Η συνεχής επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ δεν περιορίζεται πλέον στο διπλωματικό και πολιτικό επίπεδο, αλλά επηρεάζει ολοένα και περισσότερο τον επιχειρηματικό κόσμο, οδηγώντας ισραηλινές εταιρείες στην αποχώρηση από την τουρκική αγορά και προκαλώντας σημαντική συρρίκνωση του διμερούς εμπορίου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απόφαση της ισραηλινής εταιρείας ειδών υγιεινής Hamat να βάλει λουκέτο στη θυγατρική της MCP, η οποία λειτουργούσε στη Σμύρνη. Η διοίκηση της εταιρείας απέδωσε την απόφαση στις αυξανόμενες δυσκολίες που αντιμετώπιζε στην προώθηση των προϊόντων της τόσο στην τουρκική αγορά όσο και σε τρίτες χώρες, εξαιτίας του δυσμενούς πολιτικού κλίματος που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία δύο χρόνια.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι η πολιτική αντιπαράθεση ανάμεσα στην Άγκυρα και το Τελ Αβίβ έχει αρχίσει να επηρεάζει άμεσα τις επιχειρήσεις, τις επενδύσεις και τις εμπορικές σχέσεις των δύο χωρών.

Το εμπάργκο που άλλαξε τις ισορροπίες

Η επιδείνωση των οικονομικών σχέσεων ξεκίνησε μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα και κορυφώθηκε τον Μάιο του 2024, όταν η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προχώρησε στην επιβολή πλήρους εμπορικού εμπάργκο κατά του Ισραήλ.

Η απόφαση της Άγκυρας είχε άμεσο αντίκτυπο στις εμπορικές συναλλαγές, καθώς πολλές επιχειρήσεις βρέθηκαν αντιμέτωπες με σοβαρούς περιορισμούς στις εξαγωγές, στις εισαγωγές και στη λειτουργία των θυγατρικών τους.

Από τότε, αρκετές ισραηλινές εταιρείες εξετάζουν εναλλακτικές αγορές, ενώ άλλες έχουν ήδη περιορίσει σημαντικά ή διακόψει πλήρως τις δραστηριότητές τους στην Τουρκία.

Κατάρρευση του διμερούς εμπορίου

Τα στοιχεία που δημοσιεύει η ισραηλινή οικονομική εφημερίδα Globes αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος της αλλαγής.

Οι ισραηλινές εισαγωγές προϊόντων από την Τουρκία μειώθηκαν από περίπου 2 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024 στα μόλις 924 εκατομμύρια δολάρια το 2025, καταγράφοντας πτώση άνω του 50%.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εικόνα στις εξαγωγές του Ισραήλ προς την Τουρκία. Μέσα σε έναν χρόνο υποχώρησαν από 598,6 εκατομμύρια δολάρια σε μόλις 10,9 εκατομμύρια δολάρια, γεγονός που ουσιαστικά ισοδυναμεί με σχεδόν πλήρη κατάρρευση του εμπορίου προς την τουρκική αγορά.

Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι οι εμπορικές σχέσεις των δύο χωρών βρίσκονται πλέον στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών.

Οι δυσκολίες για τις ισραηλινές επιχειρήσεις

Η ερευνήτρια του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ (INSS), Γκάλια Λίντενστραους, επισημαίνει ότι οι ισραηλινές εξαγωγές προς την Τουρκία έχουν ουσιαστικά μηδενιστεί.

Όπως αναφέρει, αρκετές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους, καθώς το πολιτικό περιβάλλον έχει γίνει ιδιαίτερα δυσμενές, ενώ οι περιορισμοί στις εμπορικές συναλλαγές δημιουργούν σοβαρά προβλήματα τόσο στις πωλήσεις όσο και στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Η περίπτωση της Hamat θεωρείται ενδεικτική αυτής της νέας πραγματικότητας, καθώς η εταιρεία εκτίμησε ότι πλέον δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για τη βιώσιμη λειτουργία της θυγατρικής της στη Σμύρνη.

Ποιες εταιρείες συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται

Παρά το αρνητικό κλίμα, δεν έχουν αποχωρήσει όλες οι ισραηλινές επιχειρήσεις από την Τουρκία.

Η Netafim εξακολουθεί να λειτουργεί παραγωγικές εγκαταστάσεις στη χώρα, εξυπηρετώντας αποκλειστικά την τουρκική αγορά με συστήματα άρδευσης.

Παρουσία διατηρεί και η ICL, η οποία συνεχίζει να λειτουργεί εργοστάσιο στην πόλη Μπαντίρμα, ενώ η φαρμακευτική εταιρεία Teva Pharmaceutical Industries εξακολουθεί να έχει την έδρα των τουρκικών δραστηριοτήτων της στην Κωνσταντινούπολη, συνεχίζοντας την προώθηση φαρμακευτικών προϊόντων.

Αντίθετα, η εταιρεία εμφιάλωσης αναψυκτικών του ομίλου Coca-Cola, η οποία δραστηριοποιούνταν επί σειρά ετών στην Τουρκία, έχει ήδη αποχωρήσει πλήρως από τη χώρα κατά την τελευταία διετία.

Οι πολιτικές εξελίξεις θα κρίνουν την επόμενη ημέρα

Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι η εξομάλυνση των οικονομικών σχέσεων δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς αντίστοιχη βελτίωση των πολιτικών σχέσεων μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ.

Ισραηλινός επιχειρηματίας, ο οποίος εξακολουθεί να συνεργάζεται με τουρκικές εταιρείες, εκτιμά ότι δύσκολα θα υπάρξει ουσιαστική αλλαγή όσο η τουρκική κυβέρνηση διατηρεί την ίδια στάση απέναντι στο Ισραήλ.

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τον ίδιο, συνεχίζονται παρασκηνιακές προσπάθειες αποκλιμάκωσης των εντάσεων και αναζήτησης κοινών σημείων επαφής μεταξύ των δύο πλευρών, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν προς το παρόν ενδείξεις για άμεση αλλαγή πορείας.

Οι οικονομικές σχέσεις δεν έχουν σπάσει ολοκληρωτικά

Παρά την πρωτοφανή επιδείνωση του πολιτικού κλίματος, οι οικονομικοί δεσμοί μεταξύ των δύο χωρών δεν έχουν εξαλειφθεί πλήρως.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η γεωγραφική εγγύτητα της Τουρκίας και του Ισραήλ, οι ανεπτυγμένες μεταφορικές υποδομές, αλλά και η συμπληρωματικότητα των δύο οικονομιών εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά πλεονεκτήματα για το εμπόριο και τις επιχειρήσεις.

Ωστόσο, όσο παραμένει σε ισχύ το εμπάργκο και οι πολιτικές σχέσεις βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, η επιστροφή στην προηγούμενη εποχή των στενών οικονομικών συνεργασιών μοιάζει ιδιαίτερα δύσκολη.

Η αποχώρηση της Hamat από τη Σμύρνη αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι η κρίση μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ έχει πλέον περάσει από το πεδίο της διπλωματίας στην πραγματική οικονομία, επηρεάζοντας επενδύσεις, επιχειρήσεις και το μέλλον των εμπορικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών.

Μια νέα γεωστρατηγική στρατηγική φαίνεται να διαμορφώνει ο Λίβανος, επιδιώκοντας να αναβαθμίσει τον ρόλο του στην Ανατολική Μεσόγειο μέσα από μεγάλα έργα ενέργειας, μεταφορών και τηλεπικοινωνιών. Στο επίκεντρο των σχεδιασμών της Βηρυτού βρίσκεται η προοπτική υποθαλάσσιας ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει τη γέφυρα του Λιβάνου προς το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα.

Σύμφωνα με ανάλυση της Γαλλικής Πρεσβείας στη Βηρυτό, η οποία δημοσιεύθηκε στα τέλη Μαΐου στο Ecom News Med, εξετάζεται σοβαρά η δημιουργία ηλεκτρικής διασύνδεσης μεταξύ Λιβάνου και Κύπρου. Το έργο θα μπορούσε μελλοντικά να ενταχθεί στο ευρύτερο δίκτυο του Great Sea Interconnector, του μεγάλου ενεργειακού διαδρόμου που συνδέει ηλεκτρικά την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ.

Εφόσον προχωρήσει, η σύνδεση αυτή θα προσφέρει στον Λίβανο πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας παράλληλα τη σημασία της Κύπρου ως ενεργειακού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Οι εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο επιταχύνουν τα σχέδια

Η συζήτηση για νέες ενεργειακές διαδρομές αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της αστάθειας που επικρατεί στον Περσικό Κόλπο. Οι εντάσεις στην περιοχή και οι απειλές για τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ ωθούν κράτη της Ανατολικής Μεσογείου να αναζητήσουν εναλλακτικές οδούς μεταφοράς ενέργειας και εμπορίου.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Λίβανος επιχειρεί να αξιοποιήσει τη γεωγραφική του θέση και να μετατραπεί σε κρίσιμο κρίκο μεταξύ Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.

Συνεργασία με Αίγυπτο, Συρία και Ιορδανία

Η ενεργειακή αναβάθμιση της χώρας δεν περιορίζεται μόνο στην Κύπρο. Η Βηρυτός προωθεί παράλληλα τη στενότερη συνεργασία με την Αίγυπτο, τη Συρία και την Ιορδανία, με στόχο την αντιμετώπιση του χρόνιου ενεργειακού προβλήματος που αντιμετωπίζει.

Στις αρχές Μαΐου, η Αίγυπτος γνωστοποίησε την πρόθεσή της να χρηματοδοτήσει την αποκατάσταση του λιβανικού τμήματος του Arab Gas Pipeline, του αγωγού φυσικού αερίου που συνδέει την Αίγυπτο με τον Λίβανο μέσω Ιορδανίας και Συρίας.

Το έργο θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς θα επιτρέψει την τροφοδοσία του σταθμού φυσικού αερίου στο Ντέιρ Αμάρ, όπου σχεδιάζεται η κατασκευή νέας μονάδας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ισχύος 825 MW.

Παράλληλα, Λίβανος, Συρία και Ιορδανία έχουν συμφωνήσει σε μηχανισμό ανταλλαγής φυσικού αερίου, δημιουργώντας ένα περιφερειακό πλαίσιο συνεργασίας στον ενεργειακό τομέα.

Στο τραπέζι και σύνδεση με την Τουρκία

Εκτός από την Κύπρο, εξετάζονται και εναλλακτικά σενάρια ηλεκτρικών διασυνδέσεων μέσω Συρίας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται σχέδια σύνδεσης με την Τουρκία, καθώς και επέκταση υφιστάμενων ή νέων δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας που σχεδιάζονται στην περιοχή της Συρίας και της Ιορδανίας.

Ωστόσο, η διασύνδεση με την Κύπρο θεωρείται η πιο στρατηγική επιλογή, καθώς ανοίγει τον δρόμο για άμεση σύνδεση με το ευρωπαϊκό δίκτυο.

Φιλοδοξίες για μεταφορικό κόμβο

Παράλληλα με την ενέργεια, ο Λίβανος επιδιώκει να αναβαθμίσει και τις μεταφορικές του υποδομές. Το υπουργείο Μεταφορών της χώρας έχει ήδη προκηρύξει μελέτη για την αποκατάσταση της σιδηροδρομικής γραμμής Τρίπολης–Αμπουντιγιέ στα σύνορα με τη Συρία.

Η γραμμή, μήκους περίπου 40 χιλιομέτρων, παραμένει ανενεργή από το 1975, όταν ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος στον Λίβανο. Η επαναλειτουργία της αναμένεται να συνδεθεί με το λιμάνι της Τρίπολης, την Ειδική Οικονομική Ζώνη της περιοχής και το αεροδρόμιο Ρενέ Μοαουάντ, το οποίο βρίσκεται σε διαδικασία μετατροπής από στρατιωτική σε πολιτική εγκατάσταση.

Στόχος η ανάδειξη σε ψηφιακό κόμβο

Στους σχεδιασμούς της Βηρυτού περιλαμβάνεται και η ενίσχυση του ψηφιακού της αποτυπώματος. Η χώρα διαθέτει σήμερα μόλις δύο υποθαλάσσιες συνδέσεις διαδικτύου, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές τεχνικές και γεωπολιτικές ευπάθειες.

Για τον λόγο αυτό, η κυβέρνηση ενέκρινε τη συμμετοχή στο ευρωπαϊκό καλωδιακό σύστημα Medusa, το οποίο θα συνδέει κράτη της Μεσογείου μέσω προηγμένων υποδομών μεταφοράς δεδομένων.

Οι λιβανικές αρχές θεωρούν ότι η χώρα μπορεί να εξελιχθεί σε εναλλακτικό ψηφιακό διάδρομο μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, μειώνοντας την εξάρτηση από το πέρασμα του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, από όπου διέρχεται σήμερα μεγάλο μέρος της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης.

Οι προκλήσεις παραμένουν

Παρά τις υψηλές φιλοδοξίες, η επιτυχία των σχεδίων θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της χώρας να προσελκύσει επενδύσεις και να προχωρήσει σε εκτεταμένο εκσυγχρονισμό των υποδομών της. Η πολιτική αστάθεια, η οικονομική κρίση και τα χρόνια διαρθρωτικά προβλήματα εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά εμπόδια.

Ωστόσο, η Βηρυτός δείχνει αποφασισμένη να αξιοποιήσει τις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες που διαμορφώνονται στην Ανατολική Μεσόγειο, επιδιώκοντας να επαναφέρει τον ιστορικό της ρόλο ως κομβικό κέντρο ενέργειας, εμπορίου και επικοινωνιών ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.

Τι αναφέρει το ρεπορτάζ της τουρκικής Deutsche Welle