Η κατάρρευση του ευρωπαϊκού προγράμματος FCAS ανοίγει ένα νέο παράθυρο ευκαιρίας για την Ινδία, η οποία θα μπορούσε να πάρει τη θέση της Γερμανίας δίπλα στη Γαλλία στην ανάπτυξη μαχητικού 6ης γενιάς.

Γράφει ο Χρήστος Κωνσταντινίδης

Το πρόγραμμα Future Combat Air System, που ξεκίνησε το 2017 ως φιλόδοξο σχέδιο ύψους περίπου 100 δισ. ευρώ, είχε στόχο τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου «περιβάλλοντος συστημάτων», του νέου μαχητικού NGF, μη επανδρωμένων συνοδευτικών αεροσκαφών και combat cloud για διασύνδεση πλατφορμών. Ωστόσο, οι χρόνιες διαφωνίες ανάμεσα στη Dassault, που εκπροσωπεί τη Γαλλία, και την Airbus, που εκπροσωπεί Γερμανία και Ισπανία, έφεραν το πρόγραμμα σε αδιέξοδο.

Η τελευταία προσπάθεια διάσωσης έγινε στη συνάντηση του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στο περιθώριο της Συνόδου ΕΕ–Δυτικών Βαλκανίων στο Μαυροβούνιο. Από εκεί έγινε οριστικά αντιληπτό, ότι το βιομηχανικό αδιέξοδο δεν μπορούσε να σπάσει. Σύμφωνα με δημοσιεύματα στον ευρωπαϊκό Τύπο, το Παρίσι και το Βερολίνο βάζουν τέλος στην κοινή ανάπτυξη του μαχητικού, αν και η συνεργασία σε επιμέρους ψηφιακά συστήματα και combat cloud ενδέχεται να συνεχιστεί.

Η ουσία της σύγκρουσης ήταν απλή αλλά καθοριστική. Η Dassault ζητούσε ηγετικό ρόλο στην ανάπτυξη του μαχητικού, επικαλούμενη την εμπειρία της στα Rafale. Η Airbus απαιτούσε ισότιμη κατανομή έργου, θεωρώντας ότι η γαλλική πλευρά άφηνε πολύ μικρό χώρο στη γερμανική βιομηχανία.

Πέρα από τη βιομηχανική μοιρασιά, υπήρχε και δογματική διαφορά! Η Γαλλία ήθελε αεροσκάφος ικανό για πυρηνική αποτροπή και επιχειρήσεις από αεροπλανοφόρο, ενώ η Γερμανία προτιμούσε βαρύτερο αεροσκάφος, με έμφαση στην εμβέλεια, το φορτίο, την αεροπορική υπεροχή και το stealth.

Σε αυτό το σημείο μπαίνει στο κάδρο η Ινδία. Ο πρώην πτέραρχος της ινδικής Αεροπορίας Ανίλ Τσόπρα δήλωσε στο EurAsian Times ότι το Νέο Δελχί πρέπει να εκμεταλλευθεί την ευκαιρία και να ενώσει δυνάμεις με τη Γαλλία. Όπως υποστήριξε, η Ινδία διαθέτει ταλέντο, βιομηχανική βάση και μια Πολεμική Αεροπορία που θα μπορούσε να δώσει μεγάλες παραγγελίες για ένα τέτοιο μαχητικό.

Η πρόταση δεν είναι αβάσιμη. Ινδία και Γαλλία έχουν βαθιά αμυντική σχέση από τη δεκαετία του 1950, όταν η Ινδία απέκτησε τα γαλλικά Ouragan, γνωστά στην Ινδία ως Toofani. Ακολούθησαν τα Mystère IVA, τα Mirage 2000, τα Rafale και, πιο πρόσφατα, η συμφωνία του 2025 για Rafale-M του ινδικού Ναυτικού. Το υπό συζήτηση ινδικό πρόγραμμα για 114 Rafale θα μπορούσε να κάνει την Ινδία τον μεγαλύτερο χρήστη Rafale εκτός Γαλλίας, εφόσον ολοκληρωθεί.

Για τη Γαλλία, μια ινδική συμμετοχή θα έφερνε χρηματοδότηση, μεγάλο αριθμό μελλοντικών παραγγελιών και δυνατότητα συμπαραγωγής. Για την Ινδία, θα άνοιγε πρόσβαση σε τεχνολογίες 6ης γενιάς: Stealth νέας εποχής, προηγμένη πρόωση, διασυνδεδεμένο πεδίο μάχης, τεχνητή νοημοσύνη, συνεργασία επανδρωμένων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Το ενδιαφέρον είναι ότι Παρίσι και Νέο Δελχί φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη στρατηγική συμβατότητα από ό,τι είχαν Παρίσι και Βερολίνο. Και οι δύο πλευρές ενδιαφέρονται για αεροναυτική ισχύ, επιχειρήσεις από αεροπλανοφόρα και πυρηνική αποτροπή. Η Ινδία, με δύο αεροπλανοφόρα σε υπηρεσία και τρίτο σε σχεδιασμό, έχει ανάγκες που μοιάζουν περισσότερο με τις γαλλικές παρά με τις γερμανικές.

Παράλληλα, η Ινδία ήδη χτίζει υποδομές γύρω από το γαλλικό οικοσύστημα. Η Safran προχωρά σε εγκατάσταση MRO για τον κινητήρα M88 του Rafale στο Χαϊντεραμπάντ, ενώ υπάρχουν συζητήσεις για συνεργασία στον κινητήρα του ινδικού AMCA, του εγχώριου μαχητικού 5ης γενιάς. Υπενθυμίζεται, ότι η Safran είναι η εταιρεία, η οποία πριν λίγο καιρό υπέγραψε συμφωνία με την τουρκική Baykar. Η συνεργασία με τη Γαλλία στο FCAS θα μπορούσε να λειτουργήσει και ως τεχνολογικός επιταχυντής για το ίδιο το AMCA.

Υπάρχει, όμως, και σοβαρός κίνδυνος. Η Ινδία δεν θέλει να γίνει απλώς ταμείο χρηματοδότησης ενός γαλλικού μαχητικού. Το κρίσιμο ζήτημα θα είναι το ποσοστό συμμετοχής, η μεταφορά τεχνογνωσίας, τα δικαιώματα συμπαραγωγής και ο πραγματικός ρόλος της ινδικής βιομηχανίας. Αν η Dassault επιδιώξει απόλυτο έλεγχο, το Νέο Δελχί θα βρεθεί μπροστά στο ίδιο πρόβλημα που διέλυσε τη συνεργασία με το Βερολίνο.

Η κατάρρευση του FCAS, λοιπόν, δεν είναι μόνο ευρωπαϊκό ναυάγιο. Είναι και στρατηγικό άνοιγμα. Η Γερμανία ήδη κοιτά προς Saab ή άλλα σχήματα, ενώ η Γαλλία πρέπει να αποφασίσει αν θα προχωρήσει μόνη ή με νέο εταίρο. Για την Ινδία, η συγκυρία είναι σπάνια! Μπορεί να μπει στο τραπέζι της 6ης γενιάς όχι ως απλός πελάτης, αλλά ως συμπαραγωγός.

Το ερώτημα είναι αν Παρίσι και Νέο Δελχί μπορούν να συμφωνήσουν σε αυτό που δεν κατάφεραν Παρίσι και Βερολίνο, δηλαδή να διαμοργώσουν μια πραγματική στρατηγική σύμπραξη και όχι μια απλή βιομηχανική μοιρασιά.

Η απόφαση των ΗΠΑ να ζητήσουν την απόρριψη της ποινικής υπόθεσης κατά της τουρκικής κρατικής τράπεζας Halkbank δεν είναι μια απλή δικαστική διευθέτηση. Είναι πολιτικό δώρο προς την Άγκυρα και αρνητική εξέλιξη για την Ελλάδα, καθώς αφαιρεί από την Ουάσιγκτον ένα από τα ισχυρότερα μέσα πίεσης που διέθετε απέναντι στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Η υπόθεση Halkbank δεν ήταν δευτερεύουσα. Αφορούσε κατηγορίες ότι η τουρκική κρατική τράπεζα βοήθησε το Ιράν να παρακάμψει τις αμερικανικές κυρώσεις, μέσω ενός δικτύου συναλλαγών δισεκατομμυρίων δολαρίων. Οι αμερικανικές αρχές είχαν μιλήσει για κρυφή μεταφορά περίπου 20 δισ. δολαρίων, μετατροπή πετρελαϊκών εσόδων σε χρυσό και μετρητά, καθώς και χρήση ψευδών εμπορικών εγγράφων για αποστολές τροφίμων.

Και όμως, μετά από χρόνια δικαστικής αντιπαράθεσης, η υπόθεση οδηγείται προς αρχειοθέτηση χωρίς πρόστιμο, χωρίς παραδοχή ενοχής και χωρίς ποινική ευθύνη για την τουρκική τράπεζα. Η Halkbank δεσμεύεται απλώς να μην προχωρεί σε συναλλαγές που ωφελούν το Ιράν και να τηρεί μηχανισμούς συμμόρφωσης κατά του ξεπλύματος χρήματος.

Με απλά λόγια, η Άγκυρα βγαίνει από μια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση με ελάχιστο κόστος.

Το χαρτί πίεσης που χάνει η Ουάσιγκτον

Για χρόνια, η υπόθεση Halkbank λειτουργούσε ως αμερικανικό «χαλινάρι» απέναντι στον Ερντογάν. Δεν ήταν μόνο νομικό ζήτημα. Ήταν εργαλείο πίεσης σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία αγόραζε ρωσικούς S-400, εκβίαζε στο ΝΑΤΟ, απειλούσε Ελλάδα και Κύπρο, έκανε παζάρια με τη Μόσχα και ταυτόχρονα απαιτούσε ανταλλάγματα από τη Δύση.

Όσο ο φάκελος παρέμενε ανοικτός, η Άγκυρα γνώριζε ότι ένα σοβαρό πλήγμα θα μπορούσε να πέσει πάνω σε κρατικό τραπεζικό πυλώνα της Τουρκίας. Αυτό περιόριζε, έστω μερικώς, την τουρκική αλαζονεία.

Τώρα, το μήνυμα είναι διαφορετικό: η Τουρκία πιέζει, παζαρεύει, απειλεί, κάνει διπλό παιχνίδι και στο τέλος παίρνει διευκολύνσεις.

Αρνητικό μήνυμα για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η εξέλιξη είναι προβληματική. Όχι επειδή η Αθήνα είχε άμεση εμπλοκή στην υπόθεση Halkbank, αλλά επειδή η υπόθεση ήταν μέρος του ευρύτερου πλέγματος πίεσης των ΗΠΑ προς την Τουρκία.

Όταν η Ουάσιγκτον αφαιρεί τέτοια βαρίδια από τον Ερντογάν, μειώνεται και το κόστος της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής. Η Άγκυρα αισθάνεται ότι μπορεί να επιστρέψει στο γνώριμο παζάρι: λίγη συνεργασία με τις ΗΠΑ, λίγη ένταση με τη Ρωσία, λίγη πίεση στο ΝΑΤΟ, λίγες απειλές στο Αιγαίο και στην Κύπρο, και στο τέλος πολιτικά ανταλλάγματα.

Αυτό είναι το κακό προηγούμενο.

Η Ελλάδα έχει συμφέρον η Τουρκία να βρίσκεται υπό πραγματικό έλεγχο, όχι να επιβραβεύεται κάθε φορά που η Ουάσιγκτον θέλει να τη φέρει πιο κοντά στη Δύση. Διότι η εμπειρία δείχνει ότι ο Ερντογάν εισπράττει τα ανταλλάγματα, αλλά δεν εγκαταλείπει τον αναθεωρητισμό.

Η συγκυρία με το Ιράν

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η συγκυρία. Το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης υποστηρίζει ότι η άρση των διώξεων θα εξυπηρετήσει το συμφέρον των ΗΠΑ να μειωθεί η υποστήριξη προς το Ιράν.

Δηλαδή η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να κάνει μια γεωπολιτική συναλλαγή: κλείνει έναν φάκελο που ενοχλεί την Τουρκία, με αντάλλαγμα την προσδοκία ότι η Άγκυρα θα περιορίσει τη βοήθεια προς την Τεχεράνη.

Το πρόβλημα είναι ότι η Τουρκία έχει αποδείξει πως ξέρει να πουλάει ακριβά τη γεωγραφία της, χωρίς να αλλάζει στρατηγική συμπεριφορά. Το έκανε με τη Ρωσία, το έκανε με τη Συρία, το έκανε με το ΝΑΤΟ, το έκανε με τη Σουηδία, το κάνει διαρκώς στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Τραμπ και η πολιτική διάσταση

Δεν περνά απαρατήρητο ότι ο Ερντογάν είχε δηλώσει πως ο Ντόναλντ Τραμπ του είχε πει ότι «το πρόβλημα της Halkbank έχει τελειώσει για εμάς». Αν αυτή η φράση αποτυπώνει το πραγματικό κλίμα στην Ουάσιγκτον, τότε η υπόθεση δεν είναι απλώς νομική. Είναι βαθιά πολιτική.

Και αυτό πρέπει να προβληματίσει την Αθήνα.

Διότι όταν ένας τόσο σοβαρός φάκελος κλείνει χωρίς πρόστιμο και χωρίς παραδοχή ενοχής, η Τουρκία διαβάζει το μήνυμα με τον δικό της τρόπο: η πίεση αποδίδει, οι απειλές πιάνουν τόπο και οι γεωπολιτικές ανάγκες της Ουάσιγκτον υπερισχύουν της συνέπειας.

Η ουσία

Η υπόθεση Halkbank ήταν ένα από τα λίγα πραγματικά χαρτιά πίεσης των ΗΠΑ απέναντι στον Ερντογάν. Με την αρχειοθέτησή της, η Άγκυρα απαλλάσσεται από ένα μεγάλο βάρος και αποκτά μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων.

Για την Ελλάδα, αυτό δεν είναι καλή είδηση. Είναι προειδοποίηση.

Όταν η Ουάσιγκτον θέλει να χρησιμοποιήσει την Τουρκία σε μεγαλύτερα γεωπολιτικά μέτωπα, είναι πρόθυμη να κλείσει τα μάτια σε υποθέσεις που μέχρι χθες παρουσίαζε ως σοβαρές παραβιάσεις κυρώσεων. Και όταν αυτό συμβαίνει, η Αθήνα οφείλει να μη ζει με αυταπάτες.

Η Τουρκία δεν αλλάζει επειδή της χαρίζονται προβλήματα. Αντιθέτως, αποθρασύνεται.

Στο επίκεντρο των αμερικανικών πολιτικών εξελίξεων βρίσκεται αυτές τις ημέρες το Κυπριακό, καθώς ξεκίνησε στην Ουάσιγκτον το 41ο Ετήσιο Συνέδριο της International Coordinating Committee – Justice for Cyprus (PSEKA), συγκεντρώνοντας ηγετικά στελέχη της ελληνοκυπριακής και ελληνοαμερικανικής κοινότητας, καθώς και κορυφαίους αξιωματούχους των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το τριήμερο συνέδριο, που πραγματοποιείται από τις 9 έως τις 11 Ιουνίου στην αμερικανική πρωτεύουσα, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ετήσιες πρωτοβουλίες της κυπριακής ομογένειας στις ΗΠΑ, με βασικό στόχο την προώθηση των κυπριακών και ελληνικών θέσεων στα κέντρα λήψης αποφάσεων της Ουάσιγκτον.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα, οι συμμετέχοντες πραγματοποίησαν περισσότερες από 50 συναντήσεις με γερουσιαστές, βουλευτές, στελέχη της αμερικανικής κυβέρνησης και αξιωματούχους που διαμορφώνουν την πολιτική των ΗΠΑ για την Κύπρο, την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία του Κυβερνητικού Εκπροσώπου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Λετυμπιώτη, ο οποίος συμμετέχει στις εργασίες του συνεδρίου ως ομιλητής, μεταφέροντας τις θέσεις της Λευκωσίας για τις περιφερειακές εξελίξεις και τον στρατηγικό ρόλο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η Κύπρος ως στρατηγικός εταίρος των ΗΠΑ

Η επίσημη έναρξη των εργασιών πραγματοποιήθηκε με θεματική συζήτηση υπό τον τίτλο «Η Κυπριακή Δημοκρατία στην πρώτη γραμμή: Ένας ισχυρός στρατηγικός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών», αντανακλώντας τη σημαντική αναβάθμιση των σχέσεων Λευκωσίας – Ουάσιγκτον τα τελευταία χρόνια.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης ημέρας, οι σύνεδροι είχαν επίσης την ευκαιρία να ακούσουν παρεμβάσεις του πρέσβη της Κυπριακής Δημοκρατίας στις ΗΠΑ, Ευάγγελου Σάββα, καθώς και του πρέσβη της Ελλάδας στις Ηνωμένες Πολιτείες, Αντώνη Αλεξανδρίδη.

Οι εργασίες της ημέρας ολοκληρώθηκαν με δεξίωση υποδοχής που παρέθεσε ο πρέσβης Ευάγγελος Σάββα, προσφέροντας την ευκαιρία για επαφές και συζητήσεις μεταξύ των συμμετεχόντων.

Συναντήσεις στο Καπιτώλιο

Η δεύτερη ημέρα του συνεδρίου επικεντρώθηκε στις επαφές με μέλη της αμερικανικής Γερουσίας και της Βουλής των Αντιπροσώπων στο United States Capitol.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται ζητήματα που αφορούν το Κυπριακό, τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις, την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο, τη συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–ΗΠΑ, καθώς και τις περιφερειακές προκλήσεις που διαμορφώνονται από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την ευρύτερη περιοχή.

Οι διοργανωτές θεωρούν ότι η φετινή συγκυρία είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η Κύπρος έχει εξελιχθεί σε κρίσιμο γεωστρατηγικό εταίρο της Δύσης, ενώ οι σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών.

Οικονομία, επιχειρηματικότητα και τεχνητή νοημοσύνη

Το συνέδριο θα ολοκληρωθεί στις 11 Ιουνίου με ειδική συζήτηση γύρω από το εμπόριο, την επιχειρηματικότητα και τις εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης, θέματα που αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία τόσο για την αμερικανική όσο και για την κυπριακή οικονομία.

Η διοργάνωση της PSEKA επιβεβαιώνει για ακόμη μία χρονιά τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει η κυπριακή ομογένεια στις Ηνωμένες Πολιτείες, διατηρώντας το Κυπριακό και τα ζητήματα του Ελληνισμού ψηλά στην ατζέντα της Ουάσιγκτον, σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών ανακατατάξεων στην Ανατολική Μεσόγειο.