Την αντίθεση ανάμεσα στην επιθετικότητα που επιδεικνύει η Άγκυρα απέναντι στην Ελλάδα και στη στάση που κρατά όταν βρίσκεται αντιμέτωπη με την αποφασιστικότητα του Ισραήλ ανέδειξε ο Σάββας Καλεντερίδης στην ανάλυσή του. Στο επίκεντρο έθεσε τις νέες τουρκικές αμφισβητήσεις στο Αιγαίο, το ζήτημα των 12 ναυτικών μιλίων, το ισραηλινό πλήγμα στην αεροπορική βάση Αμπού αλ Ντουχούρ της Συρίας, την αντιπαράθεση Ισραήλ–Τουρκίας, αλλά και τις εξελίξεις σε Κύπρο και Ιράν. Το μήνυμα με το οποίο έκλεισε ήταν σαφές: η Ελλάδα πρέπει να ανακτήσει την εθνική της αυτοπεποίθηση και να λειτουργήσει ως κράτος που υπερασπίζεται στην πράξη την κυριαρχία και τα κυριαρχικά του δικαιώματα.

Από τον Ιερομίακα στη σημερινή Μέση Ανατολή

Ο Σάββας Καλεντερίδης ξεκίνησε την εκπομπή με μια εκτενή ιστορική αναδρομή στη Μάχη του Ιερομίακα, στις 20 Αυγούστου του 636, την οποία χαρακτήρισε μία από τις καθοριστικότερες μάχες της παγκόσμιας ιστορίας.

Η ήττα των βυζαντινών δυνάμεων από τους Άραβες άνοιξε, όπως επισήμανε, τον δρόμο για την απώλεια της Συρίας και της Παλαιστίνης, την αραβική επέκταση στη Βόρεια Αφρική και τελικά μέχρι την Ιβηρική Χερσόνησο.

Ο Καλεντερίδης στάθηκε ιδιαίτερα στον ανθρώπινο παράγοντα. Κατά την εκτίμησή του, η απουσία του αυτοκράτορα Ηρακλείου λόγω ασθενείας αποδείχθηκε καθοριστική. Η βυζαντινή πλευρά, παρά την αριθμητική υπεροχή της, παρουσίασε προβλήματα διοίκησης, προσωπικές αντιπαραθέσεις και αδυναμία αξιοποίησης κρίσιμων ευκαιριών.

Απέναντί της βρέθηκε ο Χαλίντ ιμπν αλ-Ουαλίντ, ο οποίος αξιοποίησε με εξαιρετική αποτελεσματικότητα την κινητή έφιππη εφεδρεία του, μεταφέροντάς την στα σημεία όπου το αραβικό μέτωπο δεχόταν τη μεγαλύτερη πίεση.

Για τον Καλεντερίδη, η ιστορική αναφορά είχε και σύγχρονη διάσταση: οι μεγάλες γεωπολιτικές ανατροπές δεν προκαλούνται μόνο από τη δύναμη των κρατών, αλλά και από την ποιότητα της ηγεσίας, την αποφασιστικότητα και την ικανότητα αξιοποίησης της ισχύος.

Νέα τουρκική αμφισβήτηση στο Αιγαίο

Από την ιστορία πέρασε στο βασικό ελληνοτουρκικό μέτωπο.

Αφορμή αποτέλεσαν οι αντιδράσεις της Άγκυρας στο νέο ελληνικό ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο περιλαμβάνει και θαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου.

Η τουρκική πλευρά επανέφερε την αξίωση περί «γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών», με τον Καλεντερίδη να χαρακτηρίζει τη συγκεκριμένη θέση ευθεία αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας.

Υπενθύμισε ότι η Τουρκία επιχείρησε ήδη κατά τη διαδικασία διαμόρφωσης του Δικαίου της Θάλασσας να περάσει διεθνώς τις θέσεις της για το Αιγαίο, χωρίς να το πετύχει.

Το συμπέρασμά του είναι ότι, αφού οι τουρκικές θέσεις δεν κατέστη δυνατό να αποκτήσουν διεθνή νομιμοποίηση, η Άγκυρα επιχειρεί πλέον να τις επιβάλει απευθείας στην Ελλάδα μέσω συνεχούς πίεσης.

Το casus belli και το «φοβικό σύνδρομο»

Εδώ ο Καλεντερίδης διατύπωσε μία από τις σκληρότερες θέσεις της ανάλυσής του.

Υποστήριξε ότι η Μικρασιατική Καταστροφή έχει αφήσει στο ελληνικό πολιτικό σύστημα ένα βαθύ «φοβικό σύνδρομο», το οποίο εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η Τουρκία.

Έφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το τουρκικό casus belli του 1995.

Η Ελλάδα, σημείωσε, διαθέτει βάσει του Δικαίου της Θάλασσας δικαίωμα επέκτασης των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Η Τουρκία, όμως, απειλεί με πόλεμο σε περίπτωση άσκησής του και επί τρεις δεκαετίες η Αθήνα περιορίζεται στη διατύπωση ότι «διατηρεί» το δικαίωμα.

Κατά τον Καλεντερίδη, το πρόβλημα δεν σταματά στα χωρικά ύδατα.

Η μη άσκηση του δικαιώματος, υποστηρίζει, αφήνει τον απαραίτητο χώρο ώστε η Άγκυρα να αναπτύσσει διαρκώς νέες διεκδικήσεις, οι οποίες κορυφώθηκαν με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».

«Αυτοπαγιδευτήκαμε», ήταν η ουσία της εκτίμησής του.

«Όταν βγάζεις τον πόλεμο από τη φαρέτρα σου, έχεις ήδη παραδοθεί»

Ο Καλεντερίδης ξεκαθάρισε ότι δεν θεωρεί απλή πολιτική απόφαση την επέκταση στα 12 μίλια ούτε εισηγείται μία πολεμοχαρή πολιτική.

Έθεσε όμως το ζήτημα της αποτροπής.

Κατά την άποψή του, όταν μία κυβέρνηση δηλώνει εκ των προτέρων ότι δεν πρόκειται να πολεμήσει, αφαιρεί από μόνη της ένα βασικό εργαλείο της κρατικής ισχύος.

«Όταν το βγάζεις αυτό από τη φαρέτρα σου, τότε έχεις ήδη παραδοθεί», είπε χαρακτηριστικά.

Η θέση του είναι ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις υπάρχουν ακριβώς για να υποστηρίζουν την εξωτερική πολιτική και να καθιστούν αξιόπιστη την αποτροπή. Αυτό δεν σημαίνει αναζήτηση πολέμου, αλλά αποφυγή της εικόνας ενός κράτους που έχει δηλώσει στον αντίπαλό του ότι, ανεξαρτήτως των ενεργειών του, η στρατιωτική επιλογή αποκλείεται.

Ο Καλεντερίδης υποστήριξε παράλληλα ότι η Ελλάδα διαθέτει σοβαρές στρατιωτικές δυνατότητες, ισχυρή Πολεμική Αεροπορία και αντιαεροπορική άμυνα και συνεπώς δεν δικαιολογείται, κατά την άποψή του, μια πολιτική που εμφανίζεται να καθορίζεται από τον φόβο της τουρκικής αντίδρασης.

Η σύγκριση με το Ισραήλ

Το κεντρικό επιχείρημα της ανάλυσης έγινε ακόμη σαφέστερο όταν ο Καλεντερίδης συνέδεσε τα ελληνοτουρκικά με όσα συμβαίνουν στη Συρία.

Το Ισραήλ, είπε, θεωρεί την εγκατάσταση τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων στη Συρία απειλή για την εθνική του ασφάλεια και αντέδρασε έμπρακτα.

Αντίθετα, κατά την εκτίμησή του, η Ελλάδα παρακολουθεί επί χρόνια την Τουρκία να διευρύνει τις αξιώσεις της στο Αιγαίο χωρίς αντίστοιχο κόστος.

Η σύγκριση που έκανε ήταν ωμή:

Η Τουρκία εμφανίζεται εξαιρετικά επιθετική απέναντι στην Ελλάδα, αλλά πολύ πιο προσεκτική όταν απέναντί της βρίσκεται το Ισραήλ και μία αξιόπιστη απειλή χρήσης ισχύος.

Ο ίδιος συμπύκνωσε αυτή την εκτίμηση με τη χαρακτηριστική φράση ότι η Τουρκία εμφανίζεται «με τους Έλληνες κοκόρια, με τους Ισραηλινούς κότες».

Το ισραηλινό χτύπημα και η τουρκική παρουσία στη Συρία

Μεγάλο μέρος της ανάλυσης αφιερώθηκε στο ισραηλινό πλήγμα κατά της αεροπορικής βάσης Αμπού αλ Ντουχούρ στη βορειοδυτική Συρία.

Ο Καλεντερίδης παρουσίασε πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες πριν από την επίθεση είχε υπάρξει τουρκική στρατιωτική δραστηριότητα στη βάση, με μεταφορά εξοπλισμού και παρουσία τουρκικής στρατιωτικής αντιπροσωπείας.

Η Τουρκία διέψευσε ότι υπήρχε στρατιωτική αντιπροσωπεία στη βάση πριν ή κατά τη διάρκεια του ισραηλινού πλήγματος.

Ο Καλεντερίδης, όμως, στάθηκε στις δηλώσεις της συριακής πλευράς, σύμφωνα με τις οποίες Τούρκοι αξιωματικοί είχαν πράγματι μεταβεί εκεί στο πλαίσιο στρατιωτικής συνεργασίας, εκπαίδευσης και ανταλλαγής τεχνογνωσίας.

Κατά την ερμηνεία του, η συριακή διάψευση των σχεδίων μόνιμης τουρκικής ανάπτυξης επιβεβαίωσε εμμέσως ότι τουρκική παρουσία είχε υπάρξει.

«Μην το κάνετε» – Η κόκκινη γραμμή του Ισραήλ

Ο Καλεντερίδης έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στις δημόσιες προειδοποιήσεις της ισραηλινής ηγεσίας.

Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου είχε καταστήσει σαφές ότι το Ισραήλ δεν πρόκειται να αποδεχθεί τουρκική στρατιωτική βάση στη Συρία.

Το μήνυμα ήταν:

«Μην το κάνετε».

Όταν, κατά την ισραηλινή εκδοχή, οι προειδοποιήσεις δεν εισακούστηκαν, ακολούθησε το στρατιωτικό πλήγμα.

Αυτό αποτελεί για τον Καλεντερίδη παράδειγμα της διαφοράς ανάμεσα στη διακήρυξη μιας «κόκκινης γραμμής» και στην πραγματική επιβολή της.

Δεν υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να αντιγράψει αυτομάτως το Ισραήλ. Έθεσε όμως ευθέως το ερώτημα:

Γιατί η Ελλάδα δεν μπορεί να δηλώσει εξίσου καθαρά ότι δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να απειλήσει την ασφάλεια και την κυριαρχία της;

Συρία: Το νέο μέτωπο Ισραήλ–Τουρκίας

Η σημαντικότερη γεωπολιτική εκτίμηση του Καλεντερίδη είναι ότι πλέον η Συρία μετατρέπεται ανοικτά σε πεδίο αντιπαράθεσης Ισραήλ και Τουρκίας.

Αυτό που μέχρι πρόσφατα παρουσιαζόταν ως ενδεχόμενο, κατά την άποψή του, αρχίζει να γίνεται πραγματικότητα.

Το Ισραήλ δεν θέλει να δει την Τουρκία να αποκτά στρατιωτικές υποδομές βαθύτερα μέσα στη Συρία και ιδιαίτερα σε σημεία που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ισραηλινή ασφάλεια.

Ταυτόχρονα, ο Καλεντερίδης άφησε ανοικτό ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σενάριο: η νέα συριακή ηγεσία μπορεί να μη θέλει να καταστεί απολύτως εξαρτημένη από τον Ερντογάν.

Κατά συνέπεια, θεωρεί πιθανή μια παρασκηνιακή σύμπτωση συμφερόντων Δαμασκού και Ιερουσαλήμ ως προς τον περιορισμό της τουρκικής στρατιωτικής επιρροής, ακόμη και αν δημοσίως η Συρία καταδικάζει τις ισραηλινές επιχειρήσεις.

Η Δαμασκός, κατά την ανάλυσή του, προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ Τουρκίας, Ισραήλ, ΗΠΑ και των εσωτερικών συριακών δυνάμεων.

Ο κουρδικός παράγοντας που ανησυχεί τον Ερντογάν

Στην ίδια εξίσωση ο Καλεντερίδης εντάσσει και το Κουρδικό.

Εκτίμησε ότι ο Ερντογάν φοβάται μήπως το Ισραήλ παρέμβει όχι μόνο στη διαμόρφωση των ισορροπιών στη Συρία, αλλά και στη διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη μεταξύ του τουρκικού κράτους και του κουρδικού κινήματος στο πλαίσιο του σχεδίου «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία».

Ο ίδιος σημείωσε ως ενδεικτικό στοιχείο ότι φιλοκουρδικοί λογαριασμοί και ιστοσελίδες εμφανίζονταν ιδιαίτερα θετικοί απέναντι στο ισραηλινό χτύπημα κατά της βάσης.

Το στοιχείο αυτό, κατά τον Καλεντερίδη, πρέπει να παρακολουθηθεί, καθώς δείχνει πόσο περίπλοκη μπορεί να γίνει η αντιπαράθεση Ισραήλ–Τουρκίας εάν συνδεθεί με το κουρδικό ζήτημα.

Ισαάκ και Σολωμού: «Οι υπεύθυνοι πρέπει να οδηγηθούν στη Δικαιοσύνη»

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις δολοφονίες των Τάσου Ισαάκ και Σολωμού Σολωμού στην Κύπρο το 1996.

Ο Καλεντερίδης μάλιστα περιέγραψε προσωπική του εμπειρία, καθώς την ημέρα της δολοφονίας του Σολωμού βρισκόταν στην Τουρκία και πληροφορήθηκε το γεγονός παρακολουθώντας τουρκική τηλεόραση σε ελληνόφωνο χωριό του Εύξεινου Πόντου.

Στάθηκε στις πρόσφατες δηλώσεις του Ερχάν Αρικλί, ο οποίος καταζητείται από την Κυπριακή Δημοκρατία σε σχέση με τη δολοφονία του Ισαάκ και σήμερα κατέχει πολιτικό αξίωμα στα κατεχόμενα.

Ο Καλεντερίδης χαρακτήρισε αδιανόητη τη δικαιολόγηση της δολοφονίας ενός άοπλου ανθρώπου στο όνομα της προστασίας μιας σημαίας.

Υπενθύμισε επίσης ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει καταδικάσει την Τουρκία για την υπόθεση του Τάσου Ισαάκ.

Η θέση του ήταν απόλυτη: η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να επιδιώξει με κάθε νόμιμο τρόπο τη σύλληψη και προσαγωγή των υπευθύνων στη Δικαιοσύνη.

Ιράν: Η σύγκρουση μεταφέρεται στην οικονομία

Στο τελευταίο μέρος της εκπομπής ο Καλεντερίδης αναφέρθηκε στις εξελίξεις στο Ιράν.

Κατά την παρουσίασή του, οι Φρουροί της Επανάστασης ενισχύουν την επιρροή τους στο εσωτερικό του ιρανικού συστήματος εξουσίας, ενώ παράλληλα η Ουάσιγκτον επιχειρεί να μεταφέρει την πίεση στο οικονομικό πεδίο.

Στάθηκε ιδιαίτερα στην απειλή επιβολής δευτερογενών κυρώσεων όχι μόνο στην Τεχεράνη αλλά και σε κράτη, επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικούς φορείς που εξακολουθούν να τη στηρίζουν οικονομικά.

Κατά τον Καλεντερίδη, βασικός αποδέκτης της αμερικανικής πίεσης είναι η Κίνα, χωρίς όμως να αποκλείεται από το κάδρο και η Τουρκία.

Έτσι περιέγραψε δύο αντίθετες κινήσεις: από τη μία την εσωτερική σκλήρυνση του ιρανικού καθεστώτος και από την άλλη την προσπάθεια των ΗΠΑ να «σφίξουν τη θηλιά» γύρω από την ιρανική οικονομία.

Το μήνυμα προς την Ελλάδα: Ανάκτηση εθνικής αυτοπεποίθησης

Όλα τα μέτωπα της ανάλυσης –Αιγαίο, Συρία, Ισραήλ, Τουρκία, Κύπρος– κατέληξαν τελικά σε ένα βασικό συμπέρασμα για την Ελλάδα.

Ο Σάββας Καλεντερίδης θεωρεί ότι η χώρα διαθέτει το ανθρώπινο δυναμικό, τις Ένοπλες Δυνάμεις και τις δυνατότητες που απαιτούνται για να προστατεύσει την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

Αυτό που, κατά την άποψή του, λείπει είναι η αποφασιστικότητα και η συγκροτημένη εθνική στρατηγική.

Η Τουρκία, υποστήριξε, συνεχίζει να διευρύνει τις αξιώσεις της επειδή δεν πληρώνει πολιτικό, διπλωματικό ή στρατηγικό κόστος για αυτή την πολιτική.

Και γι’ αυτό έκλεισε την εκπομπή με μία φράση που ουσιαστικά συνοψίζει ολόκληρη την ανάλυσή του:

«Αυτό που μας μένει και πρέπει να κάνουμε είναι να ανακτήσουμε την εθνική μας αυτοπεποίθηση, που σκόπιμα και με χειρουργικό τρόπο μάς την έχουν πάρει, μάς την έχουν κλέψει. Πρέπει να ανακτήσουμε την εθνική μας αυτοπεποίθηση».