Σαφείς αιχμές κατά της Ελλάδας και της Κύπρου άφησε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, με φόντο τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και τη συζήτηση για τον νέο ρόλο της Τουρκίας στην ευρωατλαντική ασφάλεια.

Ο Φιντάν έθεσε στο επίκεντρο το ζήτημα της αμυντικής-βιομηχανικής συνεργασίας, υποστηρίζοντας ότι οι περιορισμοί και οι αποκλεισμοί υπονομεύουν την αποτελεσματικότητα της Συμμαχίας. Η αναφορά του συνδέεται άμεσα με το πρόγραμμα SAFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από το οποίο η Τουρκία παραμένει εκτός, παρά την προσπάθεια της Άγκυρας να αποκτήσει πρόσβαση.

«Μια πιο ισχυρή ευρωπαϊκή συνεισφορά είναι απαραίτητη — ωστόσο, οι περιορισμοί στην αμυντική-βιομηχανική συνεργασία υπονομεύουν την αποτελεσματικότητα και επιβραδύνουν την ανταπόκριση», ανέφερε ο Τούρκος υπουργός, στέλνοντας μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αλλά κυρίως προς Αθήνα και Λευκωσία.

H Άγκυρα θέλει να συμμετάσχει στις ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες ως σύμμαχος του ΝΑΤΟ, παρότι δεν είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό όμως προκαλεί έντονες αντιδράσεις, καθώς η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει ευρωπαϊκό έδαφος στην Κύπρο, διατηρεί αναθεωρητική ατζέντα στο Αιγαίο και αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας.

Στην ανάρτησή του, ο Φιντάν παρουσίασε τη Σύνοδο της Άγκυρας ως σημείο καμπής για το μέλλον της Συμμαχίας, υποστηρίζοντας ότι οι αποφάσεις που θα ληφθούν δεν θα απαντήσουν μόνο στις άμεσες προκλήσεις, αλλά θα διαμορφώσουν το ευρωατλαντικό περιβάλλον ασφαλείας για τα επόμενα χρόνια.

Διαβάστε αναλυτικά την ανάρτηση Φιντάν:

«Το σκηνικό έχει στηθεί στην Άγκυρα.

Υπό την ηγεσία του Προέδρου Ερντογάν, η Τουρκία είναι έτοιμη να καλωσορίσει τα μέλη του ΝΑΤΟ σε μια στιγμή που θα καθορίσει το μέλλον της Συμμαχίας.

Οι αποφάσεις που θα ληφθούν στην Άγκυρα δεν θα αντιμετωπίσουν απλώς άμεσες προκλήσεις — θα διαμορφώσουν το ευρωατλαντικό περιβάλλον ασφαλείας για τα επόμενα χρόνια.

Η συλλογική άμυνα παραμένει ο πυρήνας του ΝΑΤΟ, ωστόσο το στρατηγικό περιβάλλον μεταβάλλεται. Οι απειλές είναι πολυεπίπεδες, ταχύτερες και πιο σύνθετες. Τα παραδοσιακά σταθμά δεν αποτυπώνουν πλέον αυτήν την πραγματικότητα. Αυτό που έχει σημασία τώρα είναι η απόδοση: η ικανότητα ανάπτυξης, η βιομηχανική ικανότητα και η επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Μια πιο ισχυρή ευρωπαϊκή συνεισφορά είναι απαραίτητη — ωστόσο, οι περιορισμοί στην αμυντική-βιομηχανική συνεργασία υπονομεύουν την αποτελεσματικότητα και επιβραδύνουν την ανταπόκριση. Αυτοί οι περιορισμοί έχουν εξελιχθεί σε στρατηγικά μειονεκτήματα. Οι ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες πρέπει να παραμείνουν πλήρως συμπεριληπτικές για όλους τους Συμμάχους του ΝΑΤΟ.

Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι μόνο το πώς αντιδρούμε, αλλά και το πώς οργανώνουμε τη συνεργασία με τρόπο που να αντικατοπτρίζει τις σημερινές πραγματικότητες. Η Σύνοδος Κορυφής της Άγκυρας θα καθοδηγήσει τη Συμμαχία στην ευθυγράμμιση των δομών της με τον κόσμο που αντιμετωπίζει.

Ο στόχος της Τουρκίας είναι σαφής: μια πιο συνεκτική, πιο ικανή και πιο ανθεκτική Συμμαχία».

Επίθεση και από Γκιουλέρ

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ, ο οποίος υποστήριξε ότι η ασφάλεια της Συμμαχίας δεν ενισχύεται με περιορισμούς, αλλά με αλληλεγγύη και κοινό όραμα. Παράλληλα, πρόβαλε το επιχείρημα ότι η Τουρκία, σε αντίθεση με πολλές ευρωπαϊκές χώρες, δεν αποδυνάμωσε τις ένοπλες δυνάμεις της μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, αλλά διατήρησε μεγάλο και επαγγελματικό στρατό.

Πίσω από τη ρητορική περί «συμπερίληψης» κρύβεται η πραγματική επιδίωξη της Άγκυρας: να σπάσει τα ευρωπαϊκά εμπόδια, να μπει στην αμυντική χρηματοδότηση της ΕΕ και να μετατρέψει τον ρόλο της στο ΝΑΤΟ σε οικονομικό και βιομηχανικό όφελος.

Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, το ζήτημα είναι κρίσιμο. Η συμμετοχή της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα χωρίς προηγούμενη εγκατάλειψη των απειλών και των παράνομων διεκδικήσεων θα ισοδυναμούσε με επιβράβευση της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής.

Η Άγκυρα επιχειρεί να αξιοποιήσει τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ για να πιέσει πολιτικά την Ευρώπη. Το μήνυμα Φιντάν είναι ότι η Τουρκία θεωρεί τον εαυτό της αναγκαίο για τη Δύση. Το ερώτημα είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα προστατεύσει τα συμφέροντα των κρατών-μελών της ή αν θα υποχωρήσει μπροστά στη νατοϊκή λογική της «συμμαχικής ενότητας».

Η Γαλλία εμφανίζεται πλέον πιο ανοιχτή στο ενδεχόμενο πώλησης του γαλλοϊταλικού αντιαεροπορικού συστήματος SAMP/T στην Τουρκία, έπειτα από χρόνια πολιτικών επιφυλάξεων και έντονων αντιθέσεων με την Άγκυρα. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Reuters, το Παρίσι δεν έχει δώσει ακόμη πράσινο φως, ωστόσο η στάση του φαίνεται να έχει μετακινηθεί, ανοίγοντας τον δρόμο για πιο ουσιαστικές συνομιλίες.

Το SAMP/T, γνωστό και ως Mamba, κατασκευάζεται από την κοινοπραξία Eurosam, στην οποία συμμετέχουν η MBDA France, η MBDA Italy και η Thales. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα ευρωπαϊκά συστήματα αεράμυνας, ικανό να παρακολουθεί δεκάδες στόχους ταυτόχρονα και να αντιμετωπίζει πολλαπλές απειλές, ενώ παρουσιάζεται ως η ευρωπαϊκή απάντηση στο αμερικανικό Patriot.

Η Τουρκία επιδιώκει την απόκτηση του συστήματος στο πλαίσιο του σχεδίου της για τη δημιουργία ολοκληρωμένης αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής ασπίδας, γνωστής ως «Steel Dome», του Ατσάλινου Θόλου δηλαδή. Η Άγκυρα, αν και διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ, παραμένει ευάλωτη στον τομέα της αεράμυνας και αναζητά λύσεις που θα της προσφέρουν τεχνολογική αυτονομία, συμπαραγωγή και μεταφορά τεχνογνωσίας.

Το ζήτημα είχε παγώσει τα προηγούμενα χρόνια λόγω της επιδείνωσης των σχέσεων Γαλλίας–Τουρκίας. Οι διαφωνίες σε Συρία, Λιβύη και Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και η τουρκική επιθετικότητα απέναντι σε Ελλάδα και Κύπρο, είχαν καταστήσει το Παρίσι βασικό εμπόδιο στην πρόοδο του προγράμματος.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η αλλαγή κλίματος φέρεται να ακολούθησε επαφές του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν με την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, ενόψει της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Τουρκία. Το θέμα συζητήθηκε και σε επικοινωνία της Μελόνι με τον Ταγίπ Ερντογάν στις 3 Ιουλίου.

Παρά το άνοιγμα, οι πηγές επισημαίνουν ότι η Γαλλία θα πρέπει να καθησυχάσει την Ελλάδα και την Κύπρο πριν από οποιαδήποτε συμφωνία. Το Παρίσι έχει υπογράψει στρατηγικές αμυντικές συμφωνίες και με τις δύο χώρες, γεγονός που καθιστά πολιτικά ευαίσθητη κάθε πιθανή πώληση προηγμένου αντιαεροπορικού συστήματος στην Τουρκία.

Η Άγκυρα, από την πλευρά της, θεωρεί ότι υπάρχει πλέον πολιτική βούληση από Τουρκία, Ιταλία και Γαλλία για να προχωρήσει η διαδικασία. Ωστόσο, ακόμη και οι πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις τονίζουν ότι η υπόθεση βρίσκεται σε αρχικό στάδιο και ότι δεν υπάρχει ακόμη τελική έγκριση.

Οποιαδήποτε συμφωνία, εφόσον προχωρήσει, αναμένεται να αφορά τη νέα γενιά του SAMP/T, η οποία εισέρχεται σταδιακά σε υπηρεσία στις γαλλικές και ιταλικές ένοπλες δυνάμεις. Το ενδιαφέρον της Τουρκίας εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης της αμυντικής της βιομηχανίας και μείωσης της εξάρτησής της από δυτικά συστήματα χωρίς δυνατότητα ελέγχου ή συμπαραγωγής.

Για την Ελλάδα και την Κύπρο, όμως, το θέμα δεν είναι τεχνικό αλλά καθαρά στρατηγικό. Η ενίσχυση της τουρκικής αεράμυνας με ευρωπαϊκό σύστημα υψηλών δυνατοτήτων θα επηρέαζε τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, σε μια περίοδο που η Τουρκία δεν έχει εγκαταλείψει ούτε τις αναθεωρητικές της αξιώσεις ούτε την κατοχή της βόρειας Κύπρου.

Το γαλλικό άνοιγμα, ακόμη και αν δεν σημαίνει άμεση έγκριση πώλησης, δείχνει ότι οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες επαναξιολογούν τη σχέση τους με την Τουρκία μέσα από το πρίσμα των αναγκών του ΝΑΤΟ και της περιφερειακής αστάθειας. Το ερώτημα είναι αν αυτή η επαναπροσέγγιση θα γίνει εις βάρος των ελληνικών και κυπριακών συμφερόντων.

Νέους ισχυρισμούς περί ενός ευρύτερου σχεδίου στρατηγικής «περικύκλωσης» της Τουρκίας προβάλλουν τουρκικά μέσα ενημέρωσης, υποστηρίζοντας ότι το Ισραήλ διαμορφώνει ένα πολυεθνικό δίκτυο αεράμυνας που εκτείνεται από την Ανατολική Μεσόγειο έως τη Μαύρη Θάλασσα, με την Κύπρο να κατέχει κομβική θέση.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της τουρκικής ιστοσελίδας Haberler, το Ισραήλ φέρεται να αναπτύσσει ή να συντονίζει συστήματα αεράμυνας σε Κύπρο, Ελλάδα και Ρουμανία, ενώ παράλληλα βρίσκεται σε επαφές με τη Βουλγαρία, την Αλβανία, τη Σερβία, την Ουγγαρία και τη Μολδαβία, με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου δικτύου ραντάρ και αναχαίτισης.

Το δημοσίευμα φιλοξενεί δηλώσεις του απόστρατου συνταγματάρχη του τουρκικού στρατού Ιμπραήμ Κελές, ο οποίος υποστηρίζει ότι στο Ισραήλ επικρατεί η αντίληψη πως η Τουρκία αποτελεί τη μεγαλύτερη μελλοντική απειλή για την ασφάλειά του. Κατά την εκτίμησή του, η συγκεκριμένη θεώρηση εξηγεί τόσο τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Συρία και τον Λίβανο όσο και την προσπάθεια οικοδόμησης ενός αμυντικού πλέγματος γύρω από την Τουρκία.

Ο Κελές ισχυρίζεται ακόμη ότι, μετά το Ιράν, η Άγκυρα θα αποτελέσει τον επόμενο στόχο μιας διεθνούς εκστρατείας πολιτικής και διπλωματικής απομόνωσης.

Στο ίδιο δημοσίευμα φιλοξενείται και ο απόστρατος στρατηγός Μεχμέτ Οκκάν, ο οποίος υποστηρίζει ότι η τουρκική στρατιωτική ηγεσία είχε διαγνώσει εδώ και χρόνια την πιθανότητα δημιουργίας μιας αμυντικής γραμμής από την Κύπρο έως τη Ρουμανία.

Κατά τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή οδήγησε την Τουρκία στην επιτάχυνση του προγράμματος ανάπτυξης του εγχώριου πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας Steel Dome (Ατσάλινος Θόλος), καθώς και των συστημάτων HİSAR, SİPER, GÖKBERK, SUNGUR και GÜRZ, τα οποία αποτελούν τον πυρήνα της νέας τουρκικής αντιαεροπορικής αρχιτεκτονικής.

Ο Οκκάν υποστήριξε επίσης ότι οι στρατιωτικές συνεργασίες της Άγκυρας με τη Σομαλία, τη Λιβύη, το Κόσοβο και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, καθώς και εξοπλιστικά προγράμματα όπως το αμφίβιο πλοίο TCG Anadolu και το μη επανδρωμένο μαχητικό Kızılelma, εντάσσονται στη συνολική στρατηγική αποτροπής της Τουρκίας.

Οι ισχυρισμοί αυτοί διατυπώνονται από Τούρκους απόστρατους αξιωματικούς μέσω του δημοσιεύματος της Haberler και δεν συνοδεύονται από επίσημες επιβεβαιώσεις από το Ισραήλ ή τις χώρες που κατονομάζονται.