Γράφει ο Σάββας Καλεντερίδης

Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα. Και αυτή η πραγματικότητα δεν περιμένει. Όποιος καθυστερεί, όποιος μένει στα παλιά σχήματα, όποιος νομίζει ότι η άμυνα και η εθνική στρατηγική είναι υπόθεση ρουτίνας, απλώς δεν έχει καταλάβει τι συμβαίνει γύρω μας.

Το πρώτο ζήτημα που πρέπει να δούμε σοβαρά είναι ο Ελληνισμός της διασποράς. Δεν είναι δυνατόν Ελληνόπουλα που γεννήθηκαν στο εξωτερικό, από Έλληνες γονείς, που μεγάλωσαν με ελληνική συνείδηση, να ταλαιπωρούνται για να αποκτήσουν ελληνική ιθαγένεια. Είναι ντροπή να χρειάζονται δικηγόρους, χρήματα, διαδικασίες και χρόνια αναμονής για κάτι που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο.

Η Ελλάδα πρέπει να κοιτάξει ξανά τα παιδιά της διασποράς. Αυτοί οι άνθρωποι είναι δύναμη για το έθνος. Είναι μορφωμένοι, έχουν δεσμούς με την πατρίδα, θέλουν να κρατήσουν την ελληνική ταυτότητα. Αν τους απομακρύνουμε με γραφειοκρατία, τότε εμείς οι ίδιοι κόβουμε τις ρίζες μας.

Το δεύτερο ζήτημα είναι η ιστορική μνήμη. Δεν μπορούμε να παίζουμε με σύμβολα, με ονόματα και με πρόσωπα που προκαλούν πόνο σε κομμάτια του Ελληνισμού. Η μνήμη δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο. Είναι ευθύνη. Ειδικά όταν μιλάμε για τον Ποντιακό Ελληνισμό, για τη Γενοκτονία, για τους ανθρώπους που χάθηκαν, για τις οικογένειες που ξεριζώθηκαν. Δεν μπορεί η πολιτεία ή η τοπική αυτοδιοίκηση να προχωρεί σε κινήσεις που διχάζουν και προσβάλλουν.

Στα μεγάλα γεωπολιτικά, όμως, βλέπουμε ότι κάτι αλλάζει. Η Ελλάδα δεν είναι πια η χώρα που απλώς παρακολουθεί. Η αλλαγή του αμερικανικού στρατηγικού δόγματος, η μείωση της αμερικανικής παρουσίας στην Ευρώπη και στη Μέση Ανατολή, η άνοδος της Κίνας, η αντιπαλότητα Τουρκίας – Ισραήλ και η ανάγκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να σταθεί στα πόδια της δημιουργούν νέο πεδίο.

Σε αυτό το πεδίο, η Ελλάδα και η Κύπρος αποκτούν ρόλο.

Η Πολεμική Αεροπορία κινείται σε τρεις άξονες: Viper, Rafale και F-35. Το Πολεμικό Ναυτικό επίσης μπαίνει σε νέα φάση, με Belharra, εκσυγχρονισμό φρεγατών και πιθανή απόκτηση ιταλικών Bergamini/FREMM. Αυτές οι κινήσεις δεν είναι απλώς εξοπλισμοί. Είναι αλλαγή επιπέδου.

Με αυτά τα μέσα, η Ελλάδα μπορεί να προστατεύσει την επικράτειά της, να στηρίξει την Κύπρο και να συμμετάσχει σε αποστολές ευρύτερης ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν μιλάμε πλέον μόνο για άμυνα στα σύνορα. Μιλάμε για προβολή ισχύος εκεί όπου διακυβεύονται ζωτικά συμφέροντα του Ελληνισμού.

Και εδώ έρχεται το κρίσιμο θέμα: το Άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αυτό το άρθρο είναι τεράστιας σημασίας. Είναι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και για χώρες όπως η Κύπρος, που δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, μπορεί να αποδειχθεί πιο κρίσιμο ακόμη και από το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.

Η Γαλλία το ενεργοποίησε μετά την τρομοκρατική επίθεση του 2015. Δεν πήγε στο ΝΑΤΟ. Πήγε στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό κάτι δείχνει. Δείχνει ότι το 42.7 δεν είναι θεωρία. Είναι εργαλείο.

Σήμερα πρέπει να γίνει επιχειρησιακά λειτουργικό. Δεν αρκεί να υπάρχει στα χαρτιά. Πρέπει να ξέρουμε τι σημαίνει στην πράξη αν δεχθεί επίθεση κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τι κάνουν οι άλλοι; Ποιος κινητοποιείται; Με ποια μέσα; Με ποια διαδικασία; Με ποιον χρόνο αντίδρασης;

Η Κύπρος είναι στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης. Και δεν είναι τυχαίο ότι ο Νίκος Χριστοδουλίδης αποκτά ρόλο σε ευρωπαϊκά φόρα για την ασφάλεια. Αυτό ενοχλεί την Τουρκία. Δεν είναι μόνο τα όπλα που την ανησυχούν. Είναι και η θεσμική αναβάθμιση της Κύπρου μέσα στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική άμυνας.

Όταν η Κύπρος συντονίζει συζήτηση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια με ηγέτες όπως της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας και με την πρόεδρο της Κομισιόν, αυτό δεν είναι μικρό πράγμα. Είναι στρατηγική αναβάθμιση.

Και καλά θα κάνει η Λευκωσία να το αξιοποιήσει. Στην επόμενη πρόκληση στη νεκρή ζώνη, στην επόμενη τουρκική ενέργεια, πρέπει να μπει το θέμα ευθέως στους Ευρωπαίους. Να δούμε τότε ποιος στηρίζει πραγματικά την Κυπριακή Δημοκρατία και ποιος κρύβεται πίσω από γενικόλογες διατυπώσεις.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, στη συνάντησή του με τον Ευρωπαίο Επίτροπο Άμυνας Andrius Kubilius, έθεσε σωστά το ζήτημα: πρέπει να συζητάμε δημόσια για το Άρθρο 42.7 και να το καταστήσουμε επιχειρησιακά λειτουργικό. Είπε επίσης ότι η Ελλάδα απέδειξε στην πράξη τη δέσμευσή της στην Κύπρο, έστω και ad hoc, χωρίς επίσημη ενεργοποίηση του άρθρου.

Αυτό είναι το σωστό πλαίσιο.

Η Ευρώπη πρέπει να καταλάβει ότι η άμυνα είναι ευρωπαϊκό δημόσιο αγαθό. Δεν γίνεται να μιλάμε για στρατηγική αυτονομία χωρίς κοινή χρηματοδότηση, χωρίς κοινά εργαλεία, χωρίς θεσμική ετοιμότητα. Ο κοινός ευρωπαϊκός δανεισμός για την άμυνα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη.

Το συμπέρασμα είναι απλό: η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν μπροστά τους μια ιστορική ευκαιρία. Να πάψουν να λειτουργούν αμυντικά και αποσπασματικά. Να κινηθούν με σχέδιο, με συμμαχίες, με εξοπλιστική σοβαρότητα και με ευρωπαϊκό θεσμικό βάθος.

Η Τουρκία έχει λόγους να ανησυχεί. Όχι επειδή η Ελλάδα ή η Κύπρος την απειλούν. Αλλά επειδή ο Ελληνισμός αρχίζει να αξιοποιεί εργαλεία που μέχρι τώρα έμεναν αδρανή.

Και αυτό είναι που πρέπει να συνεχιστεί. Με ψυχραιμία, με αποφασιστικότητα και με εθνική στρατηγική.

Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης

Νέα δεδομένα στη γεωπολιτική εξίσωση γύρω από το Ιράν δημιουργεί η απόφαση του Πακιστάν να ανοίξει έξι χερσαίους εμπορικούς διαδρόμους προς την Τεχεράνη, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να σφίξουν τον κλοιό μέσω θαλάσσιου αποκλεισμού και ελέγχου κρίσιμων εμπορικών ροών.

Σύμφωνα με ανάλυση του Moneycontrol, το Ισλαμαμπάντ, ενώ προβάλλεται ως πιθανός μεσολαβητής ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη, φαίνεται ταυτόχρονα να προσφέρει στο Ιράν έναν πρακτικό μηχανισμό παράκαμψης της αμερικανικής πίεσης. Το δημοσίευμα κάνει λόγο για κίνηση που υπονομεύει την αμερικανική στρατηγική και εγείρει νέα ερωτήματα για την αξιοπιστία του Πακιστάν ως εταίρου των ΗΠΑ.

Η κίνηση θεσμοθετήθηκε μέσω του Transit of Goods through Territory of Pakistan Order 2026, πλαισίου που επιτρέπει τη διέλευση αγαθών τρίτων χωρών μέσω πακιστανικού εδάφους με τελικό προορισμό το Ιράν, υπό τελωνειακό έλεγχο. Οι νέοι διάδρομοι συνδέουν μεγάλα λιμάνια, όπως το Gwadar, το Karachi και το Port Qasim, με συνοριακά σημεία όπως το Taftan και το Gabd.

Στα χαρτιά, πρόκειται για εμπορική και τελωνειακή αναβάθμιση. Στην πράξη, όμως, προσφέρει στο Ιράν αυτό που χρειάζεται περισσότερο σε περίοδο πίεσης: μια χερσαία βαλβίδα αποσυμπίεσης, μακριά από τις θαλάσσιες οδούς που ελέγχονται ή απειλούνται από την αμερικανική ισχύ.

Το timing είναι κρίσιμο. Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, ο αμερικανικός αποκλεισμός που τέθηκε σε ισχύ από τις 13 Απριλίου στοχεύει πλοία που συνδέονται με ιρανικά λιμάνια, με στόχο να περιοριστεί η εμπορική ροή προς την Τεχεράνη. Την ίδια ώρα, χιλιάδες κοντέινερ με προορισμό το Ιράν είχαν εγκλωβιστεί σε πακιστανικά λιμάνια, καθώς οι θαλάσσιες διαδρομές έγιναν πιο επικίνδυνες. Οι νέες χερσαίες διαδρομές δίνουν άμεση εναλλακτική.

Η υπόθεση αγγίζει ευθέως τον αρχηγό του πακιστανικού στρατού, Ασίμ Μουνίρ, καθώς αναλυτές βλέπουν πίσω από την κίνηση ένα κλασικό πακιστανικό «διπλό παιχνίδι». Από τη μία επαφή με τις ΗΠΑ, τη Σαουδική Αραβία και τους διαύλους διαμεσολάβησης, από την άλλη, πρακτική διευκόλυνση της Τεχεράνης.

Ο Αμερικανός ειδικός σε θέματα εθνικής ασφάλειας Derek J. Grossman χαρακτήρισε την κίνηση πρόβλημα για την κυβέρνηση Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι το Πακιστάν βοηθά το Ιράν να παρακάμψει την αμερικανική πίεση στα Στενά του Ορμούζ. Άλλοι αναλυτές έκαναν λόγο για «επίσημη τρύπα στον αποκλεισμό» και για αντίφαση μιας χώρας που εμφανίζεται ως μεσολαβητής, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει νόμιμο εμπορικό κανάλι προς την Τεχεράνη.

Το Πακιστάν δεν κινείται τυχαία. Εδώ υπάρχει παλιά σχολή ισορροπιών. Παίρνει κάτι από όλους, δεν δεσμεύεται πλήρως σε κανέναν και να διατηρεί περιθώρια ελιγμών ανάμεσα σε ΗΠΑ, Κίνα, Σαουδική Αραβία και Ιράν. Κάτι σαν την Τουρκία δηλαδή. Για την Ουάσινγκτον, όμως, αυτό μοιάζει όλο και περισσότερο με στρατηγική ασάφεια εις βάρος της.

Το Moneycontrol σημειώνει ότι η πακιστανική στάση εντάσσεται σε ευρύτερο ιστορικό μοτίβο. Από το δίκτυο πυρηνικής διάδοσης του A.Q. Khan, μέχρι τις κατηγορίες για διατήρηση δεσμών με ένοπλες οργανώσεις κατά τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και την υπόθεση Μπιν Λάντεν στο Abbottabad.

Το ερώτημα πλέον είναι αν ο Ντόναλντ Τραμπ θα ανεχθεί αυτή την κίνηση ή αν θα θεωρήσει ότι το Ισλαμαμπάντ παίζει πίσω από την πλάτη της Ουάσινγκτον. Διότι αν οι ΗΠΑ επιχειρούν να στραγγαλίσουν οικονομικά το Ιράν μέσω θαλάσσιου αποκλεισμού και το Πακιστάν ανοίγει χερσαία περάσματα, τότε η αμερικανική πίεση χάνει ένα κρίσιμο μέρος της αποτελεσματικότητάς της.

Για να το πούμε λαϊκά, το Πακιστάν δεν είναι απλώς ουδέτερος μεσολαβητής. Παίζει σε πολλά ταμπλό. Και σε μια κρίση όπου τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν, η Κίνα, η Σαουδική Αραβία και οι ΗΠΑ βρίσκονται στην ίδια γεωπολιτική σκακιέρα, οι έξι χερσαίοι διάδρομοι προς την Τεχεράνη μπορεί να αποδειχθούν πολύ πιο σημαντικοί από μια τεχνική εμπορική ρύθμιση.

Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει υποστεί περιορισμένη ζημιά στη νέα αμερικανο-ισραηλινή εκστρατεία. Το Ιράν θα χρειαστεί περίπου ένα χρόνο για να κατασκευάσει ένα πυρηνικό όπλο.

Οι εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών δείχνουν ότι ο χρόνος που θα χρειαζόταν το Ιράν για να κατασκευάσει ένα πυρηνικό όπλο δεν έχει αλλάξει από το περασμένο καλοκαίρι, όταν οι αναλυτές εκτίμησαν ότι η επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ είχε μεταθέσει την προθεσμία έως και ένα χρόνο, σύμφωνα με τρεις πηγές που επικαλείται το Reuters.

Οι εκτιμήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητες, ακόμη και μετά από δύο μήνες πολέμου που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ λέει ότι ξεκίνησε εν μέρει για να αποτρέψει την Ισλαμική Δημοκρατία από την ανάπτυξη πυρηνικής βόμβας.

Η νέα εκστρατεία επιθέσεων ΗΠΑ-Ισραήλ, η οποία ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, έχει επικεντρωθεί σε συμβατικούς στρατιωτικούς στόχους, αλλά το Ισραήλ έχει χτυπήσει μια σειρά από βασικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Ωστόσο, το αμετάβλητο χρονοδιάγραμμα υποδηλώνει ότι η σημαντική παρεμπόδιση του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης θα μπορούσε να απαιτήσει την καταστροφή ή την εξάλειψη του εναπομείναντος αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού (HEU) του Ιράν.

Ο πόλεμος έχει ανασταλεί από τότε που οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός στις 7 Απριλίου για την επιδίωξη μιας ειρηνευτικής συμφωνίας. Οι εντάσεις παραμένουν υψηλές, καθώς και οι δύο πλευρές φαίνονται βαθιά διχασμένες και το Ιράν έχει μπλοκάρει την κυκλοφορία μέσω των Στενών του Ορμούζ, μπλοκάροντας περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και προκαλώντας μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση.

Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγσεθ δήλωσε δημόσια ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα μέσω των συνεχιζόμενων διαπραγματεύσεων με την Τεχεράνη.

Πριν από τον 12ήμερο πόλεμο τον Ιούνιο, οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το Ιράν θα μπορούσε να παράγει αρκετό ουράνιο κατάλληλο για όπλα και να κατασκευάσει μια βόμβα εντός τριών έως έξι μηνών, ανέφεραν δύο από τις πηγές. Μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ τον Ιούνιο στις πυρηνικές εγκαταστάσεις Νατάνζ, Φόρντοου και Ισφαχάν, οι εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών έχουν αυξήσει αυτό το χρονικό διάστημα σε περίπου εννέα μήνες έως ένα χρόνο, ανέφεραν οι δύο πηγές και ένα άτομο που γνωρίζει τις εκτιμήσεις.

Οι επιθέσεις κατέστρεψαν ή προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στα τρία εργοστάσια εμπλουτισμού που ήταν γνωστό ότι λειτουργούσαν εκείνη την εποχή. Ωστόσο, ο πυρηνικός φορέας του ΟΗΕ δεν μπόρεσε να επαληθεύσει την τύχη περίπου 440 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60%. Πιστεύει ότι το ήμισυ αυτού αποθηκεύτηκε σε ένα σύμπλεγμα υπόγειων σηράγγων στο Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών του Ισφαχάν, αλλά δεν μπόρεσε να το επιβεβαιώσει αυτό, καθώς οι επιθεωρήσεις ανεστάλησαν.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας εκτιμά ότι το συνολικό απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού (HEU) θα ήταν αρκετό για 10 βόμβες, εάν εμπλουτιστεί περαιτέρω.

Η ακριβής αξιολόγηση των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν είναι δύσκολη, ακόμη και για τις κορυφαίες υπηρεσίες πληροφοριών του κόσμου, λένε οι ειδικοί.

Αρκετές υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ έχουν μελετήσει ανεξάρτητα το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και, ενώ οι πηγές έχουν περιγράψει μια ευρεία συναίνεση σχετικά με την ικανότητα του Ιράν να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα, υπάρχουν επίσης αποκλίνουσες εκτιμήσεις.

Οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν μπορεί να έχουν υποστεί μεγαλύτερο πλήγμα από ό,τι υποδηλώνουν οι εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών. Ορισμένοι αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένου του Υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, έχουν υποστηρίξει ότι οι επιθέσεις των ΗΠΑ σε ιρανικά συστήματα αεράμυνας έχουν μειώσει την πυρηνική απειλή, μειώνοντας την ικανότητα του Ιράν να υπερασπιστεί τις πυρηνικές του εγκαταστάσεις εάν αποφασίσει να επιταχύνει το πρόγραμμα όπλων του στο μέλλον.

Υπάρχει επίσης ο αντίκτυπος των δολοφονιών κορυφαίων Ιρανών πυρηνικών επιστημόνων από το Ισραήλ. Ο Ντέιβιντ Άλμπραϊτ, πρώην πυρηνικός επιθεωρητής του ΟΗΕ, επικεφαλής του Ινστιτούτου Επιστήμης και Διεθνούς Ασφάλειας, δήλωσε ότι οι δολοφονίες πρόσθεσαν σημαντική αβεβαιότητα στην ικανότητα της Τεχεράνης να κατασκευάσει μια βόμβα που θα λειτουργούσε όπως είχε προγραμματιστεί. «Νομίζω ότι όλοι συμφωνούν ότι η επιστήμη δεν μπορεί να βομβαρδιστεί, αλλά η τεχνογνωσία μπορεί σίγουρα να καταστραφεί», είπε.