Η Ουάσιγκτον φαίνεται αποφασισμένη να επιταχύνει την αποχώρηση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την Ευρώπη, στέλνοντας ένα σκληρό μήνυμα στους συμμάχους του ΝΑΤΟ: η εποχή κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες πλήρωναν δυσανάλογα το κόστος της ευρωπαϊκής ασφάλειας πλησιάζει στο τέλος της.

Σύμφωνα με τη γερμανική Welt am Sonntag, οι ΗΠΑ ετοιμάζονται να παρουσιάσουν τον επόμενο μήνα στους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ σχέδιο ταχύτερης αποχώρησης στρατιωτικών δυνάμεων από ευρωπαϊκές βάσεις. Η εφημερίδα επικαλείται πηγή του Πενταγώνου, χωρίς πάντως να διευκρινίζει ποιες χώρες και ποιες εγκαταστάσεις θα επηρεαστούν.

Η εξέλιξη έρχεται λίγες εβδομάδες μετά την ανακοίνωση της Ουάσιγκτον ότι σκοπεύει να αποσύρει 5.000 στρατιώτες από τη Γερμανία. Η Γερμανία φιλοξενεί περίπου 35.000 Αμερικανούς στρατιώτες, τον μεγαλύτερο αριθμό σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το αρχικό χρονοδιάγραμμα προέβλεπε ολοκλήρωση της αποχώρησης μέσα σε έξι έως δώδεκα μήνες, όμως πλέον φαίνεται ότι η κυβέρνηση Τραμπ θέλει να ανεβάσει ταχύτητα.

Το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές. Η Ουάσιγκτον δεν θέλει πλέον να εμφανίζεται ως ο αυτόματος εγγυητής της ευρωπαϊκής ασφάλειας, την ώρα που πολλές ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να δυσκολεύονται να πιάσουν τους στόχους των αμυντικών δαπανών. Η ρήξη του Ντόναλντ Τραμπ με τους Ευρωπαίους, με φόντο και τον πόλεμο στο Ιράν, φαίνεται να επιταχύνει μια βαθύτερη μετατόπιση: λιγότερη αμερικανική παρουσία στην Ευρώπη, περισσότερη απαίτηση από τους Ευρωπαίους να πληρώσουν και να πολεμήσουν για την άμυνά τους.

Σε αυτό το κλίμα εντάσσονται και οι δηλώσεις του υπουργού Πολέμου των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, στο φόρουμ «Διάλογος του Σάνγκρι-Λα» στη Σιγκαπούρη. Ο Χέγκσεθ χρησιμοποίησε ασυνήθιστα σκληρή γλώσσα για τους συμμάχους, δηλώνοντας ότι οι ευγενικές εκκλήσεις προς την Ευρώπη για αύξηση των αμυντικών δαπανών «έπεφταν στο κενό» για πάρα πολλά χρόνια.

Το μήνυμά του ήταν ωμό: όσοι σύμμαχοι δεν σηκώσουν το βάρος που τους αναλογεί, θα δουν «σαφή αλλαγή» στον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ συνεργάζονται μαζί τους. Με άλλα λόγια, η Ουάσιγκτον δεν απειλεί απλώς με γκρίνια. Προειδοποιεί με αναδιάταξη στρατηγικών δεσμεύσεων.

Η φράση που συμπυκνώνει τη νέα γραμμή είναι το «τέρμα στους τζαμπατζήδες». Ο Χέγκσεθ ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να υπάρχει ισχυρή συμμαχία αν όλοι δεν έχουν πραγματικό μερίδιο στο παιχνίδι. Και όταν ρωτήθηκε για τη Νέα Ζηλανδία, η οποία σχεδιάζει να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες της από το 1% στο 2% του ΑΕΠ, απάντησε ότι ούτε το 2% είναι αρκετό.

Η πίεση δεν αφορά μόνο την Ευρώπη. Οι ΗΠΑ δείχνουν πλέον να εφαρμόζουν την ίδια λογική και στην Ασία. Ο Χέγκσεθ τόνισε ότι η ασφάλεια στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού στηρίχθηκε για πολύ καιρό δυσανάλογα στην αμερικανική στρατιωτική ισχύ, ενώ αρκετοί σύμμαχοι άφησαν τις δικές τους αμυντικές δυνατότητες να ατροφήσουν.

Ως θετικό παράδειγμα ανέφερε τη Νότια Κορέα, η οποία, όπως είπε, δεν έχει την πολυτέλεια να βλέπει τον πόλεμο ως «ακαδημαϊκή άσκηση», επειδή ζει στην πρώτη γραμμή. Επαίνεσε επίσης την Αυστραλία, τις Φιλιππίνες και την Ιαπωνία για τις αμυντικές τους επενδύσεις.

Η ουσία είναι ότι οι ΗΠΑ του Τραμπ δεν εγκαταλείπουν απλώς παλαιές βεβαιότητες. Τις ξηλώνουν. Η Ευρώπη είχε συνηθίσει να μιλά για στρατηγική αυτονομία, αλλά να ζει κάτω από την αμερικανική ομπρέλα. Τώρα καλείται να αποδείξει αν μπορεί να σταθεί στα πόδια της ή αν η «ευρωπαϊκή άμυνα» ήταν περισσότερο σύνθημα παρά πραγματική δυνατότητα.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ, η αποχώρηση αμερικανικών στρατευμάτων δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι στρατηγικό σοκ. Αν οι ΗΠΑ μειώσουν ταχύτερα την παρουσία τους, τότε η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με το ερώτημα που απέφευγε επί δεκαετίες: ποιος θα εγγυηθεί την ασφάλειά της όταν η Ουάσιγκτον δεν θέλει πλέον να πληρώνει τον λογαριασμό;

Και εδώ βρίσκεται το πιο σκληρό συμπέρασμα. Η αμερικανική προστασία δεν εξαφανίζεται απαραίτητα. Αλλά παύει να είναι δεδομένη, φθηνή και άνευ όρων. Για την Ευρώπη, αυτό σημαίνει περισσότερα χρήματα, περισσότερη στρατιωτική ευθύνη και λιγότερα περιθώρια για μεγάλες δηλώσεις χωρίς πραγματική ισχύ από πίσω.

Μια ιστορική απόφαση που εκθέτει την Τουρκία και αποδομεί μια αυθαίρετη πρακτική δεκαετιών εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, δικαιώνοντας δύο κληρικούς του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στους οποίους οι τουρκικές αρχές απαγόρευαν να εκλεγούν στη διοίκηση ελληνορθόδοξων βακουφίων.

Η υπόθεση δεν είναι τυπική. Είναι βαθιά πολιτική, θεσμική και ιστορική. Για χρόνια, η Άγκυρα επικαλούνταν τη Συνθήκη της Λωζάνης για να αποκλείει κληρικούς του Πατριαρχείου από τη διοίκηση των ιδρυμάτων της Ρωμιοσύνης. Το ΕΔΑΔ, όμως, έκρινε ότι αυτή η τουρκική ερμηνεία δεν πατούσε σε καμία σαφή διάταξη νόμου, διατάγματος, εγκυκλίου ή κανονιστικής πράξης.

Με απλά λόγια, η Τουρκία χρησιμοποιούσε τη Λωζάνη όπως τη βόλευε.

Το Δικαστήριο του Στρασβούργου καταδίκασε την Τουρκία για παραβίαση της ελευθερίας θρησκείας και συνείδησης, αλλά και του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι. Πρόκειται για την πρώτη απόφαση του ΕΔΑΔ που διαπιστώνει παραβίαση του άρθρου 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε βάρος μελών της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας της Τουρκίας.

Ο νομικός σύμβουλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, Πάρις Ασανάκης, χαρακτήρισε την απόφαση ιστορική, υπογραμμίζοντας ότι καταρρίπτει την εκατονταετή αντίληψη της Γενικής Διεύθυνσης Βακουφίων, σύμφωνα με την οποία δήθεν η Συνθήκη της Λωζάνης απαγόρευε σε μέλη του ελληνορθόδοξου κλήρου να ασκούν διοικητικά καθήκοντα στα ομογενειακά βακούφια.

Η υπόθεση ξεκίνησε πριν από 15 χρόνια. Στα δικαστήρια προσέφυγαν δύο κληρικοί: ο αείμνηστος Γεννάδιος, κατά κόσμον Νικόλαος Μαυράκης, και ο Γεώργιος Κασάπογλου. Ο Γεννάδιος Μαυράκης, όσο ήταν λαϊκός, είχε διατελέσει διευθυντής της Μεγάλης του Γένους Σχολής και συμμετείχε στη διοίκηση του σχετικού βακουφίου. Όταν όμως χειροτονήθηκε ιερέας και εξελέγη ξανά, η τουρκική διοίκηση τον διέγραψε από τον κατάλογο των εκλεγμένων, επικαλούμενη τη γνωστή αυθαίρετη ερμηνεία της Λωζάνης.

Οι προσφυγές αφορούσαν, πέρα από τη Μεγάλη του Γένους Σχολή, και τα βακούφια της Παναγίας Παλαιού Μπάνιου Διπλοκιονίου στο Μπεσίκτας και του ιστορικού ναού Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στα Υψωμαθεία.

Η σημασία της απόφασης ξεπερνά τα δύο πρόσωπα. Αγγίζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία αντιμετωπίζει την εναπομείνασα Ρωμιοσύνη της Πόλης. Μια κοινότητα διαρκώς μειούμενη αριθμητικά, που αντί να προστατεύεται, βλέπει διαχρονικά τα ιδρύματά της να ασφυκτιούν μέσα σε διοικητικούς περιορισμούς, αποκλεισμούς και αυθαίρετες ερμηνείες.

Τα βακούφια δεν είναι απλές περιουσίες. Είναι ναοί, σχολεία, νοσοκομεία, εκπαιδευτήρια, οίκοι ευγηρίας. Είναι η θεσμική μνήμη και η ζωντανή παρουσία του Ελληνισμού στην Κωνσταντινούπολη. Γι’ αυτό και η διοίκησή τους δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι ζήτημα επιβίωσης μιας ιστορικής κοινότητας.

Το ΕΔΑΔ τόνισε ότι ενώσεις που υπηρετούν την προστασία της πολιτιστικής, πνευματικής, θρησκευτικής ή μειονοτικής κληρονομιάς παίζουν ουσιαστικό ρόλο σε μια δημοκρατική κοινωνία. Η διατύπωση αυτή είναι καίρια, γιατί χτυπά στην καρδιά της τουρκικής πολιτικής: εκεί όπου η Άγκυρα βλέπει μειονοτικά ιδρύματα ως πρόβλημα ελέγχου, το Στρασβούργο τα βλέπει ως πυλώνα δημοκρατίας και πολυφωνίας.

Η απόφαση ενδέχεται να έχει συνέπειες και για το Βαλουκλί, όπου το βακούφι διαχειρίζεται το ιστορικό μοναστήρι, εκτάσεις, οίκο ευγηρίας και νοσοκομείο. Εκεί δεν έχουν διεξαχθεί εκλογές εδώ και 35 χρόνια, από το 1991. Το γεγονός αυτό δείχνει το μέγεθος της θεσμικής στρέβλωσης.

Η καταδίκη της Τουρκίας δεν διορθώνει από μόνη της έναν αιώνα πιέσεων, αυθαιρεσιών και συρρίκνωσης. Ανοίγει όμως ρήγμα σε ένα καθεστώς διοικητικής ομηρίας που κρατούσε τα ιδρύματα της Ομογένειας υπό συνεχή έλεγχο.

Και το μήνυμα είναι καθαρό: η Λωζάνη δεν μπορεί να χρησιμοποιείται από την Άγκυρα ως εργαλείο περιορισμού της Ρωμιοσύνης. Ούτε η Τουρκία μπορεί να επικαλείται το διεθνές δίκαιο μόνο όταν τη συμφέρει και να το καταπατά όταν αφορά τα δικαιώματα του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας.

Η απόφαση του Στρασβούργου είναι μια θεσμική νίκη του Πατριαρχείου, αλλά και μια ηχηρή υπενθύμιση: η Ρωμιοσύνη της Πόλης μπορεί να έχει συρρικνωθεί αριθμητικά, όμως δεν έχει παραιτηθεί από τα δικαιώματά της.

ΟΥΑΣΙΝΓΚΤΟΝ — Έκκληση προς τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να διορίσει άμεσα έναν Ειδικό Απεσταλμένο για τις Κουρδικές Υποθέσεις διατυπώνουν αναλυτές, με στόχο την προστασία των αμερικανικών συμφερόντων και την ευθυγράμμιση της εξωτερικής πολιτικής στην πολυτάραχη περιοχή της Μέσης Ανατολής με την πραγματικότητα του πεδίου.

Σύμφωνα με άρθρο του Middle East Forum που υπογράφει ο αναλυτής Diliman Abdulkader, η παραδοσιακή διπλωματία της Ουάσιγκτον —η οποία ασκείται αποκλειστικά μέσω των επίσημων κυβερνήσεων της Τουρκίας, του Ιράκ και της Συρίας— κρίνεται πλέον παρωχημένη και αναποτελεσματική.

Το Κουρδικό Ζήτημα στο Μικροσκόπιο της Στρατηγικής των ΗΠΑ

Οι Κούρδοι αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνοτική ομάδα στον κόσμο χωρίς δικό τους ανεξάρτητο κράτος. Παρά το γεγονός αυτό, παραμένουν διαχρονικά ο πιο αξιόπιστος και φιλοαμερικανικός εταίρος στην περιοχή.

«Είναι προς το συμφέρον κάθε Αμερικανού προέδρου να διαθέτει μια θέση που να βλέπει την κουρδική περιοχή ολιστικά, αντί να διοχετεύει τα αμερικανικά συμφέροντα μέσα από το πρίσμα πρεσβειών που συχνά ιεραρχούν άλλες διμερείς προτεραιότητες», επισημαίνει ο Abdulkader.

Ιστορικοί Δεσμοί και Στρατιωτική Συμμαχία

Η προσφορά των Κούρδων στα αμερικανικά συμφέροντα ασφαλείας είναι καταγεγραμμένη ιστορικά:

• Αντίσταση κατά του Σαντάμ Χουσεΐν για δεκαετίες.

• Διευκόλυνση των ΗΠΑ το 2003: Άνοιξαν τα βόρεια εδάφη τους για την είσοδο των αμερικανικών δυνάμεων στο Ιράκ, όταν η Τουρκία αρνήθηκε την πρόσβαση.

• Πόλεμος κατά του ISIS: Αποτέλεσαν την αιχμή του δόρατος στη Συρία και το Ιράκ για την ήττα του Ισλαμικού Κράτους.

• Ανάχωμα στο Ιράν: Παραμένουν έτοιμοι και πρόθυμοι να αντισταθούν στο ιρανικό καθεστώς.

Οι Αδυναμίες της Τρέχουσας Διπλωματικής Οδού

Αυτή τη στιγμή, η Ουάσιγκτον έχει επενδύσει σημαντικά στην εκπαίδευση και τον εξοπλισμό των κουρδικών δυνάμεων, ενώ το Στέιτ Ντιπάρτμεντ διατηρεί προξενείο στην Ερμπίλ. Ωστόσο, αυτό υπάγεται στην Πρεσβεία των ΗΠΑ στη Βαγδάτη, περιορίζοντας την αυτονομία του.

Παράλληλα, η στάση των περιφερειακών κυβερνήσεων περιπλέκει την κατάσταση:

Γιατί ένας Ειδικός Απεσταλμένος Είναι Αναγκαίος Τώρα

Ο διορισμός ενός Ειδικού Απεσταλμένου από τον Πρόεδρο Τραμπ θα μπορούσε να παρακάμψει τις διπλωματικές ισορροπίες που συχνά «φιλτράρουν» την αλήθεια. Οι Αμερικανοί διπλωμάτες στην Άγκυρα τείνουν συχνά να αποδέχονται το αφήγημα της τουρκικής κυβέρνησης για να μην διαταράξουν τις διμερείς σχέσεις.

Ένας Ειδικός Απεσταλμένος θα προσέφερε στην Ουάσιγκτον:

1. Αδιαμεσολάβητα Δεδομένα: Άμεση ενημέρωση για τα γεγονότα στο πεδίο (facts on the ground) για τη σωστή βαθμονόμηση της πολιτικής των ΗΠΑ.

2. Ανταγωνισμό Αληθείας: Θα ανάγκαζε τις κυβερνήσεις της περιοχής να είναι πιο ειλικρινείς με τις ΗΠΑ, βελτιώνοντας παράλληλα το ιστορικό τους στα ανθρώπινα δικαιώματα.

3. Στρατηγική Συνοχή: Μια πιο σταθερή και συνεκτική πολιτική στη Μέση Ανατολή, διασφαλίζοντας ότι η συμμαχία ΗΠΑ-Κούρδων θα ενισχυθεί εν μέσω των συνεχιζόμενων προκλήσεων με το Ιράν και τις νέες ισορροπίες στη Συρία.