Ακολουθήστε μας

Αναλύσεις

Ο κεντρικός πυρήνας της παγκόσμιας τάξης βρίσκεται σε κίνδυνο!

«Επί οκτώ δεκαετίες, η Αμερική ήταν βαθιά εμπλεγμένη στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Όχι επειδή η περιοχή αυτή καθαυτή αποτελούσε ζωτικό εθνικό συμφέρον ασφάλειας, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης παγκόσμιας δέσμευσης προς τις συμμαχίες της και για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, που αποτέλεσε τη βάση για την φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη που ηγείτο η Αμερική», γράφει ο στρατηγικός αναλυτής Robert Kagan στο «Atlantic». Αυτή η αντίληψη της παγκόσμιας ευθύνης είναι όμως «ακριβώς αυτό που η κυβέρνηση Τραμπ ήθελε να καταργήσει και να διαλύσει όταν ανέλαβε την εξουσία».

Δημοσιεύτηκε στις

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν στο μέλλον να συμμετάσχουν σε ένα σύστημα δασμών για τη Διώρυγα του Ορμούζ. Με αυτόν τον τρόπο, οι ΗΠΑ θα παραβίαζαν μια αρχή που οι ίδιες υπερασπίζονται εδώ και αιώνες. Απειλείται μια αλυσιδωτή αντίδραση.
Μία ημέρα μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας, η κατάσταση στη Διώρυγα του Ορμούζ παραμένει ασαφής. Το Ιράν εξακολουθεί να ελέγχει το στενό και παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν η ελεύθερη ναυσιπλοΐα εκεί θα αποκατασταθεί καθόλου και, αν ναι, πότε.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υπαινίχθηκε την Τετάρτη μια λύση σύμφωνα με την οποία οι ΗΠΑ και το Ιράν θα ελέγχουν από κοινού στο μέλλον το στενό και θα εισπράττουν τέλος διέλευσης. «Σκεφτόμαστε να το κάνουμε ως κοινή επιχείρηση», δήλωσε στο τηλεοπτικό κανάλι «ABC News». «Αυτό θα ήταν ένας τρόπος να διασφαλίσουμε τη Διώρυγα του Ορμούζ – ακόμα και ενάντια σε πολλούς άλλους. Είναι ένα υπέροχο πράγμα».
Αυτό θα ταίριαζε με την εμπορική προσέγγιση του Τραμπ στην παγκόσμια πολιτική: να μετατρέψει σε χρήμα τα δικαιώματα διέλευσης για το πιο σημαντικό ενεργειακό στενό στον κόσμο. Θα ήταν όμως ένα πλήγμα κατά της νομικά κατοχυρωμένης αρχής της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στον κόσμο και ένα επικίνδυνο προηγούμενο για άλλες σημαντικές εμπορικές διαδρομές – και ο Τραμπ θα έσπαγε με μια μακρά αμερικανική παράδοση.
«Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ώστε να μην θεσμοθετήσουμε ένα σύστημα διοδίων που θα διαβρώνει το δικαίωμα της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και θα δημιουργήσει νέο προηγούμενο για την επιβολή χρεώσεων σε πλοία για τη διέλευσή τους από στενά», επισημαίνει ο Ian Ralby, ειδικός σε θέματα ασφάλειας και θαλάσσιου δικαίου. Γιατί ό,τι αρχίζει στον Ορμούζ, μπορεί σύντομα να γίνει παράδειγμα και αλλού.
Η νομική κατάσταση είναι ξεκάθαρη: Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, που τέθηκε σε ισχύ το 1994, εγγυάται την ελεύθερη ναυσιπλοΐα σε όλο τον κόσμο. Τις τελευταίες δεκαετίες, οι ΗΠΑ ήταν εκείνες που με το ναυτικό τους ισχύ επέβαλλαν επανειλημμένα αυτό το δικαίωμα σε παγκόσμιο επίπεδο, πιο πρόσφατα για παράδειγμα εναντίον των Χούθι στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας. Πράγματι, η αρχή του ελεύθερου εμπορίου και της ελεύθερης ναυσιπλοΐας είναι βαθιά ριζωμένη στο αμερικανικό DNA. Άλλωστε, ο πρώτος μεγάλος στρατιωτικός συγκρούση στον οποίο ενεπλάκησαν οι ΗΠΑ μετά την ίδρυσή τους ήταν μία για την επιβολή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας για τα αμερικανικά εμπορικά πλοία στον Ατλαντικό και στη Μεσόγειο.
Ο πρώτος αμερικανικός πόλεμος
Ο τρίτος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Τόμας Τζέφερσον, έστειλε τότε το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό στον Πρώτο Πόλεμο των Βαρβαρίνων (1801–1805) μπροστά στις ακτές της βόρειας Αφρικής, για να βάλει φρένο στα πειρατικά κράτη εκεί που κατέσχεσαν αμερικανικά εμπορικά πλοία και κρατούσαν τα πληρώματά τους ως ομήρους για να αποσπάσουν λύτρα.
Ακόμα και στη σύγχρονη εποχή, οι ΗΠΑ ήταν πάντα σημαντικοί υπερασπιστές της ελεύθερης διεθνούς ναυσιπλοΐας. Αυτός ήταν ένας από τους κεντρικούς λόγους που ο Πρόεδρος Γούντροου Γουίλσον ανέφερε για την αμερικανική είσοδο στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η διασφάλιση των παγκόσμιων εμπορικών διαδρομών ήταν κεντρικό στοιχείο της πολυμερούς τάξης που εγγυώνταν οι ΗΠΑ. Έναν ρόλο που το κίνημα MAGA του Τραμπ («Make America Great Again») θέλει να αποτινάξει.
Αυτό είναι το μπέρδεμα με τον πόλεμο του Τραμπ κατά του Ιράν, ο οποίος, από αυτή την άποψη, βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με την στρατηγική «America First». Η εθνική στρατηγική ασφάλειας του Τραμπ είχε υποβαθμίσει σαφώς τη Μέση Ανατολή σε σχέση με άλλες απειλές – και το Ιράν δεν αποτελούσε άμεση απειλή για τις ΗΠΑ, αλλά απειλή για την περιοχή και τους αμερικανικούς συμμάχους εκεί.
«Επί οκτώ δεκαετίες, η Αμερική ήταν βαθιά εμπλεγμένη στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Όχι επειδή η περιοχή αυτή καθαυτή αποτελούσε ζωτικό εθνικό συμφέρον ασφάλειας, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης παγκόσμιας δέσμευσης προς τις συμμαχίες της και για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, που αποτέλεσε τη βάση για την φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη που ηγείτο η Αμερική», γράφει ο στρατηγικός αναλυτής Robert Kagan στο «Atlantic». Αυτή η αντίληψη της παγκόσμιας ευθύνης είναι όμως «ακριβώς αυτό που η κυβέρνηση Τραμπ ήθελε να καταργήσει και να διαλύσει όταν ανέλαβε την εξουσία».
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο πόλεμος είναι τόσο μη δημοφιλής στο κίνημα MAGA του Τραμπ. Και μπορεί να είναι μια αιτία για την οποία ο Πρόεδρος ενδεχομένως εγκαταλείπει τώρα την αρχή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στη Διώρυγα του Ορμούζ – αν αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ μπορούν να κερδίσουν λίγα χρήματα με ένα ιρανο-αμερικανικό σταθμό διοδίων. Στον Τραμπ φαίνεται να είναι αδιάφορες οι αρχές της φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης, τις οποίες η χώρα του εγγυόταν για δεκαετίες.
Το πρόβλημα μιας τέτοιας προσέγγισης: Το κίνημα MAGA αγνοεί ότι τα κοινά αγαθά του παγκοσμιοποιημένου κόσμου, όπως οι ελεύθερες εμπορικές οδοί, δεν έχουν εγγύηση αιωνιότητας και δεν υπάρχουν από μόνα τους, αν δεν συντηρούνται από ισχυρούς παράγοντες.
Τότε και η Τουρκία θα μπορούσε να βγάλει λεφτά
Αν οι ΗΠΑ μαζί με το Ιράν ελέγχουν στο μέλλον τη Διώρυγα του Ορμούζ με τέλος διέλευσης, ποιος μπορεί τότε να εμποδίσει την Ινδονησία και τη Μαλαισία να κάνουν το ίδιο στη Διώρυγα της Μαλάκκας, μέσα από την οποία διέρχεται το 40% του παγκόσμιου όγκου εμπορίου;
Σύντομα, το Τζιμπουτί και οι Χούθι θα μπορούσαν να μοιράζονται το τέλος για τη διέλευση της Μπάμπ ελ-Μαντέμπ στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας, όπως και η Ισπανία και το Μαρόκο τη διέλευση προς και από τη Μεσόγειο στη Διώρυγα του Γιβραλτάρ. Η Γαλλία και η Βρετανία θα μπορούσαν να ελέγχουν τη Μάγχη και η Σουηδία και η Δανία την πρόσβαση στη Βαλτική Θάλασσα – και η Τουρκία στα Δαρδανέλλια (ή στον Βόσπορο) να βγάζει λεφτά. Αυτό το νοητικό πείραμα δείχνει ξεκάθαρα γιατί η αρχή που διακυβεύεται στη Διώρυγα του Ορμούζ είναι τόσο σημαντική για τον πλούτο στον κόσμο και για τις εμπορικές ροές που κρατούν ζωντανή την παγκοσμιοποιημένη οικονομική τάξη.
Όλες οι μεγάλες βιομηχανικές και εξαγωγικές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, επωφελούνται τεράστια από τις ελεύθερες θαλάσσιες εμπορικές οδούς, ακόμα κι αν δεν εξαρτώνται πλέον από ενεργειακές προμήθειες από τον Κόλπο. Οι επόμενες εβδομάδες θα δείξουν αν οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να εγκαταλείψουν αυτή την αρχή σε αυτό το σημείο, απλώς και μόνο για να ξεφορτωθούν το ενοχλητικό πρόβλημα του Ιράν.
Die Welt
10/4/26

Ο Μπάμπης Πετράκης είναι φιλόλογος και blogger.

Αναλύσεις

Η ψευδαίσθηση της επιτυχίας: Γιατί οι καταστροφές στόχων δεν φέρνουν τη νίκη κατά του Ιράν

Η Ρωσία κερδίζει από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας και τη μειωμένη δυτική εστίαση στην Ουκρανία. Η Κίνα κερδίζει χρόνο για να επεκτείνει τη ναυτική της ισχύ και να δοκιμάσει την αποφασιστικότητα των ΗΠΑ στον Ινδο-Ειρηνικό. Και οι δύο παρακολουθούν στενά τις επιχειρήσεις των ΗΠΑ, μελετώντας τις δυνατότητες, τους περιορισμούς και τις δαπάνες για πυρομαχικά.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.

Ηκλιμακούμενη αντιπαράθεση με το Ιράν και η κρίση στο Στενό του Ορμούζ μπορεί να καθορίσουν όχι μόνο το μέλλον της Μέσης Ανατολής, αλλά και την πορεία του παγκόσμιου ανταγωνισμού δυνάμεων. Ωστόσο, το κεντρικό ερώτημα δεν είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να επικρατήσουν στο τακτικό πεδίο. Είναι αν πολεμούν στο σωστό μέρος, τη σωστή στιγμή, για τον σωστό στρατηγικό σκοπό.

Η ιστορία προσφέρει μια προειδοποίηση. Το 1951, ο Αμερικανός στρατηγός Ομάρ Μπράντλεϊ προειδοποίησε κατά της επέκτασης του Κορεατικού Πολέμου στην Κίνα. Ήταν καθοριστικός στο να πείσει τον Πρόεδρο Χάρι Τρούμαν να απολύσει τον Στρατηγό Ντάγκλας Μακάρθουρ. Τότε, ο Μπράντλεϊ υποστήριξε ότι η στάση του Μακάρθουρ απειλούσε να επεκτείνει τον πόλεμο της Κορέας σε έναν «λάθος πόλεμο, σε λάθος μέρος, σε λάθος χρόνο». Σήμερα, εκτιμάται ότι ισχύει μια παρόμοια λογική. Η εκστρατεία κατά του Ιράν κινδυνεύει να αποσπάσει την προσοχή και τους πόρους από τα κύρια θέατρα που θα καθορίσουν την ισορροπία δυνάμεων στον 21ο αιώνα.

Ορμούζ, ένας έλεγχος χωρίς κλείσιμο

Στο επίκεντρο αυτής της κρίσης βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, ένα σημείο καμπής από το οποίο ρέει ένα σημαντικό μερίδιο της παγκόσμιας ενέργειας. Αλλά το μάθημα των τελευταίων εβδομάδων δεν αφορά απλώς την αναστάτωση. Αφορά τον έλεγχο.

Το Ιράν έχει αποδείξει ότι δεν χρειάζεται να επιβάλλει το κλείσιμο στο στενό για να επιτύχει στρατηγικό αποτέλεσμα. Εναλλάσσοντας μεταξύ «ανοίγματος» και περιορισμού της πρόσβασης, παρενοχλώντας τα δεξαμενόπλοια, απειλώντας τη διέλευση και επιβάλλοντας όρους, μετατρέπει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας σε μια μεταβλητή, ενδεχόμενη πραγματικότητα.

Αυτό είναι το νέο μοντέλο ναυτικού εξαναγκασμού. Δηλαδή βαθμονομημένη αναστάτωση αντί για απόλυτη άρνηση.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την πλευρά τους, επιδιώκουν να διατηρήσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, επιβάλλοντας παράλληλα αποκλεισμό στην ιρανική ναυτιλία. Το αποτέλεσμα είναι ένας παράδοξος ¨διπλός αποκλεισμός¨, όπου και οι δύο πλευρές προσπαθούν να ελέγξουν τον ίδιο θαλάσσιο χώρο με διαφορετικά μέσα. Ο νόμος παραμένει σχετικός, αλλά η ισχύς είναι αυτή που καθορίζει τα αποτελέσματα.

Ένας Δευτερεύων Πόλεμος σε έναν Πρωτεύοντα Ανταγωνισμό

Το βαθύτερο πρόβλημα δεν είναι λειτουργικό/επιχειρησιακό, είναι στρατηγικό.

Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως έχει ανακοινωθεί,  κατατάσσει τη Μέση Ανατολή ως δευτερεύον θέατρο επιχειρήσεων, πίσω από την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού και την Ευρώπη. Ωστόσο, σήμερα, η Μέση Ανατολή είναι αυτή που καταναλώνει προσοχή, περιουσιακά στοιχεία και πολιτικό κεφάλαιο.

Αυτή η μετατόπιση έχει συνέπειες.

Κάθε πυραυλικό αναχαιτιστικό σύστημα που αναπτύσσεται στον Κόλπο δεν είναι διαθέσιμο για την Ουκρανία ή τον Ειρηνικό. Κάθε ναυτική μονάδα που συνδέεται με το Ορμούζ είναι μια λιγότερη διαθέσιμη για την αποτροπή της Κίνας. Σε έναν κόσμο πεπερασμένων πόρων, η ιεράρχηση προτεραιοτήτων είναι στρατηγική.

Εν τω μεταξύ, οι κύριοι ανταγωνιστές της Αμερικής παρακολουθούν και επωφελούνται.

Η Ρωσία κερδίζει από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας και τη μειωμένη δυτική εστίαση στην Ουκρανία. Η Κίνα κερδίζει χρόνο για να επεκτείνει τη ναυτική της ισχύ και να δοκιμάσει την αποφασιστικότητα των ΗΠΑ στον Ινδο-Ειρηνικό. Και οι δύο παρακολουθούν στενά τις επιχειρήσεις των ΗΠΑ, μελετώντας τις δυνατότητες, τους περιορισμούς και τις δαπάνες για πυρομαχικά.

Οι πόλεμοι σε μια περιοχή αναδιαμορφώνουν τις ισορροπίες σε άλλες. Δεν πρόκειται για περιφερειακή σύγκρουση. Είναι ένα παγκόσμιο στρατηγικό γεγονός.

Η ψευδαίσθηση των τακτικών μετρήσεων επιτυχιών

Υπάρχει επίσης μια γνωστή επιχειρησιακή παγίδα. Η τακτική επιτυχία που είναι η καταστροφή πυραυλικών βάσεων, οι αναχαιτίσεις πλοίων,  η υποβάθμιση των δυνατοτήτων του αντιπάλου δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε στρατηγική νίκη.

Αυτό το μάθημα αντλήθηκε στο Βιετνάμ και ξανά στον Παγκόσμιο Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας. Το να μετράμε τους στόχους που καταστρέφονται δεν είναι το ίδιο με την επίτευξη πολιτικών στόχων.

Στο Ιράν, ο κίνδυνος είναι να επαναληφθεί αυτό το μοτίβο. Να επιτυγχάνονται τακτικές επιτυχίες χωρίς να αλλοιωθεί η υποκείμενη στρατηγική πραγματικότητα.

Η έννομη τάξη υπό πίεση

Η κρίση του Ορμούζ αποκαλύπτει επίσης την ευθραυστότητα της διεθνούς έννομης τάξης. Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, που θεωρείται ο ακρογωνιαίος λίθος της παγκόσμιας σταθερότητας, εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από την εφαρμογή της.

Εάν μια περιφερειακή δύναμη μπορεί να θέσει υπό όρους την πρόσβαση σε μια κρίσιμη πλωτή οδό μέσω εξαναγκασμού χωρίς να προκαλέσει αποφασιστική αντίδραση τότε οι διεθνείς νομικοί κανόνες κινδυνεύουν με σταδιακή διάβρωση. Αυτό που ξεκινά ως εξαίρεση γίνεται προηγούμενο.

Για ναυτικά έθνη όπως η Ελλάδα, αυτό δεν είναι αφηρημένο. Αποτελεί άμεση πρόκληση για τις αρχές που διέπουν το παγκόσμιο εμπόριο και την ασφάλεια.

Μαθήματα για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα οι επιπτώσεις είναι άμεσες. Καταρχάς, η εξάρτηση από απομακρυσμένα σημεία ελέγχου αποτελεί στρατηγική ευπάθεια. Η ενεργειακή ασφάλεια και η θαλάσσια ασφάλεια είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.

Δεύτερον, οι συμμαχίες δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ικανότητα. Όπως φαίνεται στην Ουκρανία και τώρα στο Ιράν, οι συγκρούσεις υψηλής έντασης αποκαλύπτουν κενά στα αποθέματα, την ετοιμότητα και τη βιομηχανική ικανότητα. Γενικά στην ανθεκτικότητα.

Τρίτον, ο χαρακτήρας του πολέμου αλλάζει. Ο έλεγχος της θάλασσας από μόνος του δεν επαρκεί πλέον. Τα στρατηγικά αποτελέσματα διαμορφώνονται από την ικανότητα επιβολής κινδύνου, διαχείρισης της κλιμάκωσης και διατήρησης της πίεσης με την πάροδο του χρόνου.

Ένα στρατηγικό σταυροδρόμι

Οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν τώρα μια θεμελιώδη επιλογή.

Μπορεί να συνεχίσουν να επενδύουν σε μεγάλο βαθμό σε ένα δευτερεύον θέατρο επιχειρήσεων, επιδιώκοντας να διαχειριστούν το Ιράν μέσω στρατιωτικής πίεσης ή μπορεί να αναπροσαρμόσουν τη στρατηγική τους προς τον πρωταρχικό ανταγωνισμό με τη Ρωσία και την Κίνα.

Το Ιράν είναι ένας σοβαρός περιφερειακός αντίπαλος. Αλλά χωρίς την υποστήριξη της Μόσχας και του Πεκίνου, δεν είναι ισότιμος ανταγωνιστής. Η αντιμετώπισή του ως τέτοιου παράγοντα ενέχει τον κίνδυνο στρατηγικής υπερέκτασης.

Αυτό δεν σημαίνει αποδέσμευση. Σημαίνει ιεράρχηση προτεραιοτήτων.

Συμπέρασμα

Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα σημείο ανάφλεξης. Είναι μια δοκιμασία.

Μια δοκιμασία για το κατά πόσον η ελευθερία της ναυσιπλοΐας μπορεί ακόμα να διασφαλιστεί σε μια εποχή αμφιλεγόμενης ισχύος.  Μια δοκιμασία για το κατά πόσον η στρατηγική μπορεί να υπερισχύσει της αντίδρασης. Και μια δοκιμασία για το κατά πόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους μπορούν να διακρίνουν μεταξύ τακτικής επείγουσας ανάγκης και στρατηγικής αναγκαιότητας.

Για να παραφράσω τον στρατηγό Μπράντλεϊ, αυτός μπορεί πράγματι να είναι ένας πόλεμος ενάντια στον σωστό αντίπαλο αλλά εκτυλίσσεται σε λάθος στιγμή και σε λάθος θέατρο επιχειρήσεων.

Σε έναν κόσμο αυξανόμενου ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, αυτή η διάκριση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.

anixneuseis.gr

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Μια νίκη του Μπουρχάν στο Σουδάν θα σημαίνει έναν νέο γύρο χάους;

Τα πρώτα χρόνια του πολέμου, ο σουδανικός στρατός είχε τον έλεγχο του Πορτ Σουδάν, ενώ οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης κατείχαν το Χαρτούμ και μεγάλο μέρος του νοτιοδυτικού τμήματος. Πριν από λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, όμως, οι δυνάμεις του Μπουρχάν εκδίωξαν τις δυνάμεις του Χεμεντί από την πρωτεύουσα. Σήμερα, ο στρατός ελέγχει περίπου τα ανατολικά δύο τρίτα της χώρας, ενώ οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης ελέγχουν το δυτικό τρίτο, κατά μήκος των συνόρων με τη Λιβύη, το Τσαντ και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Γράφει ο Μάικλ Ρούμπιν

Ο εμφύλιος πόλεμος στο Σουδάν είναι πολύ πιθανό η πιο αιματηρή εν εξελίξει σύγκρουση, με εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς, σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια πρόσφυγες και περισσότερους από τους διπλάσιους εσωτερικά εκτοπισμένους. Οι μάχες ξέσπασαν τον Απρίλιο του 2023, όταν οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης υπό τον Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο Μούσα, γνωστό ως Χεμεντί, αναπτύχθηκαν κοντά στη βόρεια πόλη Μερόουε και στην πρωτεύουσα Χαρτούμ και αρνήθηκαν να συμμορφωθούν με κυβερνητικές εντολές αποχώρησης. Ακολούθησαν συγκρούσεις με τις Ένοπλες Δυνάμεις του Σουδάν υπό τον Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν. Μέσα σε λίγες ημέρες, οι δυνάμεις των δύο πλευρών βρέθηκαν σε πλήρη πόλεμο, επιτιθέμενες αδιακρίτως η μία στην επικράτεια της άλλης, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τον άμαχο πληθυσμό.

Οι Ένοπλες Δυνάμεις του Σουδάν ελέγχουν περίπου τα ανατολικά δύο τρίτα της χώρας, ενώ οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης ελέγχουν το δυτικό τρίτο.

Τα πρώτα χρόνια του πολέμου, ο σουδανικός στρατός είχε τον έλεγχο του Πορτ Σουδάν, ενώ οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης κατείχαν το Χαρτούμ και μεγάλο μέρος του νοτιοδυτικού τμήματος. Πριν από λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, όμως, οι δυνάμεις του Μπουρχάν εκδίωξαν τις δυνάμεις του Χεμεντί από την πρωτεύουσα. Σήμερα, ο στρατός ελέγχει περίπου τα ανατολικά δύο τρίτα της χώρας, ενώ οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης ελέγχουν το δυτικό τρίτο, κατά μήκος των συνόρων με τη Λιβύη, το Τσαντ και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία.

Δεν υπάρχουν «άγγελοι» σε αυτή τη σύγκρουση. Και οι δύο πλευρές έχουν διαπράξει εγκλήματα πολέμου, όμως οι Ηνωμένες Πολιτείες στρέφονται όλο και περισσότερο προς τον Μπουρχάν. Στις 7 Ιανουαρίου 2025, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις στον Χεμεντί, κατηγορώντας τον για γενοκτονία. Τον Οκτώβριο του 2025, οι δυνάμεις του φέρονται να σφαγίασαν χιλιάδες ανθρώπους στη δυτική πόλη Ελ-Φασίρ, με τον αριθμό των νεκρών να είναι τόσο υψηλός ώστε λίμνες αίματος να είναι ορατές ακόμη και από το διάστημα.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι ένοπλες δυνάμεις του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ στη Λιβύη και η Αιθιοπία στηρίζουν γενικά τον Χεμεντί. Για το Άμπου Ντάμπι και τη Βεγγάζη, η επιλογή δεν είναι εύκολη. Ο Χεμεντί μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολος, αλλά θεωρούν ότι δεν έχουν άλλη επιλογή, καθώς ο Μπουρχάν έχει περιβληθεί από ισλαμιστές.

Πράγματι, η στροφή της Ουάσιγκτον προς τον Μπουρχάν, επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν και τώρα Ντόναλντ Τραμπ, φέρνει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια άβολη θέση: να βρίσκονται στην ίδια πλευρά της σύγκρουσης με το Ιράν και τους Χούθι, οι οποίοι συνεργάζονται στενά με τον Μπουρχάν, καθώς και με την Ερυθραία και χώρες που στηρίζουν τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, όπως η Τουρκία και το Κατάρ. Η Αίγυπτος επίσης στηρίζει τον Μπουρχάν, κυρίως για να αντιπαρατεθεί στην Αιθιοπία λόγω της διαμάχης για τον Νείλο, ενώ η Σαουδική Αραβία τον υποστηρίζει για να περιορίσει την επιρροή των ΗΑΕ στην Ερυθρά Θάλασσα. Η πολυπλοκότητα δημιουργεί ειρωνείες, και στην πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στο Σουδάν αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές: ενώ η κυβέρνηση Τραμπ χαρακτήρισε τη Μουσουλμανική Αδελφότητα στο Σουδάν ως τρομοκρατική οργάνωση στις 9 Μαρτίου 2026, ταυτόχρονα στηρίζει τον σημαντικότερο σύμμαχό της στη χώρα.

Ο Μπουρχάν μπορεί να δηλώνει στους Αμερικανούς αξιωματούχους ότι αντιτίθεται στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, αλλά έχοντας ενισχύσει τη δυναμική της, δύσκολα θα μπορέσει να την περιορίσει.

Υπό αυτές τις συνθήκες, μια νίκη του Μπουρχάν επί του Χεμεντί δεν θα φέρει ειρήνη, αλλά έναν νέο κύκλο συγκρούσεων. Τουλάχιστον, ισλαμιστές στο Σουδάν και υποστηρικτές της Αλ Κάιντα θα αντιταχθούν σε μια νέα τάξη υπό τον Μπουρχάν. Επιπλέον, η συγκυριακή σύμπραξη Αιγύπτου και Τουρκίας δεν είναι πιθανό να διαρκέσει· το Κάιρο μπορεί να στηρίζει τον Μπουρχάν για να αντισταθμίσει την Αιθιοπία, αλλά αυτή η στάση δεν θα συνεχιστεί αν οδηγήσει σε ένα κράτος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στα σύνορά του. Παράλληλα, το Ιράν, έχοντας επενδύσει σημαντικά στον Μπουρχάν, δεν θα εγκαταλείψει εύκολα την επιρροή του.

Η σύγκρουση στο Σουδάν είναι ανθρωπιστική κρίση και ενέχει τον κίνδυνο να εμπλέξει τους γείτονες της χώρας σε έναν ευρύτερο πόλεμο, όπως συνέβη παλαιότερα στους πολέμους του Κονγκό.

Μπορεί να είναι δύσκολο να στηρίξει κανείς τον Χεμεντί λόγω των καταχρήσεων και του χαρακτήρα του, όμως ο εχθρός του εχθρού δεν είναι απαραίτητα φίλος. Καθώς ο Μπουρχάν εδραιώνει τον έλεγχό του, αυτό δεν σηματοδοτεί την αρχή του τέλους της τραγωδίας του Σουδάν, αλλά το τέλος της αρχής.

 Middle East Forum

Συνέχεια ανάγνωσης

Αναλύσεις

Mugem: Το «υπερόπλο» που θα σπάσει την απομόνωση της Τουρκίας ή μια τρύπα στο νερό;

Ενώ η προσοχή του κόσμου είναι στραμμένη στον αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ από τις ΗΠΑ, τα τουρκικά ναυπηγεία ασχολούνται με την κατασκευή του πρώτου εθνικού αεροπλανοφόρου της χώρας, του Mugem.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Ενώ η προσοχή του κόσμου είναι στραμμένη στον αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ από τις ΗΠΑ, τα τουρκικά ναυπηγεία ασχολούνται με την κατασκευή του πρώτου εθνικού αεροπλανοφόρου της χώρας, του Mugem.

Ο Διοικητής των Ναυτικών Δυνάμεων της Τουρκίας, Ναύαρχος Ercument Tatlioglu, δήλωσε ότι το αεροπλανοφόρο αναμένεται να ολοκληρωθεί προς το τέλος του επόμενου έτους, δημιουργώντας αναταραχή. Η δήλωση υποδηλώνει ότι το κύτος του πλοίου θα ολοκληρωθεί σχεδόν ένα χρόνο νωρίτερα από το αρχικά ανακοινωθέν χρονοδιάγραμμα. Το πλοίο, το μεγαλύτερο πολεμικό πλοίο που κατασκευάστηκε ποτέ στη χώρα, αναμένεται να έχει εκτόπισμα 60.000 τόνων και μήκος 285 μέτρα. Θα ξεπεράσει το γαλλικό αεροπλανοφόρο Charles de Gaulle (261 μέτρα, 42.500 τόνοι), το οποίο μέχρι σήμερα ήταν η “ναυαρχίδα της Μεσογείου”. Έχει σχεδιαστεί για να φιλοξενεί 60 αεροσκάφη, κάθετης/βραχείας αποπροσνήωσης.

 Πολλοί στην Άγκυρα βλέπουν την ταχεία πρόοδο του έργου, το οποίο ξεκίνησε μόλις τον Αύγουστο του 2025 με την προσωπική παρέμβαση του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ως ένδειξη ότι η Τουρκία είναι αποφασισμένη να ενισχύσει το οπλοστάσιό της για να δημιουργήσει τις απαραίτητες δυνατότητες αποτροπής εναντίον κρατικών παραγόντων.

Η Άγκυρα έχει επιταχύνει τα προγράμματα αεράμυνας και μη επανδρωμενων, καθώς και των αεροσκαφών Kaan πέμπτης γενιάς, μετά από δύο γύρους πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Ιράν και ΗΠΑ. Η Μεϊσούνε Γιασάρ, ακαδημαϊκός που ειδικεύεται στην τουρκική ναυτική δύναμη, δήλωσε ότι η  συμμαχία του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο ωθεί την Τουρκία να επικεντρωθεί στις ναυτικές της δυνατότητες. Παρόλο που τέτοια αεροπλανοφόρα συνήθως αναπτύσσονται για ανοιχτές θάλασσες, ο Γιασάρ λέει ότι η Άγκυρα μπορεί να δει το Mugem ως μοχλό που μπορεί να αποτρέψει πιθανούς εχθρικούς παράγοντες στην περιοχή.

«Οι θερμές σχέσεις μεταξύ της ελληνικής Κύπρου και του Ισραήλ έχουν καταστήσει αυτή τη συμμαχία πολύ αποτελεσματική και η στάση τους γίνεται αρκετά επιθετική», δήλωσε. «Η Τουρκία απομονώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο και αυτό το αεροπλανοφόρο αποτελεί τόσο μια πρόσθετη δυνατότητα όσο και μια στρατηγική αναγκαιότητα».

Η κατασκευή ενός αεροπλανοφόρου δεν είναι μια νέα ιδέα στην Τουρκία. Οι ρίζες της μπορούν να εντοπιστούν στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Ο Γιανκί Μπαγκτζίογλου, πρώην ναύαρχος του τουρκικού ναυτικού, δήλωσε ότι μια ιδέα για αναπτύξεις σε ανοιχτή θάλασσα αναπτύχθηκε το 1993, η οποία περιελάμβανε ελαφρά αεροπλανοφόρα, αμφίβια πλοία εφόδου και διατλαντική προβολή ισχύος.Δήλωσε στο MEE ότι το έργο υλοποιήθηκε γύρω στο 2017, ως απάντηση σε μια μελέτη για το μέλλον της ναυτικής δύναμης.

«Η ανάγκη για ένα αεροπλανοφόρο ήρθε στο προσκήνιο», είπε. Τα αρχικά σχέδια, συμπεριλαμβανομένων εκείνων για το αεροπλανοφόρο TCG Anadolu της Άγκυρας, προέβλεπαν την αγορά μαχητικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς stealth, των F-35. Ωστόσο, η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα το 2019, αναγκάζοντάς την να βρει εναλλακτικές λύσεις.

Διαπραγματευτική δύναμη

Ο Alper Coskun, πρώην πρέσβης, δήλωσε ότι το έργο του αεροπλανοφόρου είναι ένα ακόμη σημάδι ότι η Τουρκία βρίσκεται σε καλή θέση εντός της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας με ισχυρές δυνατότητες αμυντικής βιομηχανίας.

Ο Coskun, τώρα ανώτερος συνεργάτης στο think tank Carnegie στην Ουάσινγκτον, πρόσθεσε ότι το αεροπλανοφόρο θα ανέβαζε τη θέση της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ, καθώς οι ΗΠΑ καλούν τους συμμάχους να συνεισφέρουν περισσότερο και όλο και περισσότερο σηματοδοτούν ότι μπορεί να εγκαταλείψει την Ευρώπη. «Υπό αυτή την έννοια, θα αυξήσει τη διαπραγματευτική ισχύ της Τουρκίας. Αλλά αυτά τα πράγματα έχουν ένα κόστος», είπε. «Θα μπορούσαν επίσης να τροφοδοτήσουν εντάσεις στην περιοχή και να πυροδοτήσουν μια νέα αντίληψη απειλής».

Ένας πρόσφατος γύρος εντάσεων με την Ελλάδα το 2020 οδήγησε σε μια στρατιωτική συμμαχία μεταξύ Γαλλίας και Ελλάδας, στην οποία και οι δύο χώρες δεσμεύτηκαν να υποστηρίξουν η μία την κυριαρχία της άλλης. Ο Coskun πιστεύει ότι αυτές οι «αντιλήψεις απειλής» που έχουν άλλα κράτη, συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ, θα πρέπει να διαχειριστούν από την Άγκυρα για να αποτρέψουν πιθανές κλιμακώσεις.

Η ναυτική ικανότητα του Ισραήλ είναι περιορισμένη και επικεντρώνεται κυρίως στη διατήρηση ναυτικού εμπάργκο στη Γάζα ή στην εκτέλεση ειδικών αποστολών. Οι ειδικοί σημειώνουν, ωστόσο, ότι οι πόλεμοι στην Ουκρανία και το Ιράν αποκάλυψαν τρωτά σημεία μεγάλων πολεμικών πλοίων έναντι μικρών drones και βαλλιστικών πυραύλων, συμπεριλαμβανομένων των αεροπλανοφόρων.

Τα αμερικανικά αεροπλανοφόρα έμειναν σε μεγάλο βαθμό μακριά από την άμεση εμβέλεια των ιρανικών πυραύλων κατά τη διάρκεια του τελευταίου πολέμου στο Ιράν. Το τουρκικό αεροπλανοφόρο αναμένεται να είναι οπλισμένο με αμυντικά συστήματα όπως ένα σύστημα κάθετης εκτόξευσης, ένα σύστημα όπλων μικρού βεληνεκούς και ένα σύστημα όπλων μεγάλου βεληνεκούς για την αντιμετώπιση ασύμμετρων απειλών.

Ο Διοικητής του Ναυπηγείου της Κωνσταντινούπολης, Αντιναύαρχος Ρετζέπ Ερντίντς Γετκίν, δήλωσε στην τουρκική τηλεόραση τον Μάρτιο ότι το έργο προχωρούσε με τέτοιο ρυθμό που είχαν ήδη κατασκευάσει την ράμπα πτήσης, η οποία θα δοκιμαστεί σε αεροδρόμιο αργότερα φέτος. Το πλοίο κατασκευάζεται ραγδαία χάρη σε πολλαπλά ναυπηγεία που μπορούν να παράγουν ταυτόχρονα mega-blocks. Το πλοίο αναμένεται να είναι πλήρως λειτουργικό έως το 2030.

Διπλωματία των κανονιοφόρων

Μια διάσταση που τονίζει η  Άγκυρα είναι η αυξανόμενη παρουσία της Τουρκίας στη Βόρεια Αφρική, ιδιαίτερα στη Λιβύη, και οι επενδύσεις της στο Κέρας της Αφρικής, συγκεκριμένα στο Σουδάν και τη Σομαλία. Η Τουρκία ήδη πραγματοποιεί γεωτρήσεις για ενεργειακούς πόρους στα ανοικτά των ακτών της Σομαλίας και σχεδιάζει να δημιουργήσει μια εγκατάσταση εκτόξευσης στο διάστημα στη χώρα. Ένα αεροπλανοφόρο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως σημαντικός αμυντικός μηχανισμός για αυτά τα συμφέροντα.

Ο Μπαγκτζίογλου, νυν αντιπρόεδρος του κύριου κόμματος της αντιπολίτευσης της Τουρκίας, CHP, δήλωσε ότι προσωπικά θέλει να δει την Τουρκία να κατέχει ένα αεροπλανοφόρο, αλλά πρόσθεσε ότι η χρονική στιγμή δεν είναι κατάλληλη δεδομένων των περιορισμένων οικονομικών πόρων της χώρας. Σημείωσε ότι η Τουρκία διαθέτει ήδη μια αεροπορική βάση στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρο που λειτουργεί ουσιαστικά ως αβύθιστο αεροπλανοφόρο στη μέση της Μεσογείου.

«Θα πρέπει να δώσουμε προτεραιότητα σε επείγουσες ανάγκες όπως το έργο του μαχητικού αεροσκάφους Kaan, καθώς δεν έχουμε προηγμένα μαχητικά αεροσκάφη, καθώς και στην κατασκευή περισσότερων συστημάτων αεράμυνας για την προστασία κρίσιμων εγκαταστάσεων και στην κατασκευή ενός αντιτορπιλικού», δήλωσε ο Bagcioglu.

Ο Bagcioglu αναγνώρισε ότι το αεροπλανοφόρο θα δημιουργούσε προβλήματα στην Ελλάδα και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε σενάρια διπλωματίας κανονιοφόρων, αλλά πρόσθεσε ότι απαιτεί επίσης πολλά πλοία ως μέρος μιας ομάδας κρούσης, τα οποία η Τουρκία δεν διαθέτει επί του παρόντος.

Είπε αντ’ αυτού ότι η Άγκυρα πρέπει να ολοκληρώσει γρήγορα οκτώ φρεγάτες κλάσης Istanbul, εκ των οποίων μόνο μία είναι σε υπηρεσία, καθώς και αντιτορπιλικά αντιαεροπορικού πολέμου κλάσης Tepe, που έχουν προγραμματιστεί σε οκτώ μονάδες αλλά με μόνο ένα να βρίσκεται σε παραγωγή, και να εκσυγχρονίσει τις τέσσερις φρεγάτες κλάσης Barbaros. «Τότε δεν θα χρειαζόμασταν καν αεροπλανοφόρο», πρόσθεσε.

Η Yasar διαφωνεί. Είπε ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να βρει τους πόρους για να κατασκευάσει όλες αυτές τις πλατφόρμες σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. «Πιστεύω σίγουρα ότι ένα αεροπλανοφόρο θα δημιουργούσε αντίκτυπο στη γειτονιά», είπε. «Και θα ήταν ένας πολλαπλασιαστής ισχύος μακροπρόθεσμα στο εξωτερικό».

defence-point.gr

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Αναλύσεις20 λεπτά πριν

Η ψευδαίσθηση της επιτυχίας: Γιατί οι καταστροφές στόχων δεν φέρνουν τη νίκη κατά του Ιράν

Η Ρωσία κερδίζει από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας και τη μειωμένη δυτική εστίαση στην Ουκρανία. Η Κίνα κερδίζει χρόνο για...

Αναλύσεις49 λεπτά πριν

Μια νίκη του Μπουρχάν στο Σουδάν θα σημαίνει έναν νέο γύρο χάους;

Τα πρώτα χρόνια του πολέμου, ο σουδανικός στρατός είχε τον έλεγχο του Πορτ Σουδάν, ενώ οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης κατείχαν...

Αναλύσεις1 ώρα πριν

Mugem: Το «υπερόπλο» που θα σπάσει την απομόνωση της Τουρκίας ή μια τρύπα στο νερό;

Ενώ η προσοχή του κόσμου είναι στραμμένη στον αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ από τις ΗΠΑ, τα τουρκικά ναυπηγεία ασχολούνται...

Αναλύσεις2 ώρες πριν

Γιώργος Αδαλής: Το Ιράν έχει σαρωθεί – Το μεγάλο χτύπημα θα το πληρώσει η Ευρώπη

Στην οικονομική και γεωπολιτική διάσταση του πολέμου με το Ιράν επικεντρώθηκε ο Γιώργος Αδαλής, υποστηρίζοντας ότι η εικόνα που παρουσιάζεται...

Αναλύσεις2 ώρες πριν

Αρνιά και Ερίφια!

Η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον OPEC σηματοδοτεί το διχασμό της Αραβικής Χερσονήσου

Δημοφιλή