Στις δραματικές εξελίξεις γύρω από το Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ, την αμερικανική στρατιωτική κινητοποίηση και τη νέα πραγματικότητα των drones αναφέρθηκε ο αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Μπαλτζώης, πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών, μιλώντας στη Θεσσαλία Τηλεόραση.

Ο κ. Μπαλτζώης εκτίμησε ότι οι κινήσεις των ΗΠΑ στην περιοχή του Περσικού Κόλπου δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως απλή επίδειξη ισχύος. Όπως τόνισε, το ζητούμενο για την Ουάσινγκτον είναι ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ: ποιο πλοίο μπαίνει, ποιο βγαίνει και ποιος τελικά έχει τον πρώτο λόγο σε ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα του πλανήτη.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκαν οι αμερικανικοί Tomahawk, τους οποίους ο αντιστράτηγος χαρακτήρισε παλαιό αλλά ακόμη εξαιρετικά σημαντικό όπλο. Εξήγησε ότι πρόκειται για πύραυλο που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1970, αρχικά ως φορέας πυρηνικού φορτίου, αλλά στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε με συμβατική κεφαλή. Παρότι είναι υποηχητικός, άρα δεν έχει την ταχύτητα νεότερων πυραυλικών συστημάτων, παραμένει δύσκολα ανασχέσιμος επειδή πετά χαμηλά, χρησιμοποιώντας το ανάγλυφο του εδάφους.

Ο Μπαλτζώης στάθηκε και στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, εξηγώντας ότι η ειρηνική χρήση εμπλουτισμένου ουρανίου αφορά ποσοστά περίπου 3,5% έως 5%. Όταν ο εμπλουτισμός ανεβαίνει πολύ υψηλότερα, ιδίως στο 60%, τίθεται εύλογα το ερώτημα γιατί μια χώρα επενδύει τέτοια ποσά σε εγκαταστάσεις βαθιά μέσα σε βουνά, αν πράγματι ενδιαφέρεται μόνο για παραγωγή ενέργειας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό είναι και το κεντρικό ζήτημα στην αντιπαράθεση ΗΠΑ – Ιράν: η απουσία πραγματικής δέσμευσης της Τεχεράνης για αποπυρηνικοποίηση. Υπενθύμισε μάλιστα ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ξεκίνησε επί Σάχη, ενώ στη συνέχεια ο Αγιατολάχ Χομεϊνί αρχικά το απέρριψε ως «δημιούργημα του διαβόλου», για να έρθει αργότερα ο Χαμενεΐ και να επενδύσει ξανά σε αυτό.

Ο αντιστράτηγος ε.α. συνέδεσε το ιρανικό πρόγραμμα και με τη μεγάλη περιφερειακή σύγκρουση της Μέσης Ανατολής. Όπως είπε, το Ιράν επιδιώκει γεωπολιτική κυριαρχία μέσω δικτύων πληρεξουσίων, όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ και οι Χούθι, ενώ η αντιπαράθεση με τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχει βαθύτερες θρησκευτικές, εθνοτικές και στρατηγικές ρίζες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στη ρήξη τους με τη Σαουδική Αραβία, την οποία συνέδεσε με την Υεμένη. Όπως είπε, τα Εμιράτα επιχειρούν να απεμπλακούν από ορισμένα ενεργειακά και γεωπολιτικά πλαίσια, ενώ έχουν αναπτύξει στενούς δεσμούς με το Ισραήλ. Η Μέση Ανατολή, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, είναι περιοχή όπου «το απίθανο μπορεί αύριο να γίνει πιθανό και το πιθανό να γίνει απίθανο».

Σχετικά με την αμερικανική επιχείρηση για τα Στενά του Ορμούζ, ο Μπαλτζώης εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς το αν οι ΗΠΑ διαθέτουν επαρκή μέσα για πλήρη έλεγχο. Σημείωσε ότι 15.000 στρατιώτες δεν αρκούν για θαλάσσιο έλεγχο, καθώς στη θάλασσα απαιτούνται πλοία, αεροσκάφη, ελικόπτερα και, αν χρειαστεί, πεζοναύτες. Επικαλέστηκε μάλιστα εκτιμήσεις ναυτικών που γνωρίζουν την περιοχή, σύμφωνα με τις οποίες για να ελεγχθούν αποτελεσματικά τα Στενά του Ορμούζ απαιτούνται περίπου 70 πολεμικά πλοία, ενώ οι Αμερικανοί διαθέτουν πολύ λιγότερα στην περιοχή.

Στο πιο αποκαλυπτικό σημείο της παρέμβασής του, ο κ. Μπαλτζώης αναφέρθηκε στην παρουσία του ναυάρχου Cooper και στην επίσκεψή του στο USS Tripoli, ένα πλοίο εφόδου που λειτουργεί σαν μικρό αεροπλανοφόρο και μεταφέρει περίπου 1.800 πεζοναύτες. Όπως είπε, η επιλογή αυτού του πλοίου δεν είναι τυχαία, καθώς οι πεζοναύτες και τα αποβατικά μέσα παραπέμπουν σε πιθανές επιχειρήσεις ελέγχου όχι μόνο από τη θάλασσα, αλλά και από την ξηρά.

Μεγάλο μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στα drones, τα οποία ο Μπαλτζώης χαρακτήρισε game changer των σύγχρονων πολέμων. Όπως υπογράμμισε, σήμερα δεν νοείται στρατός να πάει σε επιχειρήσεις χωρίς χιλιάδες drones. Επισήμανε ότι το παράδειγμα της Ουκρανίας έχει αλλάξει τα δόγματα όλων των στρατών και ότι οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις έχουν αντιληφθεί τη νέα πραγματικότητα.

Ο ίδιος αποκάλυψε, χωρίς να μπει σε λεπτομέρειες, ότι στην Ελλάδα «έχουν γνώση οι φύλακες», σημειώνοντας πως οι νέοι στρατιώτες εκπαιδεύονται πλέον και στα drones ανεξαρτήτως ειδικότητας. Πρόσθεσε ότι η Ελλάδα κατασκευάζει πολλά drones, ακόμη και με δυνατότητα παραγωγής «εν κινήσει», ενώ η «Ασπίδα του Αχιλλέα» περιλαμβάνει και θαλάσσια και υποβρύχια drones.

Ο Μπαλτζώης εμφανίστηκε ιδιαίτερα θετικός για το επίπεδο των σημερινών επιτελών των Ενόπλων Δυνάμεων, λέγοντας ότι οι νέοι αξιωματικοί στα επιτελεία είναι «καλύτεροι από εμάς» και προσαρμόζουν τα ελληνικά δόγματα στα νέα δεδομένα που αναδεικνύονται από τους πολέμους της εποχής.

Το συμπέρασμα της παρέμβασής του ήταν καθαρό: ο πόλεμος αλλάζει. Οι πύραυλοι, τα drones, οι ασύμμετρες απειλές, τα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και οι επιχειρήσεις σε κρίσιμα περάσματα όπως το Ορμούζ διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον. Και σε αυτό το περιβάλλον, όποιος δεν προσαρμοστεί εγκαίρως, θα βρεθεί πίσω από τις εξελίξεις.

Στη παρέμβασή του στη «Ναυτεμπορική», ο Καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής του ΕΚΠΑ, Ιωάννης Μάζης, προχώρησε σε μια πολυεπίπεδη ανάλυση της διεθνούς ασφάλειας, εστιάζοντας στη Μέση Ανατολή και τη θέση της Ελλάδας στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Η Σύγκρουση Ιράν – Ισραήλ και ο «Μεγάλος Παίκτης»

Ο κ. Μάζης χαρακτήρισε τη σύγκρουση μεταξύ Ιράν και Ισραήλ ως μια «ελεγχόμενη κλιμάκωση», σημειώνοντας ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν επιθυμεί αυτή τη στιγμή έναν ολοκληρωτικό πόλεμο. Ωστόσο, επισήμανε ότι το Ιράν έχει καταφέρει να αναβαθμίσει τη θέση του ως περιφερειακή δύναμη, χρησιμοποιώντας τους πληρεξουσίους του (proxies) όπως η Χεζμπολάχ και οι Χούθι.

• Ο ρόλος των ΗΠΑ: Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι η Ουάσιγκτον προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ της στήριξης του Ισραήλ και της αποφυγής μιας γενικευμένης ανάφλεξης που θα παρέσυρε τις αμερικανικές δυνάμεις σε μια νέα πολυετή σύγκρουση.

• Η πυρηνική απειλή: Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, με τον κ. Μάζη να εκτιμά ότι το Ιράν βρίσκεται πλέον στο κατώφλι της απόκτησης πυρηνικών όπλων, γεγονός που αλλάζει άρδην τη στρατηγική εξίσωση στην περιοχή.

Ελληνοτουρκικά: «Ηρεμία» με αστερίσκους

Αναφορικά με τη σχέση Αθήνας και Άγκυρας, ο Ιωάννης Μάζης εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στο κλίμα των «ήρεμων νερών».

1. Η στρατηγική της Τουρκίας: Η Άγκυρα, σύμφωνα με τον καθηγητή, δεν έχει εγκαταλείψει καμία από τις αναθεωρητικές της βλέψεις (Γαλάζια Πατρίδα, αποστρατικοποίηση νησιών). Απλώς χρησιμοποιεί την περίοδο ηρεμίας για να ανασυντάξει την οικονομία της και να εξασφαλίσει εξοπλιστικά προγράμματα από τη Δύση (π.χ. F-16).

2. Η θέση της Ελλάδας: Τόνισε την ανάγκη για συνεχή αποτρεπτική ισχύ και διπλωματική εγρήγορση. Επισήμανε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να διολισθήσει σε μια λογική «συνεκμετάλλευσης» του Αιγαίου υπό την πίεση διεθνών παραγόντων, καθώς αυτό θα ισοδυναμούσε με απεμπόληση κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Η Γεωπολιτική της Ενέργειας

Ως ειδικός στην οικονομική γεωγραφία, ο κ. Μάζης ανέλυσε τη σημασία των ενεργειακών δρόμων. Η Ελλάδα, μέσω των αγωγών και των σταθμών LNG (όπως της Αλεξανδρούπολης), αναδεικνύεται σε κρίσιμο ενεργειακό κόμβο για την Ευρώπη, προσφέροντας εναλλακτική λύση στην εξάρτηση από τη Ρωσία.

Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η ασφάλεια αυτών των υποδομών συνδέεται άμεσα με την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών και την ισχύ του διεθνούς δικαίου της θάλασσας (UNCLOS).

Συμπέρασμα

Η παρέμβαση του Ιωάννη Μάζη στη «Ναυτεμπορική» έκλεισε με ένα μήνυμα ρεαλισμού: Ο κόσμος εισέρχεται σε μια φάση πολυπολικότητας, όπου οι παραδοσιακές συμμαχίες δοκιμάζονται. Η Ελλάδα οφείλει να κινείται με άξονα το εθνικό συμφέρον, αποφεύγοντας τις «σειρήνες» ενός εύκολου κατευνασμού που μπορεί να αποβεί μοιραίος μακροπρόθεσμα.

Σε μια βαθιά και αποκαλυπτική ανάλυση της τρέχουσας γεωπολιτικής κατάστασης προχώρησε ο Αντιστράτηγος ε.α. Λάζαρος Καμπουρίδης, μιλώντας στον Alpha Radio 88,6. Ο έμπειρος αναλυτής εξήγησε πώς η Άγκυρα επιχειρεί να εκμεταλλευτεί το ρευστό διεθνές περιβάλλον για να εδραιώσει τον ρόλο της ως περιφερειακή υπερδύναμη, την ώρα που οι ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο κρέμονται από μια κλωστή.

Το «Διπλό Ταμπλό» του Ερντογάν

Ο κ. Καμπουρίδης υπογράμμισε ότι η Τουρκία εφαρμόζει μια στρατηγική «επιτήδειου ουδέτερου», προσπαθώντας να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους τόσο με τη Δύση όσο και με την Ευρασία. Σημείωσε πως η ρητορική περί «ήρεμων νερών» στο Αιγαίο δεν αποτελεί στρατηγική στροφή, αλλά μια τακτική κίνηση (tactic) προκειμένου η Άγκυρα να εξασφαλίσει τα εξοπλιστικά προγράμματα που έχει ανάγκη, όπως τα F-16.

Η Απειλή της «Γαλάζιας Πατρίδας»

Ο Αντιστράτηγος ήταν σαφής: Η «Γαλάζια Πατρίδα» παραμένει το δόγμα-πυλώνας της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Προειδοποίησε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να εφησυχάζει από τη μείωση των παραβιάσεων, καθώς οι τουρκικές διεκδικήσεις έχουν πλέον μεταφερθεί στο πεδίο των διεθνών οργανισμών και της διπλωματικής πίεσης, με στόχο τη δημιουργία τετελεσμένων στην υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ.

Εξοπλιστικά και Αποτροπή

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη της Ελλάδας να συνεχίσει το πρόγραμμα ενίσχυσης των Ενόπλων Δυνάμεων. Σύμφωνα με τον κ. Καμπουρίδη, η αποτροπή είναι ο μοναδικός παράγοντας που κρατά την Τουρκία μακριά από μια θερμή αναμέτρηση. «Η ισχύς είναι η μόνη γλώσσα που κατανοεί η Άγκυρα», ανέφερε χαρακτηριστικά, τονίζοντας τη σημασία των Rafale και των Belharra στην αλλαγή των αεροναυτικών ισορροπιών.