Γράφει ο Στέφανος Καραβίδας – Το κείμενο αποτελεί προδημοσιευση από την εν εξελίξει Διδακτορικη διατριβή του γράφοντα και έχει συνταχθεί το 2024

Εστιάζοντας στο ζήτημα του κατά πόσο «η Κύπρος κείται μακράν», πρέπει να αναδείξουμε τη στερεότυπη σύγχυση μεταξύ της Φυσικής και της Αεροπορικής Γεωγραφίας. Όντως, μετά από μία γρήγορη ανάγνωση του χάρτη, η Κύπρος απέχει κατά προσέγγιση 300νμ από την Κρήτη, 210νμ από τη Ρόδο και μόλις 40νμ από τις απέναντι μικρασιατικές ακτές. Αυτές οι αποστάσεις δημιουργούν τη στρεβλή εντύπωση ότι η Κύπρος είναι στο αεροπορικό πεδίο καταδικασμένη, λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας της Κύπρου με τη Μικρασία, τον έλεγχο της οποίας σήμερα, έχει ο κρατικός δρώντας της Τουρκίας.

Εάν ωστόσο μελετήσουμε προσεκτικά το χάρτη μετά την αποτύπωση της διάταξης των αεροδρομίων της Τουρκικής Αεροπορίας, η κατάσταση αλλάζει. Η Αεροπορική Γεωγραφία έχει τα δικά της χαρακτηριστικά, τα οποία διαμορφώνουν μία πολύ διαφορετική πραγματικότητα από αυτήν που η Φυσική Γεωγραφία διαμορφώνει για τη χερσαία και ναυτική αντιπαράθεση. Η διάταξη λοιπόν των αεροδρομίων όπου εδράζονται οι κύριες βάσεις μαχητικών της Τουρκικής Αεροπορίας, έχει μία φορά από βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά. Είναι δηλαδή προσανατολισμένα στην αντιμετώπιση της πρώην σοβιετικής απειλής, δεδομένου ότι τα περισσότερα κατασκευάστηκαν κατά τη δεκαετία του 50’ μετά την είσοδο της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ (18/2/1952).

Όπως αποτυπώνει ο σχετικός χάρτης (Νο1), η κύρια διάταξη μάχης των μαχητικών της ΤΗΚ αφορούσε για επτά σχεδόν δεκαετίες, τα αεροδρόμια BALIKESIR (ΠΑΛΑΙΟΚΑΣΤΡΟ) και BANDIRMA (ΠΑΝΟΡΜΟΣ), προσανατολισμένα στην υπεράσπιση της Κωνσταντινούπολης, δυτικότερα του ESKISEHIR (ΔΟΡΥΛΑΙΟ) και του AKINCI για την προστασία της Άγκυρας, στα βορειοανατολικά αυτό της MERZIFON (ΜΕΡΖΙΦΟΥΝΤΑ) πλησίον της Αμάσειας, ενώ το τόξο κλείνει προς τα νότιο ανατολικά στο ΕRHAC/MALATYA (ΜΑΛΑΤΕΙΑ) και το DIYARBAKIR. Ο χάρτης αποτυπώνει σκόπιμα μόνο τις κύριες βάσεις μαχητικών, δίχως αυτό να σημαίνει ότι αγνοείται η σημασία άλλων υποστηρικτικών αεροπορικών μέσων και υποδομών, τα οποία αναφέρονται παρακάτω στο κείμενο. Το σκούρο κόκκινο χρώμα αποτυπώνει βάσεις που στο χρόνο συγγραφής, διέθεταν επάνδρωση με μαχητικά, ενώ με πορτοκαλί χρώμα, βάσεις που δε φιλοξενούν μαχητικά. Ωστόσο κάποιες από αυτές, φιλοξενούσαν στο πρόσφατο παρελθόν και διαθέτουν ακόμη τις υποδομές για να φιλοξενήσουν πάλι άμεσα, αναλόγως των απαιτήσεων. Αυτές είναι το AKINCI, το οποίο μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 έκλεισε και το ERHAC, του οποίου τα αεροσκάφη F-4 είτε αποσύρθηκαν, είτε μετακινήθηκαν στο ESKISEHIR, προκειμένου η Μονάδα να ετοιμαστεί για την παραλαβή των αεροσκαφών F-35 και έκτοτε έχει μείνει χωρίς μαχητικά.

Χάρτης Νο1: Προσανατολισμός αεροδρομίων THK

Σκόπιμα από το τόξο απουσιάζουν τα αεροδρόμια INCIRLIK (ΑΔΑΝΑ¹) και ΚΟΝΥΑ (ΙΚΟΝΙΟ) καθότι δε διέθεταν μέχρι πρόσφατα σε μόνιμη βάση μαχητικά αεροσκάφη και τα οποία θα εξετάσουμε ξεχωριστά. Αναφορικά με το INCIRLIK, στη μονάδα εδρεύουν από την αρχή της απόκτησής τους τα αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού της THK, μία Μοίρα Έρευνας & Διάσωσης και μία Μοίρα μη επανδρωμένων ΑΝΚΑ-S. Ωστόσο, κύρια δραστηριότητα της Βάσης είναι η φιλοξενία της 39^ης Πτέρυγας της αμερικανικής αεροπορίας (USAF) καλύπτοντας και απαιτήσεις του ΝΑΤΟ. Η αυξανόμενη ένταση στη Μέση Ανατολή μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, η στρατιωτική αντιπαράθεση του Ισραήλ με τους μη κρατικούς δρώντες σε Γάζα και νότιο Λίβανο, η ενεργή εμπλοκή της Τουρκίας στο συριακό και ιρακινό Κουρδιστάν και η προσπάθεια ανάδειξής της σε προστάτη του μουσουλμανικού κόσμου και περιφερειακής δύναμης, οδήγησαν στην απόφαση ενίσχυσης της αεροπορικής παρουσίας της THK στην περιοχή². Όπως προκύπτει από ανοιχτές πηγές, η ΤΗΚ ενίσχυσε την παρουσία της στην περιοχή με τη μετακίνηση της 152 Filo με αεροσκάφη F-16, από τη MERZIFON στο INCIRLIK.

Η αεροπορική βάση της KONYA, φιλοξενεί Μοίρα έρευνας και διάσωσης, το ακροβατικό σμήνος της THK, τα τέσσερα ιπτάμενα ραντάρ Β737 AEW&C και το αντίστοιχο του ελληνικού Σχολείου Όπλων Τακτικής (ΣΟΤ) με την ονομασία 132 Filo “HANCER”. Μεγάλης σημασίας για την επιχειρησιακή και στρατηγική αξία της βάσης αποτελεί το γεγονός ότι αποτελεί έδρα του ενός από τα τρία FOB (Forward Operating Base) του ΝΑΤΟ για τα Νατοϊκά ιπτάμενα ραντάρ³. Ο γράφων έχει επισκεφθεί υπηρεσιακά το αεροδρόμιο του Ικονίου τρεις φορές και μέχρι το 2018 βεβαιώνεται ότι δε φιλοξενούσε σε μόνιμη βάση μαχητικά, αλλά αυτά μεταστάθμευαν εκεί για τις εκπαιδευτικές ανάγκες του τουρκικού ΣOT, όπως συμβαίνει με το ελληνικό στην Ανδραβίδα. Σταδιακά, μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα, η 132 Filo αναβαθμίστηκε, αφού ανέλαβε τη συνοδεία-προστασία του Προέδρου Erdoğan, ενέταξε τη δράση του SOLO TURK F-16 και συμμετείχε στην επιχείρηση «ΑΣΠΙΔΕΣ ΤΟΥ ΕΥΦΡΑΤΗ» το 2018 στη Συρία⁴. Από ανοιχτές πηγές συνάγεται ότι μετά τη διάλυση των Μοιρών που συμμετείχαν στο πραξικόπημα, η 132 Filo διαθέτει δική της μόνιμη δύναμη οργανικών αεροσκαφών⁵.

Χάρτης Νο2: Πλησιέστερα αεροδρόμια THK στην Κύπρο

Η εκάστοτε διάταξη μάχης ακόμη και εάν είναι προγραμματισμένη βάσει θεσμικών διαδικασιών να λάβει μόνιμα χαρακτηριστικά, δεν μπορεί να δημιουργεί

«δεδομένα», ειδικά στην ένταση και στις επιχειρήσεις, καθότι τα αεροπορικά μέσα αντίθετα αυτά της χερσαίας ακόμη και της ναυτικής ισχύος, έχουν δυνατότητα ταχύτατης διασποράς. Η διασπορά αυτή, ο τελικός προσανατολισμός κατά τη διάρκεια της έντασης και της κλιμάκωσης σε ένοπλη σύγκρουση και η τελική κατανομή μεταξύ της κύριας αεροπορικής αντιπαράθεσης στο Αιγαίο και της υποστήριξης της Κύπρου, θα εξαρτηθεί κύρια από την ικανότητα άμυνας ή/και επίθεσης της ΠΑ. Ωστόσο, βάσει της Αεροπορικής Γεωγραφίας και των διαθέσιμων αεροδρομίων, πρέπει να μας απασχολεί το χειρότερο δυνατό σενάριο (worst case scenario). Παρατηρούμε λοιπόν από τον πρώτο χάρτη, ότι η για δεκαετίες βασική διάταξη μάχης της THK απέχει αρκετά από την Κύπρο. Ωστόσο, οι πρόσφατες μετακινήσεις αεροσκαφών της ΤΗΚ σε INCIRLIK και KONYA, δείχνουν μία μετακίνηση του τουρκικού ενδιαφέροντος προς την ανατολική Μεσόγειο και παρότι αυτό μπορεί να μη σχετίζεται άμεσα ως απόφαση με την Κύπρο, δημιουργούνται νέα δεδομένα σε σχέση με την άμυνα και υποστήριξη της νήσου, τα οποία πρέπει να εξεταστούν.

Η ιδιαιτερότητα των αεροπορικών βάσεων INCIRLIK και KONYA, είναι ότι φιλοξενούν μόνιμα αμερικανικές και νατοϊκές δυνάμεις, γεγονός που καθιστά τη στοχοποίηση και προσβολή τους πολιτικά δύσκολη, εφόσον οι δυνάμεις αυτές δεν απομακρυνθούν, ιδιαίτερα του INCIRLIK. Αναφορικά με το Ικόνιο, το FOB είναι μικρό ως υπομονάδα εντός της βάσης και κατά πάσα πιθανότητα σε περίπτωση κρίσης, το μη τουρκικής εθνικότητας προσωπικό ενδέχεται να απομακρυνθεί. Στον χάρτη Νο2, αποτυπώνεται η εγγύτητα των αεροδρομίων αυτών με την Κύπρο αλλά και η σημασία της KONYA για το νότιο Αιγαίο και κυρίως το τρίγωνο ΚΡΉΤΗΣ-ΡΟΔΟΥ-ΚΥΠΡΟΥ, όπου θα λάβει χώρα η αεροπορική αντιπαράθεση για την υποστήριξη της Κύπρου (σημείο BULLSEYE).

Χάρτης Νο3: Αεροδρόμια επί της νήσου Κύπρου

H προφανής δυσχέρεια στον ελληνικό σχεδιασμό για την υποστήριξη της Κύπρου πρέπει να μελετηθεί στη βάση των αποστάσεων και των διαθέσιμων μονάδων, προκειμένου να αποτυπωθεί η πραγματική διάσταση ενός κρίσιμου επιχειρησιακού ζητήματος, με σαφείς στρατηγικές προεκτάσεις. Ως σημείο αναφοράς στην Κύπρο θα χρησιμοποιηθεί το πρώην Διεθνές Αεροδρόμιο Λευκωσίας. Στην Κύπρο υπάρχουν στην ελεύθερη πλευρά 2 κύρια αεροδρόμια, στη Λάρνακα (9000FT) και στην Πάφο, όπου εδρεύει η 55^η Σμηναρχία Μάχης στην Αεροπορική Βάση

«Ανδρέας Παπανδρέου». Στα κατεχόμενα εδάφη της ΚΔ, υπάρχουν το «διεθνές» αεροδρόμιο του ψευδοκράτους πλησίον της Τύμπου και της Λευκωσίας με την ονομασία «ERCAN»⁶, το αεροδρόμιο του Λευκονοίκου 40 χλμ. βορειοανατολικά από το αεροδρόμιο Λευκωσίας, και το μικρό αεροδρόμιο της τουρκικής αεροπορίας στρατού 15 χλμ. περίπου βόρεια του αεροδρομίου της Λευκωσίας στο κατεχόμενο χωριό Κρηνί. To αεροδρόμιο της Λάρνακας και τα τρία τουρκικά αεροδρόμια δε διαθέτουν στοιχειώδη προστασία, ούτε σοβαρές υποδομές υποστήριξης μαχητικών αεροσκαφών και βρίσκονται εντός βεληνεκούς των αντίπαλων πυροβολικών. Η αεροπορική βάση της Πάφου απολάμβανε μέχρι πρόσφατα σχετικής ασφάλειας από το συμβατικό πυροβολικό των κατεχομένων με κύριες απειλές τα βλήματα ακριβείας μακράς ακτίνας (stand-off) των τουρκικών μαχητικών και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, τα περιφερόμενα πυρομαχικά και κυρίως τα βαλλιστικά βλήματα που δύνανται να την απειλήσουν από τη Μικρασία.

Ωστόσο, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι έχουν μεταφερθεί στα κατεχόμενα τουρκικής κατασκευής πολλαπλοί εκτοξευτές και βαλλιστικά βλήματα από την τουρκική πλευρά, τα οποία με βατήρα την Κύπρο, έχουν δυνατότητα να στοχοποιήσουν και το Ισραήλ. Κάτι τέτοιο εφόσον επιβεβαιωθεί, πέραν του αρνητικού πρόσημου, δημιουργεί σοβαρή πολιτική ευκαιρία προκειμένου να εμπλακεί το Ισραήλ στην άμυνα της Κύπρου, έστω και παρέχοντας στην ελληνική πλευρά διευκολύνσεις μέσω των αεροδρομίων του και επιχειρησιακών πληροφοριών. Η βάση του Ηνωμένου Βασιλείου στο Ακρωτήρι και το ραντάρ στο Τρόοδος δεν αναμένεται να παίξουν άμεσα κάποιο ρόλο, ωστόσο είναι πολύ πιθανό να παρέχουν έγκαιρη προειδοποίηση και ενημέρωση στην τουρκική πλευρά. Για τη σημαντικότερη ελληνική αεροπορική εγκατάσταση στην Κύπρο, την αεροπορική βάση στην Πάφο, είναι δεδομένο ότι απειλείται και προς τούτο είναι καίρια σημαντική η συνεχής ενίσχυση της αντιπυραυλικής-αντιβαλλιστικής και όχι μόνο αντιαεροπορικής άμυνας της Κύπρου. Πρέπει να γίνει ξεκάθαρο ότι πλέον σε ότι αφορά τα μαχητικά, απειλή δεν αποτελούν οι πλατφόρμες, αλλά τα όπλα μακρού πλήγματος και στην ίδια γενική απειλή εντάσσονται πυραυλικά συστήματα, βαλλιστικά βλήματα και περιφερόμενα πυρομαχικά.

Χάρτης Νο4: Αποστάσεις αεροδρομίων THK από την Κύπρο

Στη μεγάλη αεροπορική εικόνα, οι αποστάσεις των κύριων ελλαδικών και τουρκικών αεροδρομίων από την Κύπρο έχουν ως εξής⁷

Είναι προφανές ότι η τουρκική πλευρά άνωθεν της Κύπρου έχει πλεονέκτημα λόγω των αεροπορικών βάσεων σε KONYA και INCIRLIK κυρίως. Αναφορικά με την ANTALYA, αποτελεί ένα πολιτικό αεροδρόμιο το οποίο φιλοξενεί και στρατιωτικές εγκαταστάσεις υποστήριξης, επιπέδου Αεροπορικού Αποσπάσματος (Α/Α) και λογίζεται για την THK ως μία αεροπορική ευκολία διασποράς ή καταφυγής σε περίπτωση προβλήματος στον αέρα. Οι στρατιωτικοί οργανισμοί οφείλουν να λειτουργούν με βάση το λεγόμενο «worst case scenario» όπως θέλει η διεθνής ορολογία ή «χειρότερο δυνατό σενάριο». Η στρατιωτική λογική λοιπόν επιτάσσει πως αυτό το αεροδρόμιο δεν αναμένεται να υποστηρίξει επιχειρήσεις σε περίοδο πολέμου λόγω της έκθεσής του σε εχθρικές προσβολές stand-off κυρίως όπλων και της σχετικής δυσκολίας να προστατευτούν τα μέσα που θα φιλοξενεί, παρότι διαθέτει αριθμό καταφυγίων αεροσκαφών (12). Αυτό δε σημαίνει πως στην έναρξη των επιχειρήσεων δεν μπορεί να φιλοξενεί αεροσκάφη, τα οποία μετά την απογείωσή τους για αποστολή στο τρίγωνο Κρήτης-Ρόδου-Κύπρου ή άνωθεν Κύπρου, σε περίπτωση επιβίωσής τους να προσγειωθούν σε πιο προστατευμένα αεροδρόμια της ενδοχώρας. Στην ίδια κατηγορία βρίσκονται τα ακόμη πιο εκτεθειμένα πέραν των όπλων της ΠΑ και στο ελλαδικό πυροβολικό, αεροδρόμια του DALAMAN, MILAS BODRUM, GAZIEMIR, CIGLI και KAKLIC. Με βάση την παραπάνω παραδοχή θα εστιάσουμε στα κύρια αεροδρόμια της THK που φιλοξενούν μαχητικά αεροσκάφη από την περίοδο της ειρήνης, καθώς αυτά έχουν τις ολοκληρωμένες και επαρκείς υποδομές για υποστήριξη παρατεταμένων επιχειρήσεων. Η αξία των μεταγωγικών δεν υποτιμάται, ωστόσο αυτές οι πλατφόρμες δεν αντιμετωπίζουν τα προβλήματα εμβέλειας και αυτονομίας που αντιμετωπίζουν τα μαχητικά.

Αντίστοιχα, στην ίδια λογική, θα πρέπει από τη δική μας πλευρά να σχεδιάσουμε επιχειρήσεις χωρίς να υπολογίζουμε τα προωθημένα μας αεροδρόμια (Σμηναρχίες Μάχης), δίχως αυτό να σημαίνει ότι τελικά δεν θα αξιοποιηθούν, αναλόγως της κατάστασης που θα διαμορφωθεί. Η σειρά τρωτότητας για τα δικά μας προκεχωρημένα αεροδρόμια με βάση την απόστασή τους από τα μικρασιατικά παράλια, έχει ως εξής: 130ΣΜ (ΛΗΜΝΟΣ), 135ΣΜ (ΣΚΥΡΟΣ), 134ΣΜ (ΘΗΡΑ). Η

τελευταία, λόγω απόστασης αλλά και θέσης των τουρκικών αεροδρομίων είναι σχετικά λιγότερο ευάλωτη και δύναται να αξιοποιηθεί πιο εύκολα, παρά την απουσία αντιαεροπορικής άμυνας σημείου. Οι 130ΣΜ κύρια λόγω απόστασης (εντός βεληνεκούς τουρκικού πυροβολικού) αλλά και η 135ΣΜ δευτερευόντως, επηρεάζονται επίσης από το αναμενόμενο βάσει γεωγραφίας, κύριο βάρος της τουρκικής επίθεσης, από τα αεροδρόμια BALIKESIR, BANDIRMA, ESKISEHIR αλλά και MERZIFON που αναμένεται να τροφοδοτεί τα πρώτα. Οι 126ΣΜ (ΗΡΑΚΛΕΙΟ) και 133ΣΜ (ΚΑΣΤΕΛΙ) αξιολογούνται ως καλά προστατευμένες λόγω απόστασης, διαθέσιμων αντιαεροπορικών μέσων (S-300, TOR-M1, ΒΕΛΟΣ), μορφολογίας εδάφους (133ΣΜ πίσω από μεγάλο ορεινό όγκο) και συγκέντρωσης αεροπορικών μέσων, με δεδομένη και την εγγύτητα της 115ΠΜ.

Χάρτης Νο5: Αναμενόμενοι άξονες επίθεσης THK

Συνεχίζοντας την ανάλυση των αποστάσεων, παρατηρούμε ότι το INCIRLIK απέχει 150ΝΜ από την Κύπρο και η KONYA 175ΝΜ. Και τα δύο αεροδρόμια πριν το πραξικόπημα του 2016 δεν φιλοξενούσαν μόνιμα μαχητικά αεροσκάφη, ωστόσο σταδιακά έλαβαν μαζί με τη MERZIFON, τα αεροσκάφη από τις 3 Μοίρες του AKINCΙ που διαλύθηκαν μετά την αποτυχημένη έκβαση του πραξικοπήματος. Αυτή η εξέλιξη δημιούργησε ένα επιπλέον πρόβλημα που πριν δεν υπήρχε. Φυσικά, πάντοτε λαμβάνεται υπόψιν το ενδεχόμενο μετασταθμεύσεων, διαδικασία όμως που δεν είναι εύκολη και επιβαρύνει επιπλέον έναν αεροπορικό οργανισμό.

Προκειμένου να προσδιορίσουμε προσεγγιστικά τον χρόνο που χρειάζεται ένα μαχητικό από αυτές τις βάσεις για να φτάσει άνωθεν της Κύπρου, θα χρησιμοποιήσουμε σαν ταχύτητα αναφοράς τα 450KT (Ground Speed) ή 7,5νμ/λεπτό για τα αεροσκάφη σε ρόλο Α-Ε (Αέρος-Εδάφους) και τα 0.95Μ ή 9,5ΝΜ/λεπτό⁸ για μαχητικά σε ρόλους A-A (Αέρος-Αέρος). Τα μαχητικά μετά την απογείωση δεν προσεγγίζουν αυτές τις ταχύτητες άμεσα αλλά χρειάζονται κάποια απόσταση προκειμένου να ολοκληρώσουν τους ελέγχους, να «στήσουν» το οπλικό τους σύστημα και στη συνέχεια το σχηματισμό τους, προτού επιταχύνουν⁹. Επειδή αυτή η απόσταση που αφορά επίσης χρόνο, σχετίζεται και με τον αμυνόμενο και με τον επιτιθέμενο, για λόγους απλοποίησης, θα θεωρηθεί ότι τα αεροσκάφη έχουν την επιθυμητή ταχύτητα άμεσα με τη απογείωση τους. Σε αυτόν τον χρόνο για σκοπούς ρεαλισμού, θα προσθέσουμε πέντε (5) λεπτά που αφορούν τις λειτουργικές διαδικασίες που περιεγράφηκαν και την απαραίτητη απόσταση-χρόνο προκειμένου να επιτευχθεί η επιτάχυνση στις ταχύτητες αναφοράς. Το παρόν κείμενο δεν έχει σκοπό να μελετήσει σε βάθος και με λεπτομέρεια διαφορετικά σενάρια που σχετίζονται με διαφορετικές διαμορφώσεις και profile ανόδου, μετάβασης και παραμονής, καθότι απαιτεί διαβαθμισμένες πληροφορίες από τους πίνακες των εγχειριδίων των αεροσκαφών και πολυπλοκότητα στην επιχειρησιακή σχεδίαση που δεν απευθύνεται στο γενικό κοινό, παρά σε ειδικούς. Σκοπός της μελέτης είναι να καταδείξει ότι η αεροπορική γεωγραφία είναι διαφορετική από τη φυσική και ότι η Κύπρος αεροπορικά δεν είναι καταδικασμένη, υπολογίζοντας πόσο περισσότερο χρόνο «κείται μακράν», με χρήση φυσικά των απαραίτητων παραδοχών.

Παρατηρώντας λοιπόν στον χάρτη Νο4, η ακτίνα του πρώτου δακτυλίου (150ΝΜ)περνάει άνωθεν του κοντινότερου τουρκικού αεροδρομίου, αυτού του INCIRLIK. Στον ίδιο δακτύλιο βρίσκεται η ANTALYA και πλησίον εξωτερικά του η KONYA. Με βάση τα παραπάνω, η απόσταση INCIRLIK- Κύπρου απαιτεί 25 λεπτά ενώ η αντίστοιχη KONYA-Κύπρου 29 λεπτά για αποστολές Α-Ε. Αυτό το τρίγωνο των τουρκικών αεροδρομίων είναι που δίνει το πλεονέκτημα στην τουρκική πλευρά και αποτελεί ένα στρατιωτικό πρόβλημα το οποίο απαιτεί επίλυση. Πέραν αυτού, η αεροπορική γεωγραφία δεν είναι τόσο καταδικαστική για την ελληνική πλευρά, αντίθετα με τη συλλογική προκατάληψη που έχει επικρατήσει λόγω γεωγραφικής εγγύτητας της Κύπρου με τη Μικρασία.

Ο δεύτερος δακτύλιος (300ΝΜ), περνάει άνωθεν του κοντινότερου ελλαδικού αεροδρομίου προς την Κύπρο που είναι αυτό της Καρπάθου. Η Ρόδος, παρότι εγγύτερα και ενώ διαθέτει πολιτικό αεροδρόμιο και 2^ο διάδρομο όπου εδρεύει Α/Α της ΠΑ, αφενός δεν έχει τις απαιτούμενες υποδομές προστασίας και υποστήριξης, αφετέρου δεν θα είχε νόημα η δημιουργία τους, δεδομένης της εγγύτητας με τις μικρασιατικές ακτές και της αυξημένης τρωτότητας από όπλα των τουρκικών χερσαίων και αεροπορικών δυνάμεων. Η αναφορά στη Ρόδο γίνεται όχι τόσο για λόγους γεωγραφικής εγγύτητας στην Κύπρο, όσο κυρίως για ιστορικούς, δεδομένου ότι τον Αύγουστο του 1964 είχε χρησιμοποιηθεί το αεροδρόμιο των Μαριτσών για την προσγείωση και φιλοξενία αεροσκαφών T-6 Harvard της ΠΑ προκειμένου να υποστηριχθεί αεροπορικά η Κύπρος, δεδομένης της τότε τεταμένης πολιτικής κατάστασης¹⁰.

Χάρτης Νο4: Αποστάσεις αεροδρομίων THK από την Κύπρο

Η Κάρπαθος παρότι θα μπορούσε να παίξει κρισιμότατο ρόλο στην επίλυση της δύσκολης αεροπορικής κάλυψης της Κύπρου, δεν αξιοποιήθηκε κατάλληλα μέχρι σήμερα. Σημαντικό είναι το ζήτημα εάν διαθέτει τις κατάλληλες υποδομές για τη φιλοξενία, εξυπηρέτηση και φύλαξη μαχητικών αεροσκαφών, ενώ το μήκος του υπάρχοντος διαδρόμου οριακά επαρκεί για αεροσκάφη με διαμόρφωση αποστολών αέρος-αέρος (7871ft) και ουδόλως για αποστολές αέρος-εδάφους. Χωροταξικά υπάρχει η δυνατότητα επέκτασης. Ωστόσο, το κύριο πρόβλημα είναι νομικής φύσεως, καθότι η Κάρπαθος εμπίπτει στο καθεστώς της Συνθήκης Ειρήνης των Παρισίων (1947, άρθρο 14/2)¹¹, με βάση την οποία προβλέπεται αποστρατικοποίηση. Δεδομένου ότι η αποστρατικοποίηση, ούτως ή άλλως εν τοις πράγμασι και υπό το βάρος της απειλής, δεν τηρείται, εάν μία τολμηρή πολιτική απόφαση εξοστράκιζε το νομικίστικο περιοριστικό πλαίσιο, η Κάρπαθος θα μπορούσε να αυξήσει δραματικά την ελλαδική ικανότητα να υπερασπιστεί την Κύπρο, συντομεύοντας την απόσταση και συνεπακόλουθα την κρίσιμη παράμετρο του χρόνου. Το σενάριο στρατιωτικής ενίσχυσης και αξιοποίησης της Καρπάθου υπό συμμαχικό μάλιστα μανδύα, είχε προταθεί από τον τότε Υπουργό Εθνικής Άμυνας Π. Καμμένο τον Μάιο του 2015 σε συνάντησή του με την αναπληρωτή Υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ Christine Wormuth στο αμερικανικό Πεντάγωνο. Η υπό νατοϊκό μανδύα και με αμερικανική παρουσία μεταφορά της αεροπορικής δραστηριότητας της Σούδας στην Κάρπαθο, πέραν των πρόδηλων πλεονεκτημάτων για την ελλαδική πλευρά στο νότιο-ανατολικό Αιγαίο και στο τρίγωνο Κρήτη-Ρόδος-Κύπρος, θα δημιουργούσε προβλήματα και κολλήματα στοχοποίησής της από τις τουρκικές Ε.Δ, αντίστοιχα με αυτά που προκαλεί η αμερικανική και νατοϊκή παρουσία σε INCIRLIK και KONYA¹².

Ο δεύτερος δακτύλιος αποτυπώνει ότι η Κάρπαθος βρίσκεται σε απόλυτα συγκρίσιμη απόσταση με τα τουρκικά αεροδρόμια του ESKISEHIR, MURTED (πρώην AKINCI) και ERHAC/MALATYA. Το πρώτο φιλοξενεί F-16 Blk30 και τα εναπομείναντα F-4 TERMINATOR, ενώ τα άλλα δύο αεροδρόμια δε φιλοξενούν στο χρόνο συγγραφής μαχητικά, αλλά διαθέτουν όλες τις υποδομές. Σε απόσταση 300ΝΜ από την Κύπρο, η Κάρπαθος βρίσκεται 150ΝΜ μακρύτερα από ότι το INCIRLIK (150ΝΜ) και 125ΝΜ από ότι η KONYA (175ΝΜ). Η απόσταση αυτή για αποστολή

«Αμυντικών επιχειρήσεων εναντίον Αεροπορικής Ισχύος¹³», πιο απλά Α-Α (αέρος- αέρος), αντιστοιχεί επιπλέον σε 16 και 13 λεπτά αντίστοιχα. Συνεπώς, εάν η ΠΑ μπορούσε να επιχειρήσει από την Κάρπαθο, θα απείχε μόλις 16 λεπτά περισσότερα από την Κύπρο από ότι η THK.

Αναφορικά με την ασφάλειά της, βρίσκεται στα 80νμ από τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις της DATCA και στα 110νμ από το αεροδρόμιο του DALAMAN και τον ναύσταθμο του AKSAZ. Βρίσκεται λοιπόν σαφώς εντός του βεληνεκούς των τουρκικών βαλλιστικών όπλων και των STAND-OFF βλημάτων της THK, ωστόσο αυτό το πρόβλημα μπορεί να «θεραπευθεί» ικανοποιητικά με την τοποθέτηση C-RAM συστήματος που να στοχεύει τα όπλα της THK και του τουρκικού βαλλιστικού οπλοστασίου¹⁴. Θα υπερθεματίσουμε εκ νέου ότι οι σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις έχουν μετατοπίσει το ενδιαφέρον ως προς την αεροπορική απειλή, από τις πλατφόρμες των μαχητικών, στα όπλα τους, τα οποία μπορούν να εξαπολυθούν από δεκάδες ή και εκατοντάδες ναυτικά μίλια μακριά. Το C-RAM σύστημα θα μπορούσε να συνδυαστεί με ένα αντιαεροπορικό πλέγμα συστημάτων μικρού και μεσαίου βεληνεκούς. Πολύ περισσότερο, γίνεται αντιληπτό ότι η τοποθέτηση πυροβολαρχίας με δυνατότητες σε βεληνεκές αντίστοιχες των PATRIOT και S- 300, θα προκαλούσε απείρως μεγάλο πρόβλημα για την THK, να λειτουργήσει επιχειρησιακά στη νοτιοδυτική Μικρά Ασία και στο δυτικό τμήμα του τριγώνου ΚΡΗΤΗ-ΡΟΔΟΣ-ΚΥΠΡΟΣ, στον άξονα διείσδυσης των ελληνικών μαχητικών προς την Κύπρο. Και πάλι, όταν ένα έθνος σε δύο κράτη είναι αποφασισμένο να επιβιώσει, δεν μπορεί να υπερτερούν νομικοί σκόπελοι των ενδεδειγμένων πολιτικών, που μοιραία συμπαρασύρουν τους επιχειρησιακούς σχεδιασμούς.

Ο τρίτος δακτύλιος (370ΝΜ), κάνει προφανές ότι το τα αεροδρόμια σε πρώην 134ΣΜ (νυν Α/Α¹⁵), 126ΣΜ, 133ΣΜ, σε Θήρα, Ηράκλειο και Καστέλι αντίστοιχα, αντισταθμίζουν τα τουρκικά αεροδρόμια σε BALIKESIR, MERZIFON και DIYARBAKIR. Για την άμυνα της πρώην 134ΣΜ ισχύει ότι και για το αεροδρόμιο της Καρπάθου, ενώ οι Σμηναρχίες της Κρήτης είναι καλά προστατευμένες από συστήματα S-300, TOR M1, τη συνέργεια της 115ΠΜ και επίσης λόγω της απόστασης. Η 133ΣΜ στο Καστέλι της Κρήτης, απέχει 390νμ από την Κύπρο, ήτοι 240νμ περισσότερα από ότι το INCIRLIK(150νμ) και 215νμ από ότι η KONYA(175νμ). Αυτό σε χρόνο μεταφράζεται σε περίπου 25 και 23 λεπτά αντίστοιχα. Συνεπακόλουθα, από τις τρεις νότιες Σμηναρχίες με κύρια φυσικά την 133ΣΜ, η ΠΑ χρειάζεται 25 λεπτά περισσότερο χρόνο για να προσεγγίσει άνωθεν της Κύπρου, σε σχέση με την THK. Επίσης, τα αεροσκάφη της θα απαιτηθεί να αποχωρήσουν και νωρίτερα, λόγω του καυσίμου που θα χρειαστούν για την επιπλέον απόσταση της επιστροφής.

Στο σημείο αυτό πρέπει να τονισθεί ότι η ΠΑ διαθέτει ένα ποιοτικό πλεονέκτημα σε σχέση με την THK, που σχετίζεται με τα αεροσκάφη F-16 Blk 52+, Adv και Viper τα οποία είναι 81 και σε σχέση με τα παλαιότερα Blk, δύναται να φέρουν επιπλέον 3000 λίβρες καυσίμου στις σύμμορφες δεξαμενές τους (CFT’s). Αντίστοιχα η THK απέκτησε μόνο 30. Αυτό είναι ένα σοβαρό ποιοτικό δεδομένο που μπορεί υπό προϋποθέσεις να αντισταθμίσει το πρόβλημα που δημιουργεί η επιπλέον απόσταση στο χρόνο παραμονής στην περιοχή αντιπαράθεσης. Συμπερασματικά, η ΠΑ μειονεκτεί κατά 25 λεπτά στο χρόνο απόκρισης προκειμένου να βρεθεί άνωθεν της Κύπρου για αποστολές αεροπορικής υπεροχής, ενώ υπό προϋποθέσεις, το πρόβλημα της αποχώρησης νωρίτερα από την ΤΗΚ λόγω απόστασης-καυσίμου, μετριάζεται από την ύπαρξη 50+ περισσότερων ελληνικών F-16 με σύμμορφες δεξαμενές. Επειδή η εμπλοκή των αντίπαλων αεροπορικών δυνάμεων θα εκκινήσει σε περιβάλλον μάχης πέραν του ορίζοντα (BVR) και σε αποστάσεις τουλάχιστον 50νμ μιλίων μακριά, οι παραπάνω χρόνοι μπορούν να μειωθούν κατά επιπλέον 5 λεπτά¹⁶. Η ανάλυσή μας λαμβάνει υπόψιν το χειρότερο δυνατό σενάριο, όπου η 55ΣΜ στην Πάφο δε θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί, αλλά ούτε και το Ισραήλ θα παράσχει διευκολύνσεις στα αεροδρόμιά του.

Ωστόσο, η κατάσταση για την ελλαδική πλευρά παρότι όχι καταδικαστική, με μία πιο επιχειρησιακή οπτική είναι αρκετά καλύτερη από ότι φαίνεται. Αυτό διότι η περιοχή της αεροπορικής αντιπαράθεσης αναμένεται να μην είναι αρχικά άνωθεν της Κύπρου, αλλά αρκετά δυτικότερα, περίπου στη μέση της απόστασης μεταξύ των δυο μεγαλονήσων, όπως αποτυπώνει ο χάρτης Νο6 (σημείο BULLSEYE). Αυτό, καθότι είναι αναμενόμενο και επιχειρησιακά λογικό, η THK να προσπαθήσει να ανασχέσει τυχόν¹⁷ προσπάθεια της ΠΑ να υποστηρίξει την Κύπρο, αρκετά μακριά από την Κύπρο, εφαρμόζοντας Αεροπορική Απομόνωση της νήσου. Μελετώντας λοιπόν το σχετικό χάρτη που ακολουθεί, προκύπτει ότι τα αεροδρόμια Καστελίου, Ηρακλείου και Σαντορίνης βρίσκονται εγγύτερα της περιοχής αντιπαράθεσης, από όλα τα κύρια τουρκικά αεροδρόμια που φιλοξενούν μόνιμα δύναμη αεροσκαφών. Από τα γειτνιάζοντα αεροδρόμια διασποράς MILAS, DALAMAN, ANTALYA, μόνο αυτό της ANTALYA έχει αυξημένες πιθανότητες να αξιοποιηθεί μετά την έναρξη εχθροπραξιών και αυτό με υψηλή τρωτότητα, λόγω πιθανότατης προσβολής του από την ΠΑ. Μάλιστα, το κέντρο της ευρείας περιοχής αντιπαράθεσης των αεροπορικών δυνάμεων, εκτιμάται ότι θα είναι αρκετά μίλια πιο νότια, ίσως και δυτικά από το σημείο που αποτυπώνεται στο χάρτη (BULSEYE), σενάριο θετικό για την ελλαδική πλευρά. Από τον χάρτη προκύπτει ότι ακόμη και η 115ΠΜ στη Σούδα πλην της KONYA, είναι πιο κοντά στο κέντρο του τριγώνου Κρήτη- Μεγίστη-Κύπρος, από ότι όλα τα υπόλοιπα κύρια τουρκικά αεροδρόμια.

Χάρτης Νο5: Αποστάσεις αεροδρομίων ΠΑ και THK από την πιθανή περιοχή αντιπαράθεσης

Φαίνεται λοιπόν πως το κυρίαρχο αφήγημα ότι η Κύπρος «κείται μακράν» δεν ευσταθεί. Επίσης, αντίθετα από ότι «youtuber» και αναλυτές από άλλα πεδία εσφαλμένα υποστηρίζουν, ασχολούμενοι καταχρηστικά με στρατιωτικά θέματα στο επιχειρησιακό επίπεδο, δεν ευσταθεί ότι η περιοχή μεταξύ Κρήτης και Κύπρου, αποτελεί «εχθρικό περιβάλλον» για τα ελληνικά μαχητικά¹⁸. Πολλώ δε μάλλον που οι δυνατότητες προβολής Ισχύος και επιβολής αντιπρόσβασης και άρνησης περιοχής που θα προσφέρουν οι φρεγάτες BELHARA, με τις αντιαεροπορικές τους δυνατότητες, θα συνεισφέρουν πέραν της Αεροναυτικής Ισχύος, ξεκάθαρα και στη συνιστώσα της Αεροπορικής. Άλλωστε, η πράξη στις ασκήσεις Νικηφόρος- Τοξότης την εποχή που το Δόγμα του ΕΑΧ ήταν ενεργό και με πολύ υποδεέστερα τεχνολογικά από τα σημερινά μέσα, απέδειξε ότι η ΠΑ επιβλήθηκε της THK, περνώντας μαζικά και επιτυχώς προς την Κύπρο. Από τους χάρτες προκύπτει και εξηγείται το γιατί, βάσει της Αεροπορικής Γεωγραφίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

¹ Παλαιότερη ονομασία «Αντιόχεια της Κιλικίας».

² https://www.yenisafak.com/gundem/152nci-filo-incirlikte-artik-kalici-4615837?utm

³ https://awacs.nato.int/media-center/press-releases/2023-/deployment-of-5-e3a-awacs-to-fob-konya- ended

⁴ https://www.milliyet.com.tr/gundem/soloturkun-yeni-yuvasi-belli-oldu-2329228

⁵https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/konya/afrindeki-bombardimana-hancer-filodan-12-sav-

⁶ Το κατεχόμενο αεροδρόμιο το οποίο είχαν κατασκευάσει οι δυνάμεις του Η.Β στο Β’ ΠΠ. Οι κατοχικές δυνάμεις του έδωσαν το όνομα του Fehmi Ercan, Τούρκου Ιπταμένου ο οποίος φονεύθηκε στο έδαφος την πρώτη μέρα της εισβολής (20/07/1974), ενώ είχε καθήκοντα κατάδειξης στόχων και καθοδήγησης στα τουρκικά αεροσκάφη.

⁷ Σημείο αναφοράς στην Κύπρο είναι το πρώην Διεθνές αεροδρόμιο Λευκωσίας.

⁸ Οι διαφορετικές ταχύτητες δεν πρέπει να μπερδεύουν τον αναγνώστη, καθώς απαιτείται εξειδικευμένη γνώση για την κατανόησή τους σε σχέση με το ύψος πτήσης, τις διορθώσεις για σφάλματα θέσης των οργάνων μέτρησης, συμπιεστότητας, ύπαρξης ανέμου και άλλα.

Σχετικά:https://www.boldmethod.com/blog/lists/2024/10/the-four-types-of-airspeed-and-how-each-

one-works/. Για τις αποστολές Α-Ε χρησιμοποιείται κυρίως η λεγόμενη ταχύτητα εδάφους (Ground Speed) ενώ για αποστολές Α/Α η CAS (Calibrated Air Speed) και ο αριθμός MACH. Για λόγους απλότητας θα χρησιμοποιούμε το αντίστοιχο σε NM/λεπτό.

⁹ Διαδικασία FENCE «IN», όπου FENCE: Fuel, Emitters, Navigation, Communications, Electronic Countermeasures.

¹⁰ Κατσιγιάννης Γ., άρθρο στην ΗΧΩ ΤΩΝ ΑΙΘΕΡΩΝ, ΕΑΑΑ, Σεπτέμβριος 1994.

¹¹ https://www.hellenicparliament.gr/onlinePublishing/DOD/069-088.pdf

¹²https://www.mod.mil.gr/synantisi-yetha-panoy-kammenoy-me-tin-yfypoyrgo-amynas-ton-ipa-christine-wormuth/ Συγκεκριμένα αναφέρθηκε: «Μιλήσαμε για τα θέματα που αφορούν τη νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ και ιδιαίτερα τα θέματα της τρομοκρατίας και το ρόλο που θα παίξει η Ελλάδα, το σημαντικό ρόλο που παίζει η Σούδα και η ναυτική βάση, όπως επίσης και τη δυνατότητα να δημιουργηθεί μία Νατοϊκή αεροπορική βάση, μάλλον οι δραστηριότητες που υπάρχουν αυτή τη στιγμή στην Κρήτη να μεταφερθούν κατόπιν της πρότασης της ελληνικής Κυβέρνησης και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, μετά από εισήγηση της Πολεμικής Αεροπορίας, στην Κάρπαθο».

¹³‘Α’ ΚΛΑΔΟΣ Α1/1 ΓΕΑ, Βασικό Δόγμα Πολεμικής Αεροπορίας, 2003, σελ 56. https://www.haf.gr/wp- content/uploads/2023/05/%CE%92%CE%91%CE%A3%CE%99%CE%9A%CE%9F-

%CE%94%CE%9F%CE%93%CE%9C%CE%91-%CE%A0%CE%91.pdf

¹⁴ C-RAM: Counter Rockets, Artillery, Mortars.

Σχετικά: https://amynageostratigiki.com/2021/10/03/%CF%83%CF%84-%CE%BA%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B2%CE%AF%CE%B4%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%87%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%B7%CF%83%CE%B9%C E%B1%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BE%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-iron-do/ ,όπως και: https://www.militaire.gr/iron-dome-karavidas/ ,επίσης: https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=toe_l2X_WxE

¹⁵ Α/Α: Αεροπορικό Απόσπασμα.

¹⁶ BVR: Beyond Visual Range

¹⁷ Θα εξαρτηθεί από τις διαθέσιμες δυνάμεις τη δεδομένη στιγμή και κυρίως την έκβαση της μάχης του Αιγαίου. Όπως περιγράφεται στο «Βασικό Δόγμα» της ΠΑ, θα ακολουθηθεί η Αρχή της Συγκέντρωσης Δυνάμεων χρονικά και χωρικά, προκειμένου να επιτευχθεί υπεροπλία και θετική κατάσταση Αεροπορικού Ελέγχου εις βάρος της THK, αντισταθμίζοντας το συνολικό ποσοτικό της πλεονέκτημα.

¹⁸https://www.pentapostagma.gr/ethnika-themata/ellinotoyrkika/7187091_ola-stin-fora-doryforikes- eikones-apokalyptoyn-tis-toyrkikes