι άνθρωποι θα επιστρέψουν οριστικά στη Σελήνη. Παράλληλα, είχε εκτιμήσει ότι στα τέλη της δεκαετίας του 2030 θα καταστεί εφικτό να σταλούν οι πρώτοι άνθρωποι στον κόκκινο πλανήτη.

Κατά την παραμονή στη Σελήνη, όπως είχε τονίσει ο ίδιος αξιωματούχος, η επιστημονική κοινότητα θα αναπτύξει νέες τεχνικές και επιχειρησιακές δυνατότητες. Θα αποκτηθούν επίσης οι απαραίτητες γνώσεις που θα μας επιτρέπουν να ζούμε και να εργαζόμαστε με ασφάλεια στην επιφάνεια ενός άλλου ουράνιου σώματος, και τότε «θα χρησιμοποιήσουμε αυτή τη γνώση και θα πάμε στον Άρη στα τέλη 2030 και στη δεκαετία του 2040».

Ο άνθρωπος, όπως είχε επισημάνει, αποτελεί το πρώτο βιολογικό είδος στον πλανήτη Γη το οποίο έχει αναπτύξει την τεχνολογική δυνατότητα να φύγει από αυτόν. Σκοπός δεν είναι φυσικά να αφήσει πίσω του τη Γη, αλλά να επεκταθεί και να αποικίσει άλλα ουράνια σώματα εντός του ηλιακού μας συστήματος.

Αναφερόμενος στον ιστορικό τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος εξερεύνησε τη Γη χρησιμοποιώντας ωκεανόπλοια και αποίκισε την αμερικανική ήπειρο, ο Επιστημονικός Διευθυντής υπογράμμισε: «Είναι πραγματικά στα γονίδιά μας».

Ο ρόλος της Κύπρου και του CSEO

Σε σχετικές δηλώσεις του, ο Πρόεδρος του Κυπριακού Οργανισμού Εξερεύνησης Διαστήματος (CSEO), Γιώργος Δανός, αναφέρθηκε εκτενώς στον κρίσιμο ρόλο που διαδραματίζει η Κύπρος σε αυτή τη νέα διαστημική εποχή. Ειδικότερα, ανέφερε ότι έχουν ήδη εξευρεθεί πιθανές επιστημονικές λύσεις σε σοβαρά προβλήματα που παρουσιάζονται με την υγεία των αστροναυτών. Αυτό επιτεύχθηκε μέσω της ανάπτυξης υποψήφιων ειδικών φαρμακευτικών αγωγών, οι οποίες αποτελούν το άμεσο αποτέλεσμα εντατικών ερευνών που διεξάγονται σε στενή συνεργασία με τον αρμόδιο φορέα, το Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου.

Ο κ. Δανός υπογράμμισε με έμφαση ότι στις μελλοντικές βάσεις που θα δημιουργηθούν στο φεγγάρι, η υγεία των αστροναυτών πρέπει να προστατεύεται απολύτως από τη μικροβαρύτητα και από άλλα ιατρικά προβλήματα που μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τη σωματική τους ακεραιότητα. Στο πλαίσιο αυτό, ανέφερε ότι ο CSEO έχει ήδη προχωρήσει στην υπογραφή πολλαπλών στρατηγικών συμφωνιών με κορυφαίους οργανισμούς, όπως με την αμερικανική αεροδιαστημική εταιρεία Lockheed Martin και τη NASA. Αυτή τη στιγμή, σε άμεση συνεργασία μαζί τους, οι Κύπριοι επιστήμονες μελετούν ενδελεχώς τα ζητήματα που άπτονται της υγείας των αστροναυτών.

Αναλύοντας τη σημασία αυτών των ιατρικών και τεχνολογικών ερευνών για το μέλλον των διαστημικών πτήσεων, επεσήμανε: “Ως Διεθνές Κέντρο Ερευνας και Καινοτομίας , Κέντρο Αριστείας ένα σημαντικότατο έργο σε συνεργασία με τη ΝΑΣΑ που έχει βρει συγκεριμένα προβλήματα που παρουσιάζονται στους αστροναύτες και έχουμε δώσει ήδη προτεινόμενες λύσεις με ειδικές υποψήφιες φαρμακευτικές αγωγές και αυτή η έρευνα και η ανακάλυψη έχουν γίνει Ερευνας και Καινοτομίας που είναι το Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου”.

Επιπροσθέτως, ο Πρόεδρος του CSEO σημείωσε ότι τα συγκεκριμένα καινοτόμα φάρμακα είναι εξαιρετικά χρήσιμα όχι μόνο για την προστασία των αστροναυτών στο διάστημα, αλλά και για εμάς τους ίδιους στον πλανήτη Γη, καθώς αναμένεται να βοηθήσουν ουσιαστικά στην αποτελεσματική αντιμετώπιση άλλων σοβαρών ασθενειών.

Δίνοντας περαιτέρω έμφαση στις γήινες εφαρμογές της διαστημικής ιατρικής έρευνας που διεξάγεται, ο κ. Δανός επεσήμανε: “Επομένως, η έρευνα που γίνεται , από το Διεθνές Κέντρο Ερευνας και Καινοτομίας, όλους τους συνεργάτες του, έχει εξαγάγει λαμπρά αποτελέσματα που κάνουν περήφανη τη χώρα μας και σε αυτή την επιστροφή εμείς ένα σημαντικό ρόλο”.

Καταλήγοντας, εξέφρασε την ειλικρινή ευχή ότι η υψηλού επιπέδου επιστημονική δουλειά που επιτελείται στην Κύπρο, σε αγαστή συνεργασία με τη NASA, θα αποφέρει σύντομα απτά αποτελέσματα. Τα αποτελέσματα αυτά αναμένεται να βοηθήσουν καθοριστικά τόσο την ίδια την αποστολή και το ευρύτερο πρόγραμμα «Άρτεμις», όσο και την ανάδειξη της Κύπρου στον διεθνή επιστημονικό χάρτη.

Παράλληλα, υπενθύμισε ένα σημαντικό διπλωματικό ορόσημο, αναφέροντας ότι τον Οκτώβριο του 2024 η Κυπριακή Δημοκρατία προσυπέγραψε επισήμως, από κοινού με τον αρμόδιο Υφυπουργό Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, τις διεθνείς Συμφωνίες «Άρτεμις» (Artemis Accords). Στις εν λόγω συμφωνίες, ο κ. Δανός συμμετέχει ενεργά υπό την ιδιότητα του επίσημου εκπροσώπου.

Τέλος, σημείωσε με νόημα ότι ο ευρύτερος τομέας της διαστημικής βιομηχανίας αναμένεται να εξελιχθεί σε μια τεράστια αγορά, η αξία της οποίας θα αγγίξει το επίπεδο του τρισεκατομμυρίου δολαρίων προς το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας.

Αναφερόμενος στις τεράστιες οικονομικές και τεχνολογικές προοπτικές που διανοίγονται για τα συμμετέχοντα κράτη, επεσήμανε: “Αρα είναι ιδιαίτερα σημαντικής γεωπολιτικής, γεωστρατηγικής σημασίας. Η Κύπρος έχει ένα πολύ σπουδαίο ρόλο στο πρόγραμμα αυτό και είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη χώρα μας με όλα αυτά που συμβαίνουν αυτή την περίοδο στον πλανήτη μας”.