Το ενδεχόμενο μιας τριμερούς συνάντησης Ρωσίας, ΗΠΑ και Κίνας βρίσκεται στο επίκεντρο της ανάλυσης του Σταύρου Καλεντερίδη, ο οποίος συνδέει τις διπλωματικές διεργασίες με την πίεση προς το Κίεβο, τον έλεγχο της στρατιωτικής βοήθειας και τον ανταγωνισμό για τη διαμόρφωση των διεθνών ισορροπιών.

Για μια πιθανή «δεύτερη Γιάλτα», στην οποία οι ισχυροί θα συζητήσουν τις νέες ισορροπίες με άμεσες συνέπειες για τρίτες χώρες, κάνει λόγο ο Σταύρος Καλεντερίδης. Στην ανάλυσή του παρουσιάζει το σενάριο συνάντησης του Βλαντίμιρ Πούτιν με τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Σι Τζινπίνγκ, επισημαίνοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει πολύ περισσότερα από την έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία.

Όπως αναφέρει, η πρόταση αφορά συνάντηση σε κινεζικό έδαφος, με πιθανή αξιοποίηση της συνόδου οικονομικής συνεργασίας Ασίας–Ειρηνικού τον Νοέμβριο. Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι η πραγματοποίησή της και η ατζέντα της δεν έχουν οριστικοποιηθεί.

Το κρίσιμο στοιχείο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η πιθανότητα να συζητηθεί το ουκρανικό μεταξύ των τριών δυνάμεων χωρίς συμμετοχή του Κιέβου. Σε αυτό το ενδεχόμενο εντοπίζει και τον παραλληλισμό με τη Γιάλτα: οι αποφάσεις για την ασφάλεια και το μέλλον μικρότερων κρατών να αποτελέσουν αντικείμενο συνεννόησης των ισχυρών.

Η Κίνα ως διαμεσολαβήτρια δύναμη

Ιδιαίτερο βάρος δίνει στον ρόλο του Πεκίνου. Εφόσον φιλοξενηθεί μια τέτοια συνάντηση στην Κίνα, εκτιμά ότι ο Σι Τζινπίνγκ θα ενισχύσει το διεθνές του κύρος, αποκτώντας ρόλο οικοδεσπότη και διαμεσολαβητή μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας.

Παράλληλα, θέτει το ερώτημα κατά πόσο μια συμφωνία μπορεί να συμβιβαστεί με τον στρατηγικό ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας. Η Ουκρανία, οι εμπορικοί διάδρομοι και οι ευρύτερες ισορροπίες θα μπορούσαν, κατά την εκτίμησή του, να βρεθούν στο ίδιο τραπέζι.

Προειδοποιεί επίσης ότι μια συνεννόηση στη βάση σφαιρών επιρροής θα έστελνε μήνυμα και σε άλλες περιοχές, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Ταϊβάν. Πρόκειται για την προέκταση που δίνει ο ίδιος στο σενάριο της τριμερούς και όχι για ανακοινωμένη ατζέντα.

Starlink και Patriot: Οι μοχλοί πίεσης προς το Κίεβο

Ο Καλεντερίδης συνδέει τις διπλωματικές διεργασίες με την αντιπαράθεση για τις δορυφορικές επικοινωνίες της Ουκρανίας και τις παραδόσεις αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot.

Μεταφέρει τις καταγγελίες της ουκρανικής πλευράς για περιορισμούς στις δορυφορικές υπηρεσίες και τις αμερικανικές διαψεύσεις. Η δική του ερμηνεία είναι ότι η πρόσβαση στην τεχνολογία και η παροχή στρατιωτικού εξοπλισμού μπορούν να χρησιμοποιηθούν από την Ουάσιγκτον ως εργαλεία πίεσης, ιδιαίτερα σε σχέση με τις ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Αντίστοιχα, αναφέρεται στις καταγγελίες του Βολοντίμιρ Ζελένσκι για καθυστερήσεις στην παράδοση πυραύλων Patriot που έχουν χρηματοδοτηθεί από ευρωπαϊκές χώρες. Κατά την ανάλυσή του, η εξάρτηση από εξωτερικούς προμηθευτές περιορίζει τα περιθώρια αυτόνομων στρατιωτικών επιλογών του Κιέβου.

Για τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, διαχωρίζει την προσωρινή αναστολή από την οριστική άρση. Εκτιμά ότι οι ΗΠΑ διατηρούν τη δυνατότητα επαναφοράς τους, ενώ συνδέει την ενεργειακή πολιτική τους με την προώθηση αμερικανικών υδρογονανθράκων στην ευρωπαϊκή αγορά.

Γαλλία: Η αναταραχή και το πολιτικό όφελος

Εκτενές μέρος της παρέμβασης αφορά τη Γαλλία. Ο αναλυτής ασκεί κριτική στον Εμανουέλ Μακρόν για τη διαχείριση της εσωτερικής κρίσης και εκφράζει ανησυχία για περιορισμούς στις συναθροίσεις και στην πρόσβαση στα κοινωνικά δίκτυα.

Θέτει το ερώτημα ποιος ωφελείται πολιτικά από την παρατεταμένη αναταραχή. Η εκτίμησή του είναι ότι η σύνδεση της βίας με την Αριστερά θα μπορούσε να πλήξει τον Ζαν-Λικ Μελανσόν και να ενισχύσει τη Μαρίν Λεπέν. Παρουσιάζει αυτή τη θέση ως ερμηνεία των πολιτικών εξελίξεων.

Παράλληλα, υποστηρίζει ότι οι γενικές απαγορεύσεις στα κοινωνικά δίκτυα εγείρουν ζητήματα ελευθερίας έκφρασης και επικοινωνίας, δίνοντας έμφαση στην αναλογικότητα των περιορισμών και στον ρόλο των θεσμικών αντιβάρων.

Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή

Στην Κεντρική Ασία, ο Καλεντερίδης εντοπίζει ένα ακόμη πεδίο ανταγωνισμού, με επίκεντρο τις σπάνιες γαίες, τα κρίσιμα μέταλλα και το ουράνιο. Περιγράφει το αμερικανικό ενδιαφέρον για την περιοχή σε συνάρτηση με την ήδη ισχυρή παρουσία της Ρωσίας και της Κίνας, ενώ υπογραμμίζει τη σημασία της πολιτιστικής διπλωματίας.

Στη Μέση Ανατολή, σχολιάζει επικριτικά τη στήριξη του Τραμπ προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και αναφέρεται στις καταγγελίες για επιθέσεις εποίκων εναντίον Ευρωπαίων διπλωματών και δημοσιογράφου στη Δυτική Όχθη.

Η κεντρική προειδοποίηση της ανάλυσής του αφορά το κόστος της εξάρτησης: όταν μια χώρα στηρίζει κρίσιμες λειτουργίες της άμυνάς της σε εξωτερικές αποφάσεις, κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με διαπραγματεύσεις που καθορίζουν το μέλλον της χωρίς τη δική της ουσιαστική συμμετοχή.

Ο συνδυασμός ισχυρής αεράμυνας και δυνατότητας προσβολής κρίσιμων στρατιωτικών στόχων στην τουρκική ενδοχώρα αναδείχθηκε ως βασική προϋπόθεση αποτροπής στην εσπερίδα του ΕΛΙΣΜΕ για τον εναέριο χώρο ως πυλώνα εθνικής στρατηγικής και ισχύος. Παράλληλα, παρουσιάστηκαν προβλήματα που προκαλούν οι τουρκικές δραστηριότητες στην πολιτική αεροπορία, καθώς και η ανάγκη επενδύσεων και ενιαίου στρατηγικού σχεδιασμού.

Την εκδήλωση προλόγισε ο πρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ, αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Μπαλτζώης, ενώ τον συντονισμό είχε ο αντιπτέραρχος ε.α. Παναγιώτης Κατσαρός. Στις εισηγήσεις συμμετείχαν ο πρόεδρος της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδας, Παναγιώτης Ψαρρός, ο πρώην διευθυντής Οικονομικών της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, Σεραφείμ Ζαρκάδας, ο αντιπτέραρχος ε.α. Ευάγγελος Γεωργούσης και ο πρώην υποδιοικητής της ΥΠΑ, Στέλιος Κονσολάκης.

Γεωργούσης: Η Ελλάδα δεν έχει περιθώριο να χάσει ούτε μία βραχονησίδα

Ο Ευάγγελος Γεωργούσης έθεσε στο επίκεντρο την προσαρμογή της ελληνικής αποτροπής στα χαρακτηριστικά της τουρκικής απειλής. Όπως υποστήριξε, η επίκληση του διεθνούς δικαίου δεν αρκεί από μόνη της, εάν δεν συνοδεύεται από την αναγκαία ισχύ για την υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.

Κατά την εκτίμησή του, η γεωγραφία των δύο χωρών και η έμφαση της Τουρκίας σε βαλλιστικούς πυραύλους, μη επανδρωμένα συστήματα και ναυτικές μονάδες κρούσης καθιστούν τον αέρα και τη θάλασσα τα πρώτα πεδία στα οποία θα δοκιμαστεί η ελληνική άμυνα.

«Η χώρα μας δεν έχει περιθώρια να χάσει ούτε μία βραχονησίδα», τόνισε, εξηγώντας ότι η εγγύτητα των ελληνικών νησιών στις τουρκικές ακτές περιορίζει δραστικά τα περιθώρια τακτικής υποχώρησης. Το διαθέσιμο αμυντικό βάθος, όπως ανέφερε, συνδέεται κυρίως με τη διασπορά των δυνάμεων και των βάσεων εξόρμησης.

Στο πλαίσιο αυτό, περιέγραψε δύο συμπληρωματικές απαιτήσεις: αφενός την ικανότητα αναχαίτισης βαλλιστικών πυραύλων και drones πριν φτάσουν στους στόχους τους και αφετέρου την αξιόπιστη δυνατότητα προσβολής βάσεων εκτόξευσης, κέντρων ελέγχου και μονάδων παραγωγής αυτών των συστημάτων στην τουρκική ενδοχώρα.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η αποτροπή προϋποθέτει να είναι σαφείς τόσο η επιχειρησιακή δυνατότητα όσο και η βούληση αξιοποίησής της. Γι’ αυτό και συνέδεσε την «Ασπίδα του Αχιλλέα» με την ανάγκη ύπαρξης ισχυρού επιθετικού βραχίονα.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ηλεκτρονικό πόλεμο, στη συλλογή αξιόπιστων πληροφοριών και στην προστασία των επικοινωνιών και της μεταφοράς δεδομένων. Όπως επισήμανε, τα σύγχρονα όπλα απαιτούν ακριβή στοιχεία στόχων, ενώ οι επιχειρήσεις εξαρτώνται από δίκτυα που πρέπει να αντέχουν σε ηλεκτρονικές και υβριδικές επιθέσεις.

Συνοψίζοντας την πρότασή του για το επιχειρησιακό δόγμα, χρησιμοποίησε τη διατύπωση: «Ισχυρή μακεδονική σάρισα και απροσπέλαστη ασπίδα του Αχιλλέα».

Ψαρρός: Επιπτώσεις των τουρκικών δραστηριοτήτων στις πολιτικές πτήσεις

Την καθημερινή επιχειρησιακή διάσταση ανέδειξε ο Παναγιώτης Ψαρρός, παρουσιάζοντας την οργάνωση του FIR Αθηνών, τις κατηγορίες εναέριου χώρου και τη συνεργασία πολιτικών και στρατιωτικών υπηρεσιών.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε, τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη που κινούνται στην ευρύτερη περιοχή Κω και Ρόδου δημιουργούν δυσκολίες στη διαχείριση αφίξεων και αναχωρήσεων, ιδιαίτερα όταν απουσιάζει η αναγκαία ενημέρωση για τις κινήσεις τους.

Ξεχώρισε δύο διαφορετικές περιπτώσεις: τουρκικές αναγγελίες δραστηριοτήτων μέσα στο FIR Αθηνών, τις οποίες η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει ως άκυρες, και μια εκτεταμένη περιοχή ανατολικά της Ρόδου, η δέσμευση της οποίας δημοσιεύεται από την ελληνική υπηρεσία κατόπιν τουρκικού αιτήματος.

Για τη δεύτερη περίπτωση υποστήριξε ότι η παρατεταμένη δέσμευση επιβαρύνει τον σχεδιασμό των πτήσεων, αναγκάζοντας αεροσκάφη να ακολουθούν μεγαλύτερες διαδρομές για να επιτύχουν τα απαιτούμενα ύψη. Περιέγραψε μάλιστα την κατάσταση ως επιχειρησιακό «εφιάλτη» για τους ελεγκτές στη Ρόδο.

Ο κ. Ψαρρός επισήμανε επίσης ότι η αύξηση της κυκλοφορίας και η εφαρμογή πιο ευέλικτων διαδρομών απαιτούν σύγχρονα εργαλεία υποστήριξης των ελεγκτών. Παράλληλα, ανέδειξε την ανάγκη ολοκληρωμένου πλαισίου για την ασφαλή ένταξη των drones στον εναέριο χώρο, ιδιαίτερα κοντά στα αεροδρόμια.

Ζαρκάδας: Η χρηματοδότηση πρέπει να γίνεται επιχειρησιακή ικανότητα

Ο Σεραφείμ Ζαρκάδας προσέγγισε τον εναέριο χώρο ως συντελεστή οικονομικής ισχύος, με τρεις βασικούς άξονες: ανάπτυξη, εμπόριο και επενδύσεις.

Όπως εξήγησε, η αεροπορική συνδεσιμότητα στηρίζει τον τουρισμό, τις υπηρεσίες και τις παραγωγικές δραστηριότητες. Η σύνδεσή της με λιμάνια, οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα μπορεί να ενισχύσει τη θέση της Ελλάδας ως κόμβου μεταφορών και εφοδιασμού.

Στάθηκε, ωστόσο, στην απόσταση ανάμεσα στην ύπαρξη χρηματοδοτικών πόρων και στο πραγματικό αποτέλεσμα. Το ζητούμενο, όπως υπογράμμισε, είναι η χρηματοδότηση να μετατρέπεται εγκαίρως σε επιχειρησιακή ικανότητα, μέσω επενδύσεων, στελέχωσης και βελτίωσης της απόδοσης του συστήματος.

Πρότεινε τη δημιουργία συντονιστικής διεύθυνσης στο αρμόδιο υπουργείο, η οποία θα καθορίζει στρατηγικούς στόχους, θα παρακολουθεί επενδύσεις και αποτελέσματα και θα συντονίζει τους εμπλεκόμενους φορείς.

Κονσολάκης: Ο εναέριος χώρος ως στρατηγικό κεφάλαιο

Ο Στέλιος Κονσολάκης συνέδεσε τις προηγούμενες εισηγήσεις με την ανάγκη μιας συνολικής εθνικής στρατηγικής. Κατά την προσέγγισή του, η ασφαλής διαχείριση πτήσεων, τα οικονομικά έσοδα και η αμυντική ικανότητα αποκτούν μεγαλύτερη αξία όταν εντάσσονται σε κοινό σχεδιασμό.

Αισθητήρες, δίκτυα επικοινωνιών, δεδομένα, αυτόνομα συστήματα και τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης διευρύνουν, όπως ανέφερε, τη σημασία του εναέριου χώρου. Ταυτόχρονα, η εξάρτηση από τις ψηφιακές υποδομές δημιουργεί ευπάθειες, καθώς σοβαρές δυσλειτουργίες μπορούν να προκύψουν χωρίς φυσική παρουσία αντιπάλου.

Για την Ελλάδα, υπογράμμισε ότι ο εναέριος χώρος λειτουργεί ως γεωπολιτικός ιστός συνοχής: συνδέει τη Θράκη με την Κρήτη, την Κέρκυρα με το Καστελλόριζο και το Αιγαίο με την Ανατολική Μεσόγειο.

Το κεντρικό ερώτημα που έθεσε ήταν εάν η χώρα θα συνεχίσει να τον αντιμετωπίζει ως γραφειοκρατικό αντικείμενο διαχείρισης ή θα τον ενσωματώσει στο εθνικό δόγμα ως στρατηγικό κεφάλαιο, με τις αντίστοιχες επενδύσεις, υποδομές και διαδικασίες.