Ακολουθήστε μας

GEOPOLITICO

Στέφανος Καραβίδας: Η Κύπρος πρέπει να αποκτήσει μαχητικά αεροσκάφη – Τώρα είναι η ευκαιρία!

Την ανάγκη μετατροπής της Κύπρου σε στρατηγικό κόμβο προβολής αεροπορικής ισχύος, με την απόκτηση μαχητικών αεροσκαφών από την Εθνική Φρουρά και την αναβίωση του Δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου, υπογράμμισε ο Στέφανος Καραβίδας στο Ράδιο Πρώτο. Ο επισμηναγός ε.α. παρουσίασε συγκεκριμένο οδικό χάρτη υλοποίησης του εγχειρήματος, αναφέρθηκε στις επιχειρησιακές αδυναμίες της Τουρκίας στην Κύπρο και ανέδειξε τις ευκαιρίες αξιοποίησης ελληνικών F-16 και Mirage 2000, αλλά και μαχητικών από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Δημοσιεύτηκε στις

Την απόκτηση μαχητικών αεροσκαφών από την Κυπριακή Δημοκρατία ως αναγκαία συνθήκη για την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος του Ελληνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο έθεσε στο επίκεντρο της παρέμβασής του στο κυπριακό Ράδιο Πρώτο, στις 13 Νοεμβρίου 2026, ο επισμηναγός ε.α., διεθνολόγος και υποψήφιος διδάκτωρ Γεωπολιτικής Στέφανος Καραβίδας.

Ο έμπειρος αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας υποστήριξε ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις δημιουργούν ένα παράθυρο ευκαιρίας για την αναβάθμιση της στρατιωτικής ισχύος της Κυπριακής Δημοκρατίας, επισημαίνοντας ότι η παρουσία ελληνικών μαχητικών στην Κύπρο πρέπει να αποτελέσει την αφετηρία για πολύ σημαντικότερες εξελίξεις.

Η Κύπρος ως κόμβος προβολής αεροπορικής ισχύος

Ο Στέφανος Καραβίδας υπενθύμισε ότι εδώ και έξι χρόνια επιχειρηματολογεί δημοσίως υπέρ της απόκτησης μαχητικών αεροσκαφών από την Εθνική Φρουρά, στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης αρχιτεκτονικής αεροπορικής ισχύος.

Χαιρέτισε, μάλιστα, τη σχετική τοποθέτηση του διοικητή της Διοίκησης Αεροπορίας της Εθνικής Φρουράς, εκτιμώντας ότι συμβάλλει στην προετοιμασία της κυπριακής κοινής γνώμης για ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Όπως εξήγησε, η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σύνθετης γεωπολιτικής εξίσωσης, η οποία περιλαμβάνει ενεργειακούς πόρους, θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας, ανταγωνισμούς μεγάλων δυνάμεων και την αστάθεια στη Μέση Ανατολή.

Η γεωγραφική θέση της Κύπρου, στο σταυροδρόμι Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, καθιστά την αεροπορική ισχύ, την αεράμυνα και την αντιπυραυλική προστασία καθοριστικούς παράγοντες περιφερειακής ασφάλειας.

Παρά τη στρατηγική σημασία της, ωστόσο, η Κυπριακή Δημοκρατία εξακολουθεί, σύμφωνα με τον ίδιο, να στερείται ενός ολοκληρωμένου αεροπορικού βραχίονα, ικανού να αντιμετωπίσει το σύνολο των εξ αέρος απειλών, από μαχητικά αεροσκάφη και βαλλιστικούς πυραύλους μέχρι πυραύλους cruise και μη επανδρωμένα αεροχήματα.

Πρώτα οι πιλότοι, μετά τα μαχητικά

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο επισμηναγός ε.α. στο ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο χαρακτήρισε καθοριστική προϋπόθεση για τη συγκρότηση κυπριακής πολεμικής αεροπορίας.

Υπενθύμισε πρόταση που είχε διατυπώσει ήδη από τον Μάρτιο του 2022, σύμφωνα με την οποία Κύπριοι ιπτάμενοι, μετά την αποφοίτησή τους από τη Σχολή Ικάρων, θα έπρεπε να παραμένουν στην Ελλάδα και να εντάσσονται στις επιχειρησιακές μοίρες της Πολεμικής Αεροπορίας.

Παράλληλα, πρότεινε τη σταδιακή αύξηση του αριθμού των Κυπρίων εισακτέων στη Σχολή Ικάρων.

Επικαλέστηκε αντίστοιχες πρακτικές που εφαρμόζονται μεταξύ κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, με ιπταμένους διαφορετικών εθνικοτήτων να υπηρετούν σε πολεμικές μοίρες συμμαχικών χωρών.

Κατά την εκτίμησή του, εάν η πρόταση είχε εφαρμοστεί από το 2022, σήμερα θα μπορούσε να υπάρχει ένας πυρήνας τουλάχιστον δέκα Κυπρίων ιπταμένων με επιχειρησιακή εμπειρία, ικανός να αποτελέσει τη βάση για τη συγκρότηση μιας κυπριακής μοίρας μαχητικών, με τη συνδρομή της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.

Τα αεροσκάφη και οι απαραίτητες εγκαταστάσεις μπορούν, όπως επισήμανε, να εξασφαλιστούν σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Η εκπαίδευση, όμως, του ανθρώπινου δυναμικού απαιτεί χρόνια και δεν μπορεί να υποκατασταθεί από μια εξοπλιστική αγορά.

Αναβίωση του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου

Ο Στέφανος Καραβίδας συνέδεσε την απόκτηση μαχητικών αεροσκαφών από την Κύπρο με την αναβίωση του Δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου Ελλάδας – Κύπρου.

Υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη στρατηγική επιλογή πρέπει να παρουσιαστεί όχι αποκλειστικά ως εθνική επιδίωξη, αλλά και ως αναγκαίο στοιχείο της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στη διαμόρφωση ενός νέου γεωστρατηγικού Rimland, με την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ να λειτουργούν ως κράτη πρώτης γραμμής (frontline states).

Η παρουσία αεροπορικής ισχύος στην Κύπρο αποτελεί, κατά τον ίδιο, απαραίτητη προϋπόθεση για να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο αυτή η περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Παράλληλα, απέρριψε ως υπεραπλουστευμένη την αντίληψη ότι η απόκτηση Rafale από την Ελλάδα αρκεί από μόνη της για την αποτελεσματική αεροπορική κάλυψη της Κύπρου, υπογραμμίζοντας ότι η απειλή πρέπει να αντιμετωπιστεί συνολικά.

«Η Τουρκία είναι με την πλάτη στον τοίχο»

Απαντώντας στο ερώτημα κατά πόσο η Τουρκία θα μπορούσε να εμποδίσει την απόκτηση μαχητικών αεροσκαφών από την Κυπριακή Δημοκρατία, ο Στέφανος Καραβίδας εμφανίστηκε κατηγορηματικός.

«Η Τουρκία έχει εξαντλήσει τα μέσα της και τις δυνατότητές της γεωγραφικά στην Κύπρο. Είναι με την πλάτη στον τοίχο σε επίπεδο επιχειρησιακό και τακτικό», υποστήριξε.

Αναφέρθηκε στις επιχειρησιακές αδυναμίες των αεροδρομίων Τύμπου και Λευκονοίκου στα κατεχόμενα, στις ελλείψεις υποδομών και στην έκθεσή τους εντός της εμβέλειας του πυροβολικού της Εθνικής Φρουράς.

Αντιθέτως, εκτίμησε ότι η αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου», παρά τις επιμέρους προκλήσεις, βρίσκεται σε ευνοϊκότερη θέση από πλευράς προστασίας, ενώ η ενίσχυση των αντιαεροπορικών και αντιβαλλιστικών δυνατοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας αυξάνει την επιβιωσιμότητα των αεροπορικών μέσων.

Ο ίδιος άσκησε κριτική στη φοβική αντιμετώπιση των τουρκικών αντιδράσεων, υπενθυμίζοντας ότι ακόμη και η παρουσία ελληνικών μαχητικών στην Κύπρο θεωρούνταν στο παρελθόν από πολλούς υπερβολικά προχωρημένη ενέργεια.

Τόνισε, επίσης, ότι το Κυπριακό αποτελεί ζήτημα εισβολής και κατοχής και ότι η ελληνική και η κυπριακή πλευρά δεν οφείλουν να απολογούνται για την ενίσχυση της άμυνάς τους.

Τα ελληνικά F-16 Block 30 και Mirage 2000-5

Στο εξοπλιστικό σκέλος της παρέμβασής του, ο Στέφανος Καραβίδας υπενθύμισε τις αναφορές της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Εθνικής Άμυνας το 2024 σχετικά με την προοπτική απόσυρσης 24 Mirage 2000-5 και 32 F-16 Block 30.

Διαφώνησε με την προοπτική απώλειας των συγκεκριμένων αεροσκαφών από το εθνικό οπλοστάσιο, επισημαίνοντας ότι, πέραν της τεχνολογικής υπεροχής των σύγχρονων πλατφορμών, υπάρχει και η «ποιότητα της ποσότητας».

Οι πρόσφατες πολεμικές συγκρούσεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, κατά τον ίδιο, ανέδειξαν την αναγκαιότητα διατήρησης επαρκούς αριθμού μαχητικών αεροσκαφών, ακόμη και για αποστολές αναχαίτισης στόχων χαμηλής ταχύτητας.

Στην περίπτωση που η Ελλάδα κρίνει ότι δεν χρειάζεται πλέον τα συγκεκριμένα αεροσκάφη, υποστήριξε ότι θα μπορούσε να εξεταστεί η αξιοποίησή τους από την Κυπριακή Δημοκρατία, αντί της οριστικής απομάκρυνσής τους από το οπλοστάσιο του Ελληνισμού.

Η ευκαιρία των Mirage 2000-9 από τα Εμιράτα

Μια ακόμη εξοπλιστική ευκαιρία εντόπισε στα Mirage 2000-9 των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, τα οποία αναμένεται, σύμφωνα με τα όσα ανέφερε, να αποδεσμευτούν σταδιακά λόγω της ένταξης των Rafale στο οπλοστάσιο της χώρας.

Έκανε λόγο για δυνατότητα αξιοποίησης τουλάχιστον 35 αεροσκαφών από έναν συνολικό αριθμό 55 Mirage 2000-9, υπογραμμίζοντας τις αυξημένες επιχειρησιακές δυνατότητες της συγκεκριμένης έκδοσης, ιδιαίτερα στον αγώνα αέρος-εδάφους.

Η πρότασή του στηρίζεται στη στρατηγική σχέση της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Για τον Στέφανο Καραβίδα, η συγκυρία είναι κατάλληλη ώστε η Λευκωσία να περάσει από τη συζήτηση περί ενίσχυσης της αεράμυνας στην οικοδόμηση ενός ολοκληρωμένου αεροπορικού βραχίονα, με ελληνική συνδρομή, εκπαιδευμένο προσωπικό και δικά της μαχητικά αεροσκάφη.

Πρώην Ιπτάμενος F-16, Εκπαιδευτής ΚΕΑΤ (Κέντρο Αεροπορικής Τακτικής) και ΣΟΤ (Σχολείο Οπλών Τακτικής, το ελληνικό TOP GUN) από το οποίο αποφοίτησε ως πρωτεύσας. Συμμετείχε στην αρχική ομάδα Ιπταμένων που παρέλαβε τα F16 Advanced to 2009 και εκπαιδεύτηκε από την Αμερικανική Αεροπορία στις δικτυοκεντρικές επιχειρήσεις και τα έξυπνα όπλα. Προπτυχιακές σπουδές: Ιστορικών, Κοινωνικών, Στρατηγικών Σπουδών και Γεωπολιτικής στο Τμήμα Τουρκικών Σπουδών ΕΚΠΑ. Κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου στις Διεθνείς Σχέσεις και Ευρωπαϊκές Σπουδές με εξειδίκευση στη Μέση Ανατολή. Υπ. Διδάκτορας ΕΚΠΑ με θέμα διατριβής. Μετά την αποστρατεία του διαμένει οικογενειακώς και εργάζεται στα ΗΑΕ ως εκπαιδευτής πτήσεων και σύμβουλος εκπαίδευσης σε πανεπιστημιακά ιδρύματα και σχολές αεροπορικής εκπαίδευσης, ενώ είναι αμισθί διδακτικό προσωπικό της Σχολής Διοίκησης/Επιτελών στη Σχολή Πολέμου της Πολεμικής Αεροπορίας, διδάσκοντας Θεωρία Αεροπορικής Ισχύος, Γεωπολιτικής και Διεθνών Σχέσεων.

GEOPOLITICO

Το Αόρατο «Προγεφύρωμα» στα Βόρεια Σύνορα: Δημογραφική Ερήμωση και Αναδυόμενες Προκλήσεις Εθνικής Ασφάλειας

Η αθόρυβη αποδυνάμωση της ελληνικής παραμεθορίου επανέρχεται στο προσκήνιο μέσα από την ανάλυση του ταξίαρχου ε.α. Νικόλαου Μπόχτη, ο οποίος προειδοποιεί ότι η δημογραφική συρρίκνωση, η υποχώρηση του κρατικού αποτυπώματος και οι σύνθετες υβριδικές απειλές στα βόρεια σύνορα συνιστούν ζήτημα εθνικής ασφάλειας και όχι απλώς περιφερειακής ανάπτυξης.

Δημοσιεύτηκε

στις

Γράφει ο Ταξίαρχος ε.α. Νικόλαος Μπόχτης

Ενώ η δημόσια συζήτηση δικαίως επικεντρώνεται στην προάσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων μας  στο Αιγαίο και στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, μια γεωπολιτική πρόκληση εξελίσσεται αθόρυβα στα βόρεια σύνορα.

Από τις Διαπόντιες Νήσους,την Ήπειρο,την Δυτική Μακεδονία έως τον Βόρειο Έβρο, η πληθυσμιακή συρρίκνωση και η απομάκρυνση των δημόσιων υπηρεσιών συνθέτουν μια εικόνα σταδιακής αποδυνάμωσης των ακριτικών περιοχών .

Παράλληλα η εγκατάσταση έστω και μεμονωμένων πολιτών από γειτονικές χώρες σε συνδυασμό με τα παραπάνω, ενδέχεται να συμβάλει σε ένα σύνθετο περιβάλλον ασφαλείας,ιδιαίτερα όπου εξακολουθούν να καλλιεργούνται αλυτρωτικά αφηγήματα .

Η δημογραφική αποδυνάμωση της παραμεθορίου δεν συνιστά πλέον ένα πρόβλημα περιφερειακής ανάπτυξης, αλλά μια πρόκληση Εθνικής ασφάλειας που δοκιμάζει την παρουσία της Πολιτείας στην αμυντική περιοχή των βορείων συνόρων .

Παρούσα Κατάσταση

Α.Περιορισμός του Κρατικού Αποτυπώματος και Δημογραφική Συρρίκνωση

Η ασφάλεια στην παραμεθόριο δεν εξαντλείται στην αποτρεπτική ισχύ των ΕνόπλωνΔυνάμεων,στην Αστυνομική επιτήρηση και στις επιχειρήσεις της ΕΥΠ. Εδράζεται και στη διατήρηση μόνιμου πληθυσμού,βιώσιμων τοπικών κοινωνιών και οικονομικής δραστηριότητας.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η σταδιακή αναστολή μόνιμης λειτουργίας ορισμένων επιτηρητικών φυλακίων σε συνδυασμό με το κλείσιμο ή τη συγχώνευση σχολικών μονάδων και άλλων κρατικών δομών. Οι εξελίξεις αυτές δεν μπορούν να αξιολογούνται μόνο με στενά δημοσιονομικά κριτήρια αλλά απαιτούν στάθμιση υπό το πρίσμα της Εθνικής στρατηγικής.

Η αποχώρηση των κατοίκων και η αποψίλωση των υποδομών τροφοδοτούν έναν φαύλο κύκλο εγκατάλειψης, όταν κλείνει ένα σχολείο εκλείπουν οι βασικές προϋποθέσεις παραμονής ή εγκατάστασης νέων οικογενειών,ενώ η απομάκρυνση υγειονομικών και διοικητικών υπηρεσιών δυσχεραίνει την καθημερινότητα επιταχύνοντας την αστυφιλία.

Στον αντίποδα αυτής της συρρίκνωσης του κρατικού αποτυπώματος, η Εκκλησία παραμένει σε αρκετά απομακρυσμένα χωριά ένας από τους ελάχιστους σταθερούς θεσμούς κοινωνικής αναφοράς.Οι Μητροπόλεις και οι Εφημέριοι,παρά τις υφιστάμενες δυσχέρειες, διατηρούν ζωντανούς τους κοινωνικούς δεσμούς, στηρίζουν τους ηλικιωμένους και συμβάλλουν στη διαφύλαξη της Εθνικής ,ιστορικής και πολιτισμικής συνέχειας.

Γεωστρατηγικά, η πληθυσμιακή αραίωση δεν συνεπάγεται απώλεια της εθνικής κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας, πλήττει ωστόσο καίρια την κοινωνική και οικονομική ανθεκτικότητα των παραμεθορίων περιοχών.

Εορτή της Παναγίας στο ακριτικό Πληκάτι στο Γράμμο ,16-2-2025.Πηγή, Πληκάτι fb.

Β.Ισχύουσα Νομοθεσία

Κρίσιμη παράμετρος της Εθνικής ασφάλειας αποτελεί η εφαρμογή του ειδικού θεσμικού πλαισίου που διέπει τις αμυντικές περιοχές και τις οχυρές θέσεις, όπως αυτό καθορίζεται στον Α.Ν. 376/1936 και στις συναφείς κανονιστικές διατάξεις.

Παράλληλα, το νομικό πλαίσιο για τις δικαιοπραξίες (Ν. 1892/1990, άρθρα 24-32, όπως τροποποιήθηκε με τους Ν. 3978/2011 και Ν. 4278/2014) θεσπίζει ειδικές δικλίδες ασφαλείας για την απόκτηση εμπραγμάτων και ενοχικών δικαιωμάτων στις παραμεθόριες περιοχές, διαφοροποιώντας τις διαδικασίες για πολίτες της ΕΕ και υπηκόους τρίτων χωρών, για τους οποίους απαιτείται ειδική διαδικασία άρσης της απαγόρευσης.

Η ύπαρξη του θεσμικού πλαισίου επιβεβαιώνει ότι η Πολιτεία αναγνωρίζει τη στρατηγική αξία των παραμεθορίων περιοχών.

Η συνεπής, ενιαία και ουσιαστική εφαρμογή των προβλεπόμενων διαδικασιών από τους συναρμόδιους φορείς αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτροπή κενών θεσμικής εποπτείας και επιτήρησης.

Ωστόσο σε μικρούς, απομονωμένους οικισμούς ενδέχεται να παρατηρείται το φαινόμενο δικαιοπραξιών μέσω άτυπων συμφωνιών και ιδιωτικών συμφωνητικών, γεγονός που αποτελεί πρόκληση για τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Εποχούμενη περίπολος ΕΣ. Πηγή, ΓΕΣ .

Γ.Δημογραφικές Μεταβολές και Υβριδικές Απειλές

Αν και η μεμονωμένη εγκατάσταση αλλοδαπών ή ημεδαπών στην παραμεθόριο δεν αποτελεί άμεση απειλή για την Εθνική ασφάλεια , ο συνδυασμός της με την συρρίκνωση του γηγενούς πληθυσμού, την απόσυρση των κρατικών δομών και τον περιορισμό της Στρατιωτικής και Αστυνομικής παρουσίας, ενδέχεται να δημιουργήσει συνθήκες στρατηγικής ευπάθειας.

Η χρονίζουσα αστάθεια και οι αλυτρωτικές βλέψεις στα Δυτικά Βαλκάνια σε συνδυασμό με πληθυσμιακές και ιδιοκτησιακές μεταβολές καθώς και την αποδυνάμωση της κρατικής παρουσίας, ενδέχεται να διαμορφώσουν συνθήκες ενός άτυπου στρατηγικού προγεφυρώματος στην παραμεθόριο.

Υπό συγκεκριμένες συνθήκες τα παραπάνω θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την άσκηση εξωτερικής επιρροής,ενίσχυσης των αλυτρωτικών αφηγημάτων καθώς και για την υποστήριξη υβριδικών ή τακτικών ενεργειών σε ενδεχόμενη κρίση, δημιουργώντας εστίες αποσταθεροποίησης.

Οι σύγχρονες υβριδικές απειλές δεν εκδηλώνονται απαραίτητα με στρατιωτικά μέσα αλλά και μέσω στοχευμένης οικονομικής διείσδυσης- εξαγοράς, επιρροής, παραπληροφόρησης και εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών.

Η ακριτική Πυρσόγιαννη. Πηγή ,Δήμος Κόνιτσας.

Δ. Ενιαία Στρατηγική Ανασυγκρότηση

Η έκταση της δημογραφικής συρρίκνωσης αποτυπώνεται στα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) στις απογραφές πληθυσμού 2011 και 2021. Ειδικότερα η Δυτική Μακεδονία κατέγραψε πληθυσμιακή μείωση περίπου 10,3%, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη 7,6% και η Ήπειρος 5%. Η συνολική απώλεια σε αυτές τις Περιφέρειες ανέρχεται σε 91.940 κατοίκους μέσα σε μία δεκαετία.

Το παραπάνω αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στις ορεινές και παραμεθόριες ζώνες, όπου η πληθυσμιακή αραίωση, η γήρανση και η απομάκρυνση των νεότερων ηλικιακών ομάδων περιορίζουν τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών και τη δυνατότητα διατήρησης σταθερής κρατικής παρουσίας.

Η αναστροφή αυτής της πορείας εκτιμάται ως ιδιαίτερα δυσχερής και απαιτεί διακομματική συναίνεση σε ένα συνεκτικό, μακροπρόθεσμο Εθνικό σχέδιο που θα ενοποιεί τη δημογραφική πολιτική, την περιφερειακή ανάπτυξη και τη στρατηγική ασφάλειας.

Η Ελληνική Πολιτεία έχει αντιληφθεί την συγκεκριμένη διάσταση και έχει αναπτύξει συγκεκριμένα εργαλεία.Πρωτοβουλίες όπως το Πρόγραμμα Οικονομικής Ενίσχυσης Μετεγκατάστασης σε ακριτικές περιοχές, η σύσταση της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών και οι προτάσεις της ΚΕΔΕ για τη στήριξη της στέγης και των νέων οικογενειών κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση.

Ωστόσο, η επιτυχία τους θα κριθεί από τη διάρκεια, τη χρηματοδοτική επάρκεια και την ολιστική τους εφαρμογή.

Περίπολος ΕΣ στον ποταμό Έβρο.Πηγή, ΓΕΣ

Διαπιστώσεις -Συμπεράσματα

Τα σύνορα της Πατρίδας δεν είναι απλώς γεωγραφικές συντεταγμένες και όρια αλλά ζωντανοί χώροι Εθνικής παρουσίας, ιστορικής συνέχειας και κοινωνικής συνοχής.

Η θωράκιση της παραμεθορίου μέσω της διατήρησης ζωντανών κοινοτήτων και της εφαρμογής των ισχύοντος νομικού πλαισίου, έστω και εάν από κάποιους θεωρείται αναχρονιστικό,δεν αποτελεί επιλογή κοινωνικής πολιτικής, είναι θεμελιώδης όρος Εθνικής επιβίωσης και γεωπολιτικής ανθεκτικότητας.

Η ενίσχυση των Ιερών Μητροπόλεων των ακριτικών περιοχών εκτιμάται ότι θα συμβάλλει στην επιτυχία της προσπάθειας, αφού η Εκκλησία αποτελεί σταθερό θεσμό σε περιοχές όπου άλλες δημόσιες δομές έχουν αποσυρθεί .

Επιπλέον η τήρηση ενιαίου μηχανισμού παρακολούθησης της δημογραφικής εξέλιξης, της ιδιοκτησιακής δραστηριότητας και της οικονομικής παρουσίας στις παραμεθόριες περιοχές κρίνεται αναγκαία.

Η διαρκής Στρατιωτική και Αστυνομική παρουσία, με δυναμικά και όχι κατά ανάγκη στατικά στοιχεία, στις ευαίσθητες παραμεθόριες περιοχές δεν ενισχύει μόνο το αίσθημα ασφάλειας των κατοίκων, αλλά αποτελεί και σαφές μήνυμα αποφασιστικότητας και αποτρεπτικής ισχύος προς κάθε δυνητικό επιβουλέα.

Η ασφάλεια της προκαλύψεως όμως δεν εξαντλείται στην επιτήρηση της συνοριακής γραμμής.

Η σκληρή ισχύς αποτελεί τον βασικό πυλώνα της αποτροπής, όμως η δημογραφική ανθεκτικότητα, η κοινωνική συνοχή και η αδιάλειπτη κρατική παρουσία προσδίδουν στρατηγικό βάθος, ουσιαστικό περιεχόμενο και διαχρονική υπόσταση στην Εθνική κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Πατρίδας.

Τα σύνορα δεν φυλάσσονται μόνο από εκείνους που υπηρετούν σε αυτά, αλλά και από τους ακρίτες που επιλέγουν να δημιουργούν και να παραμένουν στον τόπο τους.

Πηγές

Α.Ν. 376/1936 – Περί μέτρων ασφαλείας οχυρών θέσεων.

Ν. 1892/1990 (άρθρα 24–32) – Περί δικαιοπραξιών σε παραμεθόριες περιοχές (όπως τροποποιήθηκε και ισχύει).

Ν. 3978/2011 & Ν. 4278/2014 – Νομοθετικές ρυθμίσεις και τροποποιήσεις για την απόκτηση ακινήτων στις παραμεθόριες ζώνες.

Π.Δ. 22/2026 – Σύσταση και αρμοδιότητες της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών.

ΟΠΕΚΑ – Πλαίσιο εφαρμογής του Προγράμματος Οικονομικής Ενίσχυσης Μετεγκατάστασης.

Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) – Θέσεις και προτάσεις για τη δημογραφική αναζωογόνηση των ακριτικών δήμων.

Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) – Αποτελέσματα Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών 2021 και δημογραφικοί δείκτες.

European External Action Service (EEAS) – Εκθέσεις και πλαίσιο αντιμετώπισης υβριδικών απειλών.

NATO – Strategic Concept & Resilience Objectives (Στρατηγική ανθεκτικότητα έναντι υβριδικών επιχειρήσεων).

Αρχική φωτογραφία, περίπολος ΕΣ στον ποταμό Έβρο. Πηγή, ΓΕΣ

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Μετά τους BrahMos, οι Φιλιππίνες θέλουν Akash και Pinaka από την Ινδία – Διευρύνεται η αμυντική συνεργασία με φόντο την Κίνα

Η Μανίλα εξετάζει την απόκτηση τουλάχιστον έξι επιπλέον πυροβολαρχιών BrahMos, περισσότερων από πέντε συνταγμάτων αντιαεροπορικών συστημάτων Akash και πολλαπλών εκτοξευτών ρουκετών Pinaka – Στο τραπέζι η ναυτική έκδοση των BrahMos, η δορυφορική επιτήρηση και η συμφωνία για την παρουσία ινδικών στρατιωτικών δυνάμεων στις Φιλιππίνες.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Σε σημαντική διεύρυνση της αμυντικής και στρατηγικής συνεργασίας τους προσανατολίζονται η Ινδία και οι Φιλιππίνες, καθώς η Μανίλα επιταχύνει το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεών της, εν μέσω αυξανόμενων εντάσεων με την Κίνα στη Νότια Σινική Θάλασσα.

Σύμφωνα με αποκλειστικό δημοσίευμα του ινδικού Firstpost και του δημοσιογράφου Snehesh Alex Philip, στις 18 Νοεμβρίου 2026, οι δύο χώρες βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις για την προμήθεια πρόσθετων υπερηχητικών πυραύλων cruise BrahMos, αντιαεροπορικών συστημάτων Akash, πολλαπλών εκτοξευτών ρουκετών Pinaka, καθώς και ελικοπτέρων.

Η συνεργασία επεκτείνεται, όμως, πέραν των εξοπλιστικών προγραμμάτων, καθώς περιλαμβάνει τη στρατιωτική εκπαίδευση, την αμυντική βιομηχανία, τη διαστημική τεχνολογία και τη διαμόρφωση θεσμικού πλαισίου για τη διεξαγωγή κοινών στρατιωτικών δραστηριοτήτων.

Τουλάχιστον έξι επιπλέον πυροβολαρχίες BrahMos

Το μεγαλύτερο υπό συζήτηση εξοπλιστικό πρόγραμμα αφορά την απόκτηση τουλάχιστον έξι επιπλέον πυροβολαρχιών του υπερηχητικού πυραυλικού συστήματος BrahMos.

Οι Φιλιππίνες, που αποτέλεσαν τον πρώτο διεθνή πελάτη του συστήματος, εμφανίζονται, σύμφωνα με τις πηγές του Firstpost, ικανοποιημένες από την εμπειρία τους με τις τρεις πυροβολαρχίες που παρέλαβαν στο πλαίσιο της προηγούμενης παραγγελίας.

Η Μανίλα έχει ήδη λάβει απάντηση από την BrahMos Aerospace σε αίτημα παροχής πληροφοριών (Request for Information – RFI), το οποίο υποβλήθηκε μετά την επιχείρηση «Sindoor», κατά τη διάρκεια της οποίας η Ινδία χρησιμοποίησε πυραύλους BrahMos εναντίον στόχων στο Πακιστάν.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση του Νέου Δελχί να εξεταστεί η δυνατότητα ενσωμάτωσης των BrahMos και σε πολεμικά πλοία των Φιλιππίνων.

Η συγκεκριμένη επιλογή συνδέεται και με τους προβληματισμούς της Μανίλα για το βάρος των χερσαίων εκτοξευτών, καθώς το δύσβατο έδαφος και οι περιορισμένες οδικές υποδομές σε ορισμένες περιοχές δυσχεραίνουν τη μεταφορά τους.

Δεν έχει ληφθεί, πάντως, οριστική απόφαση για τη ναυτική έκδοση, δεδομένου ότι τα πολεμικά πλοία των Φιλιππίνων διαθέτουν οπλικά και ηλεκτρονικά συστήματα δυτικής προέλευσης, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη διερεύνηση της τεχνικής συμβατότητας.

Αντιαεροπορική προστασία με Akash

Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκεται και η πιθανή προμήθεια περισσότερων από πέντε συνταγμάτων του ινδικού αντιαεροπορικού πυραυλικού συστήματος Akash, για την κάλυψη αναγκών του Στρατού Ξηράς, του Πολεμικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας των Φιλιππίνων.

Στις αρμόδιες στρατιωτικές αρχές της χώρας έχει ήδη πραγματοποιηθεί παρουσίαση σχετικά με τις επιδόσεις του συστήματος κατά την επιχείρηση «Sindoor», καθώς και τη δυνατότητα διασύνδεσής του με άλλα μέσα αεράμυνας.

Η Πολεμική Αεροπορία των Φιλιππίνων φέρεται, ωστόσο, να εξετάζει συστήματα με μεγαλύτερη εμβέλεια εμπλοκής.

Ξεχωριστή πρόταση έχει υποβληθεί στο Σώμα Πεζοναυτών των Φιλιππίνων, το οποίο υπάγεται στο Πολεμικό Ναυτικό. Μία από τις επιχειρησιακές απαιτήσεις αφορά την αντιαεροπορική προστασία στρατηγικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων και μέσων, συμπεριλαμβανομένων των θέσεων ανάπτυξης των BrahMos.

Ενίσχυση του πυροβολικού με Pinaka

Παράλληλα, ο Στρατός Ξηράς των Φιλιππίνων εξετάζει την απόκτηση πολλαπλών πυροβολαρχιών του ινδικού συστήματος πολλαπλών εκτοξευτών ρουκετών Pinaka, στο πλαίσιο της αναβάθμισης των δυνατοτήτων του πυροβολικού.

Σημαντικό ζήτημα στις διαπραγματεύσεις αποτελεί η χρηματοδότηση των εξοπλιστικών προγραμμάτων. Σύμφωνα με τις πηγές του δημοσιεύματος, η συνήθης διαδικασία προβλέπει προκαταβολή τουλάχιστον 15% της συνολικής αξίας της σύμβασης κατά την υπογραφή της.

Η Μανίλα επιδιώκει περισσότερο ευέλικτους όρους αποπληρωμής, εξαιτίας του μεγέθους των υπό εξέταση προμηθειών.

Την ίδια στιγμή, η αξιοποίηση του ινδικού μηχανισμού πιστωτικών γραμμών (Line of Credit) παρουσιάζει δυσκολίες, λόγω συνταγματικών περιορισμών στις Φιλιππίνες σχετικά με τον εξωτερικό δανεισμό για αμυντικές προμήθειες.

Ινδικό εργοστάσιο αμυντικού εξοπλισμού στις Φιλιππίνες

Η συνεργασία των δύο χωρών αποκτά και βιομηχανική διάσταση.

Η ινδική ιδιωτική εταιρεία MKU προχωρά στη δημιουργία μονάδας παραγωγής αλεξίσφαιρων γιλέκων στις Φιλιππίνες, μετά την εξασφάλιση παραγγελίας ύψους περίπου 14 δισ. ινδικών ρουπιών για την προμήθεια προστατευτικού εξοπλισμού στον Στρατό Ξηράς της χώρας.

Η σύμβαση προβλέπει ότι η τελευταία παρτίδα των γιλέκων θα κατασκευαστεί τοπικά.

Επιπλέον, έχουν πραγματοποιηθεί διερευνητικές συνομιλίες για την ενδεχόμενη προμήθεια ελικοπτέρων ινδικής κατασκευής.

Δορυφορική επιτήρηση στη Νότια Σινική Θάλασσα

Ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία αποκτά η πρόταση της Ινδίας για συνεργασία στον διαστημικό τομέα.

Το Νέο Δελχί έχει προτείνει να εξεταστεί η εγκατάσταση επίγειων σταθμών παρατήρησης σε διάφορες τοποθεσίες των Φιλιππίνων, μέσω των οποίων η Μανίλα θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε εικόνες ινδικών δορυφόρων που καλύπτουν τις γύρω θαλάσσιες περιοχές.

Ανάλογες υποδομές διατηρεί η Ινδία και σε άλλες χώρες της Ένωσης Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN).

Η υλοποίηση της πρότασης θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά τις δυνατότητες επίγνωσης του θαλάσσιου επιχειρησιακού περιβάλλοντος (Maritime Domain Awareness) των Φιλιππίνων, σε μια περίοδο κατά την οποία οι κινεζικές δραστηριότητες στη Νότια Σινική Θάλασσα δημιουργούν αυξημένες απαιτήσεις επιτήρησης.

Συμφωνία για την παρουσία ινδικών στρατιωτικών δυνάμεων

Νέο κεφάλαιο στις διμερείς σχέσεις αναμένεται να ανοίξει και η υπό διαπραγμάτευση Συμφωνία Επισκεπτριών Δυνάμεων (Visiting Forces Agreement – VFA).

Στόχος είναι να δημιουργηθεί το απαραίτητο νομικό πλαίσιο που θα επιτρέπει τη μετάβαση ινδικού στρατιωτικού προσωπικού στις Φιλιππίνες για τη συμμετοχή σε κοινές ασκήσεις και άλλες δραστηριότητες αμυντικής συνεργασίας, σύμφωνα με τις συνταγματικές απαιτήσεις της χώρας.

Η στρατιωτική συνεργασία επεκτείνεται και στον τομέα της εκπαίδευσης, καθώς η Ινδία έχει ήδη αυξήσει τις δυνατότητες φοίτησης Φιλιππινέζων υποψήφιων αξιωματικών σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, όπως η National Defence Academy και η Indian Military Academy.

Η Ινδία διευρύνει το στρατηγικό της αποτύπωμα στη Νοτιοανατολική Ασία

Οι υπό συζήτηση συμφωνίες καταδεικνύουν την πρόθεση των δύο χωρών να υπερβούν το επίπεδο των μεμονωμένων εξοπλιστικών συμβάσεων και να διαμορφώσουν μια ευρύτερη στρατηγική εταιρική σχέση.

Για τις Φιλιππίνες, η συνεργασία με την Ινδία εντάσσεται στην προσπάθεια διαφοροποίησης των πηγών προμήθειας αμυντικού υλικού και ενίσχυσης των στρατιωτικών τους δυνατοτήτων.

Για το Νέο Δελχί, η Μανίλα αναδεικνύεται σε σημαντικό εταίρο στη Νοτιοανατολική Ασία, με τη συνεργασία να εκτείνεται από τα πυραυλικά συστήματα και την αεράμυνα μέχρι τη διαστημική επιτήρηση, τη στρατιωτική εκπαίδευση και την αμυντική παραγωγή.

Οι συγκεκριμένες προμήθειες παραμένουν υπό διαπραγμάτευση και δεν αποτελούν ακόμη οριστικοποιημένες εξοπλιστικές συμφωνίες.

Συνέχεια ανάγνωσης

GEOPOLITICO

Μια οικογένεια με οκτώ παιδιά στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα από το Καστελόριζο

Σε μια εποχή δημογραφικής συρρίκνωσης και εγκατάλειψης της ελληνικής περιφέρειας, ο Νικόλας και η Κυριακή Μαλτέζου μεγαλώνουν οκτώ παιδιά στο ακριτικό Καστελόριζο, κρατώντας ζωντανή την ελπίδα στην εσχατιά της πατρίδας. Ο καθημερινός αγώνας τους αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη έμπρακτης στήριξης των πολύτεκνων οικογενειών και των ανθρώπων που επιλέγουν να παραμείνουν στα σύνορα της Ελλάδας.

Δημοσιεύτηκε

στις

από τον

Ο Νικόλας Μαλτέζος και η σύζυγός του, Κυριακή, έχουν επιλέξει να μεγαλώσουν τα παιδιά τους στην εσχατιά της Ελλάδας, μακριά από τις ανέσεις των μεγάλων αστικών κέντρων, αντιμετωπίζοντας τις ιδιαίτερες συνθήκες διαβίωσης ενός ακριτικού νησιού.

Αφορμή για την ανάδειξη της ιστορίας τους από το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων στάθηκε μια εικόνα από την κυριακάτικη Θεία Λειτουργία στο Καστελόριζο. Τα οκτώ αδέλφια περίμεναν υπομονετικά να μεταλάβουν, με τα μεγαλύτερα να φροντίζουν τα μικρότερα και τους γονείς τους να βρίσκονται στο πλευρό τους.

Ο καθημερινός αγώνας μιας δεκαμελούς οικογένειας

Ο Νικόλας είναι ο μοναδικός εργαζόμενος της οικογένειας, ενώ η Κυριακή έχει αναλάβει τη φροντίδα των παιδιών και την οργάνωση του νοικοκυριού.

Πέντε από τα οκτώ παιδιά βρίσκονται ήδη στην εκπαίδευση. Το μεγαλύτερο φοιτά στο Λύκειο, δύο στο Δημοτικό και δύο στο Νηπιαγωγείο, ενώ τα υπόλοιπα τρία είναι μικρότερης ηλικίας.

Η καθημερινότητα απαιτεί αυστηρό προγραμματισμό, συνεργασία και αλληλοβοήθεια.

«Είναι δύσκολο, αλλά προχωράμε. Είναι και όμορφο και μοναδικό αυτό που έχουμε δημιουργήσει. Είναι η ίδια η ζωή», αναφέρει η Κυριακή στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Η πολύτεκνη μητέρα δεν κρύβει τις δυσκολίες. Οι σχολικές υποχρεώσεις, τα φροντιστήρια, οι δραστηριότητες των παιδιών, η διατροφή και η φροντίδα του σπιτιού συνθέτουν μια καθημερινότητα γεμάτη απαιτήσεις.

«Είναι ένας αγώνας συνέχεια, ένας αγώνας, δεν το συζητώ», υπογραμμίζει.

Ακριβά πληρώνουν την παραμονή τους στην ακριτική Ελλάδα

Παρά την αγάπη του για το Καστελόριζο και τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η ζωή σε μια μικρή κοινωνία, ο Νικόλας Μαλτέζος θέτει ένα ζήτημα που αφορά συνολικά τους κατοίκους των απομακρυσμένων ελληνικών νησιών: το υψηλό κόστος διαβίωσης.

«Στο θέμα της διαβίωσης είναι πολύ πιο ωραία εδώ, δεν το συζητάμε. Αλλά όλα τα υπόλοιπα, τα ψώνια, είναι απλησίαστα στο Καστελόριζο», επισημαίνει.

Η προμήθεια τροφίμων, ρούχων, σχολικών ειδών και προϊόντων για τα μικρότερα παιδιά επιβαρύνει σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό, εξαιτίας της απόστασης και των συνθηκών τροφοδοσίας του νησιού.

Όπως αναφέρει ο ίδιος, στο Καστελόριζο διαμένει ακόμη μία πολύτεκνη οικογένεια με πέντε παιδιά, η οποία εγκαταστάθηκε εκεί λόγω της εργασίας του πατέρα.

Ο Νικόλας εκτιμά ότι τα πρόσφατα ψηφισμένα μέτρα οικονομικής στήριξης θα προσφέρουν ανακούφιση στους κατοίκους, επισημαίνοντας, ωστόσο, την ανάγκη να δημιουργηθούν ουσιαστικές προϋποθέσεις για την παραμονή των νέων στο νησί.

«Πρέπει να υπάρχει κίνητρο για να μείνει ένας νέος στο νησί»

Η μεγαλύτερη αγωνία του πατέρα των οκτώ παιδιών αφορά το μέλλον τους.

Θα ήθελε να παραμείνουν στο Καστελόριζο, γνωρίζει όμως ότι το καθένα θα πρέπει να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο, είτε αυτός αφορά τις σπουδές είτε την επαγγελματική του αποκατάσταση.

«Πρέπει να υπάρξει ένα κίνητρο για να παραμείνει ένας νέος στο νησί», τονίζει.

Οι θέσεις εργασίας, οι επαγγελματικές προοπτικές και η οικονομική στήριξη αποτελούν, κατά τον ίδιο, βασικές προϋποθέσεις για να επιλέξει ένας νέος άνθρωπος να δημιουργήσει τη δική του οικογένεια σε έναν τόσο απομακρυσμένο τόπο.

Το δημογραφικό είναι και ζήτημα εθνικής ασφάλειας

Η περίπτωση της οικογένειας Μαλτέζου αναδεικνύει μια διάσταση του δημογραφικού προβλήματος που αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στις ακριτικές περιοχές της Ελλάδας.

Η διατήρηση ζωντανών κοινωνιών στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων δεν είναι αποκλειστικά ζήτημα οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Συνδέεται άμεσα με την εθνική συνοχή, την εγκατάλειψη της περιφέρειας και τη διατήρηση της ανθρώπινης παρουσίας στα σύνορα της χώρας.

Η ουσιαστική στήριξη της πολύτεκνης οικογένειας, η εξασφάλιση πρόσβασης σε αγαθά και υπηρεσίες και η δημιουργία επαγγελματικών ευκαιριών αποτελούν προϋποθέσεις για να παραμείνουν κατοικημένοι αυτοί οι τόποι.

Γιατί το Καστελόριζο δεν είναι μόνο ένα σημείο στον χάρτη των γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Είναι ένας τόπος όπου άνθρωποι εργάζονται, δημιουργούν οικογένειες, μεγαλώνουν παιδιά και αγωνίζονται για το αύριο.

Και η καλύτερη εγγύηση για το μέλλον της ελληνικής ακριτικής γης είναι να συνεχίσουν να υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν σε αυτήν.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

GEOPOLITICO13 λεπτά πριν

Το Αόρατο «Προγεφύρωμα» στα Βόρεια Σύνορα: Δημογραφική Ερήμωση και Αναδυόμενες Προκλήσεις Εθνικής Ασφάλειας

Η αθόρυβη αποδυνάμωση της ελληνικής παραμεθορίου επανέρχεται στο προσκήνιο μέσα από την ανάλυση του ταξίαρχου ε.α. Νικόλαου Μπόχτη, ο οποίος...

GEOPOLITICO43 λεπτά πριν

Μετά τους BrahMos, οι Φιλιππίνες θέλουν Akash και Pinaka από την Ινδία – Διευρύνεται η αμυντική συνεργασία με φόντο την Κίνα

Η Μανίλα εξετάζει την απόκτηση τουλάχιστον έξι επιπλέον πυροβολαρχιών BrahMos, περισσότερων από πέντε συνταγμάτων αντιαεροπορικών συστημάτων Akash και πολλαπλών εκτοξευτών...

GEOPOLITICO1 ώρα πριν

Μια οικογένεια με οκτώ παιδιά στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα από το Καστελόριζο

Σε μια εποχή δημογραφικής συρρίκνωσης και εγκατάλειψης της ελληνικής περιφέρειας, ο Νικόλας και η Κυριακή Μαλτέζου μεγαλώνουν οκτώ παιδιά στο...

GEOPOLITICO2 ώρες πριν

«Ελευθερία» Λονδίνου: Κυπριακό, ηλεκτρική διασύνδεση, Brexit και ο παλμός του απόδημου Ελληνισμού

Η 4η Διακυβερνητική Σύνοδος Ελλάδας–Κύπρου, οι 19 προτάσεις Χριστοδουλίδη για το Κυπριακό, οι εξελίξεις γύρω από το Great Sea Interconnector...

GEOPOLITICO2 ώρες πριν

Στέφανος Καραβίδας: Η Κύπρος πρέπει να αποκτήσει μαχητικά αεροσκάφη – Τώρα είναι η ευκαιρία!

Την ανάγκη μετατροπής της Κύπρου σε στρατηγικό κόμβο προβολής αεροπορικής ισχύος, με την απόκτηση μαχητικών αεροσκαφών από την Εθνική Φρουρά...

Δημοφιλή