Την προοπτική επέκτασης της σιδηροδρομικής γραμμής μέχρι το Καπάν έθεσε ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν, απαντώντας στην Εθνοσυνέλευση σε ερώτηση του βουλευτή Αρτούρ Χατσατριάν για την απρόσκοπτη εσωτερική συγκοινωνία της χώρας μέσω αζερικού εδάφους.

Ο Πασινιάν υπενθύμισε ότι η αντίστοιχη γραμμή λειτουργούσε κατά τη σοβιετική περίοδο, με τη διαδρομή από το Μεγρί προς το Καπάν να περνά από το Αζερμπαϊτζάν. Υπογράμμισε τη σημασία της για το συγκρότημα χαλκού και μολυβδαινίου του Ζανγκεζούρ και τη μεταλλευτική μονάδα του Καπάν, αλλά και για την αποσυμφόρηση των οδικών μεταφορών.

Παρουσίασε, ωστόσο, την επέκταση ως μελλοντική προοπτική, συνδεδεμένη με τη θεσμική και κοινωνική εδραίωση της ειρήνης. Στην παρούσα φάση, το ζήτημα αφορά την αποκατάσταση της παλαιάς γραμμής μέσω Μεγρί. Ανέφερε ακόμη ότι η σιδηροδρομική πρόσβαση μέσω Αζερμπαϊτζάν έχει ήδη επιτρέψει εισαγωγές και δημιουργεί δυνατότητες εξαγωγών.

Παράλληλα, ο Γαλλικός Οργανισμός Ανάπτυξης υπέγραψε χρηματοδοτική συμφωνία που υπερβαίνει τα 270 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με τη γαλλική πρεσβεία, το πρώτο δάνειο, ύψους 250 εκατ. ευρώ, στηρίζει μεταρρυθμίσεις στη δημοσιονομική διαχείριση. Το δεύτερο, ισοδύναμο με 23 εκατ. ευρώ και εκφρασμένο σε αρμενικά ντραμ, αφορά τη στέγαση ευάλωτων οικογενειών, ιδιαίτερα εκτοπισμένων από το Ναγκόρνο Καραμπάχ. Οι συνολικές δεσμεύσεις του οργανισμού προς την Αρμενία υπερβαίνουν πλέον τα 850 εκατ. ευρώ.

Στο διπλωματικό πεδίο, ο υπουργός Εξωτερικών και Διεθνούς Εμπορίου Αραράτ Μιρζογιάν υποστήριξε ότι το Ιράν αντιμετωπίζει θετικά τη διαφάνεια της αρμενικής πλευράς για το έργο TRIPP, την προθυμία της να συζητήσει τα επιμέρους ζητήματα και τις οικονομικές δυνατότητες των υποδομών.

Ο υπουργός διευκρίνισε ότι η εκτίμησή του βασίζεται στις συζητήσεις που είχε στην Τεχεράνη. Απέρριψε την εικόνα έντασης που, κατά τον ίδιο, προβάλλουν ορισμένα μέσα ενημέρωσης και αντιπολιτευόμενοι κύκλοι. Υπογράμμισε επίσης τη σημασία των σχέσεων με το Ιράν, λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς των διεθνών κυρώσεων, ενώ ανέφερε ότι εξετάζονται τεχνικές λύσεις για τις καθυστερήσεις στις εμπορευματικές μεταφορές στην ιρανική τελωνειακή ζώνη.

Σε ξεχωριστή τοποθέτησή του, ο Μιρζογιάν άσκησε κριτική σε ρωσικά μέσα ενημέρωσης και πολιτικούς κύκλους, κατηγορώντας τους ότι παρουσιάζουν με ιδιαίτερα αρνητικά χρώματα τις εξελίξεις γύρω από την Αρμενία. Ως αντίβαρο, επικαλέστηκε την παρουσία αρμενικών προϊόντων σε αγορές όπως το Τουρκμενιστάν, το Ομάν, η Ρουμανία και η Πολωνία.

Στην ενέργεια, παρουσιάστηκαν οι εργασίες για την παράταση λειτουργίας της δεύτερης μονάδας του αρμενικού πυρηνικού σταθμού, με τη συμμετοχή της Rosatom και αρμενικών φορέων. Η σχετική δημοσίευση της Δημόσιας Ραδιοφωνίας της Αρμενίας αναφέρει επιβεβαίωση ασφαλούς λειτουργίας έως το 2031 και εργασίες εκσυγχρονισμού με προοπτική λειτουργίας έως το 2036.

Στον τουρισμό, το δελτίο καταγράφει την υποψηφιότητα της Αρμενίας για τον τίτλο «Κορυφαίος προορισμός πολιτιστικής κληρονομιάς στον κόσμο 2026», με επίκεντρο την ιστορία, τα μνημεία και τις παραδόσεις της.

Η ενημέρωση ολοκληρώνεται με τις δηλώσεις της υπουργού Υγείας Αναΐτ Αβανεσιάν για την παρακολούθηση αναφορών περί πιθανής πνευμονικής πανώλης στη Ρωσία. Η υπουργός ανέφερε ότι, εφόσον απαιτηθεί, μπορούν να εφαρμοστούν αυξημένοι έλεγχοι και θερμομέτρηση των αφίξεων, σε συντονισμό με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Παράλληλα, παρακολουθούνται οι εστίες Έμπολα σε αφρικανικές χώρες. Το δελτίο αφορά την ετοιμότητα των αρχών και δεν ανακοινώνει κρούσμα πανώλης στην Αρμενία.

Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα έργο που αρκεί απλώς να προχωρήσει, εάν ο τρόπος υλοποίησής του αφήνει περιθώρια στην Τουρκία να εμφανίζεται ότι επιβάλλει τις διεκδικήσεις της. Αυτό ήταν ένα από τα κεντρικά μηνύματα του Ιωάννη Βαληνάκη στη συνέντευξή του στον Σάββα Καλεντερίδη, στην εκπομπή «Geopolitics» της «Ναυτεμπορικής».

Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών έθεσε ως προτεραιότητα την έμπρακτη υπεράσπιση της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας στην περιοχή όπου οι τουρκικές αξιώσεις, μέσω του τουρκολιβυκού μνημονίου, επικαλύπτονται με την οριοθέτηση Ελλάδας–Αιγύπτου. Υποστήριξε ότι η Αθήνα χρειάζεται συνολική στρατηγική, αποτρεπτική ισχύ και συμμαχίες που θα υπηρετούν συγκεκριμένους εθνικούς στόχους.

«Δεν αρκεί το διεθνές δίκαιο», σημείωσε, εξηγώντας ότι αποτελεί ισχυρή αφετηρία για την Ελλάδα, αλλά χρειάζεται πρακτική αξιοποίηση. Η επίκληση των κανόνων, κατά την ανάλυσή του, δεν υποκαθιστά τη δυνατότητα υπεράσπισης των δικαιωμάτων απέναντι σε μια χώρα που εμφανίζεται διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία.

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η κρίση της Κάσου. Ο Σάββας Καλεντερίδης επανέφερε τα γεγονότα του Ιουλίου του 2024 και την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων κατά τις έρευνες για το καλώδιο, θέτοντας το ερώτημα εάν η εμπλοκή της Γαλλίας αρκεί για να αποτρέψει νέα τουρκική παρεμπόδιση.

Ο Βαληνάκης εξέφρασε τον φόβο ότι έχει υπάρξει αντιστροφή προτεραιοτήτων: αντί να επιδιώκεται πρωτίστως η κατοχύρωση στην πράξη των ελληνικών θέσεων, αναζητείται τρόπος να προχωρήσει το έργο. Εκτίμησε ότι Ελλάδα και Γαλλία ενδέχεται να αναζητούν μια διευθέτηση που θα επιτρέψει την πόντιση, αφήνοντας όμως ασάφεια ως προς τις αντικρουόμενες διεκδικήσεις.

Το ερώτημα που έθεσε είναι ουσιαστικό: μπορεί η ολοκλήρωση του καλωδίου να παρουσιαστεί ως επιτυχία, εάν συνοδεύεται από υποχώρηση στις ελληνικές θέσεις; Για τον πρώην υφυπουργό, η περιοχή μεταξύ Κρήτης και Ρόδου αποτελεί δοκιμασία αποφασιστικότητας, με συνέπειες που υπερβαίνουν το συγκεκριμένο ενεργειακό έργο.

Στην ίδια κατεύθυνση, επέκρινε την έλλειψη ενεργειών για την αξιοποίηση της συμφωνίας με την Αίγυπτο. Υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν έχει προχωρήσει στην οριοθετημένη περιοχή σε πρακτικές κινήσεις αντίστοιχες με την παραχώρηση θαλάσσιων οικοπέδων νότια της Κρήτης. Κατά την άποψή του, μια συμφωνία αποκτά στρατηγικό βάρος όταν συνοδεύεται από άσκηση των δικαιωμάτων που προβλέπει.

Έκανε επίσης λόγο για χαμένες ευκαιρίες στην επέκταση των χωρικών υδάτων και στην αξιοποίηση της ΑΟΖ. Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην οριοθέτηση με γειτονικά κράτη, εξηγώντας ότι η ανακήρυξη από μόνη της δεν επιλύει τις επικαλυπτόμενες αξιώσεις και πρέπει να συνοδεύεται από προετοιμασία για τις αντιδράσεις που μπορεί να προκαλέσει.

Αναφερόμενος στην Αλβανία, υπερασπίστηκε τη συμφωνία οριοθέτησης του 2009 και επέκρινε την ελληνική στάση μετά τη μη εφαρμογή της. Υποστήριξε ότι η ευρωπαϊκή προοπτική των Τιράνων αποτελεί σημαντικό διπλωματικό εργαλείο, το οποίο η Αθήνα οφείλει να συνδέσει με την οριστική επίλυση της εκκρεμότητας των θαλάσσιων ζωνών.

Ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν για τις επιδιώξεις της Άγκυρας. «Δεν είναι η Ιταλία. Είναι μια χώρα που θέλει να αλλάξει τα σύνορα», ανέφερε, απορρίπτοντας την προσδοκία ότι η Τουρκία θα εγκαταλείψει τις υπόλοιπες διεκδικήσεις της και θα δεχθεί δικαστική επίλυση αποκλειστικά για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.

Στην ανάλυσή του, η Τουρκία χρησιμοποιεί την ένταση ως εργαλείο προώθησης των θέσεών της. Προειδοποίησε ότι ελληνικές πρωτοβουλίες που ανακόπτονται μετά από τουρκικές αντιδράσεις μπορούν να ενισχύσουν στην Άγκυρα την πεποίθηση ότι η πίεση αποδίδει και ότι η Ελλάδα θα υποχωρεί ξανά.

Για τα νησιά, ξεχώρισε δύο άξονες της τουρκικής πολιτικής: τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών» και την προσπάθεια σύνδεσης της ελληνικής κυριαρχίας με την αποστρατιωτικοποίηση. Απέρριψε ως εξωφρενική τη θέση ότι οι σχετικές αναφορές των συνθηκών συνεπάγονται απώλεια της ελληνικής κυριαρχίας. Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη συστηματικής διεθνούς προβολής της τουρκικής στρατιωτικής απειλής απέναντι από τα νησιά και της ελληνικής ανάγκης αυτοάμυνας.

Η συζήτηση επεκτάθηκε στο σχεδιαζόμενο, όπως παρουσιάζεται στη συνέντευξη, νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα». Ο Βαληνάκης επισήμανε ότι, εφόσον περιλάβει ελληνικά νησιά στις τουρκικές διεκδικήσεις, η Ελλάδα πρέπει να έχει προειδοποιήσει εγκαίρως για συγκεκριμένες συνέπειες.

Πρότεινε να αξιοποιηθούν ως μοχλοί πίεσης η αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ–Τουρκίας, η βίζα, η συμμετοχή σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα και άλλες ευρωπαϊκές παροχές. Το ζητούμενο είναι να δημιουργείται πραγματικό κόστος για την Άγκυρα, υποστήριξε, αντί η αντίδραση να εξαντλείται σε δηλώσεις αποδοκιμασίας.

Για την οριοθέτηση Ελλάδας–Κύπρου, παρουσίασε την πρόταση του Κατσούφρου για προσφυγή των δύο κρατών στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με αντικείμενο τα μεταξύ τους θαλάσσια όρια. Την περιέγραψε ως μια ιδέα που αξίζει να εξεταστεί, ώστε να αξιοποιηθεί το ευρωπαϊκό πλαίσιο και να ενισχυθεί η σύνδεση των ελληνικών και κυπριακών θέσεων με τα συμφέροντα της ΕΕ.

Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, στάθηκε στη συνεργασία με το Ισραήλ. Αναγνώρισε ότι ένας ισχυρός και αποφασιστικός σύμμαχος μπορεί να ενισχύσει την ελληνική αποτροπή και να περιπλέξει τους τουρκικούς σχεδιασμούς. Τόνισε, όμως, ότι πρέπει να είναι σαφές τι προσφέρει κάθε εταίρος, πώς καλύπτονται οι ελληνικές ανάγκες —μεταξύ άλλων στα πυρομαχικά— και ποια σενάρια εμπλοκής μπορεί να προκύψουν.

Κατά την εκτίμησή του, η γραμμή Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ έχει ιδιαίτερη στρατηγική αξία για την ασφάλεια και τον ανεφοδιασμό του Ισραήλ, γεγονός που εξηγεί το ενδιαφέρον του για την τουρκική παρουσία στη Λιβύη και το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Υπογράμμισε ότι η Ελλάδα χρειάζεται ρεαλιστικό σχεδιασμό και δεν πρέπει να θεωρεί δεδομένο ότι ένας σύμμαχος θα αναλάβει για λογαριασμό της την αντιμετώπιση της Τουρκίας.

Ο Βαληνάκης τάχθηκε υπέρ κινήσεων που θα προλαμβάνουν τα τετελεσμένα και θα αυξάνουν το κόστος των τουρκικών διεκδικήσεων, αποφεύγοντας παράλληλα μια στρατιωτική κλιμάκωση που, όπως υποστήριξε, ευνοεί την πλευρά που επιδιώκει αλλαγή συνόρων.

Σαφείς αποστάσεις από τις θριαμβολογίες που συνόδευσαν την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα κράτησε ο αντιστράτηγος ε.α. και γεωστρατηγικός αναλυτής Λάμπρος Τζούμης. Στην παρέμβασή του στον Θήτα FM, στη συζήτηση με τη Βασιλική Πολίτου, υποστήριξε ότι η Ελλάδα οφείλει να στηρίξει την ασφάλειά της στην ισχύ και την αποφασιστικότητά της, χωρίς να θεωρεί δεδομένο ότι η Ουάσιγκτον θα αντιμετωπίσει τις τουρκικές διεκδικήσεις με τον τρόπο που επιθυμεί η Αθήνα.

«Αν περιμέναμε ότι θα πάρουμε εγγυήσεις ασφαλείας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, νομίζω θα ήταν μια ψευδαίσθηση», ανέφερε χαρακτηριστικά. Αναγνώρισε τη σημασία της επίσκεψης του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών και χαρακτήρισε εξαιρετική την ομιλία του στην Πνύκα. Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι η επίσκεψη «δεν προσφέρεται για χειροκροτήματα και για θριαμβολογίες».

Το καλώδιο και τα περιθώρια που βλέπει να αφήνονται στην Τουρκία

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε για την αμερικανική στάση στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Σχολιάζοντας την απάντηση Ρούμπιο, όπως αυτή συζητήθηκε στην εκπομπή, επισήμανε ότι δεν υπήρξε ρητή δημόσια δέσμευση πως οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποτρέψουν τουρκική παρεμπόδιση του έργου.

Κατά την εκτίμησή του, η αναφορά σε λεπτές ισορροπίες και διπλωματικές συνεννοήσεις αφήνει χώρο στην Άγκυρα να συνεχίσει τις πιέσεις της.

«Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες ήθελαν να πάρουν μια στάση υπέρ της Αθήνας, θα μπορούσε να πει ότι δεν θα επιτρέψουμε στην Τουρκία να δημιουργήσει πρόβλημα στην ηλεκτρική διασύνδεση. Δεν είπε κάτι τέτοιο», σημείωσε.

Ο κ. Τζούμης διατύπωσε την πρόβλεψη ότι η Ουάσιγκτον ενδέχεται να προστατεύσει τις ενεργειακές έρευνες νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης, λόγω των αμερικανικών επιχειρηματικών συμφερόντων, χωρίς να επιδείξει αντίστοιχη στάση ανατολικότερα.

Εστιάζοντας στην περιοχή ανατολικά του 28ου μεσημβρινού και στο σύμπλεγμα της Μεγίστης, εξέφρασε την ανησυχία ότι θα παραμείνουν περιθώρια για τουρκικές προκλήσεις. Με αυτή την εκτίμηση εξήγησε γιατί δεν συμμερίζεται την αισιοδοξία για την αμερικανική στάση στο καλώδιο.

Η Ουάσιγκτον χρειάζεται και την Τουρκία

Στον πυρήνα της ανάλυσής του βρίσκεται η θέση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν Ελλάδα και Τουρκία ως δύο γεωπολιτικούς πόλους που χρειάζονται ταυτόχρονα.

Όπως υποστήριξε, η γεωστρατηγική σημασία της Τουρκίας και η στρατιωτική της χρησιμότητα καθιστούν μη ρεαλιστική την προσδοκία ότι η Ουάσιγκτον θα την εγκαταλείψει, ακόμη και όταν η Άγκυρα απομακρύνεται από δυτικές επιλογές.

Στο ίδιο πλαίσιο, σχολίασε ότι η αμερικανική επιθυμία να αποφευχθεί μια ελληνοτουρκική σύγκρουση δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα: με ποιους όρους θα επιτευχθεί η αποκλιμάκωση και τι θα σημαίνει για τα ελληνικά συμφέροντα.

Επικαλέστηκε την κρίση των Ιμίων το 1996, υποστηρίζοντας ότι η αμερικανική παρέμβαση, μολονότι συνέβαλε στη λήξη της κρίσης, δεν ικανοποίησε την ελληνική πλευρά και ευνόησε, κατά την ανάγνωσή του, την τουρκική αμφισβήτηση. Με αυτή την ιστορική αναφορά αιτιολόγησε την επιφύλαξή του απέναντι στις προσδοκίες μιας παρέμβασης αποκλειστικά υπέρ της Αθήνας.

«Αυτά τα όπλα κάποιος πρέπει να τα υπηρετήσει»

Ο αντιστράτηγος ε.α. τάχθηκε υπέρ της ενίσχυσης των Ενόπλων Δυνάμεων, επισημαίνοντας ότι «η ελευθερία πληρώνεται ακριβά». Υπογράμμισε, παράλληλα, την ανάγκη αποφυγής σπατάλης, καθώς οι αμυντικές δαπάνες προέρχονται από το υστέρημα του ελληνικού λαού.

Για τα F-35, ανέφερε ότι η εξασφάλιση των κατάλληλων όπλων αέρος–εδάφους θα έπρεπε να έχει προηγηθεί νέων οικονομικών δεσμεύσεων. Διευκρίνισε, πάντως, ότι δεν γνώριζε εάν αυτά περιλαμβάνονταν στο πρόσθετο εξοπλιστικό πακέτο που τέθηκε στη συζήτηση.

Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο προσωπικό, αναφερόμενος σε παραιτήσεις, μειωμένη προσέλευση υποψηφίων στις στρατιωτικές σχολές και χαμηλή στελέχωση μονάδων.

«Αυτά τα όπλα κάποιος πρέπει να τα υπηρετήσει», τόνισε, ζητώντας να δοθεί βάρος στον ανθρώπινο παράγοντα.

Το βασικό του επιχείρημα ήταν ότι οι αγορές οπλικών συστημάτων δεν εξασφαλίζουν από μόνες τους αποτροπή. Απαιτείται να πείθεται η άλλη πλευρά ότι υπάρχει πρόθεση αξιοποίησης των Ενόπλων Δυνάμεων για την υπεράσπιση των εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Η Κάσος και το μήνυμα προς την Άγκυρα

Σχολιάζοντας τις εξελίξεις στην Κάσο και τη δραστηριότητα του Oruç Reis κοντά στο Καστελλόριζο, ο κ. Τζούμης υποστήριξε ότι οι ελληνικές αντιδράσεις έστειλαν μήνυμα περιορισμένης βούλησης χρήσης της στρατιωτικής ισχύος.

Επισήμανε ότι η απαίτηση για αποφασιστικότητα δεν ισοδυναμεί με επιδίωξη πολέμου.

«Κανένας δεν θέλει τον πόλεμο. Κανείς δεν θέλει τη σύγκρουση», ανέφερε, εξηγώντας ότι η αξιόπιστη ετοιμότητα αποτελεί στοιχείο της αποτροπής. Κατά την ανάλυσή του, όταν η Τουρκία διαπιστώνει απροθυμία αντίδρασης, αποκτά περιθώρια να αυξάνει την πίεση και να επιδιώκει διαπραγμάτευση επί ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Το μάθημα του 1987

Ως παραδείγματα αποτελεσματικής ελληνικής αντίδρασης παρουσίασε την αντιμετώπιση της τουρκικής NOTAM το 1974 και την κρίση του 1987.

Για τη δεύτερη περίπτωση, στάθηκε στον συνδυασμό διπλωματικών κινήσεων και στρατιωτικής προετοιμασίας. Μετέφερε, μάλιστα, την προσωπική του εμπειρία από τη Ρόδο, όπου υπηρετούσε τότε, περιγράφοντας την άφιξη επιστράτων και την ανάπτυξη ναρκοπεδίων ως ενδείξεις πραγματικής ετοιμότητας.

Κατά την εκτίμησή του, η Τουρκία αναδιπλώθηκε όταν αντιμετώπισε αποφασιστική αντίδραση και συγκεκριμένο κόστος. Αναφέρθηκε, ωστόσο, και στις μεταγενέστερες εξελίξεις στο Νταβός, αναδεικνύοντας ότι η διαχείριση των ελληνοτουρκικών δεν εξαντλείται στη στιγμή μιας κρίσης.

Κλείνοντας, απέδωσε το πρόβλημα σε μια διαχρονική πολιτική φοβικότητας, υποχωρητικότητας και κατευνασμού απέναντι στην Τουρκία. Διευκρίνισε ότι η κριτική του αφορά περισσότερες από μία κυβερνήσεις. Το μήνυμά του προς την Αθήνα ήταν σαφές: ενίσχυση της άμυνας, μέριμνα για το προσωπικό και αποφασιστικότητα που να φαίνεται στην πράξη.