Αναγκαστική προσγείωση στην Άγκυρα πραγματοποίησε την Κυριακή το κυβερνητικό αεροσκάφος που μετέφερε τον πρωθυπουργό της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, λόγω «απρόβλεπτου τεχνικού προβλήματος» που παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια της πτήσης του προς την Αρμενία.

Το αεροσκάφος είχε τελικό προορισμό την Αρμενία, όπου ο Ισπανός πρωθυπουργός επρόκειτο να συμμετάσχει στη Σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της πτήσης κρίθηκε αναγκαία η διακοπή της πορείας και η προσγείωση εκτός προγράμματος στην τουρκική πρωτεύουσα, για προληπτικούς λόγους ασφαλείας.

Σύμφωνα με τη Γραμματεία Επικοινωνίας της ισπανικής κυβέρνησης, η διαδικασία της προσγείωσης εξελίχθηκε ομαλά, χωρίς να υπάρξουν προβλήματα ή τραυματισμοί μεταξύ των επιβατών. Από την πρώτη στιγμή ενεργοποιήθηκαν τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα για τέτοιου είδους περιστατικά, ενώ η ισπανική αποστολή παραμένει προσωρινά στην Άγκυρα.

Το ταξίδι του Πέδρο Σάντσεθ προς την Αρμενία αναμένεται να συνεχιστεί μόλις αντιμετωπιστεί το τεχνικό ζήτημα που παρουσιάστηκε στο κυβερνητικό αεροσκάφος και δοθεί το πράσινο φως από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Ο Ισπανός πρωθυπουργός είχε προγραμματιστεί να λάβει μέρος στη Σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, όπου Ευρωπαίοι ηγέτες θα συζητήσουν κρίσιμα ζητήματα συνεργασίας, ασφάλειας και ενέργειας, σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων στην ευρύτερη περιοχή.

Οι κινήσεις της κατοχικής πλευράς στη νεκρή ζώνη δεν είναι μεμονωμένες, αλλά εντάσσονται σε ένα σχεδιασμό, που αποσκοπεί, στο τέλος, στην επέκταση των υπό κατοχή εδαφών.  Τούτο καθίσταται σαφές από όλες τις ενέργειες, που γίνονται συστηματικά και μεθοδευμένα. Παράλληλα, η κατοχική πλευρά, όχι τώρα αλλά τα τελευταία χρόνια, επιχειρεί, όπως αναφέρει, «οριστικοποίηση των συνόρων», εντάσσοντας τις ενέργειες αυτές στο στρατηγικών στόχο των δυο κράτων.

Οι μεθοδεύσεις αυτές γίνονται, στην παρούσα φάση,  με παραβιάσεις στη νεκρή ζώνη, με την πιο σοβαρή αυτή στην Πύλα, όπως συναφώς ανέφερε ο υπουργός Άμυνας, Βασίλης Πάλμας. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο κατοχικός στρατός διατυπώνει σε συζητήσεις με τα Ηνωμένα Έθνη, με αξιωματούχους της Ειρηνευτικής Δύναμης, τον ισχυρισμό ότι η νεκρή ζώνη, οι συγκεκριμένες περιοχές που αμφισβητούνται,  είναι δήθεν έδαφος της «ΤΔΒΚ». Αυτός ο ισχυρισμός, που προφανώς είναι εκτός συζήτησης και λογικής, διατυπώνεται για να «εδραιωθεί» η… αντίληψη αυτή. Ο ανεδαφικός και εν πολλοίς απαράδεκτος ισχυρισμός, εντάσσεται στη λογική της συντήρησης αυτού του αφηγήματος τους αλλά και του κλίματος έντασης, κρίσης.

Και χάρτης

Ο τουρκικός σχεδιασμός δεν είναι σημερινός. Η διαφορά είναι ότι σε αυτή τη φάση φαίνεται να γίνονται περισσότερα βήματα, είναι πιο συστηματικός ο κατοχικός στρατός, με συγκεκριμένες ενέργειες επιβολής τετελεσμένων. Σημειώνεται ότι το 2021, υπήρξαν κινήσεις, οι οποίες χαρακτηρίζονταν από μια λογική διχοτόμησης της νεκρής ζώνης, από την Αθηένου μέχρι Δένεια- Μάμμαρι, εκτοπίζοντας τα Ηνωμένα Έθνη. Τότε, οι πληροφορίες ανέφεραν πως είχαν διαμορφώσει και χάρτη, που παρουσιάζονταν οι προθέσεις τους.

Σύνδεση με Κυπριακό

Είναι σαφές πως ο όλος σχεδιασμός, οι ενέργειες που γίνονται επί εδάφους, «καθοδηγούνται» από τη λογική της πολιτικής των δυο κρατών. Είναι πρόδηλο ότι με τις ενέργειες που καταγράφονται στη νεκρή ζώνη, η κατοχική πλευρά επιδιώκει την οριστικοποίηση των «συνόρων» των δυο χωριστών, όπως είναι το αφήγημα τους, «κρατών». Με βάση παλαιότερες συζητήσεις με την ΟΥΝΦΙΚΥΠ, ο κατοχικός στρατός ισχυρίζεται πως κάποιες περιοχές, που σήμερα έχουν καθοριστεί από το 1974 ως νεκρή ζώνη, «ανήκουν» στο ψευδοκράτος! Αυτό, βέβαια, δεν ισχύει καθώς οι περιοχές αυτές, όπως είναι γνωστό, δεν έχουν καταληφθεί από τον κατοχικό στρατό το καλοκαίρι του 1974.

Περαιτέρω, η  κατοχική πλευρά ισχυρίζεται πως πρόκειται για μια «ενδιάμεση περιοχή», η οποία σε περίπτωση διαπραγματεύσεων, θα ενταχθεί στις συζητήσεις για το εδαφικό. Δηλαδή, κατά τη συζήτηση του εδαφικού θα τεθεί και ο διαμοιρασμός της νεκρής ζώνης. Τι σημαίνει αυτό; Θα… διεκδικήσουν, κοντολογίς, κι άλλα εδάφη, πέραν από αυτά που κατέλαβαν στον πόλεμο του 1974 και έκτοτε κατέχουν. Θα είναι μέρος των συζητήσεων σε μια μελλοντική διαπραγμάτευση, εάν και εφόσον αυτή εισέλθει στο εδαφικό.

Παράλληλα με όλα αυτά, πληροφορίες αναφέρουν πως ο κατοχικός στρατός ασκεί έντονη πίεση στην ΟΥΝΦΙΚΥΠ. Αυτή η πίεση αφορά και τη διακίνηση της στα κατεχόμενα και όπως έχουμε γράψει, αποσκοπεί να επιβάλλει στον Διεθνή Οργανισμό την υπογραφή χωριστής συμφωνίας ΟΗΕ- «ΤΔΒΚ» (SOFA). Ενόψει του γεγονότος ότι μια χωριστή συμφωνία του ΟΗΕ με το ψευδοκράτος δεν μπορεί νομικά να γίνει ( ούτε και πολιτικά), υπάρχει και ένα άλλο σενάριο, που δεν θεωρείται ότι το έχουν σκεφτεί από μόνοι τους οι Τούρκοι, αλλά είχαν και τη βοήθεια τρίτων. Τούτο αφορά το σενάριο για συνομολόγηση επιχειρησιακών διευθετήσεων (operational arrangements) μεταξύ ΟΥΝΦΙΚΥΠ και του παράνομου καθεστώτος. Αυτό επιχειρείται να συνδεθεί με τη διακίνηση και λειτουργία γενικά της Δύναμης στα κατεχόμενα.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα Ηνωμένα Έθνη επιχειρούν να αποτρέψουν επιδείνωση της κατάστασης επί του εδάφους. Κι αυτό γίνεται μέσα στις δυνατότητες που έχει η αποδυναμωμένη ΟΥΝΦΙΚΥΠ. Ο νέος ειδικός αντιπρόσωπος των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο, Κασίμ Ντιανιέ, καθυστέρησε  να αντιληφθεί τις τουρκικές προθέσεις. Αρχικά θεώρησε πως οι κινήσεις του κατοχικού καθεστώτος αφορούσαν διαφωνίες για τη διαχείριση του αφθώδη πυρετού! Μετά από έντονες υποδείξεις της Λευκωσίας, άλλαξε την προσέγγισή του.  Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί πως η ΟΥΝΦΙΚΥΠ βγήκε μπροστά και λειτουργεί αποτρεπτικά, ειδικά στην Πύλα.

Από την πλευρά της, η  Κυπριακή Δημοκρατία κινείται σε διάφορα επίπεδα και καθορίζει την τακτική της. Σε πολιτικό και διπλωματικό γίνονται διάφορες κινήσεις προς Ηνωμένα Έθνη και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι πληροφορίες αναφέρουν πως η Λευκωσία έχει διαμορφώσει παράλληλα κάποια μέτρα, που θεωρεί πως θα λειτουργήσουν αποτρεπτικά και θα προκαλέσουν κόστος στο κατοχικό καθεστώς.

Ταυτόχρονα, οι  τουρκικές κινήσεις και παραβιάσεις παρακολουθούνται από την Εθνική Φρουρά.

Η σκόνη από τις παραβιάσεις «αγγίζουν» τις συζητήσεις για τα ΜΟΕ

Η επιμονή του απερχόμενου Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, να αφήσει στον διάδοχο του μια διαδικασία στο Κυπριακό και πιθανότατα και ένα πλαίσιο συζήτησης  ως κληρονομιά, φαίνεται ότι περνά και θα περάσει μέσα από μεγάλες δοκιμασίες. Η φιλοδοξία αυτή του κ. Γκουτέρες, αν και λογικά θεωρείται εφικτή, αντιμετωπίζει μεγάλες δυσκολίες, λόγω των εξελίξεων επί του εδάφους,  όπως αυτές καταγράφονται με τις ενέργειες της κατοχικής δύναμης, στη νεκρή ζώνη. Παράλληλα, είναι σαφές ότι  πρέπει να μπουν στην εξίσωση  και τα όσα διαδραματίζονται στην ευρύτερη περιοχή. Εξελίξεις, που διαμορφώνουν ένα νέο σκηνικό, το οποίο επηρεάζει και άλλα διεθνή ζητήματα, όπως είναι το Κυπριακό.

Προ ημερών βρισκόταν στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, η Προσωπική Απεσταλμένη του Γ.Γ. στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, η οποία συναντήθηκε και με τον Αντόνιο Γκουτέρες. Οι δυο αξιολόγησαν τα δεδομένα και συμφώνησαν στο γενικό πλαίσιο δράσης, αξιολογώντας και  τα όσα διαδραματίζονται στο νησί, με βάση την ενημέρωση που τυγχάνουν από την Κύπρο. Σε αυτό που έχουν συμφωνήσει, είναι ότι  ο Διεθνής Οργανισμός είναι δεσμευμένος να προσπαθήσει ώστε να αρχίσει μια διαδικασία διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό και σε αυτή τη βάση εργάζονται όλοι. Αυτό θα γίνει, όπως εκτιμάται, με πρώτο σημαντικό σταθμό, την πραγματοποίηση μιας άτυπης Πενταμερής Διάσκεψης για το Κυπριακό, που χρονικά θα πρέπει να τοποθετείται τον Σεπτέμβριο. Εκτιμάται ότι  η άτυπη Πενταμερής στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Μέχρι τότε ενδέχεται να έλθει στο νησί η κ. Ολγκίν, πολύ πιθανόν τον Ιούλιο, για να προετοιμάσει το έδαφος και να αξιολογήσει τα δεδομένα, όπως διαμορφώνονται.

Είναι σαφές πως στην προσπάθεια συντήρησης μια κινητικότητας, οι όποιες συζητήσεις επικεντρώνονται στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Είναι η εύκολη οδός για να μην ανακηρυχθεί αδιέξοδο ή να συνεχισθούν οι όποιες  συζητήσεις, την ώρα κατά την οποία τα σημαντικά βήματα πάγωσαν εν πολλοίς με πρωτοβουλία της κ. Ολγκίν και την ενθάρρυνση της κατοχικής πλευράς. Με τη γνωστή δικαιολογία ότι δεν μπορούν να γίνουν διαπραγματεύσεις στη διάρκεια της κυπριακής Προεδρίας της Ε.Ε. ( πρώτο εξάμηνο 2026)  αλλά και ενόψει του γεγονότος ότι θα διεξαχθούν βουλευτικές εκλογές στις 24 Μαΐου στην Κύπρο!

Ωστόσο, τι συζητήσεις μπορούν να διεξαχθούν, έστω και ΜΟΕ,  όταν η κατοχική Τουρκία προχωρεί μεθοδευμένα με ενέργειες στη νεκρή ζώνη να επιβάλλει νέα τετελεσμένα; Μπορεί να συζητείται, για παράδειγμα, η διάνοιξη νέων διόδων διέλευσης ένθεν κακείθεν της γραμμής κατοχής και να σημειώνονται παραβιάσεις στη νεκρή ζώνη; Προφανώς και δεν είναι εύκολο, αν όχι αδύνατο, να γίνονται παράλληλες συζητήσεις, όταν επιχειρείται επιβολή νέων τετελεσμένων. Θα είναι ως να κρύβονται οι προκλήσεις κάτω από το χαλί και όλοι να σφυρίζουν αδιάφορα. Η Λευκωσία δεν έχει τέτοια πρόθεση.

Είναι  σαφές ότι η έλλειψη διαδικασίας, προσφέρει στην κατοχική πλευρά, ευκαιρία για προώθηση τετελεσμένων επί του εδάφους. Και αυτό γίνεται διαχρονικά.

Κώστας Βενιζέλος

Στον κόσμο που διαμορφώνεται μετά τον πόλεμο των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν επικεντρώθηκε η εκπομπή «Πρίσμα» της TV100, με τον Παντελή Σαββίδη, φιλοξενώντας τη Φίλιππα Χατζησταύρου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, και τον Κωνσταντίνο Γρίβα, καθηγητή στη Σχολή Ευελπίδων και γεωπολιτικό αναλυτή.

Ο Παντελής Σαββίδης έθεσε από την αρχή το βασικό πλαίσιο: ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν φαίνεται να οδηγείται σε αποκλιμάκωση, αλλά όχι με καθαρούς όρους νίκης για την Ουάσιγκτον. Όπως σημείωσε, η αμερικανική πλευρά δείχνει να αναζητά έξοδο από ένα αδιέξοδο, ενώ πλέον το κρίσιμο ερώτημα είναι ποια θα είναι η επόμενη ημέρα για τον κόσμο, την Ευρώπη και την Ελλάδα.

Κεντρικό θέμα της συζήτησης ήταν η ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία, μετά την πρόσφατη επίσκεψη Μακρόν στην Αθήνα. Η Φίλιππα Χατζησταύρου υποστήριξε ότι η συμφωνία δεν είναι συμμετρική, καθώς η Γαλλία εμφανίζεται να αποκομίζει σαφή οικονομικά και βιομηχανικά οφέλη, σε μια περίοδο που επιχειρεί να ενισχύσει την πολεμική της βιομηχανία και να αντιμετωπίσει την αποβιομηχάνιση και τα δημοσιονομικά της προβλήματα.

Από ελληνικής πλευράς, όπως είπε, το ερώτημα είναι αν η χώρα συμμετέχει ουσιαστικά στην παραγωγική διαδικασία ή απλώς αγοράζει οπλικά συστήματα. Κατά την ίδια, η ελληνική συμμετοχή στην ευρωπαϊκή αμυντική παραγωγή παραμένει πολύ χαμηλή, ενώ ο στόχος για μελλοντική συμμετοχή 25% στην αλυσίδα παραγωγής μοιάζει μακρινός και υποθετικός.

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας, από την πλευρά του, ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να έχει ψευδαισθήσεις πως οποιαδήποτε ξένη δύναμη θα «βγάλει το φίδι από την τρύπα» σε περίπτωση πολεμικής αναμέτρησης με την Τουρκία. Η Γαλλία μπορεί να προσφέρει σημαντική στήριξη, όπως πληροφορίες, οπλικά συστήματα και διακριτική στρατηγική συνδρομή, όμως η τελική ευθύνη για την άμυνα της χώρας ανήκει στην ίδια την Ελλάδα.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στο ζήτημα της αμυντικής αυτονομίας. Ο Γρίβας τόνισε ότι η εποχή των πανάκριβων μεγάλων πλατφορμών, όπως τα άρματα, τα μαχητικά και τα κλασικά συστήματα υψηλού κόστους, φτάνει στα όριά της. Τα παραδείγματα της Ουκρανίας, του Ιράν και των Χούθι δείχνουν ότι μικρά, φθηνά, μαζικά παραγόμενα και εγχώρια συστήματα — drones, μικρά ταχύπλοα, περιφερόμενα πυρομαχικά και ασύμμετρες τεχνολογίες — μπορούν να προκαλέσουν τεράστια ζημιά σε πολύ ισχυρότερους αντιπάλους.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Παντελής Σαββίδης έθεσε το ερώτημα αν τα διδάγματα από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ μπορούν να εφαρμοστούν στο Αιγαίο. Ο Γρίβας απάντησε ότι η Ελλάδα έχει τεχνολογικές δυνατότητες να αναπτύξει εγχώρια τέτοια συστήματα, αλλά κινείται αργά, εγκλωβισμένη σε παλιές αντιλήψεις και σε νοοτροπία πελάτη.

Η συζήτηση άνοιξε και το θέμα του ευρωπαϊκού στρατού και της πυρηνικής διάστασης που επιχειρεί να προωθήσει η Γαλλία. Η Χατζησταύρου εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτική, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη περνά σε μια νέα φάση «οικονομίας του πολέμου», όπου οι μεγάλες αμυντικές βιομηχανίες συγκεκριμένων κρατών θα απορροφούν τεράστια δημόσια χρηματοδότηση. Για την Ελλάδα, όπως είπε, μια τέτοια εμπλοκή δεν έχει νόημα χωρίς εθνικό παραγωγικό σχέδιο και σαφή στρατηγική.

Στο τελευταίο μέρος, η συζήτηση επέστρεψε στον πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν. Ο Γρίβας εκτίμησε ότι δεν είναι βέβαιο πως οδηγούμαστε σε σταθερή ειρήνευση, καθώς το Ιράν έχει δεχθεί πλήγματα αλλά δεν έχει συντριβεί. Αντίθετα, το ασύμμετρο οπλοστάσιό του φαίνεται να παραμένει ενεργό, γεγονός που δυσκολεύει μια συμφωνία που θα εμφανιστεί ως ταπεινωτική για την Τεχεράνη.

Η Φίλιππα Χατζησταύρου συνέδεσε τις αμερικανικές κινήσεις με την προσπάθεια ανάσχεσης της Κίνας, σημειώνοντας ότι η Κίνα δεν πρόκειται να μείνει παθητική απέναντι σε νέα ευρωπαϊκά μέτρα προστατευτισμού. Κατά την ίδια, ο πόλεμος φαίνεται να ευνοεί περισσότερο τη Ρωσία και την Κίνα, ενώ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ευρώπη βγαίνουν με βαρύ κόστος.

Το βασικό συμπέρασμα της εκπομπής ήταν σαφές: ο μεταπολεμικός κόσμος που διαμορφώνεται δεν επιτρέπει αυταπάτες. Η Ελλάδα χρειάζεται εθνική στρατηγική, εγχώρια αμυντική παραγωγή και καθαρή αντίληψη των συμφερόντων της. Οι συμμαχίες είναι χρήσιμες, αλλά δεν υποκαθιστούν την εθνική ισχύ.