Μεγάλη επένδυση για το μέλλον της ιστορικής Πριγκηποννήσου και του Οικουμενικού Πατριαρχείου σηματοδοτεί η συμφωνία για την αποκατάσταση και επαναλειτουργία του ιστορικού Ρωμαίικου Ορφανοτροφείου της Πριγκήπου, ενός από τα πλέον εμβληματικά κτίρια του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης και της μεγαλύτερης ξύλινης κατασκευής στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της αρμενορωμαίικης εφημερίδας Agos, το έργο εισέρχεται σε νέα φάση μετά την υπογραφή μακροχρόνιας συμφωνίας μεταξύ του Οικουμενικού Πατριαρχείου, της τουρκικής Bilgili Holding και της ελληνικών συμφερόντων ÊNSOFI Holding, με στόχο την πλήρη αποκατάσταση και επαναξιοποίηση του ιστορικού κτιρίου.

«Μια μεταμόρφωση που θα εμπνεύσει»

Ο συντονιστής της Επιτροπής Αποκατάστασης του Ορφανοτροφείου, Λάκης Βίγκας, χαρακτήρισε τη συμφωνία ιδιαίτερα σημαντική, υπογραμμίζοντας ότι το Πατριαρχείο επέλεξε το μοντέλο της μακροχρόνιας μίσθωσης, παραχωρώντας τη χρήση του ακινήτου στις δύο εταιρείες με αντάλλαγμα την υλοποίηση του απαιτητικού έργου αποκατάστασης.

Όπως τόνισε, η επιλογή έγινε με βάση την εμπειρία και την τεχνογνωσία των δύο ομίλων, οι οποίοι θεωρείται ότι διαθέτουν τα εχέγγυα για να αναλάβουν ένα τόσο σύνθετο και δαπανηρό εγχείρημα.

Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε επίσης στη συνεργασία ελληνικών και τουρκικών επιχειρηματικών δυνάμεων, χαρακτηρίζοντάς την ως ένα θετικό παράδειγμα σύμπραξης με κοινό όραμα.

Το μέλλον του ιστορικού κτιρίου

Ο Βίγκας διευκρίνισε ότι η τελική απόφαση για την τύχη της σημερινής κατασκευής δεν ανήκει στους επενδυτές αλλά στα αρμόδια Συμβούλια Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς του τουρκικού Υπουργείου Πολιτισμού.

Εκτίμησε πάντως ότι η κατάσταση του κτιρίου έχει επιβαρυνθεί δραματικά έπειτα από δεκαετίες εγκατάλειψης και ιδιαίτερα από τη φθορά των τελευταίων δεκαπέντε ετών, με αποτέλεσμα να έχουν προκληθεί σοβαρές δομικές βλάβες.

Παράλληλα επισήμανε ότι τα σημερινά κατασκευαστικά και αντισεισμικά πρότυπα διαφέρουν σημαντικά από εκείνα της εποχής που ανεγέρθηκε το κτίριο, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σύνθετη τη διαδικασία αποκατάστασης.

Θα γίνει ξενοδοχείο;

Ένα από τα βασικά ερωτήματα αφορά τη μελλοντική χρήση του Ορφανοτροφείου.

Ο Λάκης Βίγκας εξήγησε ότι ακόμη δεν έχουν ληφθεί οριστικές αποφάσεις, καθώς οι σχετικές μελέτες βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο. Παραδέχθηκε ωστόσο ότι είναι βέβαιο πως το εγχείρημα θα περιλαμβάνει τουριστική δραστηριότητα και θα πρέπει να εξασφαλίζει οικονομική βιωσιμότητα.

Υπενθύμισε μάλιστα ότι όταν σχεδιάστηκε αρχικά το κτίριο στα τέλη του 19ου αιώνα προοριζόταν για ξενοδοχειακή χρήση πριν μετατραπεί σε ορφανοτροφείο.

Παράλληλα ξεκαθάρισε ότι βασική προϋπόθεση του Πατριαρχείου είναι η διατήρηση της ιστορικής μνήμης του χώρου, με μόνιμες εκθέσεις και χώρους αφιερωμένους στη φιλανθρωπική αποστολή και στην ιστορία της Ρωμιοσύνης της Πόλης.

Στόχος είναι το συγκρότημα να παραμείνει ανοιχτό και επισκέψιμο για το κοινό, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση και στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα του έργου.

«Να ξαναζωντανέψει»

Ο συντονιστής της Επιτροπής Αποκατάστασης εξέφρασε την αισιοδοξία του ότι το έργο μπορεί να σώσει οριστικά το εμβληματικό κτίριο από την κατάρρευση.

Υπενθύμισε ότι τα προηγούμενα χρόνια ολοκληρώθηκαν σημαντικές μελέτες και αδειοδοτήσεις, με τη συμβολή του τουρκικού Υπουργείου Πολιτισμού, των τοπικών αρχών, του Δήμου Κωνσταντινούπολης και πολλών εθελοντών, πανεπιστημιακών, αρχιτεκτόνων και μηχανικών.

Ο ίδιος παρομοίασε τη σημερινή εικόνα του Ορφανοτροφείου με την εγκατάλειψη που χαρακτηρίζει το Καγιάκιοϊ της Μικράς Ασίας μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών, σημειώνοντας ότι το κτίριο θυμίζει τις πληγές του παρελθόντος και τη δύσκολη πορεία της Ρωμαίικης κοινότητας.

«Πρέπει να πιστέψουμε στο μέλλον», ανέφερε χαρακτηριστικά, εκφράζοντας την ελπίδα ότι το έργο θα αποτελέσει μια «εμπνευσμένη μεταμόρφωση» για τις επόμενες γενιές.

Στη συνάντηση Βαρθολομαίου – Ερντογάν

Ο Βίγκας αναφέρθηκε και στη συνάντηση του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις 16 Ιουνίου.

Όπως διευκρίνισε, βασικό θέμα της συζήτησης ήταν η Θεολογική Σχολή της Χάλκης, ενώ εξετάστηκαν και άλλα ζητήματα που αφορούν το Πατριαρχείο. Δεν επιβεβαίωσε πάντως ότι το Ορφανοτροφείο αποτέλεσε κεντρικό θέμα της συνάντησης.

Η συμφωνία για την Πρίγκηπο θεωρείται από πολλούς ιστορική, καθώς ανοίγει τον δρόμο για τη διάσωση ενός μνημείου που επί δεκαετίες συμβόλιζε την εγκατάλειψη, αλλά πλέον φιλοδοξεί να μετατραπεί σε σημείο αναφοράς για τον πολιτισμό, την ιστορία και τη μνήμη του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης.

Αντιδράσεις προκαλεί η προγραμματισμένη μουσική εκδήλωση με θέμα την οθωμανική μουσική παράδοση, η οποία πρόκειται να πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 19 Ιουνίου 2026 στον κήπο του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών στην Πλάκα.

Η εκδήλωση εντάσσεται σε έναν κύκλο τριών μουσικών βραδιών που διοργανώνει το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Στο πλαίσιο αυτό, μετά την αφιερωματική βραδιά στην ελληνική μουσική παράδοση και τον Πετρολούκα Χαλκιά στις 11 Ιουνίου και την παρουσίαση της οργανικής σουίτας «Ρεμπέτικο. Πορεία στον 20ό αιώνα» στις 12 Ιουνίου, σειρά παίρνει η συναυλία των Τούρκων μουσικών Ezgi Aydemir, Kağan Ulaş και Cengiz Onural, οι οποίοι θα παρουσιάσουν συνθέσεις από την οθωμανική μουσική παράδοση.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη εκδήλωση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε κύκλους απογόνων Μικρασιατών προσφύγων, οι οποίοι εκφράζουν την αντίθεσή τους στη φιλοξενία ενός τέτοιου προγράμματος σε έναν χώρο που είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τη μελέτη, τη διάσωση και την ανάδειξη της ιστορίας του μικρασιατικού ελληνισμού.

Σε δημόσια παρέμβασή του, επισκέπτης που παρακολούθησε την πρόσφατη μουσική βραδιά αφιερωμένη στον Πετρολούκα Χαλκιά εξέφρασε την έκπληξη και τη δυσαρέσκειά του για την επικείμενη συναυλία. Όπως αναφέρει, η διοργάνωση μιας βραδιάς αφιερωμένης στην οθωμανική μουσική παράδοση μέσα στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών συνιστά προσβολή στη μνήμη των Ελλήνων της Μικράς Ασίας που υπέστησαν διωγμούς, σφαγές και εκτοπισμούς κατά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

«Οι πρόγονοί μας, Μικρασιάτες Έλληνες, σφαγιάστηκαν και εκδιώχθηκαν με οργανωμένο σχέδιο. Η πραγματοποίηση μιας τέτοιας εκδήλωσης στον συγκεκριμένο χώρο αποτελεί βεβήλωση και ιεροσυλία απέναντι στους σφαγιασμένους προγόνους μας», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, που εδρεύει στην οδό Κωνσταντίνου Τσάτσου 6 στην Πλάκα, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους επιστημονικούς και πολιτιστικούς φορείς που ασχολούνται με την καταγραφή της ιστορίας, της λαογραφίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνισμού της Μικράς Ασίας.

Η συζήτηση που έχει ανοίξει γύρω από την εκδήλωση αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τις διαφορετικές προσεγγίσεις που υπάρχουν σχετικά με τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ανατολής. Από τη μία πλευρά προβάλλεται η ανάγκη μελέτης και παρουσίασης όλων των μουσικών παραδόσεων που αναπτύχθηκαν στον χώρο της πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Από την άλλη, εκφράζονται ενστάσεις για το κατά πόσο μια τέτοια εκδήλωση είναι συμβατή με τον ιστορικό και συμβολικό χαρακτήρα ενός ιδρύματος αφιερωμένου στη μνήμη και την έρευνα του μικρασιατικού ελληνισμού.

Η προγραμματισμένη συναυλία αναμένεται να πραγματοποιηθεί κανονικά την Παρασκευή 19 Ιουνίου, ενώ μένει να φανεί εάν οι αντιδράσεις θα λάβουν μεγαλύτερες διαστάσεις τις επόμενες ημέρες.