Σκληρό μήνυμα προς την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ στέλνει η γερμανική εφημερίδα Der Spiegel, με κύριο άρθρο της Özlem Topçu για τις τελευταίες εξελίξεις στην Τουρκία και τη συστηματική πίεση που ασκεί το καθεστώς Ερντογάν στο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα, το CHP.

Η αρθρογράφος σημειώνει χαρακτηριστικά ότι ο Τούρκος πρόεδρος «διαμορφώνει την αντιπολίτευση όπως του αρέσει», τονίζοντας πως αυτό δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως εσωτερική υπόθεση ενός εταίρου του ΝΑΤΟ, αλλά ως ζήτημα που αφορά άμεσα και την Ευρώπη.

Το Spiegel ασκεί κριτική στη στάση της Δύσης, υπογραμμίζοντας ότι οι συνήθεις δηλώσεις «ανησυχίας» δεν αρκούν πια. Σύμφωνα με το γερμανικό μέσο, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες διώξεις πολιτικών αντιπάλων, αλλά επιχειρεί να ξανασχεδιάσει συνολικά το πολιτικό τοπίο της Τουρκίας, δημιουργώντας μια αντιπολίτευση στα μέτρα του.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η δικαστική ανατροπή της ηγεσίας του CHP, με την αφαίρεση του Özgür Özel από την προεδρία του κόμματος, αλλά και η εισβολή της αστυνομίας στα κεντρικά γραφεία του κόμματος. Την ίδια ώρα, παραμένει φυλακισμένος ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης Ekrem İmamoğlu, ο οποίος θεωρείται ο ισχυρότερος αντίπαλος του Ερντογάν.

Το μήνυμα του Spiegel είναι ευθύ: η Ευρώπη δεν μπορεί να κλείνει τα μάτια μπροστά στη διάλυση της δημοκρατικής αντιπολίτευσης στην Τουρκία. Η Άγκυρα μπορεί να είναι εταίρος του ΝΑΤΟ, όμως η μετατροπή της πολιτικής ζωής σε ελεγχόμενο πεδίο εξουσίας δεν αφορά μόνο τους Τούρκους πολίτες. Αγγίζει την ασφάλεια, τις αξίες και τη στρατηγική αξιοπιστία ολόκληρης της Ευρώπης.

Οι εξελίξεις έρχονται σε περίοδο έντασης στην Τουρκία, με διαδηλώσεις υπέρ της αντιπολίτευσης και αυξανόμενη ανησυχία για την πορεία της χώρας. Το CHP, ιστορικό κόμμα της Τουρκικής Δημοκρατίας και βασικός αντίπαλος του Ερντογάν, βρίσκεται πλέον στο στόχαστρο μιας συντονισμένης πολιτικής και δικαστικής πίεσης.

Το κρίσιμο ερώτημα που θέτει ουσιαστικά το Spiegel είναι αν η Δύση θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει την Τουρκία μόνο ως αναγκαίο γεωπολιτικό εταίρο ή αν θα αναγνωρίσει ότι η δημοκρατική αποσύνθεση στο εσωτερικό της αποτελεί πρόβλημα και για την ίδια τη συμμαχία.

Γιατί όταν ένας σύμμαχος του ΝΑΤΟ ξηλώνει την αντιπολίτευσή του, φυλακίζει τον βασικό αντίπαλο της εξουσίας και ελέγχει το πολιτικό παιχνίδι μέσω δικαστικών αποφάσεων και αστυνομικής πίεσης, τότε το ζήτημα παύει να είναι τουρκική εσωτερική υπόθεση. Γίνεται ευρωπαϊκό πρόβλημα.

Ποια είναι η Özlem Topçu

Η Özlem Topçu είναι Γερμανίδα δημοσιογράφος και συγγραφέας, γεννημένη στις 12 Φεβρουαρίου 1977 στο Φλένσμπουργκ της Γερμανίας. Ανήκει στις σημαντικές δημοσιογραφικές φωνές της Γερμανίας με αντικείμενο την πολιτική, την κοινωνία, τη μετανάστευση, την Τουρκία και τις σχέσεις της Ευρώπης με τον μουσουλμανικό κόσμο.

Σήμερα εργάζεται στο γερμανικό περιοδικό Der Spiegel, όπου κατέχει θέση αναπληρώτριας διευθύντριας στο τμήμα διεθνών ειδήσεων.

Σπούδασε στο Αμβούργο και στο Κίελο, ολοκληρώνοντας μεταπτυχιακές σπουδές στις ισλαμικές σπουδές, την πολιτική επιστήμη και την επιστήμη της επικοινωνίας. Την περίοδο 2005-2006 εκπαιδεύτηκε δημοσιογραφικά στην Axel Springer Academy.

Από το 2007 εργάστηκε ως ελεύθερη δημοσιογράφος και ρεπόρτερ στο Αμβούργο. Το 2008 τιμήθηκε, μαζί με τη Miriam Opresnik, με το βραβείο Theodor Wolff, ένα από τα σημαντικότερα δημοσιογραφικά βραβεία της Γερμανίας, για ρεπορτάζ που αφορούσε τις προοπτικές μαθητών μεταναστευτικής καταγωγής στη γερμανική κοινωνία.

Την ίδια χρονιά διακρίθηκε και με το βραβείο Regino, για ρεπορτάζ δικαστικού χαρακτήρα σχετικά με υπόθεση μητέρας που σκότωσε το παιδί της. Η επιτροπή είχε επισημάνει τον τρόπο με τον οποίο η δημοσιογράφος συνδύασε την τεκμηρίωση με τη λεπτή προσέγγιση του ανθρώπινου και συναισθηματικού υπόβαθρου της υπόθεσης.

Από το 2009 εργάστηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Die Zeit, στο πολιτικό τμήμα. Το 2012, μαζί με τις Alice Bota και Khuê Pham, εξέδωσε το βιβλίο «Wir neuen Deutschen», ένα έργο για τη γενιά των νέων Γερμανών με μεταναστευτικό υπόβαθρο και τη θέση τους στη σύγχρονη γερμανική κοινωνία.

Η Özlem Topçu συμμετείχε επίσης στο αντιρατσιστικό δημοσιογραφικό project Hate Poetry, μαζί με γνωστούς δημοσιογράφους όπως ο Deniz Yücel και ο Yassin Musharbash. Στο project αυτό, οι συμμετέχοντες διάβαζαν δημόσια υβριστικές και ρατσιστικές επιστολές που είχαν λάβει από αναγνώστες, μετατρέποντας τον λόγο μίσους σε αντικείμενο δημόσιας κριτικής και σάτιρας. Η ομάδα τιμήθηκε το 2014 ως «δημοσιογράφοι της χρονιάς» στη Γερμανία.

Το 2015 έζησε για μήνες στην Τουρκία, παρακολουθώντας τις δύο κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις της χρονιάς, στις 7 Ιουνίου και την 1η Νοεμβρίου. Η εμπειρία αυτή ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την ενασχόλησή της με την τουρκική πολιτική, την κοινωνία και την πορεία της δημοκρατίας στη χώρα.

Το 2021 εντάχθηκε στο Der Spiegel, αναλαμβάνοντας θέση στο διεθνές τμήμα του περιοδικού. Μέσα από τα κείμενά της παρεμβαίνει συχνά σε ζητήματα που αφορούν την Τουρκία, τη δημοκρατία, τη μετανάστευση, την ταυτότητα και τη σχέση της Ευρώπης με τον αυταρχισμό.

Στα βιβλία της περιλαμβάνονται τα «Wir neuen Deutschen. Wer wir sind, was wir wollen» του 2012, «Türkei – Das Land, seine Bürger und die Sehnsucht nach Freiheit» του 2017 και «Wie hättet ihr uns denn gerne?: Ein Briefwechsel zur deutschen Realität» του 2021.

Η Özlem Topçu θεωρείται σήμερα μία από τις πιο αναγνωρίσιμες γερμανικές δημοσιογραφικές φωνές με βαθιά γνώση της Τουρκίας, της μετανάστευσης και των πολιτικών μετασχηματισμών στην Ευρώπη.

Τον κίνδυνο μιας βαθύτερης γεωπολιτικής ρήξης ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Ρωσία, αλλά και τις συνέπειες που μπορεί να έχει αυτή η εξέλιξη για ολόκληρη τη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας, ανέλυσε ο καθηγητής Γεωπολιτικής Κωνσταντίνος Γρίβας μιλώντας στη Ναυτεμπορική.

Ο κ. Γρίβας σχολίασε αρχικά την αυξανόμενη ανησυχία των βαλτικών χωρών απέναντι στη Ρωσία και τα περιστατικά με μη επανδρωμένα αεροχήματα που καταγράφονται το τελευταίο διάστημα στην περιοχή.

Όπως εκτίμησε, πολλά από αυτά τα drones πιθανότατα είναι ουκρανικά και όχι ρωσικά, όμως οι Βαλτικές Δημοκρατίες παραμένουν «οργανικά ανασφαλείς» απέναντι στη Μόσχα λόγω ιστορίας, γεωγραφίας και στρατηγικής θέσης.

Παράλληλα, σημείωσε ότι η ένταξή τους στο ΝΑΤΟ δημιούργησε ένα εξαιρετικά αδύναμο σημείο μέσα στη συμμαχία, καθώς πρόκειται για μικρές χώρες με περιορισμένο στρατηγικό βάθος, τις οποίες –όπως είπε– η Ρωσία θεωρητικά θα μπορούσε να καταλάβει γρήγορα σε περίπτωση πολεμικής σύγκρουσης.

«Η αντιρωσική εμμονή γίνεται αντιπαραγωγική»

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στη γενικευμένη αντιρωσική στάση που, όπως είπε, έχει κυριαρχήσει στην Ευρώπη.

Κατά την ανάλυσή του, οι φόβοι πολλών ευρωπαϊκών κρατών έχουν πλέον ξεπεράσει τα όρια του ορθολογισμού και έχουν μετατραπεί σε «εμμονή», σε μια περίοδο όπου το μέτωπο στην Ουκρανία έχει ουσιαστικά παγώσει και η Ρωσία έχει αποδείξει ότι δεν είναι ο «οδοστρωτήρας» που πολλοί στη Δύση θεωρούσαν ότι θα σαρώσει την Ευρώπη.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι η συνεχιζόμενη δαιμονοποίηση της Ρωσίας λειτουργεί πλέον εις βάρος των ίδιων των ευρωπαϊκών συμφερόντων, ειδικά τη στιγμή που οι σχέσεις Ευρώπης–ΗΠΑ βρίσκονται σε ασταθή και ασαφή φάση.

«Δεν είναι η επιτομή της γεωπολιτικής σοφίας να είσαι εγκλωβισμένος σε μια παρατεταμένη εχθρότητα με μια πληγωμένη αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη χώρα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η επίθεση στη φον ντερ Λάιεν και η «βρεφονηπιακή διπλωματία»

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν απέναντι στη ρητορική της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και γενικότερα της ευρωπαϊκής ηγεσίας.

Σχολιάζοντας δηλώσεις της προέδρου της Κομισιόν ότι «η Ρωσία μας μισεί» και ότι «δεν είναι ώρα για διαπραγματεύσεις», ο Γρίβας έκανε λόγο για «βρεφονηπιακή διπλωματία».

Όπως είπε, οι μεγάλες ευρωπαϊκές σχολές γεωπολιτικής σκέψης, από τον Μπίσμαρκ μέχρι τον Ντε Γκολ, βασίζονταν σε ψυχρούς υπολογισμούς συμφερόντων και όχι σε συναισθηματικές ή ιδεολογικές φορτίσεις.

Σύμφωνα με τον ίδιο, όταν οι διεθνείς σχέσεις αρχίζουν να ερμηνεύονται με όρους «αγάπης» και «μίσους», τότε η στρατηγική ανάλυση υποχωρεί μπροστά στην πολιτική συναισθηματοποίηση.

«Η Ρωσία κινδυνεύει να ασιατοποιηθεί»

Το πιο σοβαρό σημείο της ανάλυσής του αφορούσε τη μελλοντική ταυτότητα της Ρωσίας και τη σχέση της με την Ευρώπη.

Ο καθηγητής επικαλέστηκε τον αμερικανό πανεπιστημιακό Τσιγκάνκοφ, υποστηρίζοντας ότι η Ρωσία ιστορικά όριζε πάντα τον εαυτό της σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη, ακόμη και στις πιο δύσκολες περιόδους της ιστορίας της.

Προειδοποίησε, όμως, ότι αν η Ευρώπη επιχειρήσει πλήρη πολιτισμική, ψυχολογική και γεωπολιτική αποκοπή της Ρωσίας από τον ευρωπαϊκό χώρο, τότε η Μόσχα θα αναζητήσει νέο στρατηγικό πυρήνα στην Ασία.

Κατά τον ίδιο, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ουσιαστική και μόνιμη γεωπολιτική σύμπλευση Ρωσίας–Κίνας, δημιουργώντας ένα τεράστιο υπερασιατικό μπλοκ απέναντι στη Δύση.

«Η Ρωσία θα μεταβληθεί σε ένα εξάρτημα μιας υπερασίας», σημείωσε χαρακτηριστικά, προειδοποιώντας ότι απέναντι σε μια τέτοια εξέλιξη η Ευρώπη δύσκολα θα μπορέσει να αντιτάξει πραγματική ισχύ, ειδικά αν οι σχέσεις της με τις ΗΠΑ παραμείνουν προβληματικές.

Η Αρμενία και ο κίνδυνος γεωπολιτικής απομόνωσης

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας στάθηκε και στην περίπτωση της Αρμενίας, σχολιάζοντας τις προσπάθειες της Δύσης να ενισχύσει την επιρροή της στον ρωσικό περίγυρο.

Όπως είπε, η Δύση επιχειρεί να «ρυμουλκήσει» χώρες της ρωσικής περιφέρειας προς τη δική της κατεύθυνση, όμως πολλές από αυτές έχουν πολύ περιορισμένες δυνατότητες και βρίσκονται γεωγραφικά μακριά από τον δυτικό πυρήνα ισχύος.

Για την Αρμενία ειδικά, προειδοποίησε ότι μια πλήρης ταύτιση με τον αμερικανικό ή δυτικό παράγοντα θα μπορούσε να αποδειχθεί αυτοκαταστροφική.

Τόνισε ότι η Αρμενία είναι οργανικός σύμμαχος της Ελλάδας και μέρος του «ευρύτερου δακτυλίου ασφαλείας» του Ελληνισμού, όμως λόγω γεωγραφίας δεν μπορεί να αγνοήσει τη Ρωσία.

Μάλιστα, επικαλέστηκε τον Θουκυδίδη για να υπογραμμίσει ότι στη γεωπολιτική η γεωγραφία είναι ο απόλυτος και αμετακίνητος παράγοντας. «Οι ιδεολογίες έρχονται και παρέρχονται, τα βουνά όμως μένουν», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η παρέμβαση Γρίβα στη Ναυτεμπορική κινήθηκε γύρω από έναν βασικό άξονα: ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να παρασυρθεί σε μια μακροχρόνια στρατηγική σύγκρουση με τη Ρωσία χωρίς να έχει διαμορφώσει πραγματικό σχέδιο για την επόμενη ημέρα. Και ότι μια τέτοια εξέλιξη μπορεί τελικά να οδηγήσει στη δημιουργία ενός πολύ πιο ισχυρού και επικίνδυνου ευρασιατικού μπλοκ απέναντι στη Δύση.

Με αιχμηρές παρεμβάσεις για τα ελληνοτουρκικά, την ευρωπαϊκή στάση απέναντι στην Τουρκία, τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας αλλά και τις πολιτικές εξελίξεις στο εσωτερικό, ο δημοσιογράφος και διευθυντής της «Εστίας» Μανώλης Κοττάκης εμφανίστηκε στη Ναυτεμπορική, σχολιάζοντας τη νέα παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή και τη συνολική πορεία της χώρας.

Ο κ. Κοττάκης υποστήριξε ότι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή, ενώ προειδοποίησε πως η χώρα κινδυνεύει να βρεθεί εγκλωβισμένη σε τετελεσμένα στα εθνικά θέματα, αν συνεχιστεί η ίδια πολιτική προσέγγιση απέναντι στην Τουρκία.

«Η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα που απειλείται»

Ο δημοσιογράφος στάθηκε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι η Ελλάδα παραμένει –όπως είπε– η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα που αντιμετωπίζει ευθεία απειλή, την ώρα που οι ευρωπαϊκοί εταίροι συνεχίζουν να χρηματοδοτούν και να εξοπλίζουν την Τουρκία.

Μάλιστα, περιέγραψε την κατάσταση ως μια «Ουκρανία από την πίσω πόρτα» για την Άγκυρα μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάνοντας λόγο για μια σταδιακή αναβάθμιση της τουρκικής παρουσίας στους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς χωρίς πλήρη συμμετοχή, αλλά με ουσιαστική επιρροή.

Παράλληλα, συνέδεσε το γεωπολιτικό περιβάλλον με την εσωτερική οικονομική κατάσταση της Ελλάδας, επικαλούμενος στοιχεία που –όπως είπε– δείχνουν ότι τα εταιρικά κέρδη έχουν αυξηθεί κατά 36 δισ. ευρώ περισσότερο από τα εισοδήματα εργασίας, με τους μισθούς να παραμένουν ουσιαστικά σε επίπεδα του 2009.

Η παρέμβαση Καραμανλή και τα «ήρεμα νερά»

Το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε στη νέα δημόσια παρέμβαση του Κώστα Καραμανλή. Ο Μανώλης Κοττάκης υποστήριξε ότι ο πρώην πρωθυπουργός έστειλε σαφές μήνυμα ανησυχίας για την πολιτική των «ήρεμων νερών» με την Τουρκία, αλλά και για ζητήματα δημοκρατίας, παρακολουθήσεων και λειτουργίας του πολιτικού συστήματος.

Όπως ανέφερε, ο Καραμανλής μίλησε ανοιχτά για μια Ευρώπη που εμφανίζεται διασπασμένη απέναντι στις ΗΠΑ και για έναν νέο κόσμο όπου η Ελλάδα δεν μπορεί να λειτουργεί απλώς ως «προβλέψιμος σύμμαχος».

Κατά τον Κοττάκη, η βασική γραμμή της καραμανλικής προσέγγισης είναι ότι η Ελλάδα πρέπει να μιλά με όλους και να μην εμφανίζεται δεδομένη απέναντι σε κανέναν διεθνή παίκτη. «Στον νέο κόσμο δεν είσαι δεδομένος και μιλάς με όλους», σημείωσε χαρακτηριστικά.

«Η Τουρκία νομοθετεί τετελεσμένα»

Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η τοποθέτησή του για τις τουρκικές κινήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο. Ο Μανώλης Κοττάκης υποστήριξε ότι η Άγκυρα επιχειρεί πλέον να νομοθετήσει τις διεκδικήσεις της μέσα από το πλαίσιο της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Έφερε μάλιστα ως παράδειγμα τις περιπτώσεις ηλεκτρικών διασυνδέσεων και πόντισης καλωδίων, λέγοντας ότι η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί σε κατάσταση όπου θα χρειάζεται ουσιαστικά τουρκική «άδεια» για έργα που αφορούν την Κύπρο, το Αιγαίο ή ελληνικά νησιά.

Ο ίδιος τόνισε ότι, ακόμη κι αν τέτοιες τουρκικές νομοθετήσεις δεν παράγουν άμεσα νομικά αποτελέσματα στο διεθνές δίκαιο, παράγουν αποτελέσματα στο πεδίο. Επικαλέστηκε μάλιστα το περιστατικό έξω από την Κάσο, όπου τουρκικές δυνάμεις παρενέβησαν σε εργασίες ιταλικού ερευνητικού πλοίου που δούλευε για λογαριασμό της Ελλάδας.

«Το να χάνει πόντους κυριαρχίας μια πατρίδα είναι τεράστιο θέμα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Τα κοινά σημεία Καραμανλή – Σαμαρά

Στο πολιτικό σκέλος, ο Μανώλης Κοττάκης σχολίασε και τις συζητήσεις περί κοινής πορείας ή αυξημένης πολιτικής συνεννόησης ανάμεσα στους δύο πρώην πρωθυπουργούς, Κώστα Καραμανλή και Αντώνη Σαμαρά.

Χωρίς να μιλήσει ευθέως για οργανωμένη συνεργασία, σημείωσε ότι διαπιστώνει κοινή θεματολογία και κοινές ανησυχίες. Όπως είπε, τόσο ο Σαμαράς όσο και ο Καραμανλής έχουν θέσει δημόσια ζητήματα παρακολουθήσεων, «ήρεμων νερών» και εθνικής κυριαρχίας.

Κατά τον ίδιο, οι πρώην πρωθυπουργοί είναι υποχρεωμένοι να μιλούν όταν θεωρούν ότι υπάρχουν ζητήματα δημοκρατίας και εθνικής κυριαρχίας. «Αλλήμονο αν δεν μιλούσαν γι’ αυτά», υπογράμμισε.

Η παρέμβαση Κοττάκη στη Ναυτεμπορική αποτύπωσε ένα συνολικό μήνυμα ανησυχίας για την πορεία της χώρας: από τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας στον νέο διεθνή χάρτη μέχρι τη διαχείριση των ελληνοτουρκικών και την εσωτερική πολιτική φθορά του συστήματος εξουσίας.