Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης

Νέα δεδομένα στη γεωπολιτική εξίσωση γύρω από το Ιράν δημιουργεί η απόφαση του Πακιστάν να ανοίξει έξι χερσαίους εμπορικούς διαδρόμους προς την Τεχεράνη, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να σφίξουν τον κλοιό μέσω θαλάσσιου αποκλεισμού και ελέγχου κρίσιμων εμπορικών ροών.

Σύμφωνα με ανάλυση του Moneycontrol, το Ισλαμαμπάντ, ενώ προβάλλεται ως πιθανός μεσολαβητής ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη, φαίνεται ταυτόχρονα να προσφέρει στο Ιράν έναν πρακτικό μηχανισμό παράκαμψης της αμερικανικής πίεσης. Το δημοσίευμα κάνει λόγο για κίνηση που υπονομεύει την αμερικανική στρατηγική και εγείρει νέα ερωτήματα για την αξιοπιστία του Πακιστάν ως εταίρου των ΗΠΑ.

Η κίνηση θεσμοθετήθηκε μέσω του Transit of Goods through Territory of Pakistan Order 2026, πλαισίου που επιτρέπει τη διέλευση αγαθών τρίτων χωρών μέσω πακιστανικού εδάφους με τελικό προορισμό το Ιράν, υπό τελωνειακό έλεγχο. Οι νέοι διάδρομοι συνδέουν μεγάλα λιμάνια, όπως το Gwadar, το Karachi και το Port Qasim, με συνοριακά σημεία όπως το Taftan και το Gabd.

Στα χαρτιά, πρόκειται για εμπορική και τελωνειακή αναβάθμιση. Στην πράξη, όμως, προσφέρει στο Ιράν αυτό που χρειάζεται περισσότερο σε περίοδο πίεσης: μια χερσαία βαλβίδα αποσυμπίεσης, μακριά από τις θαλάσσιες οδούς που ελέγχονται ή απειλούνται από την αμερικανική ισχύ.

Το timing είναι κρίσιμο. Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, ο αμερικανικός αποκλεισμός που τέθηκε σε ισχύ από τις 13 Απριλίου στοχεύει πλοία που συνδέονται με ιρανικά λιμάνια, με στόχο να περιοριστεί η εμπορική ροή προς την Τεχεράνη. Την ίδια ώρα, χιλιάδες κοντέινερ με προορισμό το Ιράν είχαν εγκλωβιστεί σε πακιστανικά λιμάνια, καθώς οι θαλάσσιες διαδρομές έγιναν πιο επικίνδυνες. Οι νέες χερσαίες διαδρομές δίνουν άμεση εναλλακτική.

Η υπόθεση αγγίζει ευθέως τον αρχηγό του πακιστανικού στρατού, Ασίμ Μουνίρ, καθώς αναλυτές βλέπουν πίσω από την κίνηση ένα κλασικό πακιστανικό «διπλό παιχνίδι». Από τη μία επαφή με τις ΗΠΑ, τη Σαουδική Αραβία και τους διαύλους διαμεσολάβησης, από την άλλη, πρακτική διευκόλυνση της Τεχεράνης.

Ο Αμερικανός ειδικός σε θέματα εθνικής ασφάλειας Derek J. Grossman χαρακτήρισε την κίνηση πρόβλημα για την κυβέρνηση Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι το Πακιστάν βοηθά το Ιράν να παρακάμψει την αμερικανική πίεση στα Στενά του Ορμούζ. Άλλοι αναλυτές έκαναν λόγο για «επίσημη τρύπα στον αποκλεισμό» και για αντίφαση μιας χώρας που εμφανίζεται ως μεσολαβητής, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει νόμιμο εμπορικό κανάλι προς την Τεχεράνη.

Το Πακιστάν δεν κινείται τυχαία. Εδώ υπάρχει παλιά σχολή ισορροπιών. Παίρνει κάτι από όλους, δεν δεσμεύεται πλήρως σε κανέναν και να διατηρεί περιθώρια ελιγμών ανάμεσα σε ΗΠΑ, Κίνα, Σαουδική Αραβία και Ιράν. Κάτι σαν την Τουρκία δηλαδή. Για την Ουάσινγκτον, όμως, αυτό μοιάζει όλο και περισσότερο με στρατηγική ασάφεια εις βάρος της.

Το Moneycontrol σημειώνει ότι η πακιστανική στάση εντάσσεται σε ευρύτερο ιστορικό μοτίβο. Από το δίκτυο πυρηνικής διάδοσης του A.Q. Khan, μέχρι τις κατηγορίες για διατήρηση δεσμών με ένοπλες οργανώσεις κατά τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και την υπόθεση Μπιν Λάντεν στο Abbottabad.

Το ερώτημα πλέον είναι αν ο Ντόναλντ Τραμπ θα ανεχθεί αυτή την κίνηση ή αν θα θεωρήσει ότι το Ισλαμαμπάντ παίζει πίσω από την πλάτη της Ουάσινγκτον. Διότι αν οι ΗΠΑ επιχειρούν να στραγγαλίσουν οικονομικά το Ιράν μέσω θαλάσσιου αποκλεισμού και το Πακιστάν ανοίγει χερσαία περάσματα, τότε η αμερικανική πίεση χάνει ένα κρίσιμο μέρος της αποτελεσματικότητάς της.

Για να το πούμε λαϊκά, το Πακιστάν δεν είναι απλώς ουδέτερος μεσολαβητής. Παίζει σε πολλά ταμπλό. Και σε μια κρίση όπου τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν, η Κίνα, η Σαουδική Αραβία και οι ΗΠΑ βρίσκονται στην ίδια γεωπολιτική σκακιέρα, οι έξι χερσαίοι διάδρομοι προς την Τεχεράνη μπορεί να αποδειχθούν πολύ πιο σημαντικοί από μια τεχνική εμπορική ρύθμιση.

Σκληρή κριτική κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αιχμές για την ευνοϊκή στάση της απέναντι σε Ελλάδα και Κύπρο άσκησε ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μετά τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου. Ο Τούρκος πρόεδρος έκανε λόγο για άδικη μεταχείριση της Άγκυρας στην ευρωπαϊκή της πορεία, υπογραμμίζοντας, ωστόσο, ότι τώρα η Ευρώπη έχει μεγαλύτερη ανάγκη την Τουρκία.

Επιμέλεια: Μαρία Ζαχαράκη, SigmaLive

Ο Τούρκος πρόεδρος αναφέρθηκε στην κριτική που –όπως υποστήριξε– προέρχεται από ευρωπαϊκούς κύκλους, επισημαίνοντας ότι επαναλαμβάνονται συζητήσεις που πλήττουν τη θέση της Τουρκίας.

Όπως δήλωσε: «Γινόμαστε μάρτυρες ορισμένων απογοητευτικών συζητήσεων που γίνονται από Ευρωπαίους παράγοντες σχετικά με τη θέση της Τουρκίας. Θεωρώ χρήσιμο, με αφορμή αυτές τις συζητήσεις, να υπενθυμίσω ορισμένες βασικές αλήθειες σχετικά με την πορεία της χώρας μας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση».

Κυπριακό και εμπόδια στην ενταξιακή πορεία

Ο Ερντογάν συνέδεσε άμεσα την πορεία της Τουρκίας προς την ΕΕ με το Κυπριακό, υποστηρίζοντας ότι αποτέλεσε βασικό εμπόδιο.

Συγκεκριμένα ανέφερε: «Οι διαφωνίες που προέκυψαν από την υπόθεση της Κύπρου προκάλεσαν την παρεμπόδιση της ευρωπαϊκής μας πορείας».

Σύγκριση με Ελλάδα και ένταξη της Κύπρου

Ο Τούρκος πρόεδρος προχώρησε σε σύγκριση με την Ελλάδα και την ένταξή της στην ΕΕ, ενώ αναφέρθηκε και στη διεύρυνση του 2004.

Όπως δήλωσε: «Αυτό που είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι το εξής: Όπως βλέπετε, η γειτονική μας Ελλάδα, η οποία υπέβαλε αίτηση ένταξης το 1975, έγινε δεκτή στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, το 1981. Αντίθετα, η Τουρκία αποκλείστηκε από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων για καθαρά πολιτικούς λόγους».

Και πρόσθεσε πως «το 2004 η Ευρωπαϊκή Ένωση πραγματοποίησε τη μεγαλύτερη διεύρυνση στην ιστορία της. Μεταξύ των νέων μελών περιλαμβανόταν και η ελληνοκυπριακή πλευρά».

«Δεν είμαστε χώρα που θα μας θυμούνται, όταν μας χρειάζονται»

Στη συνέχεια, ο Ερντογάν τόνισε ότι η Τουρκία δεν αποδέχεται μια ευκαιριακή προσέγγιση από την Ευρώπη.

Όπως είπε: «Εμείς δεν είμαστε μια χώρα της οποίας θα χτυπούν την πόρτα μόνο όταν υπάρχει ανάγκη και θα τη βάζουν στην άκρη τις υπόλοιπες φορές. Δεν ήμασταν ποτέ αυτή η χώρα και δεν πρόκειται να είμαστε ποτέ».

Παράλληλα σημείωσε πως «η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να γνωρίζει πολύ καλά την αξία της εποικοδομητικής στάσης της Τουρκίας, να μην την καταχράται και να αποφεύγει ενέργειες και δηλώσεις που θα την θέσουν σε κίνδυνο».

«Η Τουρκία δεν είναι πια η ίδια – Νέος πολυπολικός κόσμος»

Ο Τούρκος πρόεδρος αναφέρθηκε και στις διεθνείς εξελίξεις, κάνοντας λόγο για αλλαγή του παγκόσμιου συστήματος και ενίσχυση του ρόλου της Τουρκίας.

Όπως υπογράμμισε: «Να μην ξεχνάει κανείς ότι ούτε η Τουρκία είναι η παλιά Τουρκία, ούτε και ο κόσμος είναι όπως πριν, περιορισμένος στη σφαίρα επιρροής των δυτικών κρατών. Δημιουργείται ένας νέος κόσμος όπου οι περιφερειακές συνεργασίες αποκτούν σημασία, νέοι δρώντες αναδύονται και το παγκόσμιο σύστημα εξελίσσεται ταχέως προς την πολυπολικότητα. Και η Τουρκία συγκαταλέγεται μεταξύ των ισχυρότερων χωρών που είναι υποψήφιες να αποτελέσουν έναν από τους πόλους αυτού του νέου συστήματος».

«Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερο την Τουρκία»

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υποστήριξε ότι η ισορροπία ανάγκης έχει πλέον αντιστραφεί υπέρ της Τουρκίας.

Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά: «Το λέω ξεκάθαρα: Σήμερα η ανάγκη της Ευρώπης για την Τουρκία είναι μεγαλύτερη από την ανάγκη της Τουρκίας για την Ευρώπη. Αύριο αυτή η ανάγκη θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο».

Και κατέληξε: «Η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι· είτε θα δουν την αυξανόμενη ισχύ και το παγκόσμιο βάρος της Τουρκίας ως ευκαιρία για να ξεπεράσουν το αδιέξοδο, είτε θα επιτρέψουν σε ρητορικές αποκλεισμού να σκοτεινιάσουν το μέλλον της Ευρώπης».

Ισχυρά μηνύματα για τη νέα αμυντική στρατηγική της Ελλάδας, την παρουσία των Ενόπλων Δυνάμεων στην Κύπρο, την αμυντική καινοτομία, τα drones, το Στενό του Ορμούζ και τα ελληνοτουρκικά έστειλε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, από το DEFEA Conference 2026, που πραγματοποιήθηκε στο Metropolitan Expo, στο Διεθνές Αεροδρόμιο Αθηνών.

Ο κ. Δένδιας παρέστη στην έναρξη των εργασιών του συνεδρίου, όπου είχε συζήτηση με τον δημοσιογράφο Πιέρρο Τζανετάκο, ενώ στο περιθώριο συναντήθηκε με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και την αναπληρώτρια Γενική Γραμματέα του ΝΑΤΟ Radmila Shekerinska.

Στο επίκεντρο της τοποθέτησής του βρέθηκε η «Ατζέντα 2030», την οποία παρουσίασε ως τη βάση του μεγάλου μετασχηματισμού των Ενόπλων Δυνάμεων. Ο υπουργός τόνισε ότι η Ελλάδα πρέπει να προσαρμοστεί σε ένα νέο περιβάλλον πολέμου, όπου κυριαρχούν οι ασύμμετρες απειλές, η τεχνολογία, τα drones, τα δίκτυα πληροφοριών και το Διάστημα.

«Πρέπει να τα αλλάξουμε όλα, εκτός από τις αρχές και τις αξίες μας», είπε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η χώρα βρίσκεται ήδη σε διαφορετική πραγματικότητα, αν και ο δρόμος μέχρι το 2030 παραμένει μακρύς.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ταχεία ανάπτυξη ελληνικών δυνάμεων στην Κύπρο, μετά τις απειλές από το Ιράν. Όπως αποκάλυψε, η εντολή προς την Πολεμική Αεροπορία δόθηκε στις 12:00 το μεσημέρι και στις 19:00 τα ελληνικά αεροσκάφη, μαζί με την υποστηρικτική ομάδα, βρίσκονταν ήδη στη βάση «Ανδρέας Παπανδρέου». Αντίστοιχα, η εντολή προς το Πολεμικό Ναυτικό δόθηκε την ίδια ώρα και στις 22:30 ελληνικές φρεγάτες απέπλευσαν για την Ανατολική Μεσόγειο.

Ο υπουργός συνέκρινε την ταχύτητα αυτή με τη βρετανική αντίδραση, σημειώνοντας ότι το Βρετανικό Ναυτικό χρειάστηκε πάνω από 20 ημέρες για να στείλει φρεγάτα ώστε να καλύψει τις βάσεις στο Ακρωτήρι.

Για την Κύπρο, ο κ. Δένδιας ήταν σαφής: η ελληνική κίνηση έγινε στο πλαίσιο του άρθρου 42.7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Παράλληλα, τόνισε ότι την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία συνδέουν «δεσμοί αίματος», χαρακτηρίζοντας την Κύπρο «αδελφό κράτος».

Απαντώντας στο ερώτημα αν η ελληνική παρουσία στην Κύπρο συνδέεται και με την Τουρκία, ο υπουργός απέφυγε την τουρκοκεντρική ανάγνωση. «Δεν ετεροπροσδιοριζόμαστε», είπε, προσθέτοντας ότι η Τουρκία μπορεί να λέει ό,τι θέλει, αλλά η Ελλάδα δεν θα μετατρέψει μια ευρωπαϊκή απάντηση σε απειλή από Ιράν και Χεζμπολάχ σε πλαίσιο ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.

Ωστόσο, δεν παρέλειψε να υπενθυμίσει ότι η Τουρκία κατέχει παράνομα κυπριακό έδαφος και ότι αυτή η παρανομία «κάποτε πρέπει να σταματήσει και να λήξει».

Στο πεδίο της αμυντικής καινοτομίας, ο Νίκος Δένδιας εμφανίστηκε ιδιαίτερα αισιόδοξος για το ΕΛΚΑΚ, το οποίο χαρακτήρισε «παιδί του». Όπως εξήγησε, το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι Ένοπλες Δυνάμεις απευθύνονται στην αγορά. Δεν ζητούν πλέον απλώς ένα προϊόν, αλλά θέτουν ένα πρόβλημα και ζητούν λύσεις.

Ο υπουργός υπογράμμισε ότι η Ελλάδα έχει πλέον δυνατότητα παραγωγής χιλιάδων drones κάθε χρόνο, κινητές μονάδες παραγωγής drones, αλλά και ελληνικής κατασκευής αντί-drone σύστημα. Παραδέχθηκε, πάντως, ότι το μεγάλο στοίχημα είναι να προσαρμοστούν οι κρατικές διαδικασίες στην ταχύτητα της καινοτομίας.

Για τη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας στα εξοπλιστικά προγράμματα, ο κ. Δένδιας ανέφερε ότι το 25% ελληνικής συμμετοχής αποτελεί βάση και εκτίμησε πως η απορρόφηση από ελληνικές δυνατότητες μπορεί να ξεπεράσει τα 10 δισ. ευρώ, προσεγγίζοντας το 30%-33%.

Σημαντική ήταν και η αναφορά του στο ενδεχόμενο ελληνικής συμμετοχής σε ναυτική δύναμη στα Στενά του Ορμούζ. Ο υπουργός ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα έχει επιχειρησιακή δυνατότητα, καθώς ήδη επιχειρεί στην ευρύτερη περιοχή μέσω Τζιμπουτί και έχει εμπειρία από περιβάλλον απειλών με drones και πυραύλους.

Ωστόσο, έθεσε σαφείς όρους: καθορισμένη εντολή, συγκεκριμένο πλαίσιο επιχείρησης, απόφαση ΚΥΣΕΑ, κυβερνητική βούληση και πιθανή διαβούλευση με το πολιτικό σύστημα. «Δεν ζούμε πια στην εποχή των γιουρουσιών», σημείωσε.

Κλείνοντας, ο Νίκος Δένδιας αναφέρθηκε στα ελληνοτουρκικά, λέγοντας ότι οι δύο κοινωνίες δεν έχουν αισθήματα εχθρότητας μεταξύ τους. Υποστήριξε ότι υπάρχει «παράθυρο, πόρτα, δρόμος και λεωφόρος» για την επίλυση της ελληνοτουρκικής διαφοράς, εφόσον η Τουρκία αποδεχθεί το πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.

Ταυτόχρονα, όμως, έστειλε σαφές μήνυμα αποτροπής: η Ελλάδα είναι έτοιμη να υπερασπιστεί όσα έχει θεσμική και συνταγματική υποχρέωση να υπερασπιστεί. Επικαλούμενος φράση του Προέδρου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, είπε: «Να προσέχουν οι εχθροί μας γιατί έχουμε πολύ σκληρό πετσί και πολύ πικρή σάρκα αν μας δαγκώσουν».