Στο επίκεντρο του πολέμου προπαγάνδας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας βρίσκονται πλέον ακόμη και τα ιερά λείψανα της Ορθοδοξίας, με τη Μόσχα να διατυπώνει βαρύτατες καταγγελίες κατά του Κιέβου και, την ίδια στιγμή, να σχεδιάζει τη μεταφορά λειψάνων Ρώσου αγίου στο μέτωπο για την πνευματική ενίσχυση των στρατιωτών.

Ο ειδικός εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών για τη διεθνή συνεργασία στον τομέα της θρησκευτικής ελευθερίας, Μιχαήλ Μελέχ, κατηγόρησε τις ουκρανικές Αρχές ότι κατάσχουν λείψανα αγίων, εικόνες και εκκλησιαστικά αντικείμενα με σκοπό να τα μεταφέρουν στο εξωτερικό και να τα μεταπωλήσουν.

Οι δηλώσεις έγιναν στις 25 Αυγούστου, κατά την παρουσίαση έκθεσης του ρωσικού ΥΠΕΞ με τίτλο «Παράνομες ενέργειες του καθεστώτος του Κιέβου κατά της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, των κληρικών και των ενοριτών της». Η έκθεση καλύπτει την περίοδο από τον Μάρτιο του 2022 έως τον Ιούνιο του 2026 και αποτελεί την τρίτη αντίστοιχη παρέμβαση της ρωσικής διπλωματίας.

Η καταγγελία για «πληρωμή όπλων» με κειμήλια

Σύμφωνα με το TASS, o Μελέχ υποστήριξε ότι υπάρχουν «βάσιμοι λόγοι» να θεωρείται πως ορθόδοξα κειμήλια κατάσχονται προκειμένου να εξαχθούν από την Ουκρανία και να πουληθούν.

«Οι σημερινές ουκρανικές Αρχές αντιμετωπίζουν αυτά τα αντικείμενα ως εμπορεύματα», ανέφερε, προσθέτοντας ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών τους οποίους δεν κατονόμασε, αρχαίες εικόνες και άλλα έργα ορθόδοξης τέχνης ενδέχεται να χρησιμοποιούνται ακόμη και ως αντάλλαγμα για δυτικές προμήθειες οπλικών συστημάτων.

Πρόκειται για εξαιρετικά σοβαρή καταγγελία. Ωστόσο, το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών δεν έδωσε στη δημοσιότητα συγκεκριμένους καταλόγους κλεμμένων κειμηλίων, στοιχεία για συναλλαγές, ονόματα αγοραστών, οίκους δημοπρασιών ή δυτικές αμυντικές εταιρείες που φέρεται να εμπλέκονται.

Η παλαιότερη υπόθεση της Λαύρας του Κιέβου

Για να στηρίξει τη νέα καταγγελία, ο Ρώσος διπλωμάτης επανέφερε την υπόθεση της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου. Το 2023, η ρωσική Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών είχε ισχυριστεί ότι η κυβέρνηση Ζελένσκι και η UNESCO συμφώνησαν να μεταφέρουν εικόνες και λείψανα αγίων σε μουσεία της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και του Βατικανού, με πρόσχημα την προστασία τους από ρωσικά πλήγματα.

Η καταγγελία εκείνη είχε διαψευστεί από τον τότε υπουργό Πολιτισμού της Ουκρανίας, Ολεξάντρ Τκατσένκο, και από τη διοίκηση του εθνικού αποθέματος της Λαύρας. Η UNESCO είχε επίσης δηλώσει ότι δεν συμμετείχε σε οποιοδήποτε σχέδιο μεταφοράς λειψάνων στο εξωτερικό.

Κατά το Reuters, λίγες εβδομάδες αργότερα κυκλοφόρησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η φωτογραφία μιας υποτιθέμενης διαφήμισης για δημοπρασία «Θησαυρών της Λαύρας» στο Παρίσι. Ο γαλλικός οίκος Osenat διέψευσε ότι είχε οργανώσει τέτοια δημοπρασία, χαρακτηρίζοντας το σχετικό υλικό πλαστό.

Η συγκεκριμένη διάψευση δεν αποκλείει αυτομάτως κάθε πιθανότητα παράνομης διακίνησης ουκρανικών αρχαιοτήτων μέσα στις συνθήκες του πολέμου. Δείχνει, όμως, ότι το βασικό προηγούμενο που επικαλείται σήμερα η Μόσχα δεν είχε επιβεβαιωθεί και είχε αποτελέσει μέρος οργανωμένης εκστρατείας παραπληροφόρησης.

Καταγγελίες και για εξαφανίσεις κληρικών

Ο Μελέχ κατηγόρησε επίσης τα ουκρανικά κέντρα στρατολόγησης ότι επιστρατεύουν διά της βίας κληρικούς της Ουκρανικής Ορθοδόξου Εκκλησίας και τους στέλνουν στο μέτωπο.

Σύμφωνα με τη ρωσική έκθεση, δεν υπάρχουν δημόσιες πληροφορίες για την τύχη 21 κληρικών οι οποίοι φέρεται να συνελήφθησαν ή να απομακρύνθηκαν από ένοπλους άνδρες. Ο Ρώσος αξιωματούχος κάλεσε διεθνείς οργανισμούς και φορείς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να ζητήσουν απαντήσεις από το Κίεβο.

Ούτε οι συγκεκριμένες περιπτώσεις έχουν επιβεβαιωθεί στο σύνολό τους από ανεξάρτητους παρατηρητές. Το ζήτημα της θρησκευτικής ελευθερίας στην Ουκρανία, ωστόσο, είναι υπαρκτό και δεν μπορεί να απορριφθεί συλλήβδην ως ρωσική προπαγάνδα.

Ουκρανική νομοθεσία που επιτρέπει την απαγόρευση θρησκευτικών οργανώσεων με δεσμούς με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει προκαλέσει ανησυχίες σε διεθνείς οργανώσεις. Η Human Rights Watch έχει χαρακτηρίσει το σχετικό νομικό πλαίσιο υπερβολικά ευρύ, προειδοποιώντας ότι μπορεί να οδηγήσει σε συλλογικούς περιορισμούς της θρησκευτικής ελευθερίας.

Η ουκρανική κυβέρνηση απαντά ότι τα μέτρα δεν στρέφονται κατά της Ορθοδοξίας, αλλά κατά δομών που εξακολουθούν να συνδέονται με το Πατριαρχείο Μόσχας, το οποίο στηρίζει ανοιχτά τη ρωσική εισβολή.

Η Ρωσία ετοιμάζει λείψανα για το μέτωπο

Την ίδια στιγμή που η Μόσχα κατηγορεί το Κίεβο για εργαλειοποίηση των ιερών κειμηλίων, η ίδια η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία προωθεί σχέδιο μεταφοράς λειψάνων του αγίου Ντμίτρι Ντονσκόι στις μονάδες που πολεμούν στην Ουκρανία.

Τα λείψανα του μεγάλου πρίγκιπα της Μόσχας εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια εργασιών αποκατάστασης στον Καθεδρικό Ναό του Αρχαγγέλου, στο Κρεμλίνο. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν επισκέφθηκε στις 20 Αυγούστου τον ναό, συμμετείχε σε προσευχή και επιθεώρησε την ανοικτή σαρκοφάγο σύμφωνα με το Reuters.

Ο Ντμίτρι Ντονσκόι πέθανε το 1389 και έμεινε στην ιστορία για τη νίκη του επί των δυνάμεων της Χρυσής Ορδής στη μάχη του Κουλίκοβο το 1380. Ανακηρύχθηκε άγιος από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία το 1988 και συνδέεται στενά με τη ρωσική στρατιωτική παράδοση.

Εκπρόσωποι του Πατριαρχείου Μόσχας δήλωσαν ότι τμήματα των λειψάνων ενδέχεται να τοποθετηθούν σε ειδικές λειψανοθήκες και να μεταφερθούν σε ναούς, αλλά και στη ζώνη των πολεμικών επιχειρήσεων. Η αποστολή στο μέτωπο παρουσιάζεται ως «λογική απόφαση», ώστε Ρώσοι στρατιώτες και στρατιωτικοί ιερείς να έχουν τη δυνατότητα να τα προσκυνήσουν.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σίμπιχα, αντέδρασε ειρωνικά, σχολιάζοντας ότι τα λείψανα δύσκολα θα βοηθήσουν τη Ρωσία να τελειώσει τον πόλεμο και ότι θα ήταν αποτελεσματικότερο να έπαιρνε ο ίδιος ο Πούτιν τη θέση τους.

Η πίστη ως όπλο προπαγάνδας

Η αντιπαράθεση αποκαλύπτει τον βαθμό στον οποίο η Ορθοδοξία, τα ιερά κειμήλια και η εκκλησιαστική ιστορία έχουν ενταχθεί στην πολεμική προπαγάνδα.

Η Μόσχα χρησιμοποιεί τις καταγγελίες περί «δίωξης της κανονικής Εκκλησίας» για να παρουσιάσει τον πόλεμο ως μάχη υπεράσπισης της πίστης και της ιστορικής «Ρωσίας». Το Κίεβο, από την άλλη πλευρά, αντιμετωπίζει τις εκκλησιαστικές δομές που διατηρούν δεσμούς με τη Μόσχα ως πιθανό εργαλείο ρωσικής επιρροής και ζήτημα εθνικής ασφαλείας.

Ανάμεσα στις δύο πλευρές βρίσκονται οι πιστοί, οι κληρικοί και μια ανεκτίμητη θρησκευτική κληρονομιά, η οποία κινδυνεύει τόσο από τις πολεμικές καταστροφές και την παράνομη διακίνηση όσο και από την πολιτική εργαλειοποίηση.

Οι καταγγελίες περί πώλησης λειψάνων για την αγορά όπλων απαιτούν διεθνή και ανεξάρτητη έρευνα. Μέχρι να παρουσιαστούν χειροπιαστά αποδεικτικά στοιχεία, όμως, δεν μπορούν να θεωρούνται τεκμηριωμένες. Σε έναν πόλεμο όπου ακόμη και τα λείψανα των αγίων χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση στρατιωτικών και πολιτικών αφηγημάτων, η διάκριση ανάμεσα στο γεγονός, την καταγγελία και την προπαγάνδα είναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ.

Την ένταξη της Palestine Action, της ιταλικής Autistici/Inventati και του διεθνούς δικτύου Masar Badil στο αμερικανικό καθεστώς αντιτρομοκρατικών κυρώσεων ανακοίνωσε η κυβέρνηση των ΗΠΑ, εντείνοντας την εκστρατεία της εναντίον οργανώσεων που χαρακτηρίζει βίαια εξτρεμιστικά δίκτυα της άκρας Αριστεράς.

Η απόφαση της 26ης Αυγούστου προβλέπει τον χαρακτηρισμό των τριών οργανώσεων ως «Ειδικά Χαρακτηρισμένων Παγκόσμιων Τρομοκρατικών Οντοτήτων» –Specially Designated Global Terrorists, SDGT– βάσει του εκτελεστικού διατάγματος 13224. Οι οργανώσεις προστέθηκαν στον κατάλογο κυρώσεων SDN της Υπηρεσίας Ελέγχου Αλλοδαπών Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC), σύμφωνα με τις επίσημες καταχωρίσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών.

Far-left terrorism poses a profound threat to the United States and the broader West. Today, the United States sanctioned several transnational far-left terrorist networks, including Autistici/Inventati – a major far-left tech collective whose services are used by the most active…

— Secretary Marco Rubio (@SecRubio) August 26, 2026

Σε αντίθεση με ορισμένες πρώτες μεταδόσεις, η απόφαση δεν συνιστά τυπική ένταξη της Palestine Action και της Autistici/Inventati στον ξεχωριστό κατάλογο των Foreign Terrorist Organizations, ο οποίος προβλέπεται από την αμερικανική μεταναστευτική νομοθεσία. Πρόκειται, ωστόσο, για ευρύ καθεστώς οικονομικών και χρηματοπιστωτικών περιορισμών, με άμεσες συνέπειες για οποιαδήποτε συναλλαγή συνδέεται με τις συγκεκριμένες οντότητες.

«Η τρομοκρατία της άκρας Αριστεράς αποτελεί σοβαρή απειλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες και ευρύτερα για τη Δύση», ανέφερε ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, διαμηνύοντας ότι η Ουάσιγκτον θα χρησιμοποιήσει όλα τα διαθέσιμα μέσα για να αντιμετωπίσει, όπως είπε, τον «τρομοκρατικό εξαναγκασμό».

Οι κατηγορίες κατά της Palestine Action

Η βρετανική Palestine Action, η οποία ιδρύθηκε το 2020 και δραστηριοποιείται υπέρ της παλαιστινιακής υπόθεσης, κατηγορείται από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ότι παρείχε υλική υποστήριξη σε τρομοκρατικές ενέργειες και χρησιμοποίησε βίαιες μεθόδους στο πλαίσιο της εκστρατείας της.

Η Ουάσιγκτον επικαλείται εισβολές σε στρατιωτικές και αμυντικές εγκαταστάσεις, τραυματισμούς αστυνομικών και καταστροφές εξοπλισμού αξίας εκατομμυρίων. Μέλη της οργάνωσης έχουν πραγματοποιήσει, μεταξύ άλλων, ενέργειες σε βάση της βρετανικής Πολεμικής Αεροπορίας και σε εγκατάσταση της ισραηλινής αμυντικής εταιρείας Elbit Systems στο Μπρίστολ. Οι αμερικανικές αρχές υποστηρίζουν ακόμη ότι η οργάνωση επιχείρησε να μεταφέρει τις τακτικές της και εκτός Βρετανίας. Οι σχετικές κατηγορίες περιγράφονται στην ανακοίνωση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών.

Η Palestine Action απαγορεύτηκε στη Βρετανία τον Ιούλιο του 2025, με απόφαση της τότε κυβέρνησης των Εργατικών. Η απαγόρευση προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις και παραμένει αντικείμενο έντονης δικαστικής αντιπαράθεσης. Τον Ιούλιο του 2026, το Ανώτατο Δικαστήριο επέτρεψε στη συνιδρύτρια της οργάνωσης, Χουντά Αμόρι, να προσβάλει την απόφαση, έπειτα από σειρά αντιφατικών κρίσεων στα βρετανικά δικαστήρια. Η υπόθεση αναμένεται να εξεταστεί οριστικά από το Ανώτατο Δικαστήριο.

Η Αμόρι κατηγόρησε την κυβέρνηση Τραμπ ότι υιοθετεί το βρετανικό μοντέλο καταστολής του φιλοπαλαιστινιακού κινήματος και κάλεσε τον πρωθυπουργό Άντι Μπέρναμ να άρει την απαγόρευση, την οποία χαρακτήρισε πρωτοφανή επίθεση στην ελευθερία της έκφρασης και στις πολιτικές ελευθερίες.

Israel welcomes today’s decisive action by the United States Department of the Treasury to designate violent extremist networks and terrorist-affiliated front organizations, including Palestine Action and Masar Badil.

​Terrorist organizations have systematically exploited… https://t.co/MT9cnReAf3

— Israel Foreign Ministry (@IsraelMFA) August 26, 2026

Στο στόχαστρο η ψηφιακή υποδομή της Autistici/Inventati

Η Autistici/Inventati, γνωστή και ως A/I Collective, είναι μια ιταλική τεχνολογική συλλογικότητα που παρέχει υπηρεσίες φιλοξενίας ιστοσελίδων, κρυπτογραφημένου ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, επικοινωνίας και ανώνυμης δημοσίευσης περιεχομένου.

Η αμερικανική κυβέρνηση την κατηγορεί ότι δημιούργησε και διαχειρίζεται ψηφιακή υποδομή την οποία χρησιμοποιούν βίαιοι πυρήνες Antifa και άλλες οργανώσεις της άκρας Αριστεράς για επικοινωνία, στρατολόγηση, διάδοση προπαγάνδας και ανταλλαγή πληροφοριών για στόχους και τακτικές.

Σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, αναρχικοί πυρήνες που ανέλαβαν την ευθύνη για ενέργειες δολιοφθοράς σε σιδηροδρομικά δίκτυα στη Γαλλία, στην Ιταλία, στη Γερμανία και στην Ολλανδία χρησιμοποίησαν εργαλεία της A/I για τη δημοσιοποίηση ανακοινώσεων και οδηγιών κατασκευής αυτοσχέδιων εμπρηστικών μηχανισμών. Οι ισχυρισμοί αυτοί αποδίδονται στην αμερικανική κυβέρνηση και δεν συνοδεύτηκαν στην ανακοίνωση από αναλυτική δημοσιοποίηση αποδεικτικών στοιχείων.

Στο ίδιο πακέτο κυρώσεων συμπεριλήφθηκε και το Masar Badil, το οποίο η Ουάσιγκτον χαρακτηρίζει διεθνές δίκτυο-βιτρίνα του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, μέσω της ήδη στοχοποιημένης οργάνωσης Samidoun. Κυρώσεις επιβλήθηκαν επίσης στα στελέχη του δικτύου Ζαΐντ Αμπντουλνάσερ, με έδρα τη Γερμανία, και Ράουα Αλσαγκίρ, με έδρα τη Βραζιλία.

Τι προβλέπουν οι κυρώσεις

Μετά την απόφαση, όλα τα περιουσιακά στοιχεία των οργανώσεων που βρίσκονται στις ΗΠΑ ή ελέγχονται από αμερικανικά πρόσωπα παγώνουν. Απαγορεύεται, επίσης, σε Αμερικανούς πολίτες και επιχειρήσεις να πραγματοποιούν συναλλαγές μαζί τους, ενώ οι περιορισμοί επεκτείνονται σε εταιρείες που ανήκουν κατά 50% ή περισσότερο στις κατονομαζόμενες οντότητες.

Παραβιάσεις του καθεστώτος μπορούν να επισύρουν αστικές ή ποινικές κυρώσεις, ενώ ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που διευκολύνουν σημαντικές συναλλαγές κινδυνεύουν με δευτερογενή μέτρα από την Ουάσιγκτον.

Το Ισραήλ χαιρέτισε την αμερικανική απόφαση, υποστηρίζοντας ότι τρομοκρατικά δίκτυα χρησιμοποιούν πολιτικά και ανθρωπιστικά προσχήματα για να αποκρύπτουν βίαιες ενέργειες, να στρατολογούν νέους και να διακινούν παράνομα κεφάλαια.

Η κίνηση εντάσσεται στη νέα αντιτρομοκρατική στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ, η οποία τοποθετεί τους «βίαιους εξτρεμιστές της Αριστεράς», συμπεριλαμβανομένων αναρχικών και αντιφασιστικών πυρήνων, ανάμεσα στις τρεις βασικές κατηγορίες απειλών για τις ΗΠΑ, μαζί με τις διεθνείς εγκληματικές οργανώσεις και τις ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις.

Ανάμεσα στην ανάγκη διατήρησης λειτουργικών σχέσεων με την Ινδία και στις πιέσεις των ριζοσπαστικών, φιλοπακιστανικών κύκλων βρίσκεται ο πρωθυπουργός του Μπανγκλαντές Ταρίκ Ραχμάν, λίγους μήνες μετά την επιστροφή του Εθνικιστικού Κόμματος του Μπανγκλαντές (BNP) στην εξουσία.

Αυτό υποστηρίζει ανάλυση του D. Chowdhury στην ινδική ιστοσελίδα The Secretariat, η οποία καλεί τον Ραχμάν να προχωρήσει σε αλλαγή πορείας και να επισκεφθεί το Νέο Δελχί, προτού η διμερής σχέση επιστρέψει στο ιδιαίτερα αρνητικό κλίμα της περιόδου 2001-2006.

Ο Ταρίκ Ραχμάν επέστρεψε στην πολιτική σκηνή του Μπανγκλαντές έπειτα από 17 χρόνια εξορίας, επιχειρώντας να παρουσιάσει τον εαυτό του ως ώριμο πολιτικό και ικανό διαχειριστή. Παρά το γεγονός ότι προέρχεται από μία από τις ισχυρότερες πολιτικές δυναστείες της χώρας, η εκλογική νίκη του BNP στις αρχές του 2026 αποτέλεσε την πρώτη δική του δοκιμασία στην άσκηση της εξουσίας.

Οι αρχικές ενδείξεις δημιούργησαν στην Ινδία την προσδοκία ότι ο Ραχμάν θα ακολουθούσε μια περισσότερο πραγματιστική εξωτερική πολιτική. Η μέχρι τώρα στάση του, όμως, και κυρίως η καθυστέρηση της επίσκεψής του στο Νέο Δελχί ενίσχυσαν τις ανησυχίες ότι το BNP επιστρέφει σε παλαιότερα αντι-ινδικά αντανακλαστικά.

Η πρόσκληση Μόντι που παραμένει σε εκκρεμότητα

Ο πρωθυπουργός της Ινδίας Ναρέντρα Μόντι προσκάλεσε τον Ταρίκ Ραχμάν να επισκεφθεί το Νέο Δελχί αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του. Ακολούθησε δεύτερη πρόσκληση για συμμετοχή στη σύνοδο των BRICS, η οποία έχει προγραμματιστεί για τις 12 και 13 Σεπτεμβρίου.

Μέχρι στιγμής, όμως, η επίσκεψη δεν έχει οριστικοποιηθεί. Η Ντάκα υποστηρίζει ότι απαιτείται η δημιουργία ενός «ευνοϊκότερου περιβάλλοντος» στις διμερείς σχέσεις, συνδέοντας εμμέσως την πραγματοποίησή της με την τύχη της πρώην πρωθυπουργού Σεΐχ Χασίνα.

Η κυβέρνηση του Μπανγκλαντές ζητά από την Ινδία την έκδοση της Χασίνα, η οποία έχει καταφύγει στο ινδικό έδαφος μετά την ανατροπή της το 2024. Οι επαφές μεταξύ των δύο πλευρών συνεχίζονται και, σε αντίθεση με τον κατηγορηματικό τόνο της ινδικής ανάλυσης, η Ντάκα έχει διευκρινίσει ότι δεν έχει λάβει ακόμη τελική απόφαση για την επίσκεψη. Το Reuters μετέδωσε ότι η πραγματοποίησή της παραμένει αντικείμενο διπλωματικών διαβουλεύσεων.

Η υπόθεση Χασίνα έχει μετατραπεί στο μεγαλύτερο πολιτικό εμπόδιο ανάμεσα στις δύο χώρες. Στελέχη του BNP θεωρούν ότι η παραμονή της στην Ινδία, όπως και οι δημόσιες παρεμβάσεις της από το ινδικό έδαφος, αποτελούν προσβολή της κυριαρχίας του Μπανγκλαντές.

Στην Ινδία, αντιθέτως, εκφράζεται η άποψη ότι η μετατροπή της έκδοσης της Χασίνα σε προϋπόθεση για κάθε διμερή επαφή μπορεί να οδηγήσει σε στρατηγικό αδιέξοδο.

Ο φόβος επιστροφής στην περίοδο 2001-2006

Η ανάλυση του The Secretariat υποστηρίζει ότι οι σύμβουλοι του πρωθυπουργού καλλιεργούν την ψευδαίσθηση πως το Μπανγκλαντές μπορεί να παρακάμψει την Ινδία και να στηρίξει τη στρατηγική του σε κράτη τα οποία βρίσκονται γεωγραφικά πολύ μακρύτερα.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη Jamaat-e-Islami και στα σκληροπυρηνικά στελέχη του BNP, τα οποία, σύμφωνα με τον αρθρογράφο, επιχειρούν να αποκτήσουν τον έλεγχο της πολιτικής έναντι της Ινδίας.

Η περίοδος 2001-2006, όταν πρωθυπουργός ήταν η μητέρα του Ταρίκ Ραχμάν, Μπεγκούμ Χαλέντα Ζία, θεωρείται από το Νέο Δελχί μία από τις χειρότερες φάσεις των διμερών σχέσεων κατά την τελευταία εικοσιπενταετία. Η Ινδία κατηγορούσε τότε την κυβέρνηση του BNP ότι ακολουθούσε αντι-ινδική πολιτική και επέτρεπε σε ισλαμιστικές και φιλοπακιστανικές δυνάμεις να επηρεάζουν τις κρατικές αποφάσεις.

Το ερώτημα που τίθεται σήμερα είναι εάν ο Ραχμάν θα επιτρέψει την επανάληψη αυτού του μοντέλου ή εάν θα επιλέξει τη γραμμή των πιο πραγματιστών στελεχών του κόμματός του.

Οι πραγματιστές του BNP προειδοποιούν

Στο εσωτερικό του BNP υπάρχει μια παλαιότερη γενιά πολιτικών, η οποία αντιλαμβάνεται ότι το Μπανγκλαντές δεν μπορεί να αγνοήσει τη γεωγραφική, οικονομική και ενεργειακή πραγματικότητα.

Ορισμένα από αυτά τα στελέχη κατέχουν σημαντικά κυβερνητικά χαρτοφυλάκια και γνωρίζουν ότι μια νέα περίοδος αντιπαράθεσης με το Νέο Δελχί θα μπορούσε να παγώσει τις εμπορικές σχέσεις, τις μεταφορές, τις ενεργειακές ροές και τα μεγάλα αναπτυξιακά έργα.

Αντιλαμβάνονται επίσης ότι η αποκατάσταση της οικονομίας του Μπανγκλαντές, ιδιαίτερα εν μέσω ενεργειακών και ηλεκτρικών ελλείψεων, απαιτεί σταθερές σχέσεις με τη μεγαλύτερη γειτονική χώρα.

Παρά ταύτα, η ανάλυση σημειώνει ότι από την επιστροφή του BNP στην εξουσία δεν έχει πραγματοποιηθεί επίσκεψη στο Νέο Δελχί από υπουργό με ουσιαστικό πολιτικό βάρος. Ο υπουργός Εξωτερικών πραγματοποίησε μόνο σύντομη στάση στην Ινδία, ενώ ταξίδευε προς τον Μαυρίκιο, την ώρα που κυβερνητικοί σύμβουλοι επιχείρησαν να αναλάβουν ρόλο διαύλου με το Νέο Δελχί.

Η μεγάλη οικονομική κληρονομιά της περιόδου 2009-2024

Οι σχέσεις Ινδίας και Μπανγκλαντές αναπτύχθηκαν σημαντικά μεταξύ 2009 και 2024, επί των κυβερνήσεων της Σεΐχ Χασίνα. Παρά τις σοβαρές πολιτικές διαφορές και τις ενστάσεις για τον τρόπο διακυβέρνησής της, πολλά από τα έργα εκείνης της περιόδου έχουν μόνιμο χαρακτήρα και εξυπηρετούν απτά συμφέροντα του Μπανγκλαντές.

Έξι σιδηροδρομικές συνδέσεις που λειτουργούσαν πριν από το 1965 αποκαταστάθηκαν, μεταξύ των οποίων η γραμμή Ακαούρα–Αγκαρτάλα, η οποία εγκαινιάστηκε τον Νοέμβριο του 2023.

Οι επιβατικές υπηρεσίες Maitri Express, Bandhan Express και Mitali Express ανεστάλησαν προσωρινά τον Ιούλιο του 2024 για λόγους ασφαλείας, όμως οι εμπορευματικές αμαξοστοιχίες εξακολουθούν να κινούνται. Παράλληλα, διευρύνθηκαν οι οδικές συνδέσεις, οι λεωφορειακές γραμμές και οι εσωτερικές πλωτές μεταφορές.

Η συμφωνία για τη χρήση των λιμένων Τσατογκράμ και Μόνγκλα διευκολύνει τη σύνδεση των βορειοανατολικών κρατιδίων της Ινδίας με τον Κόλπο της Βεγγάλης. Η συμφωνία υπογράφηκε το 2018 και τέθηκε σε εφαρμογή, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ινδικού υπουργείου Εξωτερικών.

Σημαντικός είναι και ο πετρελαϊκός αγωγός Φιλίας Ινδίας–Μπανγκλαντές, ο οποίος εγκαινιάστηκε στις 18 Μαρτίου 2023 και μεταφέρει πετρέλαιο κίνησης υψηλών προδιαγραφών από την Ινδία προς το Μπανγκλαντές, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.

Πιστώσεις άνω των 8 δισ. δολαρίων

Το Μπανγκλαντές έχει εξελιχθεί στον μεγαλύτερο αποδέκτη της ινδικής αναπτυξιακής συνεργασίας. Η Ινδία έχει διαθέσει συνολικά περισσότερα από 8 δισ. δολάρια μέσω τριών πιστωτικών γραμμών για έργα στους τομείς των σιδηροδρόμων, της ενέργειας, των οδικών μεταφορών, της υγείας, της τεχνικής εκπαίδευσης, της ναυτιλίας και των ψηφιακών υποδομών.

Η πρώτη πίστωση, ύψους 1 δισ. δολαρίων, συμφωνήθηκε το 2010. Ακολούθησε δεύτερη γραμμή 2 δισ. δολαρίων, η οποία ανακοινώθηκε κατά την επίσκεψη του Ναρέντρα Μόντι στο Μπανγκλαντές το 2015, και τρίτη ύψους 4,5 δισ. δολαρίων το 2017. Το συνολικό ύψος της ινδικής χρηματοδότησης είχε ξεπεράσει τα 8 δισ. δολάρια ήδη από το 2017, σύμφωνα με το ινδικό υπουργείο Εξωτερικών.

Τα έργα αυτά δεν αποτελούν απλώς παροχές της Ινδίας προς το Μπανγκλαντές. Δημιουργούν ένα πλέγμα αμοιβαίων συμφερόντων, μέσω του οποίου η Ντάκα αποκτά υποδομές και ενεργειακή ασφάλεια, ενώ το Νέο Δελχί εξασφαλίζει καλύτερη πρόσβαση στις βορειοανατολικές περιοχές της Ινδίας.

Η δύσκολη επιλογή του Ραχμάν

Η κεντρική θέση της ανάλυσης του The Secretariat είναι ότι ο Ταρίκ Ραχμάν εξακολουθεί να έχει χρόνο για αλλαγή πορείας.

Μια επίσκεψη στο Νέο Δελχί δεν θα σήμαινε εγκατάλειψη των αιτημάτων του Μπανγκλαντές ούτε υποχώρηση στο ζήτημα της Σεΐχ Χασίνα. Θα έστελνε, όμως, το μήνυμα ότι η νέα κυβέρνηση είναι πρόθυμη να διαχειριστεί τις διαφορές μέσω απευθείας πολιτικού διαλόγου.

Ο Ραχμάν καλείται να αποφασίσει εάν θα επιτρέψει στους ριζοσπαστικούς και φιλοπακιστανικούς κύκλους να καθορίσουν την εξωτερική του πολιτική ή εάν θα οικοδομήσει πάνω στις οικονομικές, πολιτιστικές και ιστορικές σχέσεις με την Ινδία.

Οι κυβερνήσεις αλλάζουν, οι ιδεολογίες μεταβάλλονται και οι πολιτικές συμμαχίες αναδιατάσσονται. Η γεωγραφία, όμως, δεν αλλάζει. Και για το Μπανγκλαντές, η Ινδία θα παραμένει πάντοτε ο μεγαλύτερος και σημαντικότερος γείτονάς του.