Καμπανάκι για τις πραγματικές αντοχές της ελληνικής και της ευρωπαϊκής οικονομίας έκρουσε ο οικονομολόγος και οικονομέτρης Γιώργος Αδαλής, κατά την παρέμβασή του στην τηλεόραση της «Ναυτεμπορικής».

Ο Γιώργος Αδαλής αμφισβήτησε ευθέως το κυβερνητικό αφήγημα περί ισχυρών δημοσιονομικών επιδόσεων, υποστηρίζοντας ότι η αύξηση των κρατικών εσόδων δεν προήλθε από διεύρυνση της παραγωγικής βάσης, αλλά κυρίως από την ακρίβεια και την αυξημένη φορολογική επιβάρυνση των ανελαστικών δαπανών των νοικοκυριών.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι ο μεγάλος ενεργειακός λογαριασμός δεν έχει ακόμη φανεί. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς που παρουσίασε, η άνοδος των διεθνών τιμών του πετρελαίου μπορεί να επιβαρύνει την Ευρωπαϊκή Ένωση με επιπλέον 50 έως και περισσότερα από 90 δισ. ευρώ.

«Γιατί πανηγυρίζει η κυβέρνηση;»

Ο Γιώργος Αδαλής ξεκίνησε την τοποθέτησή του θέτοντας ένα αιχμηρό ερώτημα: για ποιον λόγο πανηγυρίζει η κυβέρνηση για την πορεία των δημοσιονομικών εσόδων, όταν αυτά δεν αυξήθηκαν εξαιτίας κάποιας παραγωγικής έκρηξης ή της επίτευξης οικονομιών κλίμακας;

«Αυτή τη στιγμή υπάρχει μία έκρηξη στα δημοσιονομικά έσοδα, η οποία δεν προέρχεται από κάποια αύξηση της παραγωγικής διαδικασίας. Προέρχεται ξεκάθαρα από την ακρίβεια», ανέφερε.

Όπως εξήγησε, η άνοδος των τιμών αυξάνει αυτομάτως τις εισπράξεις του κράτους από τον ΦΠΑ και τους φόρους που επιβάλλονται σε αγαθά και υπηρεσίες τα οποία ο πολίτης δεν μπορεί να αποφύγει: ηλεκτρικό ρεύμα, καύσιμα, πετρέλαιο και βασικά είδη διατροφής.

Επομένως, η βελτίωση των κρατικών ταμείων δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη μιας υγιούς οικονομίας. Αντιθέτως, η συνεχής αφαίμαξη του διαθέσιμου εισοδήματος περιορίζει την κατανάλωση και οδηγεί μεσοπρόθεσμα σε συμπίεση της οικονομικής δραστηριότητας.

Κατά τον ίδιο, όσα επιστρέφονται στους πολίτες υπό τη μορφή επιδομάτων ή έκτακτων ενισχύσεων, το κράτος τα εισπράττει πολλαπλάσια μέσω του πληθωρισμού και της φορολογίας.

Ο σωρευτικός πληθωρισμός που δεν φαίνεται

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται τα στοιχεία του πληθωρισμού. Η υποχώρηση του ρυθμού αύξησης των τιμών, σημείωσε, δεν σημαίνει ότι οι τιμές επιστρέφουν στα προηγούμενα επίπεδα. Σημαίνει απλώς ότι συνεχίζουν να αυξάνονται με μικρότερη ταχύτητα.

Ο Γιώργος Αδαλής κάλεσε την πολιτική ηγεσία να εξετάσει τη σωρευτική επίδραση της ακρίβειας από το 2020, όταν άρχισε η κρίση των lockdowns και των εφοδιαστικών αλυσίδων, για να ακολουθήσουν η ενεργειακή κρίση και οι πολεμικές αναταράξεις.

Όπως εκτίμησε, ο συσσωρευμένος πληθωρισμός αυτής της περιόδου βρίσκεται περίπου στο 22%–25%.

«Το τέρας του πληθωρισμού δεν ήρθε χθες. Είμαστε ήδη στον πέμπτο χρόνο», τόνισε, εκτιμώντας ότι οι πληθωριστικές πιέσεις δεν πρόκειται να κοπάσουν πραγματικά πριν από το 2032.

Για μια οικονομία όπως η ελληνική, η κατάσταση απαιτεί, σύμφωνα με τον ίδιο, δομικές παρεμβάσεις και όχι μια πολιτική επιδομάτων της λογικής «πάρε 100 ευρώ για να βγάλεις τον μήνα». Οι προσωρινές ενισχύσεις δεν αντιμετωπίζουν τις αιτίες του προβλήματος ούτε αποκαθιστούν την αγοραστική δύναμη που έχει ήδη χαθεί.

Η ακραία μεταβλητότητα του πετρελαίου

Ο οικονομολόγος αναφέρθηκε στη μεγάλη αστάθεια των διεθνών ενεργειακών αγορών, φέρνοντας ως παράδειγμα μία συνεδρίαση κατά την οποία η τιμή του αργού κινήθηκε μέσα στο ίδιο εικοσιτετράωρο από τα 83 δολάρια στα 73, εκτοξεύθηκε στα 119,5 δολάρια και στη συνέχεια υποχώρησε εκ νέου κοντά στα 85–87 δολάρια.

Η ουσία, όπως είπε, δεν βρίσκεται μόνο στις ημερήσιες διακυμάνσεις, αλλά στο επίπεδο στο οποίο σταθεροποιείται τελικά η τιμή.

Εάν το πετρέλαιο παραμείνει για μεγάλο διάστημα κατά 10 δολάρια ακριβότερο ανά βαρέλι, η ετήσια επιβάρυνση για την Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 υπολογίζεται, σύμφωνα με τον ίδιο, περίπου στα 29 δισ. ευρώ.

Το 2025 η μέση τιμή του Brent κινήθηκε, όπως ανέφερε, κοντά στα 66–67 δολάρια το βαρέλι. Τώρα βρίσκεται περίπου 20 δολάρια υψηλότερα. Αυτό σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή οικονομία βαδίζει προς έναν πολύ βαρύτερο ενεργειακό λογαριασμό.

«Ο λογαριασμός θα έρθει μετά τις 31 Δεκεμβρίου»

Ο Γιώργος Αδαλής υπενθύμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται περίπου 9 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου κάθε ημέρα, ενώ σχεδόν το 97% των αναγκών της καλύπτεται από εισαγωγές.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, το 2025 εισήχθησαν περίπου 435 εκατομμύρια τόνοι αργού πετρελαίου, συνολικής αξίας 212 δισ. ευρώ.

Με τη μέση τιμή του βαρελιού αυξημένη κατά περίπου 20 δολάρια, η πρόσθετη επιβάρυνση μπορεί, όπως υπολόγισε, να προσεγγίσει τα 49–50 δισ. ευρώ στο ευνοϊκότερο σενάριο και να ξεπεράσει τα 90 δισ. ευρώ στο δυσμενέστερο.

Το κόστος αυτό δεν μένει στους ισολογισμούς των πετρελαϊκών εταιρειών και των διυλιστηρίων. Μεταφέρεται στην αγορά μέσω των τιμών, των φόρων και του ΦΠΑ και καταλήγει στον τελικό καταναλωτή.

«Τώρα είναι όλοι μέσα στην καλή χαρά. Ο λογαριασμός, όμως, θα έρθει μετά τις 31 Δεκεμβρίου», προειδοποίησε.

Επτά φορές ακριβότερο φυσικό αέριο

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία εξέφρασε για το φυσικό αέριο. Όπως ανέφερε, η τιμή του στην Ευρώπη είναι περίπου επτά φορές υψηλότερη από την αντίστοιχη στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ στην Ασία είναι περίπου οκτώ φορές ακριβότερη.

Η διαφορά αυτή αποκτά κρίσιμη σημασία επειδή το φυσικό αέριο δεν χρησιμοποιείται μόνο για τη θέρμανση των νοικοκυριών. Αποτελεί βασικό καύσιμο για την ηλεκτροπαραγωγή, τη βιομηχανία, τα κέντρα δεδομένων και τις ενεργοβόρες εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης.

Ο Αδαλής έθεσε, επομένως, το ζήτημα της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας με ωμούς όρους: πώς μπορεί η Ευρώπη να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες στην τεχνητή νοημοσύνη, στη βιομηχανία και στην ψηφιακή οικονομία, όταν πληρώνει πολλαπλάσιο ενεργειακό κόστος;

«Υπερεξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ»

Συνδυάζοντας την εικόνα στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο, ο Γιώργος Αδαλής προειδοποίησε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται προς μια στρατηγικά επικίνδυνη κατεύθυνση.

«Έχουμε πάρει φόρα και ετοιμαζόμαστε να χτυπήσουμε το κεφάλι μας στον τοίχο», είπε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι οι σημερινές επιλογές οδηγούν σε «μονοκρατορία των Ηνωμένων Πολιτειών» και σε υπερεξάρτηση της Ευρώπης από την αμερικανική ενέργεια.

Την ώρα που σχεδιάζονται νέες κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας, αναρωτήθηκε από ποιες πηγές θα προμηθεύεται η Ευρώπη πετρέλαιο και φυσικό αέριο τα επόμενα χρόνια και με ποιο κόστος.

Η απάντηση, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται στην ανάπτυξη ευρωπαϊκής παραγωγής και στην αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών πόρων.

«Πότε επιτέλους η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αποφασίσει να κάνει το αυτονόητο; Να παράγει δικό της φυσικό αέριο και δικό της πετρέλαιο», διερωτήθηκε.

Η παρέμβασή του κατέληξε σε μια διπλή προειδοποίηση: η Ελλάδα δεν πρέπει να συγχέει τα αυξημένα φορολογικά έσοδα της ακρίβειας με πραγματική οικονομική ανάπτυξη, ενώ η Ευρώπη δεν μπορεί να μιλά για στρατηγική αυτονομία όσο παραμένει σχεδόν ολοκληρωτικά εξαρτημένη από εισαγόμενη και πανάκριβη ενέργεια.

Οι ισχυρότερες του αναμενομένου εισροές κεφαλαίων από τους Ινδούς του εξωτερικού ενίσχυσαν σημαντικά τη νομισματική άμυνα της χώρας, ανεβάζοντας τα συναλλαγματικά αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας της Ινδίας στο ιστορικό υψηλό των 729,3 δισ. δολαρίων. Η εξέλιξη προσφέρει στη RBI μεγαλύτερα περιθώρια παρέμβασης για τη στήριξη της ρουπίας, η οποία εξακολουθεί να πιέζεται από τις υψηλές τιμές του πετρελαίου.

Πάνω από το ορόσημο των 100 δισ. δολαρίων φέρεται να έχουν ανέλθει οι εισροές στο ειδικό καταθετικό πρόγραμμα της Κεντρικής Τράπεζας της Ινδίας για τους Ινδούς που ζουν στο εξωτερικό, σύμφωνα με το Bloomberg.

Το διεθνές πρακτορείο επικαλείται δημοσίευμα της εφημερίδας «Financial Express», η οποία αποδίδει τις σχετικές πληροφορίες σε κυβερνητικούς και τραπεζικούς αξιωματούχους που δεν κατονομάζονται.

Το ποσό αφορά το πρόγραμμα καταθέσεων σε ξένο νόμισμα για μη κατοίκους Ινδίας, γνωστό ως Foreign Currency Non-Resident Deposits. Δεν πρόκειται, επομένως, για τα συνήθη εμβάσματα που στέλνουν οι Ινδοί μετανάστες στις οικογένειές τους, αλλά για κεφάλαια τα οποία κατατίθενται στο ινδικό τραπεζικό σύστημα μέσω ειδικού μηχανισμού.

Μεγάλη υπέρβαση των αρχικών εκτιμήσεων

Εφόσον επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες, η υπέρβαση των 100 δισ. δολαρίων θα συνιστά εντυπωσιακή αύξηση συγκριτικά με τα τελευταία επίσημα στοιχεία της RBI.

Η Κεντρική Τράπεζα της Ινδίας είχε ανακοινώσει εισροές ύψους 65,39 δισ. δολαρίων, ενώ ο διοικητής της, Σαντζάι Μαλοτρά, είχε εκτιμήσει ότι το συνολικό ποσό θα διαμορφωνόταν περίπου στα 80 δισ. δολάρια.

Η ανταπόκριση της ινδικής διασποράς αποδείχθηκε, όμως, πολύ ισχυρότερη. Είναι ενδεικτικό ότι η RBI αποφάσισε τον Αύγουστο να κλείσει πρόωρα το ειδικό καταθετικό παράθυρο στις 31 Αυγούστου, αντί για τα τέλη Σεπτεμβρίου, όπως προέβλεπε ο αρχικός σχεδιασμός.

Ο Μαλοτρά είχε αποδώσει την επίσπευση της λήξης του προγράμματος στις σημαντικά υψηλότερες από τις αναμενόμενες εισροές.

Στα 729,3 δισ. δολάρια τα αποθέματα

Η μαζική εισροή δολαρίων συνέβαλε στην αύξηση των συναλλαγματικών αποθεμάτων της Ινδίας στο επίπεδο-ρεκόρ των 729,3 δισ. δολαρίων.

Παράλληλα, σύμφωνα με το Bloomberg, βοήθησε τη χώρα να αποφύγει ένα πρωτοφανές τρίτο συνεχόμενο έτος ελλείμματος στο ευρύτερο ισοζύγιο των χρηματικών εισροών και εκροών της οικονομίας.

Τα αυξημένα αποθέματα προσφέρουν στην Κεντρική Τράπεζα περισσότερα μέσα για να παρεμβαίνει στην αγορά συναλλάγματος. Η RBI μπορεί να διαθέτει δολάρια όταν κρίνει ότι οι πιέσεις στη ρουπία γίνονται υπερβολικές, περιορίζοντας έτσι τις απότομες διακυμάνσεις της ισοτιμίας.

Ανάχωμα απέναντι στις πιέσεις στη ρουπία

Το ινδικό νόμισμα βρίσκεται υπό πίεση εξαιτίας των αυξημένων τιμών του πετρελαίου, οι οποίες ενισχύουν τις ανάγκες της χώρας για ξένο συνάλλαγμα. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η εισροή άνω των 100 δισ. δολαρίων λειτουργεί ως ισχυρό ανάχωμα για τη ρουπία και ενισχύει τη δυνατότητα της κεντρικής τράπεζας να προστατεύσει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Η εξέλιξη αναδεικνύει ταυτόχρονα τον στρατηγικό οικονομικό ρόλο της πολυπληθούς ινδικής διασποράς. Τα κεφάλαια των Ινδών του εξωτερικού δεν στηρίζουν μόνο τις οικογένειες και την εσωτερική κατανάλωση, αλλά μπορούν, όταν κινητοποιούνται μέσω οργανωμένων χρηματοπιστωτικών μηχανισμών, να ενισχύσουν άμεσα τα συναλλαγματικά αποθέματα και τη διεθνή οικονομική θέση της χώρας.

Γράφει ο Αντώνης Καλόγηρος, Οικονομολόγος, Υπεύθυνος Ομάδας Οικονομικών ΝΙΚΗΣ

Πρόσφατα ο Κυρ. Μητσοτάκης παρουσίασε το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026–2030, βαφτίζοντάς το ως πακέτο 23 δισ. ευρώ. Η επικοινωνιακή τακτική –για μια ακόμη φορά- χρησιμοποιήθηκε για να αλλοιώσει την πραγματική εικόνα και να αποκρύψει την άστοχη κυβερνητική πολιτική για επενδύσεις και υποδομές την τελευταία επταετία 2019-2026.

Πρώτον, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-30 δεν διαθέτει 23 δισ. ευρώ για νέα έργα. Ο εγκεκριμένος αρχικός προϋπολογισμός είναι 13,157 δισ. ευρώ. Τα 16,627 δισ. προκύπτουν με υπερδέσμευση 30%, δηλαδή με ένταξη έργων μεγαλύτερης αξίας από τις πραγματικά διαθέσιμες πιστώσεις. Στο άθροισμα προστίθενται και 5,8 δισ. ευρώ για έργα της περιόδου 2021–2025, τα οποία θα συνεχίσουν να χρηματοδοτούνται έως το 2028. Με αυτά τα τεχνάσματα παράγεται επικοινωνιακά το ποσό των 23 δισ. (Πράξη 32 Υπουργικού Συμβουλίου, ΦΕΚ 220 Α’ 05.12.2025).

Δεύτερον, μεγάλο μέρος του νέου ΕΠΑ είναι δεσμευμένο πριν καν ξεκινήσει. Εντάσσονται στο πρόγραμμα συνεχιζόμενα και απενταγμένα έργα, δικαστικές υποχρεώσεις, συμβάσεις παραχώρησης, συμπληρωματικές εργασίες αυτοκινητοδρόμων και μακροχρόνιες νομικές δεσμεύσεις. Δεν έχουμε, επομένως, έναν καθαρό αναπτυξιακό φάκελο 2026–2030, αλλά ένα σύστημα που φορτώνεται με ανεκτέλεστα υπόλοιπα και υποχρεώσεις του παρελθόντος (Απόφαση Μετάπτωσης 43774, ΦΕΚ 1559 Β’ 19.03.2026).

Τρίτον, η περίφημη περιφερειακή διάσταση είναι αριθμητικά προσχηματική. Η κεντρική υπόσχεση του πρωθυπουργού ότι η ανάπτυξη θα φτάσει στους «1.008 ταχυδρομικούς κώδικες» είναι ψεύτικη και ακυρώνεται από την ίδια την κατανομή των πόρων. Τα υπουργεία ελέγχουν 9,067 δισ. ευρώ, ενώ οι δεκατρείς Περιφέρειες μοιράζονται μόλις 2,5 δισ. Το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών λαμβάνει 2,577 δισ., περισσότερα από όλες μαζί τις Περιφέρειες. Η Αττική λαμβάνει 445 εκατ., ενώ η Δυτική Μακεδονία μόλις 115 εκατ. και το Βόρειο Αιγαίο 116 εκατ. Η «ανάπτυξη σε κάθε γωνιά» καταλήγει, συνεπώς, σε υπερσυγκέντρωση των αποφάσεων και των πόρων στο κεντρικό κυβερνητικό κράτος.

Τέταρτον, η κατανομή αποκαλύπτει τις πραγματικές κυβερνητικές πολιτικές προτεραιότητες. Για την Κοινωνική Συνοχή και την Οικογένεια προβλέπονται μόλις 49 εκατ. ευρώ και για την Αγροτική Ανάπτυξη μόλις 30 εκατ., για την Εργασία 79 εκατ. και για την Υγεία 247 εκατ. Αντίθετα, στα ειδικά προγράμματα προβλέπονται περίπου 600 εκατ. ευρώ για ΣΔΙΤ, δηλαδή για μακροχρόνιες συμβάσεις με ιδιωτικά επιχειρηματικά σχήματα και συμφέροντα.

Πέμπτον, το ΕΠΑ δεν συνοδεύεται από συγκεκριμένους, ποσοτικοποιημένους στόχους. Δεν προσδιορίζει, για παράδειγμα, πόσες κατοικίες θα δημιουργηθούν, πόσες νέες μόνιμες θέσεις εργασίας θα προκύψουν, κατά πόσο θα μειωθεί η στεγαστική επιβάρυνση των νοικοκυριών ή πώς θα μετρηθεί η μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων. Επιπλέον, το ίδιο το πρόγραμμα προβλέπει ότι το σύστημα παρακολούθησης και οι σχετικοί δείκτες θα εξειδικευθούν σε μεταγενέστερο στάδιο. Με άλλα λόγια, εγκρίνεται ένα πρόγραμμα δισεκατομμυρίων ευρώ χωρίς να είναι εξαρχής πλήρως προσδιορισμένο το πλαίσιο με το οποίο θα αξιολογηθεί η επίτευξη των διακηρυγμένων στόχων του. 

Περαιτέρω να σημειώσουμε ότι ένας από τους κύριους παράγοντες κατάρρευσης του ΑΕΠ την περίοδο της κρίσεως -2008 και μετά- υπήρξαν οι κεφαλαιακές απώλειες οι οποίες πυροδοτήθηκαν από την κατάρρευση των επενδύσεων. Ήδη από το 2008 ο Ακαθάριστος Σχηματισμός Παγίου Κεφαλαίου κατέρρευσε με αποτέλεσμα οι επενδύσεις όχι μόνον να μην επαρκούν να δημιουργήσουν νέο κεφάλαιο αλλά να μην μπορούν να καλύψουν ούτε την απόσβεση του υπάρχοντος κεφαλαίου. Το 2017 η κατάρρευση των επενδύσεων ανακόπηκε ενώ μόλις το 2022 άρχισαν να καλύπτονται οι αποσβέσεις. Ασφαλώς καθοριστικό ρόλο σε αυτό -από το 2021 και μετά- διαδραμάτισε το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας το οποίο όμως λήγει την 31η Αυγούστου 2026. Το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής υπολόγισε πως χωρίς τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης των επενδύσεων θα είχε διαμορφωθεί στο 4,0% αντί του 6,6% την περίοδο 2017-2024.

Σύμφωνα με οικονομετρικό μοντέλο του ΓΠΒ αν οι επενδύσεις συνεχίζονται να αυξάνονται με ρυθμό 4% ετησίως χωρίς πλέον την στήριξη των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης τότε το κεφαλαιακό απόθεμα της χώρας μας δεν θα επιστρέψει στο επίπεδο του 2007 πριν από το 2035. Αυτό καταδεικνύει την αδήριτη ανάγκη χρηματοδότησης των επενδύσεων κάτι το οποίο δεν έχει επιλέξει ούτε δρομολογήσει η παρούσα κυβέρνηση. Κάτι που άλλωστε πολύ καλά γνωρίζει αφού στον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό 2026-29 καταγράφεται η εκτίμηση για τον Ακαθάριστο Σχηματισμό Παγίου Κεφαλαίου από 5,7% το 2025 σε κατάρρευση του 0,9% το 2028 και 0,8% το 2029.