Την εξάρτηση της Ουκρανίας από τις αμερικανικές δορυφορικές υπηρεσίες και τις συνέπειες που μπορεί να έχει αυτή στη διεξαγωγή του πολέμου ανέδειξε ο Σταύρος Καλεντερίδης, συνδέοντας τις αναφορές για περιορισμούς στα συστήματα Starlink και Starshield με την πολιτική πίεση της Ουάσιγκτον προς το Κίεβο. Το κεντρικό του συμπέρασμα αφορά και την Ελλάδα: μια χώρα που στηρίζει κρίσιμες στρατιωτικές λειτουργίες σε ξένες υποδομές μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με περιορισμούς ακριβώς τη στιγμή που τις χρειάζεται περισσότερο.

Στην εκπομπή της Πέμπτης 15 Οκτωβρίου, ο αναλυτής περιέγραψε μια Ουκρανία που πιέζεται ταυτόχρονα στο πεδίο των επιχειρήσεων, στις ενεργειακές υποδομές και στις σχέσεις της με τους δυτικούς υποστηρικτές της. Κατά την εκτίμησή του, οι εξελίξεις αναδεικνύουν πόσο καθοριστική είναι η πρόσβαση σε επικοινωνίες, πληροφορίες και δεδομένα στόχευσης για έναν στρατό που χρησιμοποιεί εκτεταμένα μη επανδρωμένα συστήματα.

Ο πόλεμος εξαρτάται και από τη σύνδεση

Ο Καλεντερίδης επικαλέστηκε αναφορές Ουκρανών στρατιωτικών και αξιωματούχων για προβλήματα συνδεσιμότητας, διακοπές σήματος και περιορισμούς που επηρεάζουν τη χρήση drones. Όπως μετέφερε, οι επιπτώσεις αφορούν τόσο την εκτέλεση αποστολών όσο και την επικοινωνία μονάδων με τα κέντρα διοίκησης.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε σε όριο περίπου 160 χιλιομέτρων την ώρα, το οποίο παρουσίασε ως κρίσιμο εμπόδιο για τη λειτουργία τερματικών πάνω σε ταχέως κινούμενα μέσα. Το συγκεκριμένο μέγεθος αφορά ταχύτητα κίνησης και δεν αποτελεί μέτρηση της ταχύτητας μεταφοράς δεδομένων.

Σύμφωνα με όσα μετέφερε, Ουκρανοί διοικητές περιγράφουν ακυρώσεις αποστολών και δυσκολίες στην υποστήριξη του πεζικού. Η απώλεια εικόνας, ακόμη και για λίγα δευτερόλεπτα, μπορεί, όπως υπογράμμισε, να αποδειχθεί καθοριστική για την έκβαση μιας επιχείρησης.

Στην προσέγγισή του, οι δορυφορικές υπηρεσίες αποτελούν βασικό μέρος της επιχειρησιακής λειτουργίας του ουκρανικού στρατού. Όταν η πρόσβαση περιορίζεται, πλήττεται ολόκληρη η αλυσίδα επικοινωνίας, παρατήρησης και συντονισμού.

Starlink, Starshield και αμερικανικός έλεγχος

Ο αναλυτής επιχείρησε να διαχωρίσει τον ρόλο του Starlink από εκείνον του Starshield, δίνοντας έμφαση στη διάκριση ανάμεσα στις εμπορικές υπηρεσίες δορυφορικής συνδεσιμότητας και στις υπηρεσίες που προορίζονται για κυβερνητική χρήση.

Στο πλαίσιο αυτό, μετέφερε τη θέση που αποδίδει στον Έλον Μασκ ότι αποφάσεις για περιορισμούς σε κυβερνητικές υπηρεσίες συνδέονται με τις αμερικανικές αρχές. Ο ίδιος ο Καλεντερίδης ερμηνεύει τις εξελίξεις πρωτίστως πολιτικά: θεωρεί ότι η εξάρτηση από αμερικανικές υποδομές προσφέρει στην Ουάσιγκτον ισχυρό μέσο πίεσης προς την ουκρανική ηγεσία.

Το ερώτημα που θέτει είναι ποιος αποφασίζει τελικά για τη διαθεσιμότητα των υπηρεσιών από τις οποίες εξαρτάται μια πολεμική επιχείρηση. Για τον ίδιο, η απάντηση καθορίζει και τα πραγματικά περιθώρια αυτονομίας του Κιέβου.

Η σύγκρουση Τραμπ–Ζελένσκι και το ενεργειακό μέτωπο

Ο Καλεντερίδης συνέδεσε τους περιορισμούς με τις διαφωνίες Τραμπ–Ζελένσκι για τη διαχείριση του πολέμου και των πληγμάτων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις. Υποστήριξε ότι η ουκρανική ηγεσία βρίσκεται σε δύσκολη θέση όταν επιχειρεί να αμφισβητήσει επιλογές της Ουάσιγκτον, διατηρώντας παράλληλα τόσο μεγάλη εξάρτηση από την αμερικανική υποστήριξη.

Επικαλούμενος δηλώσεις του Ζελένσκι, αναφέρθηκε σε παράπονα του Κιέβου για έλλειψη έγκαιρης προειδοποίησης πριν από ρωσικά πλήγματα. Σημείωσε, πάντως, ότι υπήρξαν και διαβεβαιώσεις από την ουκρανική πλευρά πως η ανταλλαγή πληροφοριών συνεχίζεται.

Παράλληλα, περιέγραψε τη δυσαρέσκεια της ουκρανικής ηγεσίας για τη συνέχιση ρωσικών επιθέσεων, ενώ το Κίεβο, σύμφωνα με όσα μετέφερε, είχε περιορίσει για ένα διάστημα τα δικά του χτυπήματα σε ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Κατά την εκτίμησή του, η διαφωνία αποκτά μεγαλύτερο βάρος επειδή η Ουκρανία εξακολουθεί να χρειάζεται όπλα, πυρομαχικά και μέσα αεράμυνας. Οι δορυφορικές υπηρεσίες εντάσσονται έτσι σε μια ευρύτερη σχέση εξάρτησης, με άμεσες στρατιωτικές και πολιτικές συνέπειες.

Γιατί δεν βλέπει συμφωνία Τραμπ–Πούτιν

Ο αναλυτής απέρριψε την ερμηνεία ότι κάθε αμερικανική κίνηση που διευκολύνει τη διάθεση ρωσικού πετρελαίου συνιστά απόδειξη συνολικής συνεννόησης Τραμπ–Πούτιν. Υποστήριξε ότι πρέπει να διακρίνονται οι επιμέρους εξαιρέσεις από το ευρύτερο πλαίσιο των κυρώσεων.

Στη δική του ανάγνωση, ο Τραμπ αναζητεί τρόπους περιορισμού του ενεργειακού κόστους, με το βλέμμα και στο εσωτερικό πολιτικό ακροατήριο των ΗΠΑ. Αυτό, όπως εκτιμά, δεν σημαίνει ότι έχουν επιλυθεί οι βασικές διαφορές Ουάσιγκτον–Μόσχας.

Συνέδεσε επίσης την ενεργειακή πίεση με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, αναφερόμενος σε επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας και στον ρόλο του Ιράν και των Χούθι. Κατά την εκτίμησή του, η αστάθεια στις θαλάσσιες μεταφορές δυσκολεύει την προσπάθεια συγκράτησης των τιμών.

Η πίεση στην Ευρώπη και οι μειονότητες

Στο ευρωπαϊκό σκέλος, ο Καλεντερίδης στάθηκε στις αντιρρήσεις που, όπως ανέφερε, εκφράζονται για την επιτάχυνση της ενταξιακής πορείας της Ουκρανίας. Επικαλέστηκε πληροφορίες για αλλαγές σε διατυπώσεις ευρωπαϊκού κειμένου και υποστήριξε ότι το οικονομικό βάρος της στήριξης του Κιέβου εντείνει τις πολιτικές διαφωνίες.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε και στο ζήτημα των μειονοτήτων, αντιπαραβάλλοντας την ουγγρική διεκδίκηση γλωσσικών και εκπαιδευτικών δικαιωμάτων στην Υπερκαρπαθία με τη στάση της ελληνικής διπλωματίας απέναντι στα δικαιώματα του ελληνισμού της Ουκρανίας.

Στην αρχή της εκπομπής σχολίασε επίσης την καταγγελία του Σπύρου Χαριτάτου περί παρέμβασης για τον περιορισμό της δημοσιογραφικής του κριτικής, την οποία συνέδεσε με συνεργάτη της Σοφίας Ζαχαράκη. Ο Καλεντερίδης ζήτησε δημοσιοποίηση των σχετικών στοιχείων και άσκησε οξεία κριτική στις πολιτικές πιέσεις προς δημοσιογράφους.

Το συμπέρασμα για την Ελλάδα

Το ουσιαστικό μήνυμα της ανάλυσης προς την Αθήνα αφορά την ανάγκη ενίσχυσης της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και των εθνικά ελεγχόμενων δυνατοτήτων.

«Πρέπει να κοιτάξουμε τις δικές μας δυνάμεις, τα δικά μας όπλα», τόνισε, συνδέοντας την ουκρανική εμπειρία με τις ελληνικές εξοπλιστικές επιλογές.

Για τον Καλεντερίδη, η αποτρεπτική ισχύς κρίνεται και από τη δυνατότητα μιας χώρας να χρησιμοποιεί, να υποστηρίζει και να διατηρεί λειτουργικά τα μέσα της υπό συνθήκες κρίσης. Η εξάρτηση από ξένες αποφάσεις για κρίσιμες υπηρεσίες αποτελεί, κατά την εκτίμησή του, στρατηγική αδυναμία που η Ελλάδα οφείλει να περιορίσει.

Ο Γκάντι Άιζενκοτ, κορυφαίος Ισραηλινός πολιτικός που ελπίζει να ανατρέψει τον Πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου στις εκλογές στα τέλη αυτού του μήνα, δεσμεύτηκε την Πέμπτη ότι θα «καταστρέψει τη στρατιωτική πτέρυγα της Χαμάς» εντός 18 μηνών από την ανάληψη των καθηκόντων του. Ο Άιζενκοτ, πρώην αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού του Ισραήλ, δήλωσε ότι η ήττα της Χαμάς θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω του «πλαισίου του Προέδρου [Ντόναλντ] Τραμπ» για τον αφοπλισμό της οργάνωσης ή «μέσω της χρήσης στρατιωτικών και επιχειρησιακών δυνατοτήτων».

Το κόμμα Λικούντ του Νετανιάχου πέρασε στην αντεπίθεση υποστηρίζοντας ότι ο Άιζενκοτ θα χρειαζόταν τη βοήθεια αραβικών κομμάτων για να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού. «Πώς θα καταστρέφατε τη Χαμάς χωρίς να λάβετε την άδεια από τους εταίρους σας, τον Μανσούρ [Αμπάς] και τον [Αχμέντ] Τίμπι;» ανέφερε το κόμμα, αναφερόμενο σε δύο από τους πιο πρωτοκλασάτους Άραβες πολιτικούς του Ισραήλ.

Καθώς οι Ισραηλινοί ετοιμάζονται να προσέλθουν στις κάλπες στις 27 Οκτωβρίου, οι επικρατέστεροι υποψήφιοι του Ισραήλ καταβάλλουν σκληρή προσπάθεια για να ξεπεράσουν ο ένας τον άλλον σε σκληροπυρηνική ρητορική. Ο Άιζενκοτ και ο Νετανιάχου ηγούνται έκαστος κομμάτων που αναμένεται να κερδίσουν λίγο πάνω από 20 έδρες στην Κνεσέτ των 120 εδρών. Παραμένει ασαφές εάν κάποιος από τους δύο θα μπορέσει να σχηματίσει πλειοψηφικό συνασπισμό, ιδιαίτερα δεδομένου του σκεπτικισμού τους ως προς τη συνεργασία με τα αραβικά κόμματα, τα οποία αναμένεται να κερδίσουν 13 έδρες έως τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές.

Πρόσφατα σχόλια και από τους δύο επικρατέστερους υποψηφίους υπενθυμίζουν ότι η ισραηλινή πολιτική σκηνή έχει μετατοπιστεί ραγδαία προς τη φιλοπόλεμη δεξιά τα τελευταία χρόνια.

Ακόμη και καθώς οι Αμερικανοί πολιτικοί διατηρούν τη δέσμευσή τους στη λύση των δύο κρατών, ο Άιζενκοτ και ο Νετανιάχου προσπαθούν να κερδίσουν πολιτικούς πόντους κατηγορώντας τον αντίπαλό τους ότι υποστηρίζει ένα παλαιστινιακό κράτος. «Ο Μπενιαμίν είναι η Παλαιστίνη», έγραψε ο Άιζενκοτ σε πρόσφατη ανάρτησή του στο X, στην οποία επέκρινε δριμύτατα τον πρωθυπουργό επειδή μίλησε «υπέρ των δύο κρατών δεκάδες φορές» και επειδή απέτυχε να καταστρέψει τη Χαμάς και το Ιράν. Ο Νετανιάχου, από την πλευρά του, δήλωσε ότι ο Άιζενκοτ θα «ιδρύσει παλαιστινιακό κράτος πριν κυκλοφορήσει το GTA 6», αναφερόμενος σε ένα δημοφιλές βιντεοπαιχνίδι που πρόκειται να κυκλοφορήσει τον επόμενο μήνα.

Ενημερωτικό Δελτίο (Newsletter)

Εγγραφείτε τώρα στην εβδομαδιαία μας ανασκόπηση και μην χάσετε καμία εξέλιξη από τους αγαπημένους σας συντάκτες και ρεπόρτερ του RS, καθώς και αναλύσεις του προσωπικού, γνώμες και ειδήσεις που προωθούν ένα θετικό, διακομματικό όραμα για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.

Οι επικρατέστεροι υποψήφιοι συμφωνούν επίσης για τη αναγκαιότητα της συνέχισης της σύγκρουσης με το Ιράν. «Το Ισραήλ πρέπει να κάνει τα πάντα, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσης στο Ιράν, για να καταστρέψει την πυρηνική του ικανότητα», δήλωσε ο Άιζενκοτ αυτή την εβδομάδα.

Οι διαφωνίες μεταξύ του Νετανιάχου και του Άιζενκοτ αφορούν ως επί το πλείστον εσωτερικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς και του αν θα πρέπει να επεκταθεί η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία στην υπερορθόδοξη κοινότητα, η οποία αποτελεί επί μακρόν βασική δεξαμενή υποστήριξης για το Λικούντ του Νετανιάχου.

Η σχεδόν απόλυτη ταύτιση απόψεων στην εξωτερική πολιτική αντικατοπτρίζει αυτό που ο Ισραηλινός υποστράτηγος (ε.α.) Ταμίρ Χάιμαν χαρακτήρισε πρόσφατα ως τη «”νέα” έννοια εθνικής ασφάλειας» του Ισραήλ. Παρόλο που το Ισραήλ δεν έχει διακηρύξει επίσημα αλλαγή στη στρατηγική του οπτική, ο Χάιμαν υποστήριξε ότι οι ενέργειές του μετά την 7η Οκτωβρίου αντικατοπτρίζουν μια νέα προσέγγιση η οποία, μεταξύ άλλων, απορρίπτει την ιδέα της μόνιμης ειρήνης με τα αραβικά κράτη. «Ο πόλεμος είναι απαραίτητος και ο προληπτικός πόλεμος είναι προτιμότερος επειδή εξασφαλίζει ένα σημαντικό επίτευγμα εξαρχής», έγραψε ο Χάιμαν, διατυπώνοντας τις απόψεις πολλών συναδέλφων του στον τομέα της εθνικής ασφάλειας του Ισραήλ.

Άλλες αξιοσημείωτες πτυχές αυτής της νέας έννοιας εθνικής ασφάλειας περιλαμβάνουν την έμφαση στον ιουδαϊκό χαρακτήρα του Ισραήλ έναντι της δημοκρατίας του, τον αυξημένο σκεπτικισμό απέναντι στις σχέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ, καθώς και την υιοθέτηση των οικισμών και των πολιτών ως «μέρος του δικτύου άμυνας», σύμφωνα με τον Χάιμαν, ο οποίος είναι εκτελεστικός διευθυντής της κορυφαίας δεξαμενής σκέψης (think tank) του Ισραήλ.

Αυτές οι αλλαγές θα καθιστούσαν ιδιαίτερα δύσκολο είτε για τον Άιζενκοτ είτε για τον Νετανιάχου να σχηματίσουν κυβέρνηση. Το 2021, η κυβέρνηση των Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίν έγραψε ιστορία σχηματίζοντας συνασπισμό με το κόμμα Ραάμ του Μανσούρ Αμπάς, το οποίο έγινε το πρώτο αραβικό κόμμα στην ιστορία που συμμετείχε σε ισραηλινή κυβέρνηση. Αλλά μετά από τρία χρόνια σκληρού πολέμου, υπάρχουν λίγοι λόγοι να πιστεύει κανείς ότι ένα τέτοιο μπλοκ θα μπορούσε να σχηματιστεί ξανά, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο καμία από τις δύο πλευρές να μην μπορέσει να σχηματίσει πλειοψηφικό συνασπισμό.

responsiblestatecraft.org

Για σοβαρό ρήγμα στις σχέσεις Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν, το οποίο μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, έκανε λόγο ο αντιστράτηγος ε.α. και γεωστρατηγικός αναλυτής Λάζαρος Καμπουρίδης, μιλώντας στη Βασιλική Πολίτου στον Θήτα FM.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, πίσω από τις αντιπαραθέσεις για τον κοσμικό χαρακτήρα του Αζερμπαϊτζάν βρίσκεται μια βαθύτερη σύγκρουση: η επιδίωξη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αντιμετωπίζει το Μπακού ως δορυφόρο της Άγκυρας και η αντίσταση του Ιλχάμ Αλίεφ σε παρεμβάσεις στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική της χώρας του.

Ο ίδιος, πάντως, απέφυγε να προεξοφλήσει οριστική διάρρηξη των σχέσεων ή αποκλειστική προσχώρηση του Αζερμπαϊτζάν στην πλευρά του Ισραήλ, επισημαίνοντας ότι είναι νωρίς για απόλυτα συμπεράσματα.

Πίσω από τη μαντίλα, η μάχη για τον έλεγχο

Ο κ. Καμπουρίδης υπενθύμισε ότι την περίοδο 2013–2017 υπηρέτησε ως ακόλουθος Άμυνας στην Άγκυρα, με παράλληλη διαπίστευση στο Μπακού, αποκτώντας άμεση εικόνα των σχέσεων των δύο χωρών.

Όπως εξήγησε, η σημερινή στενή συνεργασία τους δεν χαρακτήριζε πάντοτε στον ίδιο βαθμό τις διμερείς σχέσεις. Η τουρκική στρατιωτική υποστήριξη στον πόλεμο του 2020 εναντίον της Αρμενίας συνέβαλε καθοριστικά στην ενίσχυση της σύμπλευσης.

Ωστόσο, κατά την εκτίμησή του, ο Αλίεφ αντιδρά όταν αυτή η συνεργασία μετατρέπεται σε απαίτηση πολιτικής υποταγής. Ο αναλυτής συνέδεσε την ένταση με τις αντιδράσεις τουρκικών πολιτικών και φιλοκυβερνητικών μέσων απέναντι στους περιορισμούς που, όπως ανέφερε, ισχύουν στο Αζερμπαϊτζάν για τη μαντίλα στα σχολεία.

Απέδωσε, μάλιστα, στην Άγκυρα ενεργοποίηση θρησκευτικών παραγόντων στο εσωτερικό της χώρας, διατυπώνοντας την εκτίμηση ότι ο Ερντογάν επιδιώκει την απομάκρυνση του Αλίεφ.

Στην ανάγνωσή του, η απάντηση του Μπακού συνοψίζεται στην απόρριψη της ανάμειξης στα εσωτερικά του και στη διεκδίκηση ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής.

Το Ισραήλ και το μήνυμα προς την Άγκυρα

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στις σχέσεις Αζερμπαϊτζάν–Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν βασικό σημείο τριβής με την Τουρκία.

Αναφέρθηκε στην επίσκεψη του Ισραηλινού προέδρου Ισαάκ Χέρτσογκ στο Αζερμπαϊτζάν και επικαλέστηκε δημοσιεύματα ρωσικών μέσων, σύμφωνα με τα οποία ο Αλίεφ διέθεσε αεροσκάφος για τη μετακίνησή του, ώστε να αποφευχθούν προβλήματα από ενδεχόμενους τουρκικούς περιορισμούς στην πτήση.

Ο κ. Καμπουρίδης ερμήνευσε την κίνηση ως μήνυμα αυτονομίας προς τον Ερντογάν. Υπογράμμισε επίσης ότι η κοινή αντίληψη απειλής απέναντι στο Ιράν ενισχύει τη συνεργασία Μπακού–Ισραήλ.

Το κρίσιμο τεστ και το ψευδοκράτος

Ως επόμενο σημαντικό δείκτη για την πορεία των σχέσεων παρουσίασε τη σύνοδο του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών, την οποία τοποθέτησε στις 28–29 Οκτωβρίου στην Άγκυρα.

Κατά την εκτίμησή του, ενδεχόμενη απουσία του Αλίεφ θα αποτελούσε ισχυρή ένδειξη ότι η αντιπαράθεση αποκτά μεγαλύτερο βάθος και διάρκεια.

Εδώ εντόπισε και την ιδιαίτερη σημασία των εξελίξεων για την Κύπρο. Όπως υποστήριξε, η Τουρκία επιδιώκει να χρησιμοποιήσει τον Οργανισμό ως όχημα πολιτικής, οικονομικής, πολιτισμικής και αμυντικής συσπείρωσης, προωθώντας παράλληλα την αναγνώριση του ψευδοκράτους.

Συνεπώς, ένα μόνιμο ρήγμα με το Αζερμπαϊτζάν θα μπορούσε, σύμφωνα με τον ίδιο, να δυσκολέψει αυτή την επιδίωξη και να περιορίσει τη συνοχή του σχήματος που επιθυμεί να οικοδομήσει η Άγκυρα.

Η θέση του Ιράν και της Ρωσίας

Ο αντιστράτηγος ε.α. απέρριψε αναφορές περί κοινής τουρκοϊρανικής επιχείρησης εναντίον του Αλίεφ, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν συμμερίζεται ένα τέτοιο σενάριο.

Για την Τεχεράνη περιέγραψε ένα σύνθετο ισοζύγιο: η αποδυνάμωση της τουρκικής στήριξης προς το Μπακού θα μπορούσε να θεωρηθεί θετική, όμως η βαθύτερη προσέγγιση Αζερμπαϊτζάν–Ισραήλ θα αποτελούσε δυσμενέστερη εξέλιξη.

Αντίστοιχα, εκτίμησε ότι η Ρωσία ωφελείται από δυσκολίες στην τουρκική προσπάθεια συγκρότησης ενός ευρύτερου συνασπισμού τουρκογενών κρατών, ο οποίος θα μπορούσε να ανταγωνιστεί τη ρωσική και κινεζική επιρροή.

Μήνυμα στην Αθήνα: Οι ευκαιρίες δεν περιμένουν

Το κεντρικό πολιτικό συμπέρασμα της παρέμβασής του αφορούσε την ελληνική στάση.

«Δεν υπάρχουν μόνιμες συμμαχίες. Υπάρχουν συμφέροντα», τόνισε, καλώντας την Αθήνα να αξιοποιεί τις γεωπολιτικές ευκαιρίες όταν εμφανίζονται, επειδή οι συνθήκες μπορούν να μεταβληθούν γρήγορα.

Άσκησε κριτική σε μια πολιτική αναμονής και παραμονής «κάτω από τα ραντάρ», ζητώντας ενεργότερη εξωτερική πολιτική και ουσιαστική αξιοποίηση των συμμαχιών.

Υπενθύμισε, τέλος, ότι, σύμφωνα με την εμπειρία του, το Αζερμπαϊτζάν δεν αντιμετώπιζε αρνητικά μια προσέγγιση με την Ελλάδα, παρά τις στενές ελληνοαρμενικές σχέσεις. Η μεταγενέστερη ισχυρή πρόσδεσή του στην Τουρκία λειτούργησε, όπως είπε, αποτρεπτικά.

Για τον κ. Καμπουρίδη, επομένως, το ζητούμενο για Αθήνα και Λευκωσία είναι να παρακολουθήσουν προσεκτικά την εξέλιξη της αντιπαράθεσης και να αξιοποιήσουν τα περιθώρια που ενδέχεται να δημιουργήσει.