Στη συνέντευξή του στον Ηλία Παπανικολάου, ο Αντιναύαρχος ε.α. Γιάννης Εγκολφόπουλος προσέφερε μια πανοραμική θέα των διεθνών συγκρούσεων, συνδέοντας τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή με την ελληνική και κυπριακή ασφάλεια.

Η Κρίση στα Στενά του Ορμούζ

Η συζήτηση ξεκίνησε με την κατάσταση στα στενά του Ορμούζ, όπου το Ιράν επιχειρεί να επιβάλει τον δικό του έλεγχο, καταστρατηγώντας το διεθνές δίκαιο. Ο κ. Εγκολφόπουλος εξήγησε την τεχνική φύση των στενών και τη σημασία των διαδρόμων ναυσιπλοΐας (separation zones). Ανέλυσε πώς η αμερικανική στρατηγική επέτρεψε την αύξηση της τιμής του πετρελαίου προς όφελος των δικών της εξαγωγών, ενώ τόνισε ότι παρά την ιρανική προπαγάνδα, οι ζημιές που έχουν υποστεί οι υποδομές του Ιράν από τους συστηματικούς βομβαρδισμούς είναι τεράστιες, έστω και αν δεν γίνονται πλήρως γνωστές λόγω της λογοκρισίας.

Η Τουρκία σε Διεθνή Απομόνωση

Σύμφωνα με τον Αντιναύαρχο, η Τουρκία υπό την ηγεσία του Ερντογάν και του Χακάν Φιντάν έχει αποτύχει σε όλα τα διπλωματικά επίπεδα, οδηγούμενη σε μια ιδιότυπη απομόνωση. Η υποστήριξη σε οργανώσεις όπως η Χαμάς και η ρητορική εναντίον του Ισραήλ έχουν στρέψει τη διεθνή κοινότητα εναντίον της. Μάλιστα, έγινε αναφορά στο πώς το ισραηλινό λόμπι χρησιμοποιεί πλέον το θέμα των γενοκτονιών (Αρμενίων, Ελλήνων, Ασσυρίων) ως μοχλό πίεσης κατά της Άγκυρας, κάτι που στο παρελθόν αποφευγόταν.

Κύπρος: Η «Ξεχασμένη» Πληγή

Με πικρία, ο κ. Εγκολφόπουλος αναφέρθηκε στο Κυπριακό, τονίζοντας ότι ο δημόσιος λόγος στην Ελλάδα συχνά φαίνεται να «ξεχνά» τη μεγαλόνησο. Αναφέρθηκε στα γεγονότα του 1974, σημειώνοντας ότι η τουρκική απόβαση θα είχε αποτύχει αν είχε υπάρξει έστω και ελάχιστη αεροπορική υποστήριξη από την Ελλάδα. Υποστήριξε ότι ακόμα και σήμερα, η Τουρκία χρησιμοποιεί τον εκφοβισμό και τη «θρασυδειλία» για να καλύψει τις δικές της στρατιωτικές αδυναμίες στην περιοχή, ενώ η Ελλάδα οφείλει να συμπεριλαμβάνει την Κύπρο στον ενιαίο αμυντικό σχεδιασμό της.

Οικονομία και Πληθωρισμός ως Ανασταλτικοί Παράγοντες

Μια σημαντική πτυχή της ανάλυσης ήταν η οικονομική κατάσταση της Τουρκίας. Ο Αντιναύαρχος επισήμανε ότι μια χώρα με πληθωρισμό άνω του 60% και επιτόκια στο 45% δεν μπορεί να υποστηρίξει έναν μακροχρόνιο πόλεμο υψηλής έντασης. Η οικονομική αιμορραγία, σε συνδυασμό με την αδυναμία πρόσβασης σε δυτική τεχνολογία, καθιστά τις τουρκικές απειλές περί «εφόδου μια νύχτα» κενές περιεχομένου.

Συμπέρασμα

Ο Γιάννης Εγκολφόπουλος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε μια φάση ταχύτατου επανεξοπλισμού με όπλα που η Τουρκία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει. Η στρατηγική «κλειδώματος» του Αιγαίου με συστήματα αεράμυνας και ναυτικής υπεροχής είναι ο μόνος δρόμος για τη διασφάλιση της ειρήνης, καθώς ο μόνος τρόπος να αποτραπεί ένας θρασύς αντίπαλος είναι να γνωρίζει ότι η απάντηση θα είναι συντριπτική.

Την πρώτη του εκδήλωση σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών πραγματοποίησε τη Δευτέρα 4 Μαΐου 2026 το International Institute of Strategy, με κεντρικό ομιλητή τον Ισραηλινό αναλυτή Σάι Γκαλ, ο οποίος μίλησε για πρώτη φορά σε εκδήλωση στην Ελλάδα.

Η ομιλία του είχε ως κεντρικό θέμα «Κυριαρχία, Έλεγχος και η Μεσογειακή Δοκιμασία της Ευρώπης» και εξελίχθηκε σε μια ευθεία στρατηγική παρέμβαση για τον ρόλο της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ στο νέο περιβάλλον ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου.

Ο Γκαλ έθεσε στο επίκεντρο της ανάλυσής του την Τουρκία, την Κύπρο, το Αιγαίο, το Ακούγιου, τη Λιβύη, τη Γάζα, το Ιράν και τις διαδρομές ενέργειας και διασυνδεσιμότητας που θα κρίνουν, όπως υποστήριξε, αν η Ευρώπη μπορεί πράγματι να υπερασπιστεί την κυριαρχία της ή αν θα περιοριστεί σε θεωρητικές διακηρύξεις.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν στρατηγοί, ναύαρχοι, πτέραρχοι, καθηγητές πανεπιστημίου, πολιτικοί, αναλυτές και δημοσιογράφοι, ενώ μετά την ομιλία ακολούθησαν ερωτήσεις και συζήτηση με τον Ισραηλινό αναλυτή.

Από το ελληνικό «Όχι» στη σημερινή στρατηγική δοκιμασία

Ο Σάι Γκαλ ξεκίνησε την τοποθέτησή του με ιδιαίτερη αναφορά στην Αθήνα και στη συμβολική βαρύτητα της 28ης Οκτωβρίου, επίσημης ονομασίας της οδού Πατησίων, όπου βρίσκονται τα γραφεία του ΕΛΙΣΜΕ.

Συνδέοντας το ιστορικό ελληνικό «Όχι» με τη σημερινή συγκυρία, υποστήριξε ότι για την Ελλάδα η άρνηση απέναντι στον καταναγκασμό δεν υπήρξε ποτέ απλή ρητορική, αλλά ιστορική απόφαση. Με αυτό το πλαίσιο παρουσίασε την Ελλάδα ως χώρα που γνωρίζει, από την ίδια την ιστορική της εμπειρία, ότι η κυριαρχία δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά ζήτημα συνόρων, θαλασσών, νησιών, βάσεων, αγωγών, λιμανιών και μνήμης.

Κατά τον Γκαλ, η Ευρώπη αρχίζει μόλις τώρα να αντιλαμβάνεται κάτι που η Ελλάδα γνωρίζει βαθιά: ότι η Ιστορία δεν βρίσκεται πίσω μας, αλλά κάτω από τις γεωπολιτικές γραμμές που χαράσσονται σήμερα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η «τουρκική περίμετρος» ως ενιαίο σύστημα πίεσης

Στον πυρήνα της ομιλίας βρέθηκε η έννοια της «τουρκικής περιμέτρου». Ο Ισραηλινός αναλυτής υποστήριξε ότι η Τουρκία δεν κινείται αποσπασματικά σε Αιγαίο, Κύπρο, Λιβύη, Συρία, Μαύρη Θάλασσα, Βόσπορο, Ακούγιου, Σομαλία, Χαμάς, ενέργεια και μεταναστευτικό.

Αντιθέτως, σύμφωνα με την ανάλυσή του, η Άγκυρα συνδέει όλα αυτά τα πεδία σε ένα ενιαίο λειτουργικό σύστημα πίεσης.

Η βασική του θέση ήταν ότι η γραφειοκρατία χωρίζει τους φακέλους, αλλά η στρατηγική τους ενώνει — και η Τουρκία, όπως είπε, τους ενώνει. Δεν επιδιώκει απαραίτητα έναν ανοιχτό πόλεμο, αλλά κάτι πιο χρήσιμο για τα συμφέροντά της: να δημιουργήσει μια περιοχή στην οποία κάθε βασικός δρων θα πρέπει να υπολογίζει την Τουρκία πριν κινηθεί.

Η Ελλάδα πριν επεκτείνει δικαιώματα. Η Κύπρος πριν προχωρήσει σε ενεργειακές κινήσεις. Το Ισραήλ πριν συνδεθεί με την Ευρώπη. Η Ευρώπη πριν επιβάλει κυρώσεις. Το ΝΑΤΟ πριν αναπτύξει δυνάμεις.

Αυτό, κατά τον Γκαλ, δεν είναι εταιρική σχέση. Είναι υπό όρους κυριαρχία. Και η υπό όρους κυριαρχία, όπως τόνισε, δεν είναι πραγματική κυριαρχία· είναι άδεια από τρίτο.

Κύπρος: Από «παγωμένη σύγκρουση» σε κατεχόμενη υποδομή

Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η αναφορά του στην Κύπρο. Ο Γκαλ απέρριψε τον όρο «παγωμένη σύγκρουση», χαρακτηρίζοντάς τον μία από τις πιο επικίνδυνες διπλωματικές αυταπάτες της Ευρώπης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι παγωμένες συγκρούσεις δεν χτίζουν διαδρόμους, δεν φιλοξενούν drones, δεν αναπτύσσουν κόμβους πληροφοριών και δεν μετατρέπουν λιμάνια, αεροδρόμια, πανεπιστήμια και οικονομικά δίκτυα σε μηχανισμούς επιρροής και κάλυψης.

Για τον Γκαλ, τα Κατεχόμενα δεν αποτελούν απλώς πολιτική εκκρεμότητα. Αποτελούν τουρκικό βάθος: στρατιωτικό, πληροφοριακό, πολιτικό, ψυχολογικό και επιχειρησιακό.

Περιέγραψε μάλιστα το βόρειο τμήμα της Κύπρου ως «αβύθιστο αεροπλανοφόρο» της Τουρκίας μέσα στον ευρωπαϊκό χώρο ασφαλείας. Το σοβαρότερο, κατά την άποψή του, δεν είναι μόνο η κατοχή, αλλά το γεγονός ότι η Ευρώπη έχει μάθει να ζει με αυτήν.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και το δόγμα «Poseidon’s Wrath», το οποίο παρουσίασε όχι ως κάλεσμα πολέμου, αλλά ως «δόγμα συνεπειών». Όπως εξήγησε, αν το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου μετατραπεί πλήρως σε πλατφόρμα απειλής κατά του Ισραήλ, της Κύπρου, της Ελλάδας ή της ευρωπαϊκής διασυνδεσιμότητας, τότε δεν μπορεί να συνεχίσει να καλύπτεται πίσω από τη διπλωματική γλώσσα της «εκκρεμότητας».

Το μήνυμά του προς την Άγκυρα ήταν ευθύ: η κατεχόμενη βόρεια Κύπρος δεν είναι πλέον κρυμμένη πίσω από τον διπλωματικό ύπνο. Έχει εισέλθει στον στρατηγικό σχεδιασμό.

Ακούγιου: Ρωσικός πυρηνικός θύλακας μέσα στο ΝΑΤΟ

Μεγάλο μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε στο πυρηνικό εργοστάσιο του Ακούγιου, το οποίο ο Γκαλ χαρακτήρισε ρωσικό πυρηνικό θύλακα μέσα στο ΝΑΤΟ.

Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία παρουσίασε το Ακούγιου ως σύμβολο κυριαρχίας, ενώ στην πραγματικότητα αποδεικνύει εξάρτηση από τη Μόσχα. Όπως υποστήριξε, δεν πρόκειται για έναν συνηθισμένο σταθμό παραγωγής ενέργειας, αλλά για μια υποδομή ρωσικά ελεγχόμενη από την κατασκευή έως το καύσιμο, τη συντήρηση, την εκπαίδευση και τη λειτουργία.

Ο Γκαλ έθεσε το ζήτημα στη βάση της λειτουργίας του Ακούγιου. Όσο παραμένει πολιτική ενεργειακή υποδομή, προστατεύεται. Αν όμως μετατραπεί σε κρίκο στρατιωτικής συνέχειας, ρωσικού βάθους, διοικητικής υποστήριξης ή τουρκικής αλυσίδας απειλής, τότε, όπως είπε, αλλάζει ολόκληρος ο φάκελος.

Σε αυτό το σημείο συνέδεσε το θέμα με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας ότι δεν αποτελεί μαγική ασπίδα. Είναι πολιτική κρίση, που απαιτεί εμπιστοσύνη και συναίνεση.

Κατά τον Γκαλ, αν τεθεί ποτέ ζήτημα Ακούγιου, το πρώτο ερώτημα της Συμμαχίας δεν θα είναι μόνο ποιος ενήργησε κατά της Τουρκίας, αλλά τι ακριβώς έγινε το Ακούγιου και γιατί ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ έβαλε τη Ρωσία μέσα στο βασικό ενεργειακό του σύστημα.

Γι’ αυτό μίλησε για Άρθρο 3 πριν από το Άρθρο 5: πρώτα ανθεκτικότητα, μετά αλληλεγγύη· πρώτα λογοδοσία, μετά αυτόματη κάλυψη.

Τουρκολιβυκό μνημόνιο: «Όπλο που παριστάνει τον χάρτη»

Ο Ισραηλινός αναλυτής αναφέρθηκε εκτενώς και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο χαρακτήρισε όχι σύνορο, αλλά «όπλο που παριστάνει τον χάρτη».

Κατά την ανάλυσή του, η Τουρκία αξιοποίησε τη διάλυση της Λιβύης, στήριξε μια πλευρά, δημιούργησε εξάρτηση, απέσπασε μνημόνιο, χάραξε γραμμή στη θάλασσα και στη συνέχεια επιχείρησε να εμφανίσει τη φαντασία ως κανονικότητα.

Το κρίσιμο, όπως είπε, δεν είναι να κερδίσει η Τουρκία νομικά. Είναι να δημιουργήσει τετελεσμένα: πίεση στην Ελλάδα, συμπίεση της Αιγύπτου, περιπλοκή του Ισραήλ, απειλή σε καλώδια, ενεργειακές διαδρομές, θαλάσσιες γραμμές και διαδρόμους Ασίας – Ευρώπης.

Για το Ισραήλ, τόνισε, αυτό δεν είναι θεωρητικό. Αν η Τουρκία περιορίσει τον ελληνικό θαλάσσιο χώρο ή χρησιμοποιήσει τη Λιβύη για να αμφισβητήσει τις διαδρομές Ισραήλ – Κύπρου – Ελλάδας – Ευρώπης, τότε επηρεάζεται άμεσα ολόκληρη η αρχιτεκτονική που συνδέει Ιερουσαλήμ, Λευκωσία, Αθήνα, Κάιρο και Ευρώπη.

«Όχι F-35 στην Τουρκία» – Υπό όρους και τα F-16

Στο στρατιωτικό σκέλος, ο Γκαλ ήταν κατηγορηματικός: η Τουρκία δεν πρέπει να λάβει F-35, εκτός αν αλλάξει ριζικά η στρατηγική της συμπεριφορά.

Κατά την άποψή του, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι S-400, οι οποίοι αποτέλεσαν τη νομική αφορμή. Το βαθύτερο ζήτημα είναι το τουρκικό δόγμα.

Όπως είπε, μια χώρα που πιέζει την Ελλάδα, κατέχει τη βόρεια Κύπρο, απειλεί το Ισραήλ, φιλοξενεί τη Χαμάς, συνεργάζεται με τη Ρωσία, επιχειρεί στη Λιβύη και στη Σομαλία και μετατρέπει την ασάφεια σε ισχύ, δεν μπορεί να λάβει αεροσκάφος πέμπτης γενιάς χωρίς να δημιουργηθεί νέα κρίση.

Για τα F-16, ο Γκαλ έθεσε θέμα όχι μόνο παράδοσης, αλλά και συντήρησης, ανταλλακτικών, λογισμικού, αναβαθμίσεων, ραντάρ, κινητήρων, όπλων και πολιτικής άδειας. Με άλλα λόγια, κάθε επίπεδο υποστήριξης μπορεί και πρέπει να γίνει υπό όρους, εφόσον η Άγκυρα χρησιμοποιεί δυτική αεροπορική ισχύ για καταναγκασμό κατά συμμάχων ή εταίρων.

IMEC, Vertical Corridor και Ελλάδα ως κράτος-πύλη

Στο ενεργειακό και γεωοικονομικό πεδίο, ο Γκαλ παρουσίασε την αντιπαράθεση δύο χαρτών.

Ο πρώτος περνά μέσα από την Τουρκία: TurkStream, Βόσπορος, Middle Corridor, τουρκολιβυκή γραμμή, πίεση στην Ανατολική Μεσόγειο, αστάθεια στην Ερυθρά Θάλασσα. Τον χαρακτήρισε χάρτη μόχλευσης.

Ο δεύτερος είναι ο IMEC και, στο ενεργειακό του σκέλος, ο Vertical Corridor: Ινδία και Κόλπος προς Ισραήλ, Ισραήλ και Κύπρος προς Ελλάδα, και από την Ελλάδα προς την Ευρώπη. Αυτός ο άξονας, κατά τον Γκαλ, δεν είναι απλώς υποδομή. Είναι κυριαρχία σε κίνηση.

Σε αυτό το πλαίσιο έδωσε στην Ελλάδα κεντρικό ρόλο. Όπως είπε, η Ελλάδα δεν είναι περιφέρεια, αλλά κράτος-πύλη. Η Κύπρος δεν είναι εμπόδιο, αλλά άγκυρα. Το Ισραήλ δεν είναι εξωτερικός συμμετέχων, αλλά παραγωγικός και στρατηγικός κόμβος.

Μαζί, Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ συγκροτούν, κατά την ανάλυσή του, την ευρωπαϊκή ραχοκοκαλιά του «άλλου χάρτη».

Γάζα, Ιράν, Χεζμπολάχ, Χούθι και Σομαλία ως ενιαία νότια ζώνη πίεσης

Ο Γκαλ συνέδεσε τη Γάζα, τη Δυτική Όχθη, τον Λίβανο, τους Χούθι, το Ιράν και τη Σομαλία σε ένα ενιαίο νότιο σύστημα πίεσης.

Για την 7η Οκτωβρίου ανέφερε ότι δεν ήταν «αντίσταση», αλλά σφαγή σχεδιασμένη για να σπάσει μια κοινωνία. Συνέδεσε, μάλιστα, σε επίπεδο μεθόδου, το σοκ της 7ης Οκτωβρίου με τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία παρουσίασε την εισβολή στην Κύπρο ως «ειρηνευτική επιχείρηση»: πρώτα σοκ, μετά αφήγημα, μετά τετελεσμένα.

Στο ίδιο πλαίσιο υποστήριξε ότι η Χαμάς δεν επιβιώνει μόνο από τα τούνελ στη Γάζα, αλλά από εξωτερικές γραμμές ζωής: Τεχεράνη, Ντόχα και Άγκυρα. Προειδοποίησε δε ότι η ανοικοδόμηση της Γάζας δεν μπορεί να γίνει μέσα από τα ίδια κανάλια που τροφοδότησαν τη Χαμάς.

Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν και η προειδοποίησή του προς την Άγκυρα. Όπως είπε, το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν γράφτηκε για να προστατεύει κέντρα διοίκησης τρομοκρατικών οργανώσεων. Αν δομές της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη παραμείνουν μέρος αλυσίδας απειλής, τότε το ερώτημα δεν θα είναι αν η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά τι επέτρεψε να γίνει στο έδαφός της.

«Συνεργασία με τις ΗΠΑ, αλλά όχι αναμονή των ΗΠΑ»

Στο τελευταίο μέρος της ομιλίας, ο Γκαλ αναφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, τονίζοντας ότι η Αμερική παραμένει απαραίτητη, αλλά δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό θεμέλιο ασφάλειας.

Κατά την εκτίμησή του, η Ουάσιγκτον μπορεί να κατανοεί την απειλή και ταυτόχρονα να συντηρεί τον δρώντα που την προκαλεί, επειδή συχνά αξιολογεί την πρόσβαση πάνω από την ευθυγράμμιση.

Το μήνυμά του προς Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ ήταν σαφές: να συνεργάζονται με τις ΗΠΑ, αλλά να μην περιμένουν τις ΗΠΑ. Να τιμούν τη συμμαχία, αλλά να μην τη συγχέουν με ασφαλιστήριο συμβόλαιο.

Στο ίδιο σημείο έφερε στο προσκήνιο και το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Λισαβόνας, ως πιθανή ευρωπαϊκή απάντηση στο πρόβλημα που το ΝΑΤΟ δυσκολεύεται να λύσει: την πίεση που προέρχεται από κράτος-μέλος της ίδιας της Συμμαχίας.

Αν η Ευρώπη δεν μπορεί να υπερασπιστεί την Κύπρο, τον ελληνικό θαλάσσιο και εναέριο χώρο και τις υποδομές που συνδέουν Ισραήλ, Κύπρο και Ελλάδα, τότε, κατά τον Γκαλ, δεν διαθέτει στρατηγική αυτονομία· διαθέτει απλώς λεξιλόγιο.

Η πρόταση Γκαλ: Επιχειρησιακή Ευρώπη με άξονα Ελλάδα – Κύπρο – Ισραήλ

Η καταληκτική του πρόταση ήταν η συγκρότηση μιας επιχειρησιακής Ευρώπης. Όχι άλλες γενικές διακηρύξεις περί στρατηγικής αυτονομίας, αλλά κυριαρχία που κινείται, επιβάλλεται και προστατεύει όσα ισχυρίζεται ότι κατέχει.

Για την Ανατολική Μεσόγειο πρότεινε τρεις βασικές κατευθύνσεις:

Πρώτον, μόνιμο μηχανισμό αξιολόγησης και προειδοποίησης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ για την τουρκική περίμετρο.

Δεύτερον, ένταξη της Κύπρου στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό ασφάλειας.

Τρίτον, ανάπτυξη μεσογειακής αρχιτεκτονικής αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας.

Το τελικό μήνυμα του Σάι Γκαλ ήταν σαφές και βαρύ: η Ελλάδα δεν είναι το άκρο της Ευρώπης. Η Κύπρος δεν είναι η εξαίρεση της Ευρώπης. Το Ισραήλ δεν βρίσκεται έξω από την ευρωπαϊκή πραγματικότητα ασφαλείας.

Μαζί, όπως είπε, αποτελούν το νοτιοανατολικό τεστ της ευρωπαϊκής ιδέας.

Κατά τον Γκαλ, η καταιγίδα δεν έρχεται. Είναι ήδη εδώ. Το ερώτημα είναι αν Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και Ευρώπη θα μπουν σε αυτήν ως παρατηρητές ή ως αρχιτέκτονες.

Στις μεγάλες γεωπολιτικές μετατοπίσεις που επηρεάζουν άμεσα την Ελλάδα επικεντρώθηκε η εκπομπή «Ανιχνεύσεις» με τον Παντελή Σαββίδη, με βασικά θέματα την Τουρκία, το Κουρδικό, τον πόλεμο γύρω από το Ιράν, την ασφάλεια των θαλασσίων οδών και την ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία.

Στο πάνελ συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο υποναύαρχος ε.α. Δημήτρης Τσαϊλάς, ο διεθνολόγος – οικονομολόγος Θρασύβουλος Ευτυχίδης, ο αναλυτής Βασίλης Κυρατζόπουλος, καθώς και οι κ.κ. Λεκάκης και Τσεκαλάς, οι οποίοι ανέλυσαν ειδικότερα τις εξελίξεις γύρω από το Ιράν και τη νομική διάσταση της ελληνογαλλικής συμφωνίας.

Ο Παντελής Σαββίδης έδωσε από την αρχή το πλαίσιο της συζήτησης, επισημαίνοντας ότι οι διεθνείς εξελίξεις δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από την ελληνική εσωτερική πραγματικότητα. Όπως σημείωσε, η χώρα κινείται σταδιακά σε ένα πιο έντονο πολιτικό κλίμα, ενώ η κυβέρνηση εμφανίζει νευρικότητα στη διαχείριση κρίσιμων υποθέσεων.

Η Τουρκία σε τροχιά πρόωρων εκλογών

Ο Βασίλης Κυρατζόπουλος έβαλε στο επίκεντρο την Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα κινείται ήδη σε λογική πρόωρων εκλογών. Όπως ανέφερε, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει ανάγκη μια εκλογική διαδικασία πριν από το 2028, ώστε να μπορέσει να είναι ξανά υποψήφιος για την προεδρία.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, πιθανός χρονικός ορίζοντας είναι το φθινόπωρο του 2027 ή ο Μάρτιος του ίδιου έτους, με το καθεστώς Ερντογάν να επιχειρεί στο μεταξύ να περιορίσει κάθε πολιτικό αντίπαλο που θα μπορούσε να απειλήσει την κυριαρχία του.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάχθηκαν και οι αναφορές στις κινητοποιήσεις της Πρωτομαγιάς στην Τουρκία, όπου, όπως ειπώθηκε, σημειώθηκαν περίπου 600 συλλήψεις. Ο Κυρατζόπουλος υπογράμμισε ότι, αν και το δικαίωμα στη διαδήλωση προστατεύεται συνταγματικά στην Τουρκία, στην πράξη η κυβέρνηση το παρακάμπτει όταν θεωρεί ότι απειλείται η πολιτική της σταθερότητα.

Το Κουρδικό και η πιθανή ρήξη Οτσαλάν – Καντίλ

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στο Κουρδικό. Ο Κυρατζόπουλος μίλησε για μια πιθανή ρήξη ανάμεσα στον Αμπντουλάχ Οτσαλάν, που παραμένει φυλακισμένος στο Ιμραλί, και την ηγεσία των Κούρδων ανταρτών στο Καντίλ.

Όπως αναλύθηκε, το Καντίλ δεν φαίνεται διατεθειμένο να δεχθεί μια διαδικασία που θα περιορίζεται απλώς στην παράδοση όπλων, χωρίς νομικές και συνταγματικές εγγυήσεις από το τουρκικό κράτος. Η μη ψήφιση σχετικών ρυθμίσεων από την τουρκική Εθνοσυνέλευση ενισχύει την καχυποψία των Κούρδων απέναντι στις προθέσεις της Άγκυρας.

Η εκτίμηση που διατυπώθηκε ήταν σαφής: αν επαναληφθεί το μοντέλο του 2013, δηλαδή μια διαδικασία ειρήνευσης εργαλειοποιημένη για εκλογικούς λόγους, τότε ο κίνδυνος νέου κύκλου αίματος στην Ανατολία είναι πραγματικός.

Ανατολική Μεσόγειος, Κύπρος και αγωγοί

Στο τραπέζι μπήκε και η Ανατολική Μεσόγειος, με τον Κυρατζόπουλο να αναφέρεται στον ανταγωνισμό για τις ενεργειακές διαδρομές και ειδικότερα στο ζήτημα ενός πιθανού αγωγού από το Κατάρ προς τη Μεσόγειο.

Κατά την ανάλυση που παρουσιάστηκε, υπάρχουν διαφορετικές επιδιώξεις: η Τουρκία πιέζει για έξοδο μέσω Μερσίνης ή Γιουμουρταλίκ, άλλες προσεγγίσεις βλέπουν τη Λατάκια ως πιθανή πύλη, ενώ το Ισραήλ επιθυμεί να κρατήσει δικό του ρόλο μέσα από τη Γάζα και τις συμφωνίες Αβραάμ.

Παράλληλα, έγινε αναφορά και στην Κύπρο, με αφορμή δηλώσεις του Σερντάρ Ντενκτάς, ο οποίος κατηγόρησε την κυπριακή ηγεσία ότι μετατρέπει το νησί σε «αστακό». Το μήνυμα είναι ότι η Άγκυρα παρακολουθεί με έντονη ανησυχία την ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας και των δυτικών συνεργασιών στην Κυπριακή Δημοκρατία.

Ιράν: Η διπλωματία συνεχίζεται, αλλά ο πόλεμος κοστίζει

Ο Θρασύβουλος Ευτυχίδης στάθηκε στον πόλεμο γύρω από το Ιράν και στην προσπάθεια διαμεσολάβησης. Όπως είπε, η διπλωματία έχει αποτύχει, αλλά συνεχίζεται. Αναφέρθηκε σε νέα ιρανική πρόταση 14 σημείων, η οποία φέρεται να μεταφέρθηκε μέσω Πακιστάν προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν, η πρόταση περιλαμβάνει ζητήματα όπως η άρση κυρώσεων, το άνοιγμα ιρανικών λιμανιών, η απελευθέρωση των Στενών του Ορμούζ και η μετάθεση του πυρηνικού ζητήματος σε δεύτερο χρόνο.

Ο Ευτυχίδης σημείωσε ότι και οι δύο πλευρές δείχνουν κουρασμένες από τη σύγκρουση, ενώ το κόστος του πολέμου έχει αρχίσει να απασχολεί ανοιχτά και το αμερικανικό Κογκρέσο.

Σκληρή ήταν και η τοποθέτησή του για τη σημασία του διεθνούς δικαίου. Αναφερόμενος στην επέμβαση του Ισραήλ εναντίον στολίσκου με ανθρωπιστική βοήθεια προς τη Γάζα σε διεθνή ύδατα νότια της Κρήτης, έκανε λόγο για παράνομη ενέργεια και επέκρινε την ελληνική στάση, λέγοντας ότι η χώρα φαίνεται να είχε ενημερωθεί, δεν αντέδρασε και στη συνέχεια συνέδραμε στη διαχείριση των ακτιβιστών.

Το πρόβλημα της ελληνικής στρατηγικής

Ο Ευτυχίδης άσκησε κριτική και στην ελληνική εξωτερική πολιτική, τονίζοντας ότι η Ελλάδα έχει θέσεις, αλλά δεν έχει στρατηγική. Κατά την τοποθέτησή του, η Τουρκία μεγαλώνει μια νέα γενιά με το αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας», ενώ η Ελλάδα συχνά αποφεύγει ακόμη και ιστορικές αναφορές που αφορούν τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, τη Μικρασιατική Καταστροφή και τον διωγμό των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου.

Το συμπέρασμα ήταν αιχμηρό: η Άγκυρα δεν κρύβει τις διεκδικήσεις της, ενώ η Αθήνα αποφεύγει να συγκροτήσει μακρόπνοο εθνικό αφήγημα και πρακτική στρατηγική.

Δημήτρης Τσαϊλάς: Τα «ήρεμα νερά» δεν πρέπει να γίνουν στρατηγική αδράνεια

Ο Δημήτρης Τσαϊλάς ανέλυσε τον ρόλο της Τουρκίας ως εξισορροπητικού παράγοντα στη Μέση Ανατολή. Όπως είπε, η Άγκυρα δεν κινείται από αμφιθυμία, αλλά από υπολογισμένη εξωτερική πολιτική, η οποία της επιτρέπει να συνομιλεί με διαφορετικά κέντρα ισχύος χωρίς να εγκλωβίζεται πλήρως σε ένα γεωπολιτικό μπλοκ.

Για τα ελληνοτουρκικά, ο Τσαϊλάς τόνισε ότι τα «ήρεμα νερά» είναι χρήσιμα σε ένα τόσο ασταθές περιβάλλον, αλλά δεν πρέπει να συγχέονται με στρατηγική υποχώρηση ή αδράνεια. Όπως σημείωσε, μια ελληνοτουρκική κρίση σήμερα δεν θα έμενε διμερής, αλλά θα επηρέαζε ολόκληρη τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

Σημαντικό μέρος της παρέμβασής του αφορούσε τα θαλάσσια στενά και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Ο Τσαϊλάς υπογράμμισε ότι τα chokepoints, όπως τα Στενά του Ορμούζ, δεν είναι απλώς γεωγραφικά περάσματα, αλλά εργαλεία οικονομικού εξαναγκασμού και γεωπολιτικής πίεσης.

Η εποχή της αυτονόητης ελευθερίας των θαλασσών, όπως είπε, έχει τελειώσει. Σήμερα, drones, πύραυλοι, μη επανδρωμένα συστήματα και ναυτικοί αποκλεισμοί επιτρέπουν ακόμη και σε περιφερειακούς παίκτες να αμφισβητούν προηγμένες στρατιωτικές δυνάμεις.

Η ιρανική ανθεκτικότητα και τα όρια του αποκλεισμού

Στη συνέχεια, ο κ. Λεκάκης παρουσίασε την ιρανική πλευρά, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν έχει εναλλακτικές διαδρομές και μηχανισμούς για να αντέξει πιέσεις στις εξαγωγές πετρελαίου. Αναφέρθηκε σε διαδρομές μέσω Πακιστάν, Ινδίας, Κασπίας και άλλων χερσαίων ή θαλασσίων διόδων.

Ωστόσο, ο Δημήτρης Τσαϊλάς παρενέβη, τονίζοντας ότι κανένα δίκτυο φορτηγών ή σιδηροδρομικών διαδρομών δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη μεταφορική ικανότητα ενός μεγάλου λιμανιού και των δεξαμενόπλοιων. Η παρατήρησή του ανέδειξε το βασικό πρόβλημα: το Ιράν μπορεί να έχει αντοχές, αλλά η απώλεια κανονικής πρόσβασης στις θαλάσσιες οδούς δεν αναπληρώνεται εύκολα.

Η ελληνογαλλική συμφωνία και η ρήτρα αμυντικής συνδρομής

Ο κ. Τσεκαλάς ανέλυσε τη νομική διάσταση της ελληνογαλλικής συμφωνίας στρατηγικής εταιρικής σχέσης, η οποία υπογράφηκε το 2021 και κυρώθηκε από την ελληνική Βουλή.

Όπως εξήγησε, η συμφωνία καλύπτει στρατηγική συνεργασία, στρατιωτική συνεργασία, εξωτερική πολιτική, άμυνα, εξοπλισμούς και αμυντική βιομηχανία. Το κρίσιμο σημείο είναι η ρήτρα αμυντικής συνδρομής, η οποία προβλέπει βοήθεια σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης στην επικράτεια ενός από τα δύο μέρη.

Διευκρινίστηκε ότι ως επικράτεια νοείται το έδαφος και η χωρική θάλασσα. Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η συμφωνία λειτουργεί ως πρόσθετο πλέγμα ασφαλείας για την Ελλάδα, διαφορετικό από τους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ και της ΕΕ.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτής της ρήτρας θα εξαρτηθεί από την κοινή ερμηνεία του όρου «ένοπλη επίθεση» και από την πολιτική βούληση των δύο πλευρών τη στιγμή της κρίσης.

Το τελικό συμπέρασμα

Η εκπομπή ανέδειξε μια πραγματικότητα που δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Η Τουρκία κινείται σε φάση εσωτερικής αναδιάταξης, το Κουρδικό μπορεί να ξανανοίξει με βίαιο τρόπο, η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σε πεδίο ενεργειακών και στρατιωτικών ανταγωνισμών, ενώ ο πόλεμος γύρω από το Ιράν φέρνει ξανά στο προσκήνιο την αξία των θαλασσίων οδών.

Για την Ελλάδα, το μήνυμα είναι καθαρό: οι συμμαχίες έχουν αξία μόνο όταν συνοδεύονται από εθνική στρατηγική, νομική σαφήνεια και πραγματική ισχύ. Τα «ήρεμα νερά» είναι χρήσιμα, αλλά δεν αρκούν. Σε μια περιοχή που αναδιατάσσεται με ταχύτητα, όποιος δεν σχεδιάζει, ακολουθεί τις αποφάσεις των άλλων.