Γράφει ο Ταξίαρχος ε.α. Νικόλαος Μπόχτης

Η κλιμακούμενη ένταση με την Τουρκία επαναφέρει στο προσκήνιο την προς πόλεμο προπαρασκευή και την ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων, των Κρατικών φορέων, της κοινωνίας και των Ελλήνων να ανταπεξέλθουν στο ενδεχόμενο κρίσης.

Η Στρατιωτική ισχύς αναντίρρητα παραμένει πρωταρχικός πυλώνας της Εθνικής Άμυνας, απαιτεί όμως τη συνεργασία του Πολιτικού τομέα, αλλά και την υποστήριξη της κοινωνίας.

Η ανθεκτικότητα στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ ορίζεται ως η ικανότητα προετοιμασίας, αντίστασης, αντίδρασης και ταχείας ανάκαμψης μετά από διατάραξη της κανονικότητας.

Η ψυχολογική ανθεκτικότητα, η κοινωνική συνοχή, η διατήρηση λειτουργίας του κράτους, η προστασία των κρίσιμων υποδομών και η ικανότητα του πληθυσμού να διαχειριστεί μια σοβαρή κρίση αποτελούν πλέον κρίσιμες παραμέτρους της εθνικής ανθεκτικότητας και επιβίωσης.

Η αποτροπή είναι πλέον αξιόπιστη όταν ο εχθρός γνωρίζει ότι αντιμετωπίζει όχι μόνο μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη, αλλά ένα κράτος ικανό να κινητοποιήσει τους διαθέσιμους πόρους για να διατηρήσει τη λειτουργία του και μια κοινωνία με ισχυρό εθνικό φρόνημα που υποστηρίζει σθεναρά τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Σύσκεψη στην ΑΙΘΕΠΙΧ ΠΑΜ-ΠΣΕΑ. Πηγή ΓΕΕΘΑ

Παρούσα Κατάσταση

Η πολιτική ετοιμότητα αποσκοπεί στη συνέχεια της διακυβέρνησης, της παροχής των βασικών υπηρεσιών προς τον πληθυσμό και την πολιτική υποστήριξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Για την επίτευξη των παραπάνω έχουν καθοριστεί από το ΝΑΤΟ οι παρακάτω απαιτήσεις που δύναται να καθορίζουν το επίπεδο πολιτικής ετοιμότητας:

Α. Εξασφάλιση της συνέχειας διακυβέρνησης και λειτουργίας των κρίσιμων κρατικών υπηρεσιών.

Β. Διασφάλιση συνεχούς ενεργειακού εφοδιασμού και ύπαρξη εφεδρικών σχεδίων

Γ. Ικανότητα αποτελεσματικής αντιμετώπισης της ανεξέλεγκτης μετακίνησης πληθυσμού.

Δ. Ανθεκτικοί επισιτιστικοί και υδάτινοι πόροι.

Ε. Ικανότητα αντιμετώπισης μαζικών ανθρωπίνων απωλειών και κρίσεων στον τομέα της υγείας.

ΣΤ. Εξασφάλιση λειτουργίας πολιτικών τηλεπικοινωνιών και μεταφορών.

Οι σύγχρονες μορφές υβριδικών απειλών με κυβερνοεπιθέσεις, πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές (λιμάνια, αεροδρόμια, ενέργεια, επικοινωνίες, αλυσίδες εφοδιασμού) και ψυχολογικές επιχειρήσεις (προπαγάνδα, υπονόμευση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς) μπορούν να δοκιμάσουν την Εθνική ανθεκτικότητα πριν την έναρξη συμβατικών στρατιωτικών επιχειρήσεων .

Σε αυτό το πλαίσιο ετοιμότητας η Preparedness Union Strategy της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υιοθετεί την προσέγγιση «whole of government» και «whole of society», δηλαδή συντονισμό της κυβέρνησης και συμμετοχή όλων των τομέων, οργανώσεων και πολιτών στην προετοιμασία για κρίσεις.

Επομένως, η ανθεκτικότητα της κοινωνίας αναγνωρίζεται ως πολλαπλασιαστής ισχύος και η ΕΕ έχει εκδώσει κατευθυντήριες οδηγίες που αφορούν στην προετοιμασία του πληθυσμού μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται τα παρακάτω:

Α. Βελτίωση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης.

Β. Ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σχετικά με τους κινδύνους, τις απειλές και αντιμετώπιση της χειραγώγησης των πληροφοριών.

Γ. Επίτευξη αυτάρκειας πληθυσμού τουλάχιστον 72 ωρών.

Δ. Ένταξη στα προγράμματα σχολικής εκπαίδευσης σχετικών αντικειμένων ετοιμότητας και ανθεκτικότητας.

Αρκετές πλέον Ευρωπαϊκές χώρες ενημερώνουν τους κατοίκους όχι μόνο για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, αλλά και για το ενδεχόμενο πολέμου.

Εγχειρίδιο Σουηδικής Κυβέρνησης.Πηγή Swedish Civil Contingencies Agency

Η Σουηδία έχει αναπτύξει εδώ και χρόνια την αντίληψη της «ολικής άμυνας» και της κοινωνικής ετοιμότητας. Το εγχειρίδιο «In case of Crisis or War» ενημερώνει τους πολίτες για την αντιμετώπιση σοβαρών κρίσεων, κυβερνοεπιθέσεων και στρατιωτικών συγκρούσεων, υπογραμμίζοντας ότι η ασφάλεια και η ετοιμότητα αποτελούν κοινή ευθύνη. Παρόμοια εγχειρίδια εξέδωσαν η Νορβηγία, η Φινλανδία και η Δανία.

Η Γερμανία, μέσω του Ομοσπονδιακού Γραφείου Πολιτικής Προστασίας και Αντιμετώπισης Καταστροφών (ΒΒΚ), παρέχει αντίστοιχες οδηγίες για την προετοιμασία των πολιτών απέναντι σε κρίσεις και καταστροφές. Ο επικαιροποιημένος οδηγός του BBK περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την αντιμετώπιση παραπληροφόρησης, την αναζήτηση προστατευμένων χώρων και τη διαχείριση της ψυχολογικής πίεσης σε ακραίες καταστάσεις.

Η Κύπρος τον Μάρτιο του 2026 εξέδωσε οδηγίες αυτοπροστασίας σε περίπτωση κινδύνου από εχθρική ενέργεια, καλώντας τους πολίτες να παραμείνουν ψύχραιμοι σε περίπτωση προειδοποιητικού μηνύματος.

Η Ελλάδα διαθέτει ήδη σημαντικό θεσμικό και επιχειρησιακό υπόβαθρο στο οποίο δύναται να λειτουργούν συντονισμένα το ΥΕΕΘΑ με τα συναρμόδια Υπουργεία.

Στο ΓΕΕΘΑ η Διεύθυνση Παλλαϊκής Άμυνας- Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης (ΠΑΜ-ΠΣΕΑ) εντάσσεται στη συνολική προσπάθεια διασύνδεσης του στρατιωτικού και του πολιτικού τομέα σε ζητήματα εθνικής ετοιμότητας και ανθεκτικότητας με αντίστοιχα τμήματα να λειτουργούν στα συναρμόδια Υπουργεία και τους ΟΤΑ.

Η ετήσια εθνική διακλαδική ΤΑΜΣ «ΠΑΡΜΕΝΙΩΝ» διεξάγεται ταυτόχρονα με την ΤΑΑΣ «ΑΝΤΙΟΧΟΣ» που πραγματοποιείται στο σύνολο της επικράτειας με καθολική συμμετοχή του στρατιωτικού τομέα και συνεργασία με αρμόδιους πολιτικούς φορείς, αποτελεί εξαιρετική ευκαιρία δοκιμής των υφιστάμενων σχεδίων.

Η εφαρμογή των μέτρων του Εθνικού Συστήματος Συναγερμού (ΕΘΣΥΣΥ) δεν αφορά μόνο τις Ένοπλες Δυνάμεις και αυτό λαμβάνει υπόψη το σύνολο των εμπλεκόμενων φορέων.

Μέτρα αυτοπροστασίας. Πηγή Κυπριακή Δημοκρατία

Η ψυχολογική ανθεκτικότητα ως μέρος της αποτροπής

Στην κρίση, το ηθικό του πληθυσμού, το συναίσθημα και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς αποτελούν αντικειμενικό σκοπό των εχθρικών δυνάμεων πριν την έναρξη των συμβατικών επιχειρήσεων. Στις ψυχολογικές επιχειρήσεις εντάσσονται προπαγάνδα, φήμες και κυβερνοεπιθέσεις που προκαλούν σύγχυση, φόβο και κοινωνική πόλωση.

Η απάντηση δεν είναι η κινδυνολογία. Είναι η εκπαίδευση στην ψυχραιμία, στην αξιολόγηση της πληροφορίας και στην εμπιστοσύνη προς αξιόπιστες θεσμικές πηγές.

Η ενημέρωση της κοινωνίας για το δίκαιο των πάγιων Ελληνικών θέσεων και ταυτόχρονα για την ανάγκη αξιόπιστης προετοιμασίας για την προάσπιση της εθνικής κυριαρχίας, ενισχύει την ψυχραιμία, την ενότητα, το ηθικό και την αποφασιστικότητα των πολιτών.

Η κοινωνία που γνωρίζει ότι υπάρχει σχέδιο είναι δυσκολότερο να παραλύσει και το κράτος που έχει δοκιμάσει τα σχέδια πριν από την κρίση είναι δυσκολότερο να εκβιαστεί.

Διαπιστώσεις – Συμπεράσματα

Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρό αποτρεπτικό αμυντικό μηχανισμό, ανθεκτική οικονομία, οργανωμένη Πολιτική Σχεδίαση Εκτάκτου Ανάγκης και ενημερωμένους πολίτες που εμπιστεύονται διαχρονικά τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Η Πολιτεία δεν καλλιεργεί τον φόβο και ο πολίτης δε φοβάται την κρίση όταν είναι ενημερωμένος.

Συνεκτιμώντας τα παραπάνω και για βελτιστοποίηση των διαδικασιών θα μπορούσαν να εξεταστούν από τα συναρμόδια Υπουργεία μέτρα, όπως:

Α. Καθορισμός Εθνικού πλαισίου ενημέρωσης και προετοιμασίας των πολιτών

Β. Έκδοση Εθνικού εγχειριδίου πολιτικής ετοιμότητας, αντίστοιχου με τα ευρωπαϊκά.

Γ. Αξιοποίηση και διαλειτουργικότητα του μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης 112. Δοκιμαστική λειτουργία στο πλαίσιο ασκήσεων για αναγγελία απειλής.

Δ. Εκπόνηση Σχεδίου υποστήριξης για αυτονομία 72 ωρών των πολιτών.

Η αποτροπή ενισχύεται όταν ο εχθρός γνωρίζει ότι ένα κράτος και μια κοινωνία έχουν προετοιμαστεί να αντέξουν την κρίση.

Οι Έλληνες δεν επιδιώκουν τον πόλεμο, είναι όμως προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν μια σοβαρή κρίση και αποφασισμένοι να πολεμήσουν για την Εθνική ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Πατρίδας.

Πηγές

Ν/Δ 17/1974 (ΦΕΚ Α’ 236) Περί Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης

Ν 2641/1998 (ΦΕΚ Α’ 211) Παλλαϊκή Άμυνα και Άλλες Διατάξεις

Κυπριακή Δημοκρατία-Προληπτικά μέτρα αυτοπροστασίας

ΓΕΕΘΑ-Ανακοινώσεις για ΤΑΜΣ ΠΑΡΜΕΝΙΩΝ και Διεύθυνση ΠΑΜ-ΠΣΕΑ

NATO-Resilience, Civil Preparedness and Article 3

European Commission- EU Preparedness Union Strategy

European Commission-Safer Together / Niinistö Report

Swedish Civil Contingencies Agency-If Crisis or War Comes

Swedish Civil Contingencies Agency – Household preparedness

German BBK-Ratgeber: Vorsorgen für Krisen und Katastrophen