ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ
Ο Κινηματογράφος ως Γεωπολιτικό Όπλο: Πώς η Κινούμενη Εικόνα Ξαναγράφει την Ιστορία
Ίσως το ζητούμενο για τον σύγχρονο θεατή δεν είναι να “απομυθοποιήσει” τον κινηματογράφο, αλλά να κατανοήσει ότι κάθε φορά που αγοράζει ένα εισιτήριο, δεν βλέπει απλώς μια ταινία: βλέπει μια χώρα να ασκεί γεωπολιτική πάνω του, μέσα από τη γλώσσα της συγκίνησης.
Οι πρόσφατες αντιδράσεις γύρω από την ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν «Οδύσσεια» προκάλεσαν έντονες διαμάχες ανάμεσα στο κοινό και τους κριτικούς κινηματογράφου. Αν και δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο —καθώς συχνά βλέπουμε την έβδομη τέχνη να προσεγγίζει με διαφορετικό τρόπο την πολιτισμική κληρονομιά ή ένα ιστορικό γεγονός— υπάρχει μια βαθύτερη πτυχή που παραμένει λιγότερο γνωστή: ο κινηματογράφος ως εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής.
Η έννοια της Ήπιας Ισχύος (Soft Power)
Ο όρος ήπια ισχύς (soft power) χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ικανότητα επηρεασμού άλλων δρώντων μέσω της έλξης και της πειθούς, αντί της χρήσης στρατιωτικής βίας (hard power) ή οικονομικών καταναγκασμών. Βασικοί πυλώνες της είναι ο πολιτισμός, οι πολιτικές αξίες και η εξωτερική πολιτική (Nye, Jr., Joseph S., “Soft Power and Public Diplomacy Revisited”, The Hague Journal of Diplomacy 14, 2019, σ. 1-14).
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Harvard, Joseph S. Nye, Jr., ήταν ο πρώτος που εισήγαγε τον όρο το 1990, αναλύοντάς τον διεξοδικά στο βιβλίο του Soft Power: The Means to Success in World Politics (2004). Η ήπια ισχύς ασκείται κυρίως στους εξής τομείς:
-
Πολιτισμός
-
Πολιτικό σύστημα και αξίες
-
Διπλωματία
-
Εκπαίδευση και επιστήμη
-
Τεχνολογία και καινοτομία
-
Μέσα ενημέρωσης και ψηφιακή παρουσία
Οι Πρωτοπόροι της Κινηματογραφικής Προπαγάνδας
Παρότι ο όρος αυτός εμφανίζεται σχετικά πρόσφατα στη γεωπολιτική ορολογία, η εργαλειοποίηση της ήπιας ισχύος μέσω του κινηματογράφου ξεκινά από τις αρχές του 20ού αιώνα — μόλις τρεις δεκαετίες μετά τη γέννηση της κινούμενης εικόνας.
Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες ταινίες στην ιστορία του σινεμά είναι το «Η Γέννηση ενός Έθνους» (The Birth of a Nation, 1915) του D.W. Griffith. Αν και θεωρήθηκε τεχνολογικά πρωτοποριακή για τις τεχνικές σκηνοθεσίας και μοντάζ, παρουσίασε την περίοδο της Ανασυγκρότησης (Reconstruction) μετά τον Αμερικανικό Εμφύλιο με έκδηλες ιστορικές ανακρίβειες. Το ρατσιστικό της περιεχόμενο εξύμνησε τη δράση της Ku Klux Klan. Αν η ταινία βασίστηκε στο μυθιστόρημα The Clansman του Thomas Dixon Jr η ταινια υπηρξε καταλυτης, συμβάλλοντας αισθητα στην πραγματική αναβίωση της οργάνωσης στις ΗΠΑ την ίδια χρονιά (Steven Mintz, “Historical Context: Birth of a Nation”, The Gilder Lehrman Institute of American History )
Παρότι πολλοί θεωρούν ότι οι ΗΠΑ κατέχουν το μονοπώλιο στην εργαλειοποίηση της εικόνας, οι Σοβιετικοί κατανόησαν εξίσου νωρίς ότι σε μια κοινωνία με υψηλά ποσοστά αναλφαβητισμού, η εικόνα συνιστά το ισχυρότερο όπλο ιδεολογικής επιρροής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ταινία «Θωρηκτό Ποτέμκιν» (1925) του Σεργκέι Αϊζενστάιν, η οποία με την τεχνική του μοντάζ καθήλωσε το παγκόσμιο κοινό (προκαλώντας ακόμη και τον θαυμασμό του Γιόζεφ Γκαίμπελς για τη δυναμική της).
Η οργανική σχέση της Σοβιετικής Ένωσης με τη δύναμη του κινηματογράφου αποτυπώνεται ζωντανά στη διάσημη αποστροφή που αποδίδεται στον Βλαντίμιρ Λένιν: «Από όλες τις τέχνες, για εμάς ο κινηματογράφος είναι η πιο σημαντική» (Β.Ι. Λένιν, Άπαντα, 5η Έκδοση, Τόμος 44, σελ. 579).
Ο Ψυχρός Πόλεμος, το Χόλυγουντ και η Κρατική Υποστήριξη
Παρόλο που οι δεκαετίες του 1920 και του 1930 έθεσαν τις βάσεις, η περίοδος του Ψυχρού Πολέμου ήταν εκείνη που διαμόρφωσε οριστικά τον γεωπολιτικό κινηματογράφο. Το μοντέλο του Χόλυγουντ δεν σχεδιάστηκε κρυφά σε κάποιο σκοτεινό υπόγειο υπουργείου, αλλά εφαρμόστηκε οργανικά μέσα από τη συνεργασία της κινηματογραφικής βιομηχανίας με το αμερικανικό κράτος και τον Ομοσπονδιακό Οργανισμό Εμπορίου.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η CIA υποστήριξε επιλεκτικά πολιτιστικές και κινηματογραφικές παραγωγές που εξυπηρετούσαν τους στόχους της αμερικανικής δημόσιας διπλωματίας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την ταινία Animal Farm (1954). Παράλληλα, το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ συνεργάστηκε στενά με το Χόλυγουντ παρέχοντας υλικοτεχνική υποστήριξη σε παραγωγές των οποίων το περιεχόμενο ενέκρινε:
-
Η Φάρμα των Ζώων (Animal Farm, 1954)
-
The Iron Curtain (1948)
-
Invasion U.S.A. (1952)
-
The Thing from Another World (1951)
-
The Spy Who Came in from the Cold (1965)
Για όσους δεν πρόλαβαν την πρώτη περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, οι τακτικές soft power γίνονται ακόμη πιο εμφανείς στις εμβληματικές παραγωγές της δεκαετίας του ’80:
-
Red Dawn (1984)
-
Rocky IV (1985)
-
Rambo: First Blood Part II (1985) & Rambo III (1988)
-
Top Gun (1986)
-
The Hunt for Red October (1990)
Η υλικοτεχνική υποστήριξη τέτοιων ταινιών ξεπερνά τα συνήθη όρια μιας παραγωγής, καθώς η παροχή στρατιωτικού εξοπλισμού, αεροσκαφών ή εγκαταστάσεων προσφέρεται δωρεάν μόνο όταν το σενάριο εγκριθεί από το Υπουργείο Άμυνας ή τον αντίστοιχο κρατικό φορέα που παρέχει υλικοτεχνική υποστήριξη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά το Top Gun (1986) καταγράφηκε σημαντική αύξηση του ενδιαφέροντος για στρατολόγηση στο Ναυτικό των ΗΠΑ. Η ακριβής έκταση αυτής της αύξησης αμφισβητείται, αλλά είναι τεκμηριωμένο ότι το Πολεμικό Ναυτικό αξιοποίησε την ταινία ως εργαλείο προβολής
Εσωτερική Προπαγάνδα vs. Παγκόσμια Soft Power: Η Ελληνική Περίπτωση
Ποια είναι όμως η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα σε μια αμερικανική παραγωγή και σε μια ελληνική ιστορική ταινία, όπως ο «Παπαφλέσσας» (1971);
Η απάντηση έγκειται στον στόχο και το κοινό-στόχο. Κατά την περίοδο της Επταετίας (1967–1974), οι ιστορικές υπερπαραγωγές του Τζέιμς Πάρις χρησιμοποιήθηκαν αποκλειστικά για εσωτερική κατανάλωση στο πλαίσιο της καθεστωτικής προπαγάνδας και της εσωτερικής νομιμοποίησης. Αντίθετα, οι ταινίες του Χόλυγουντ σχεδιάζονται εξαρχής για τη διεθνή αγορά: προωθούν τον αμερικανικό τρόπο ζωής (the American Dream), την pop culture ή σύγχρονες κοινωνικοπολιτικές ατζέντες, με απώτερο σκοπό να επηρεάσουν ξένες κυβερνήσεις, νοοτροπίες και κοινωνίες.
Συμπέρασμα: Είναι τελικά αθώες οι ταινίες;
Το ερώτημα που προκύπτει εύλογα είναι: Είναι τελικά αθώες οι ταινίες και πόσο ικανό είναι το κοινό να φιλτράρει τα μηνύματα που λαμβάνει από τη μεγάλη οθόνη;
Η απάντηση εμπεριέχει έναν βαθμό υποκειμενικότητας, καθώς κάθε θεατής ερμηνεύει τις εικόνες μέσα από τη δική του ατομική αντίληψη. Ωστόσο, παραμένει αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι οι κινηματογραφικές παραγωγές —ακόμη και εκτός Χόλυγουντ— συνιστούν φορείς ήπιας ισχύος. Σήμερα, χώρες όπως η Νότια Κορέα επενδύουν συστηματικά στον κινηματογράφο και τη σύγχρονη κουλτούρα ως κεντρικό πυλώνα της διεθνούς γεωπολιτικής και οικονομικής τους παρουσίας.
Οι ταινίες δεν είναι αθώες, αλλά ούτε και συνωμοτικές. Είναι ιδεολογικά φορτισμένα προϊόντα που παράγονται μέσα σε συγκεκριμένα πολιτικά, οικονομικά και πολιτισμικά συστήματα. Το κοινό σήμερα είναι σίγουρα πιο μορφωμένο και σκεπτικιστικό από το κοινό του 1915, ωστόσο η διαφορά έγκειται στο ότι η σημερινή επιρροή ασκείται μέσω του θεάματος (spectacle) και του συναισθήματος, που παρακάμπτουν την κριτική σκέψη.
Ίσως το ζητούμενο για τον σύγχρονο θεατή δεν είναι να “απομυθοποιήσει” τον κινηματογράφο, αλλά να κατανοήσει ότι κάθε φορά που αγοράζει ένα εισιτήριο, δεν βλέπει απλώς μια ταινία: βλέπει μια χώρα να ασκεί γεωπολιτική πάνω του, μέσα από τη γλώσσα της συγκίνησης.
Άμυνα
Η Ταϊλάνδη στοχεύει στην απόκτηση των ινδικών υπερηχητικών πυραύλων BrahMos για την ενίσχυση της ναυτικής της αποτροπής
Η κίνηση της Μπανγκόκ εντάσσεται στη γενικότερη στρατηγική για τη διαμόρφωση μιας αυτόνομης αμυντικής διάταξης, ικανής να προστατεύει τις παρακτίες ζώνες και τις κρίσιμες θαλάσσιες οδούς χωρίς την εξάρτηση από μεγάλες ξένες στρατιωτικές δυνάμεις.
Στην αξιολόγηση της ναυτικής έκδοσης του ινδορωσικής ανάπτυξης υπερηχητικού πυραύλου cruise BrahMos προχωρά η Ταϊλάνδη, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Βασιλικού Ναυτικού της χώρας. Η κίνηση της Μπανγκόκ εντάσσεται στη γενικότερη στρατηγική για τη διαμόρφωση μιας αυτόνομης αμυντικής διάταξης, ικανής να προστατεύει τις παρακτίες ζώνες και τις κρίσιμες θαλάσσιες οδούς χωρίς την εξάρτηση από μεγάλες ξένες στρατιωτικές δυνάμεις.
Διπλωματική εξισορρόπηση και περιφερειακές ισορροπίες
Οι διαπραγματεύσεις βασίζονται στα αποτελέσματα της διμερούς αμυντικής συνάντησης που πραγματοποιήθηκε στο Μπανγκόκ τον Ιούνιο, όπου οι δύο πλευρές δεσμεύτηκαν να διευρύνουν τη συνεργασία τους στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.
-
Στρατηγική Hedging: Αναλυτές επισημαίνουν ότι το ενδιαφέρον της Ταϊλάνδης υπαγορεύεται αμιγώς από επιχειρησιακές ανάγκες και όχι από πρόθεση ανάσχεσης της κινεζικής επιρροής στον Ειρηνικό. Η χώρα διατηρεί σταθερά πολιτική «στρατηγικής εξισορρόπησης» (strategic hedging), διατηρώντας στενούς οικονομικούς και εξοπλιστικούς δεσμούς με το Πεκίνο, ενώ παράλληλα διαφυλάσσει τις αμυντικές σχέσεις της με την Ουάσινγκτον και άλλους διεθνείς προμηθευτές.
-
Ινδικό εξαγωγικό αποτύπωμα: Για το Νέο Δελχί, μια ενδεχόμενη συμφωνία αποτελεί ένα ακόμη ορόσημο στην εξάπλωση των αμυντικών εξαγωγών του. Η Ινδία έχει ήδη προμηθεύσει το σύστημα στις Φιλιππίνες, ενώ βρίσκεται σε προχωρημένες επαφές με την Ινδονησία, το Βιετνάμ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Τεχνικές προδιαγραφές του συστήματος BrahMos
Το σύστημα αναπτύχθηκε από κοινού από τον ινδικό οργανισμό DRDO και τη ρωσική NPO Mashinostroyeniya.
| Χαρακτηριστικό | Βασική Έκδοση | BrahMos-NG (Νέα Γενιά) |
| Κινητήρας | Πύραυλος δύο σταδίων | Πύραυλος δύο σταδίων |
| Μέγιστη Ταχύτητα | Mach 3 (3.704 km/h) | Mach 3 |
| Μέγιστο Υψόμετρο | 49.000 πόδια (14.935 μέτρα) | 49.000 πόδια |
| Εμβέλεια | Έως 900 χιλιόμετρα | Μεταβλητή |
| Μήκος / Διάμετρος | – | 6 μέτρα / 50 εκατοστά |
| Βάρος | – | Έως 1.500 κιλά (μισό μέγεθος του αρχικού) |
Η διαμόρφωση BrahMos NG επιτρέπει την ευκολότερη ενσωμάτωση του πυραύλου σε ευρύτερη ποικιλία ναυτικών και εναέριων πλατφορμών μάχης λόγω της σημαντικά μειωμένης μάζας του.
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ
Ανησυχία για τη συνεχιζόμενη στοχοποίηση της αρμενικής κοινότητας στην Ιερουσαλήμ
Επιθέσεις με φτυσίματα εναντίον Αρμενίων κληρικών, βανδαλισμοί, λεκτικές απειλές, παρενοχλήσεις πιστών και κατοίκων, καθώς και επιθέσεις σε αρμενικές περιουσίες έχουν καταγραφεί επανειλημμένα.
Η αρμενική κοινότητα της Ιερουσαλήμ βρίσκεται τους τελευταίους μήνες αντιμέτωπη με μια συνεχώς επιδεινούμενη κατάσταση. Πέρα από τις δικαστικές και πολιτικές διαμάχες που αφορούν την προστασία της ιστορικής Αρμενικής Συνοικίας και ιδιαίτερα της περιοχής του «Cows’ Garden», πληθαίνουν και τα περιστατικά βίας, εκφοβισμού και θρησκευτικής μισαλλοδοξίας.
Επιθέσεις με φτυσίματα εναντίον Αρμενίων κληρικών, βανδαλισμοί, λεκτικές απειλές, παρενοχλήσεις πιστών και κατοίκων, καθώς και επιθέσεις σε αρμενικές περιουσίες έχουν καταγραφεί επανειλημμένα. Το τελευταίο περιστατικό, κατά το οποίο ομάδα θρησκευόμενων Εβραίων έφτυσε την είσοδο του Καθεδρικού Ναού των Αγίων Ιακώβου και λιθοβόλησε αρμενικές κατοικίες, αποτελεί ακόμη έναν κρίκο σε μια ανησυχητική αλυσίδα γεγονότων.
Η αρμενική παρουσία στην Ιερουσαλήμ αριθμεί περισσότερους από δεκαέξι αιώνες και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας της Αγίας Πόλης. Ωστόσο, η κοινότητα εκφράζει ολοένα και εντονότερα την ανησυχία της ότι η ατιμωρησία των δραστών ενθαρρύνει την επανάληψη τέτοιων επιθέσεων και δημιουργεί ένα κλίμα ανασφάλειας για κατοίκους, κληρικούς και προσκυνητές.
Δήλωση Καταδίκης
Αρμενική Εθνική Επιτροπή Ιερουσαλήμ
Η Αρμενική Εθνική Επιτροπή Ιερουσαλήμ καταδικάζει απερίφραστα τη νέα επίθεση που σημειώθηκε στην Αρμενική Συνοικία, κατά την οποία έξι θρησκευόμενοι Ισραηλινοί Εβραίοι έφτυσαν την ιερή είσοδο του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Ιακώβου και πέταξαν πέτρες σε αρμενικές κατοικίες.
Το ανησυχητικό αυτό περιστατικό αποτελεί μέρος ενός μακροχρόνιου μοτίβου παρενόχλησης και εκφοβισμού που στρέφεται κατά της αρμενικής κοινότητας της Ιερουσαλήμ και ενισχύει την αντίληψη ότι οι υπεύθυνοι ενεργούν ατιμώρητοι. Παρότι οι ενέργειες αυτές δεν εκφράζουν το σύνολο της ισραηλινής κοινωνίας, η αδυναμία της Πολιτείας να λογοδοτούν σταθερά οι δράστες έχει επιτρέψει τη συνέχιση τέτοιων επιθέσεων.
Καλούμε με σεβασμό τον Isaac Herzog να καταδικάσει δημόσια αυτές τις πράξεις και να επαναβεβαιώσει τη δέσμευση του Ισραήλ για την προστασία όλων των θρησκευτικών και εθνοτικών κοινοτήτων. Παράλληλα, προτρέπουμε την ισραηλινή κυβέρνηση και τις αρμόδιες αρχές επιβολής του νόμου να εφαρμόσουν τον νόμο αμερόληπτα και να διασφαλίσουν την ουσιαστική απόδοση ευθυνών στους υπεύθυνους.
Τέλος, καλούμε το Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, την Human Rights Watch, τη Amnesty International, την B’Tselem, την Association for Civil Rights in Israel, καθώς και τη διεθνή κοινότητα, να παρακολουθούν στενά αυτά τα περιστατικά και να υποστηρίξουν ενεργά την προστασία της αρμενικής κοινότητας της Ιερουσαλήμ.
Η προστασία της ασφάλειας, της αξιοπρέπειας και της ιστορικής παρουσίας της αρμενικής κοινότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της πλούσιας θρησκευτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της Ιερουσαλήμ.
Αρμενική Εθνική Επιτροπή Ιερουσαλήμ
Μια ανησυχητική συγκυρία
Οι νέες επιθέσεις κατά της αρμενικής κοινότητας της Ιερουσαλήμ σημειώνονται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις μεταξύ της αρμενικής κοινότητας και του ισραηλινού κράτους δοκιμάζονται από μια σειρά εκκρεμών ζητημάτων. Ανάμεσά τους βρίσκεται και η μακροχρόνια άρνηση του Ισραήλ να αναγνωρίσει επίσημα τη Γενοκτονία των Αρμενίων, παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις και τις κατά καιρούς συζητήσεις στην Κνεσέτ, οι οποίες μέχρι σήμερα δεν έχουν οδηγήσει σε σχετική απόφαση.
Την ίδια στιγμή, η αρμενική κοινότητα της Ιερουσαλήμ αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις, τόσο λόγω των διεκδικήσεων επί εκκλησιαστικών και κοινοτικών περιουσιών όσο και εξαιτίας επαναλαμβανόμενων περιστατικών θρησκευτικού φανατισμού και εκφοβισμού. Αν και δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι επιθέσεις συνδέονται άμεσα με το ζήτημα της αναγνώρισης της Γενοκτονίας, το γεγονός ότι συμβαίνουν σε ένα περιβάλλον όπου η ιστορική δικαίωση των Αρμενίων παραμένει σε εκκρεμότητα εντείνει το αίσθημα ανασφάλειας και εγκατάλειψης που βιώνει η αρμενική κοινότητα της Αγίας Πόλης.
Η προστασία της αρμενικής παρουσίας στην Ιερουσαλήμ και ο σεβασμός της ιστορικής μνήμης αποτελούν δύο αλληλένδετες πτυχές της ίδιας υποχρέωσης: της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της θρησκευτικής ελευθερίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ
Η Ινδία χτίζει πολλές «Silicon Valleys»: Μάχη των πολιτειών για μια αγορά 150 δισ. δολαρίων
Μπανγκαλόρ, Χαϊντεραμπάντ, Πούνε, Τσενάι και μικρότερες πόλεις διεκδικούν τα τεχνολογικά κέντρα των πολυεθνικών – Οι επενδύσεις σε τεχνητή νοημοσύνη, η αποκέντρωση και ο κίνδυνος ενός καταστροφικού πολέμου επιδοτήσεων
Μια βαθιά αναδιάταξη της οικονομικής και τεχνολογικής γεωγραφίας της Ινδίας βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς η χώρα εγκαταλείπει σταδιακά το μοντέλο των δύο ή τριών κυρίαρχων μητροπόλεων και μετατρέπεται σε ένα πολυκεντρικό δίκτυο από νέες «Silicon Valleys».
Για δύο δεκαετίες, η ανάπτυξη των Global Capability Centres – GCC, των λεγόμενων Παγκόσμιων Κέντρων Ικανοτήτων, ταυτιζόταν σχεδόν αποκλειστικά με το Μπανγκαλόρ, το Χαϊντεραμπάντ και την Περιφέρεια της Εθνικής Πρωτεύουσας γύρω από το Νέο Δελχί.
Το Μπανγκαλόρ συγκέντρωνε το μεγαλύτερο μέρος της μηχανικής, της ανάπτυξης λογισμικού και των τεχνολογικών υπηρεσιών. Το Χαϊντεραμπάντ και οι πόλεις της ευρύτερης περιοχής Δελχί–NCR απορροφούσαν το υπόλοιπο τμήμα των μεγάλων επενδύσεων.
Αυτή η εποχή τελειώνει. Πολιτείες σε ολόκληρη την Ινδία ανταγωνίζονται πλέον ανοιχτά για να προσελκύσουν τα νέα κέντρα έρευνας, τεχνητής νοημοσύνης, κυβερνοασφάλειας, χρηματοοικονομικής ανάλυσης και σχεδιασμού προϊόντων των μεγαλύτερων εταιρειών του κόσμου.
Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία πολλών διαφορετικών τεχνολογικών οικοσυστημάτων, το καθένα με τη δική του εξειδίκευση, το δικό του ανθρώπινο δυναμικό και ένα ξεχωριστό πακέτο φορολογικών, χρηματοδοτικών και διοικητικών κινήτρων.
Από τα τηλεφωνικά κέντρα στην τεχνητή νοημοσύνη
Τα GCC δεν είναι πλέον τα φθηνά «πίσω γραφεία» του παρελθόντος, στα οποία οι δυτικές εταιρείες μετέφεραν την καταχώριση δεδομένων, την τηλεφωνική υποστήριξη και τις απλές διοικητικές εργασίες.
Σήμερα αποτελούν κρίσιμα τμήματα της επιχειρησιακής υποδομής των πολυεθνικών. Στα κέντρα αυτά σχεδιάζονται μοντέλα διαχείρισης κινδύνου για διεθνείς τράπεζες, αναπτύσσονται εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, δημιουργείται λογισμικό για παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και πραγματοποιείται σχεδιασμός μικροκυκλωμάτων για τη βιομηχανία ημιαγωγών.
Παράλληλα, τα GCC αναλαμβάνουν την προστασία δικτύων από κυβερνοεπιθέσεις, τη διαχείριση κανονιστικής συμμόρφωσης, την ανάπτυξη υποδομών cloud και, ολοένα συχνότερα, ολόκληρους τομείς έρευνας και ανάπτυξης.
Οι εταιρείες δεν μεταφέρουν πλέον στην Ινδία μόνο την εκτέλεση σχεδίων που έχουν καταρτιστεί στα κεντρικά τους γραφεία. Αναθέτουν στα ινδικά κέντρα την ανάπτυξη των ίδιων των προϊόντων και των τεχνολογιών τους.
Επομένως, το ερώτημα για μια πολυεθνική δεν είναι πλέον εάν πρέπει να επενδύσει στην Ινδία. Η βασική απόφαση έχει ήδη ληφθεί. Το πραγματικό δίλημμα είναι σε ποια από τις διαφορετικές «Ινδίες» θα εγκατασταθεί.
Ο δρόμος προς τα 150 δισ. δολάρια
Τα μεγέθη εξηγούν γιατί οι ινδικές πολιτείες έχουν μπει τόσο δυναμικά στο παιχνίδι.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το υπουργείο Οικονομικών της Ινδίας, τα Παγκόσμια Κέντρα Ικανοτήτων συνεισφέρουν σήμερα περίπου 65 έως 70 δισ. δολάρια σε ακαθάριστη προστιθέμενη αξία στην οικονομία.
Μέχρι το τέλος της δεκαετίας, το αντίστοιχο μέγεθος θα μπορούσε να φθάσει μεταξύ 100 και 150 δισ. δολαρίων.
Οι εκτιμήσεις της αγοράς ανεβάζουν τον αριθμό των GCC που λειτουργούν στην Ινδία σε περισσότερα από 1.700, με σχεδόν δύο εκατομμύρια άμεσα εργαζομένους. Τόσο ο αριθμός των κέντρων όσο και η απασχόληση εκτιμάται ότι μπορεί να αυξηθούν κατά 40% έως 50% μέχρι το 2030.
Δεν πρόκειται για μια απλή επέκταση του υπάρχοντος τεχνολογικού τομέα. Μέσα σε λίγα χρόνια διαμορφώνεται ένα νέο στρώμα της ινδικής οικονομίας, με καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, μεγάλες ανάγκες σε εξειδικευμένο προσωπικό και κρίσιμη θέση στις παγκόσμιες επιχειρηματικές αλυσίδες.
Το Μπανγκαλόρ υπερασπίζεται την πρωτιά του
Η πολιτεία Καρνατάκα, όπου βρίσκεται το Μπανγκαλόρ, εξακολουθεί να διαθέτει το ισχυρότερο τεχνολογικό οικοσύστημα της χώρας. Ωστόσο, η επιτυχία δημιούργησε και σοβαρά προβλήματα.
Η πόλη αντιμετωπίζει κυκλοφοριακή συμφόρηση, αυξανόμενο κόστος στέγασης, υψηλότερους μισθούς και πιέσεις στις υποδομές. Ο διαθέσιμος χώρος περιορίζεται, ενώ οι εταιρείες αναζητούν φθηνότερες και λειτουργικότερες εναλλακτικές.
Η κυβέρνηση της Καρνατάκα απαντά με μια στρατηγική εσωτερικής αποκέντρωσης. Η νέα πολιτική της προβλέπει τη δημιουργία περίπου 500 επιπλέον GCC έως το 2029 και την αύξηση των εσόδων του κλάδου προς τα 50 δισ. δολάρια.
Μέσω της πρωτοβουλίας «Beyond Bengaluru», η πολιτεία προσφέρει αυξημένα κίνητρα σε επιχειρήσεις που εγκαθίστανται στη Μισόρ, στο Χούμπλι–Νταρβάντ και στη Σιβαμόγκα αντί για το ήδη κορεσμένο Μπανγκαλόρ.
Παράλληλα, έχει δρομολογηθεί πρόγραμμα κατάρτισης 100.000 εργαζομένων σε τεχνητή νοημοσύνη και τεχνολογίες blockchain. Η Καρνατάκα επιχειρεί έτσι να διατηρήσει την πρωτοκαθεδρία της, αποκεντρώνοντας την ανάπτυξη προτού οι επενδύσεις μετακινηθούν σε ανταγωνιστικές πολιτείες.
Η επιθετική στρατηγική του Ούταρ Πραντές
Το Ούταρ Πραντές ακολουθεί ακόμη πιο επιθετική πολιτική. Η πολυπληθέστερη πολιτεία της Ινδίας διαθέτει ήδη περίπου 500 μονάδες GCC, οι οποίες συγκεντρώνονται κυρίως στη Νόιντα και στην ευρύτερη περιοχή της πρωτεύουσας.
Η πολιτική που υιοθέτησε το 2024 προβλέπει κλιμακωτές επιδοτήσεις γης. Στις αναπτυγμένες περιοχές που συνορεύουν με το Δελχί, η επιδότηση μπορεί να φθάνει το 30%, ενώ στις οικονομικά ασθενέστερες περιφέρειες Πουρβαντσάλ και Μπούντελχαντ φθάνει έως και το 50%.
Στόχος δεν είναι μόνο η προσέλκυση ξένων επενδύσεων, αλλά και η γεωγραφική τους διοχέτευση προς περιοχές στις οποίες η αγορά, χωρίς κρατικά κίνητρα, δύσκολα θα κατευθυνόταν.
Προβλέπονται επίσης επιχορηγήσεις που καλύπτουν έως και το μισό κόστος δημιουργίας κέντρων αριστείας στην τεχνητή νοημοσύνη και την κυβερνοασφάλεια, με ανώτατο όριο τα 10 crore ρουπίες ανά έργο.
Η πολιτειακή κυβέρνηση αντιμετωπίζει τα GCC ως εργαλείο για τον στόχο μετατροπής του Ούταρ Πραντές σε οικονομία ενός τρισ. δολαρίων. Επιχειρεί ουσιαστικά να περάσει από τη μεταποίηση και τις παραδοσιακές υπηρεσίες απευθείας στην οικονομία της γνώσης.
Κάθε πολιτεία χτίζει τη δική της εξειδίκευση
Ο ανταγωνισμός δεν περιορίζεται στην Καρνατάκα και στο Ούταρ Πραντές.
Το Ταμίλ Ναντού χρησιμοποιεί επιδοτήσεις μισθολογικού κόστους για να προσελκύσει στο Τσενάι υψηλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Η Τελανγκάνα αξιοποιεί τη δύναμη του Χαϊντεραμπάντ στους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, στις ασφαλιστικές υπηρεσίες και στη φαρμακοβιομηχανία, στηριζόμενη παράλληλα στο σύστημα αδειοδότησης «μίας στάσης».
Το Γκουτζαράτ επιδιώκει να γίνει το βασικό κέντρο για χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και fintech, αξιοποιώντας την GIFT City, το μοναδικό διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο της Ινδίας, και προσφέροντας σημαντικές φορολογικές ελαφρύνσεις.
Η Άντρα Πραντές πειραματίζεται με μοντέλα «κόμβου και ακτίνων», τα οποία συνδέουν κεντρικές εγκαταστάσεις με κοινόχρηστους χώρους εργασίας σε μικρότερες πόλεις.
Πολιτείες όπως η Μαχαράστρα, η Κεράλα, η Μάντια Πραντές και ακόμη και το Μπιχάρ έχουν καταρτίσει δικές τους πολιτικές για τα GCC, επενδύοντας σε διαφορετικούς συνδυασμούς χαμηλού κόστους, ανθρώπινου δυναμικού, ψηφιακής συνδεσιμότητας και ποιότητας ζωής.
Ένα «χαρτοφυλάκιο» επιλογών για τις πολυεθνικές
Η διαφοροποίηση αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές επιχειρήσεις προσεγγίζουν την Ινδία.
Μια τράπεζα που επιθυμεί να αναπτύξει δυνατότητες fintech και διαχείρισης κινδύνου θα βρει διαφορετικά πλεονεκτήματα στο Γκουτζαράτ, λόγω της GIFT City, από εκείνα που προσφέρει η Καρνατάκα με την τεχνογνωσία της στη μηχανική και στον σχεδιασμό προϊόντων.
Η Τελανγκάνα προσφέρει έναν σπάνιο συνδυασμό χρηματοπιστωτικής και φαρμακευτικής τεχνογνωσίας, ενώ οι μικρότερες πόλεις του Ούταρ Πραντές και του Μπιχάρ μπορούν να αποδειχθούν ελκυστικότερες για εργασίες μεγάλης κλίμακας και μέτριας τεχνολογικής πολυπλοκότητας, όπου καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει το κόστος.
Η Ινδία δεν προσφέρει πλέον στις πολυεθνικές έναν μόνο τεχνολογικό προορισμό. Προσφέρει ένα ολόκληρο χαρτοφυλάκιο τοποθεσιών, με διαφορετικές εξειδικεύσεις και οικονομικά χαρακτηριστικά.
Αυτό καθιστά το σύστημα ανθεκτικότερο. Η υπερβολική εξάρτηση από μία μόνο μητρόπολη δημιουργεί κινδύνους λόγω της συμφόρησης, της αύξησης των μισθών ή της πίεσης στις υποδομές. Ένα δίκτυο διαφορετικών κέντρων επιτρέπει τη διασπορά των επενδύσεων και των επιχειρησιακών κινδύνων.
Ο κίνδυνος του πολέμου επιδοτήσεων
Η μεγάλη μάχη των πολιτειών κρύβει, όμως, έναν σοβαρό κίνδυνο: τη διολίσθηση σε έναν ανεξέλεγκτο πόλεμο επιδοτήσεων.
Όταν πολλές κυβερνήσεις προσφέρουν ταυτόχρονα εκπτώσεις στη γη, επιχορηγήσεις κεφαλαίου, φοροαπαλλαγές και κάλυψη μισθολογικού κόστους για την ίδια δεξαμενή επενδύσεων, υπάρχει ο κίνδυνος να θυσιάσουν σημαντικά δημόσια έσοδα για έργα που πιθανότατα θα κατέληγαν ούτως ή άλλως στην Ινδία.
Ακόμη χειρότερα, ορισμένες επενδύσεις μπορεί απλώς να μετακινηθούν από μία ινδική πολιτεία σε μια άλλη, χωρίς να δημιουργηθεί πραγματική πρόσθετη οικονομική δραστηριότητα για τη χώρα.
Το υπουργείο Ηλεκτρονικής και Τεχνολογίας Πληροφοριών φέρεται να επεξεργάζεται ένα εθνικό πλαίσιο για τα GCC, με στόχο τη θέσπιση κοινών κανόνων και την αποτροπή ενός δημοσιονομικά καταστροφικού ανταγωνισμού.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν το πλαίσιο θα συνοδευτεί από πραγματικούς μηχανισμούς εφαρμογής ή εάν θα παραμείνει μια γενική κατεύθυνση, την ώρα που οι πολιτείες θα συνεχίζουν να αυξάνουν τις προσφορές τους.
Οι επιδοτήσεις δεν αρκούν
Για τα κέντρα που σχεδιάζονται να λειτουργήσουν επί δέκα ή περισσότερα χρόνια, μια εφάπαξ επιδότηση δεν αποτελεί συνήθως τον αποφασιστικό παράγοντα.
Μεγαλύτερη σημασία έχουν η ποιότητα και η διαρκής ανανέωση του ανθρώπινου δυναμικού, η ταχύτητα των αδειοδοτήσεων, η ψηφιακή και φυσική συνδεσιμότητα και η πολιτική σταθερότητα.
Οι πολυεθνικές εξετάζουν επίσης εάν τα κίνητρα που υπόσχεται μια πολιτειακή κυβέρνηση θα συνεχίσουν να ισχύουν μετά την επόμενη εκλογική αναμέτρηση ή μια αλλαγή εξουσίας.
Οι πιο ολοκληρωμένες πολιτικές είναι εκείνες που αντιμετωπίζουν τα GCC ως τμήμα μιας μακροπρόθεσμης βιομηχανικής στρατηγικής και όχι ως δημοπρασία φοροαπαλλαγών.
Η επένδυση της Καρνατάκα στην εκπαίδευση εξειδικευμένου προσωπικού, η έμφαση της Κεράλα στην ποιότητα ζωής και στις γρήγορες ψηφιακές υποδομές και η προσπάθεια του Ούταρ Πραντές να περιορίσει τη διοικητική γραφειοκρατία μπορούν να προσφέρουν πλεονεκτήματα μεγαλύτερης διάρκειας από μια προσωρινή έκπτωση φόρου.
Η επόμενη ημέρα της ινδικής οικονομίας
Η εξάπλωση των GCC έξω από τις παραδοσιακές τεχνολογικές μητροπόλεις δεν αποτελεί απαραίτητα κατακερματισμό. Μπορεί να εξελιχθεί στο επόμενο φυσικό στάδιο ωρίμανσης της ινδικής οικονομίας της γνώσης.
Ένα σύστημα που συνδυάζει τη μηχανική τεχνογνωσία του Μπανγκαλόρ, τη δύναμη του Χαϊντεραμπάντ στις τράπεζες και στα φάρμακα, τις χρηματοοικονομικές φιλοδοξίες του Γκουτζαράτ και το χαμηλότερο κόστος του Ούταρ Πραντές είναι πολύ πιο ανθεκτικό από ένα μοντέλο συγκεντρωμένο σε μία ή δύο κορεσμένες μητροπόλεις.
Παράλληλα, η αποκέντρωση μπορεί να μεταφέρει υψηλά αμειβόμενες και εξειδικευμένες θέσεις εργασίας σε περιοχές που έχουν μείνει έξω από το ινδικό τεχνολογικό θαύμα.
Ο στόχος των 150 δισ. δολαρίων είναι εντυπωσιακός, αλλά δεν αποτελεί το μοναδικό διακύβευμα. Η πραγματική δοκιμασία είναι εάν ο ανταγωνισμός θα δημιουργήσει ένα ισχυρό, διαφοροποιημένο και τεχνολογικά προηγμένο οικοσύστημα ή εάν θα μετατραπεί σε έναν αγώνα επιδοτήσεων που θα αδειάζει τα ταμεία των πολιτειών.
Από την απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν θα κριθεί μόνο το επόμενο κεφάλαιο της ανάπτυξης της Ινδίας. Θα κριθεί και σε ποια σημεία του παγκόσμιου χάρτη θα σχεδιάζεται, θα αναπτύσσεται και θα εκτελείται ένα μεγάλο μέρος των σημαντικότερων εταιρικών λειτουργιών της επόμενης δεκαετίας.
-
Άμυνα3 μήνες πρινΣυναγερμός στη Λευκάδα για Μυστηριώδες «Σκάφος-Φάντασμα» σε Σπηλιά – Εντόπισαν θαλάσσιο drone ουκρανικής κατασκευής
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΑϋφαντής: Έρχεται πολεμική σύγκρουση
-
Αναλύσεις3 μήνες πρινΠροειδοποίηση του Ισραηλινού αναλυτή Σάι Γκαλ για το νομοσχέδιο της “Γαλάζιας Πατρίδας! «Η θαλάσσια φαντασίωση της Άγκυρας θα έχει τίμημα»
-
Άμυνα2 μήνες πρινΣάλος με εικόνες από τον «Θαλασσόλυκο 2026»: Τούρκοι δείχνουν Έλληνα αξιωματικό δίπλα σε αξιωματικό του ψευδοκράτους – Χαραλαμπίδης στο Geopolitico: “Φέρουν ευθύνες Δένδιας και Α’ΓΕΕΘΑ”
-
Αναλύσεις2 μήνες πρινΓενοκτονία των Γιαζίντι: Ένα αιώνιο έγκλημα του ISIS κατά της ανθρώπινης συνείδησης
-
Άμυνα3 μήνες πρινΔικαίωση μετά από 5,5 χρόνια γραφειοκρατικού «γολγοθά»: Ο Έλληνας κατασκευαστής Γιάννης Αραπκούλες πήρε την άδεια παραγωγής ραβδωτών όπλων
-
Άμυνα2 εβδομάδες πρινΡωσσικό ΜΜΕ: Ελληνικό «μπλόκο» στην απαίτηση για Patriot – Πώς γνωρίζει το Κίεβο απόρρητα στοιχεία για τους πυραύλους μας;
-
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΕ ΣΗΜΑΣΙΑ6 ημέρες πρινΠακιστανός με καναδική υπηκοότητα ο υπαίτιος της πυρκαγιάς στον Έβρο! Πιθανόν να μετέφερε μετανάστες