Με τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και ΗΠΑ να παραμένει εύθραυστη, το ερώτημα αν ο πόλεμος έχει πράγματι τελειώσει — και ποιος βγαίνει νικητής — επανέρχεται με ένταση. Ο αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Μιχάλης Κοντός, απαντώντας σε ερωτήματα του Κυπριακού Πρακτορείου Ειδήσεων (ΚΥΠΕ), εξηγεί γιατί δεν μπορούν να γίνουν ασφαλείς προβλέψεις, σκιαγραφώντας ωστόσο τις τάσεις που θα κρίνουν την επόμενη ημέρα της σύγκρουσης.

Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών εύλογα δημιουργούν ερωτηματικά και προκαλούν ανησυχία για το αν είναι πιθανό να επαναρχίσει ο πόλεμος, αλλά και για το πώς ένα νέο ξέσπασμα εχθροπραξιών ή μια παρατεταμένη κρίση στα στενά του Ορμούζ θα επηρεάσει τόσο τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή όσο και την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Ζητήσαμε, λοιπόν, από τον καθηγητή Μιχάλη Κοντό να μας εξηγήσει πού βρισκόμαστε σήμερα και ποιες παράμετροι θα κρίνουν τη συνέχεια.

Ο ίδιος προειδοποιεί εξαρχής ότι η ανάγνωση των εξελίξεων δεν είναι εύκολη υπόθεση. «Η ανάγνωση των εξελίξεων δυσχεραίνεται από το αναπόφευκτο γεγονός της ατελούς πληροφόρησης», σημειώνει, προσθέτοντας ότι «κατά κανόνα, η ευαίσθητη ισορροπία μεταξύ πολέμου και διπλωματίας, ιδιαίτερα σε συνθήκες κατάπαυσης του πυρός, διατηρεί ένα έντονα απρόβλεπτο στοιχείο». Όπως καταλήγει, «ασφαλείς προβλέψεις για το πώς θα εξελιχθεί η τρέχουσα κατάσταση δεν μπορούν να γίνουν»· μπορούν, ωστόσο, να σκιαγραφηθούν ορισμένες τάσεις που, στον βαθμό που γίνονται αντιληπτές από τους λήπτες αποφάσεων, ενδέχεται να επηρεάσουν την πορεία της σύγκρουσης.

Ορμούζ και πυρηνικό πρόγραμμα: οι δύο στόχοι που κρίνουν τη συνέχεια

————————————

Ποια είναι, λοιπόν, η πραγματική στοχοθεσία της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ σε αυτή τη φάση; Ο κ. Κοντός εντοπίζει δύο σαφείς προτεραιότητες. «Φαίνεται ότι η στοχοθεσία των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο παρόν στάδιο επικεντρώνεται στο άνοιγμα των στενών του Ορμούζ και στην παύση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος», αναφέρει, διευκρινίζοντας ότι «για τις ΗΠΑ το άνοιγμα των στενών είναι κομβικής σημασίας, ενώ το Ισραήλ αποδίδει μεγαλύτερη έμφαση στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης».

Το αν θα συνεχιστεί ή όχι ο πόλεμος, εξηγεί, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν θα επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, αλλά και από μία ακόμη παράμετρο. «Θα πρέπει επίσης να λάβουμε υπόψη άλλη μία συναφή παράμετρο: το κατά πόσον η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ θεωρούν ότι οι στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν έχουν δεχθεί κρίσιμο πλήγμα», σημειώνει. Και προειδοποιεί: «Εάν όντως υπάρχει αυτή η αντίληψη και αν το ιρανικό καθεστώς συνεχίσει να τηρεί άκαμπτη στάση επί των δύο αυτών ζητημάτων, τότε η πιθανότητα επανάληψης των εχθροπραξιών αυξάνεται».

Γιατί η λύση θα είναι, αναπόφευκτα, διπλωματική

————————–

Παρά τη ρευστότητα, ο καθηγητής εκτιμά ότι το τέλος της κρίσης θα έρθει μέσα από τη διπλωματία. «Στο τέλος της ημέρας, δεν μπορεί παρά να υπάρξει μια διπλωματική διευθέτηση της σύγκρουσης», υπογραμμίζει. «Κανένας πόλεμος δεν είναι ες αεί επιθυμητός· συνεπώς, αργά ή γρήγορα θα υπάρξει η κατάλληλη ισορροπία και ευθυγράμμιση μεταξύ του αποδεκτού κόστους και του επιδιωκόμενου οφέλους για τα αντιμαχόμενα μέρη, ώστε να καταστεί δυνατή μια συμφωνία».

Πώς εξηγείται όμως η καταιγιστική — και συχνά αντιφατική — ρητορική των τελευταίων ημερών; Ο κ. Κοντός τη συνδέει με ένα επικοινωνιακό αδιέξοδο: όλες οι πλευρές χρειάζονται μια αφήγηση νίκης. «Από επικοινωνιακής άποψης, η κυριότερη δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι αντιμαχόμενοι είναι η ανάγκη τους να “πουλήσουν” την όποια διπλωματική διευθέτηση ως νίκη, τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς», παρατηρεί.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσει και τη στάση του Λευκού Οίκου. «Ιδιαίτερα σε σχέση με τις ΗΠΑ, η τακτική των συχνών αντιφατικών δηλώσεων εκ μέρους του Προέδρου Τραμπ καταδεικνύει μια προσπάθεια κεφαλαιοποίησης της αμερικανικής υπεροπλίας ως μοχλού πίεσης, με στόχο την αποκόμιση διπλωματικών κερδών», εξηγεί. Όμως η τακτική αυτή σκοντάφτει στην ανθεκτικότητα της Τεχεράνης: «Το γεγονός ότι το ιρανικό καθεστώς αποδεικνύεται ανθεκτικό και πρόθυμο να απορροφήσει σημαντικό πολεμικό κόστος δυσχεραίνει αυτή την — όχι και τόσο προσεκτικά σχεδιασμένη — τακτική».

Η Τεχεράνη, εξάλλου, διαθέτει και δικά της χαρτιά. «Η επιτυχής αξιοποίηση της στρατηγικής θέσης του Ιράν στα στενά του Ορμούζ, σε συνδυασμό με την πρόκληση περιφερειακού χάους και την έλλειψη ενιαίας στάσης από τα αραβικά κράτη της περιοχής, αποτελεί άλλο ένα εμπόδιο για την αμερικανική εξαναγκαστική διπλωματία», τονίζει.

Υπάρχει, τέλος, και ένας παράγοντας που τροφοδοτεί την αβεβαιότητα στο εσωτερικό των δύο πρωταγωνιστών. «Φαίνεται ότι τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στην Τεχεράνη υπάρχουν εσωτερικές διαφωνίες ως προς το κατά πόσον η επανάληψη των εχθροπραξιών θα ήταν επιθυμητή», επισημαίνει ο κ. Κοντός. «Η διχογνωμία αυτή δυσκολεύει την κατάληξη σε μια ενιαία και σταθερή στάση, γεγονός που συμβάλλει στην αβεβαιότητα που παρατηρείται τις τελευταίες ημέρες», καταλήγει.

Πηγή: ΚΥΠΕ

Ο Λευκός Οίκος θεωρεί ότι βρίσκεται κοντά σε συμφωνία με το Ιράν με βάση μνημόνιο κατανόησης μεγέθους μίας σελίδας για τον τερματισμό του πολέμου και την θέσπιση ενός πλαισίου για περαιτέρω διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, σύμφωνα με δύο αμερικανούς αξιωματούχους και δύο ακόμη πηγές με γνώση του θέματος που επικαλείται δημοσίευμα του Axios.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναμένουν απαντήσεις επί σειρά σημαντικών θεμάτων εντός των προσεχών 48 ωρών. Τίποτε δεν έχει συμφωνηθεί ακόμη, αλλά οι πηγές δηλώνουν ότι είναι το κοντινότερο σημείο στο οποίο έχουν φθάσει οι πλευρές από την έναρξη του πολέμου.

Μεταξύ άλλων, η συμφωνία προβλέπει ότι το Ιράν θα δεσμευθεί βάσει μνημονίου για τον εμπλουτισμό του ουρανίου, οι ΗΠΑ θα συμφωνήσουν στην άρση των κυρώσεων και την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, καθώς και την άρση των εκατέρωθεν περιορισμών για την ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Πολλοί από τους όρους που περιέχονται στο μνημόνιο κατανόησης υπόκεινται στην επίτευξη τελικής συμφωνίας, γεγονός που αφήνει ανοικτά τα ενδεχόμενα επανάληψης των εχθροπραξιών ή παράτασης της μετέωρης κατάστασης που υπάρχει σήμερα καθώς έχουν διακοπεί οι εχθροπραξίες, αλλά τίποτε δεν έχει επιλυθεί, σύμφωνα με το Axios.

Πηγή: ΑΠΕ

Έντονη πολιτική αντιπαράθεση σημειώθηκε στη Σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Γερεβάν, ανάμεσα στον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ και την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα.

Αφορμή στάθηκε το τελευταίο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Αρμενία και το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, το οποίο προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Μπακού.

Ο Αλίγιεφ, ο οποίος δεν παρέστη με φυσική παρουσία αλλά μίλησε μέσω βίντεο, κατηγόρησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι διαδίδει «συκοφαντίες και ψέματα» για το Αζερμπαϊτζάν. Υποστήριξε ακόμη ότι ευρωβουλευτές λειτουργούν με τρόπο που, κατά την άποψή του, υπονομεύει την ειρηνευτική διαδικασία με την Αρμενία.

Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν έκανε λόγο για «εμμονή» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τη χώρα του, σημειώνοντας ότι έχουν υιοθετηθεί 14 επικριτικά ψηφίσματα για το Μπακού. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι το κοινοβούλιο του Αζερμπαϊτζάν θα αναστείλει τη συνεργασία του με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε όλους τους τομείς.

Η απάντηση της Ρομπέρτα Μέτσολα ήταν άμεση. Η πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου υπερασπίστηκε τον θεσμικό ρόλο του σώματος, τονίζοντας ότι πρόκειται για ένα άμεσα εκλεγμένο δημοκρατικό όργανο, του οποίου οι αποφάσεις λαμβάνονται κατά πλειοψηφία.

«Δεν πρόκειται ποτέ να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούμε και να υπερασπιζόμαστε τις θέσεις που λαμβάνουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν πρόκειται να αναδιπλωθεί επειδή οι αποφάσεις του ενοχλούν τρίτες κυβερνήσεις.

Το κοινοβούλιο του Αζερμπαϊτζάν, από την πλευρά του, υποστήριξε ότι οι πλατφόρμες συνεργασίας με το Ευρωκοινοβούλιο, όπως η Επιτροπή Κοινοβουλευτικής Συνεργασίας ΕΕ–Αζερμπαϊτζάν και η Κοινοβουλευτική Συνέλευση EuroNest, έχουν μετατραπεί σε «μέσο πίεσης, εκβιασμού και κατάφωρης παρέμβασης» στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας.

Το τελευταίο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, που εγκρίθηκε στην Ολομέλεια στο Στρασβούργο, εκφράζει ανησυχία για τους δημοκρατικούς θεσμούς στο Αζερμπαϊτζάν και ζητά το δικαίωμα επιστροφής των Αρμενίων που εγκατέλειψαν το Ναγκόρνο-Καραμπάχ μετά τις εξελίξεις του 2023.

Στο ίδιο κείμενο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επαναλαμβάνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα τόσο της Αρμενίας όσο και του Αζερμπαϊτζάν. Ταυτόχρονα, όμως, χρησιμοποιεί ιδιαίτερα βαριά γλώσσα για τις ενέργειες του Μπακού στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, κάνοντας λόγο για ανθρώπινη οδύνη, εθνοκάθαρση και βία κατά των Αρμενίων κατοίκων της περιοχής.

Η αντιπαράθεση στο Γερεβάν δείχνει ότι η ειρηνευτική διαδικασία στον Νότιο Καύκασο παραμένει εύθραυστη. Παρά τις προσπάθειες εξομάλυνσης των σχέσεων Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν, το ζήτημα του Ναγκόρνο-Καραμπάχ εξακολουθεί να βαραίνει τις διεθνείς ισορροπίες.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το μήνυμα της Μέτσολα ήταν σαφές: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τις θέσεις του για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και την προστασία των εκτοπισμένων πληθυσμών. Για το Αζερμπαϊτζάν, αντίθετα, τα ψηφίσματα των Βρυξελλών αντιμετωπίζονται ως ευθεία πολιτική πίεση και παρέμβαση.

Το αποτέλεσμα είναι μια νέα κρίση στις σχέσεις Μπακού–Ευρωκοινοβουλίου, σε μια περίοδο όπου ο Νότιος Καύκασος παραμένει ένα από τα πιο ευαίσθητα γεωπολιτικά πεδία της ευρωπαϊκής περιφέρειας.