Τον κίνδυνο να προχωρήσει το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου μέσα από μια διαδικασία «δημιουργικής ασάφειας», η οποία θα επιτρέψει στην Τουρκία να παρουσιάσει τις εξελίξεις ως αποδοχή των απαιτήσεών της, ανέδειξε ο Σάββας Καλεντερίδης, κατά την παρέμβασή του στη «Ναυτεμπορική».

Όπως υποστήριξε, το κρίσιμο ζήτημα είναι οι όροι με τους οποίους θα εκτελεστεί το έργο και το ενδεχόμενο οι διπλωματικές συνεννοήσεις να αφήσουν πίσω τους έγγραφα και διαδικασίες που η Άγκυρα θα μπορεί να επικαλεστεί στο μέλλον.

Το μήνυμα της «Ευνομίας» νοτίως του Καστελλόριζου

Ο Σάββας Καλεντερίδης αναφέρθηκε αρχικά στην περιοχή που δεσμεύτηκε από την Ελλάδα νοτίως του Καστελλόριζου για την πολυεθνική άσκηση «Ευνομία», από τις 19 έως τις 22 Οκτωβρίου, με τη συμμετοχή Ελλάδας, Γαλλίας, Ιταλίας και Κυπριακής Δημοκρατίας.

Σύμφωνα με την περιγραφή του, η περιοχή περιλαμβάνει και τμήμα της διαδρομής του καλωδίου. Στάθηκε ιδιαίτερα στον συμβολισμό των προγραμματισμένων πυρών, εκτιμώντας ότι εκπέμπουν μήνυμα αποφασιστικότητας προς την Τουρκία και τη διεθνή κοινότητα, ενόψει των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση.

Η Άγκυρα, όπως ανέφερε, απάντησε με αντι-NAVTEX, επιχειρώντας να αμφισβητήσει την ελληνική αναγγελία. Παράλληλα, επικαλέστηκε δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου που άφηναν ανοικτό το ενδεχόμενο έντασης κατά τη διεξαγωγή των πυρών.

Διπλή τουρκική αμφισβήτηση

Στη συνέχεια περιέγραψε δεύτερη τουρκική αντίδραση, αυτή τη φορά απέναντι σε NAVTEX της Κυπριακής Δημοκρατίας για έρευνες που αφορούν διαφορετικό καλώδιο, σε διαδρομή από τη θαλάσσια περιοχή νοτίως της Κύπρου προς την Κρήτη.

Όπως σημείωσε, η διαδρομή αυτή συμπίπτει με εκείνη που πρόκειται να ακολουθηθεί για τις εργασίες της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Κατά τον ίδιο, η τουρκική αντίδραση συνοδεύτηκε από απαξιωτικές αναφορές στην Κυπριακή Δημοκρατία και επίκληση του ρόλου της Τουρκίας ως εγγυήτριας δύναμης.

Ο Καλεντερίδης συνέδεσε τις δύο κινήσεις με την επιμονή της Άγκυρας στις διεκδικήσεις της, τις οποίες χαρακτήρισε «γαλάζια παράνοια».

Η γαλλική διακοίνωση και τα ερωτήματα για το καλώδιο

Για τη Nexans, ο αναλυτής επικαλέστηκε δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία η γαλλική εταιρεία είχε υποβάλει αίτημα προς το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών για την έκδοση NAVTEX, προκειμένου να προχωρήσουν οι έρευνες πριν από την πόντιση.

Εκτίμησε, παράλληλα, ότι η περιορισμένη αυτοτελής αναφορά στο θέμα από την τουρκική πλευρά ενδέχεται να συνδέεται με συζητήσεις μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας.

Επικαλούμενος ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Νίκου Μελέτη, ανέφερε ότι το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών είχε αποστείλει ρηματική διακοίνωση προς την Ελλάδα, την Τουρκία και την Κυπριακή Δημοκρατία για τις επικείμενες εργασίες.

Εκεί εντόπισε τον βασικό κίνδυνο: να μπορεί η Αθήνα να υποστηρίξει ότι το έργο προχώρησε χωρίς να ικανοποιηθούν οι τουρκικές απαιτήσεις, ενώ η Άγκυρα θα δίνει διαφορετική ερμηνεία στις διαδικασίες που προηγήθηκαν.

«Γιατί δεν έστειλε και στην Αλγερία;»

Ο Καλεντερίδης αμφισβήτησε τη σκοπιμότητα της αποστολής της διακοίνωσης στην Τουρκία, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για διπλωματικό έγγραφο που παραμένει στα αρχεία. Κατά την εκτίμησή του, μια τέτοια κίνηση μπορεί να αξιοποιηθεί από την Άγκυρα για να υποστηρίξει ότι διαθέτει λόγο στην περιοχή διέλευσης του καλωδίου.

«Αλλιώς, γιατί δεν έστειλε και στην Αλγερία;», διερωτήθηκε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, άσκησε κριτική στην ελληνική διαχείριση, συνδέοντας την ανάληψη πρωτοβουλιών από τη γαλλική πλευρά με την επιδίωξη να προχωρήσει το έργο μέσω συνεννοήσεων που δεν θα αναλάβει απευθείας η Αθήνα.

Το αποτέλεσμα θα κριθεί και στο πεδίο

Κλείνοντας, εκτίμησε ότι, εφόσον ολοκληρωθεί η πόντιση, η κυβέρνηση θα προβάλει την εξέλιξη ως απόδειξη ότι δεν υποχώρησε έναντι της Τουρκίας.

Ωστόσο, κατά τον ίδιο, θα παραμένει το ερώτημα τι ακριβώς συμφωνήθηκε και αν η Άγκυρα θα συνεχίσει να επιχειρεί παρεμβάσεις στην ίδια θαλάσσια περιοχή. Η μελλοντική τουρκική συμπεριφορά στο πεδίο θα δείξει, όπως υπογράμμισε, το πραγματικό αποτύπωμα των συνεννοήσεων.

Από τις γεωπολιτικές εξελίξεις στον Καύκασο και την αναμέτρηση με τις τουρκικές διεκδικήσεις, μέχρι τη ζωή των Ελλήνων στη Βρετανία και τη στροφή Βρετανών προς την Ορθοδοξία, κινήθηκε η συζήτηση στην εκπομπή «Direct News» με τον Ανδρέα Μουντζουρούλια. Παρενέβησαν ο διευθυντής σύνταξης του Geopolitico, Χρήστος Κωνσταντινίδης, και ο εργοθεραπευτής Νεκτάριος Γουναρίδης, ο οποίος ζει και εργάζεται στην Αγγλία από το 2013.

Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης, ο οποίος βρισκόταν στη Βρετανία με αφορμή τις αγωνιστικές υποχρεώσεις της ΑΕΚ, μετέφερε τις εντυπώσεις του από την καθημερινότητα, τις υποδομές και την οργάνωση της χώρας. Ιδιαίτερη θέση στην παρέμβασή του είχε, όμως, η εμπειρία του από τη συμμετοχή σε Θεία Λειτουργία ορθόδοξης ενορίας στην περιοχή του Σάρεϊ.

Όπως περιέγραψε, στο εκκλησίασμα βρίσκονταν Έλληνες, Κύπριοι και Άγγλοι, ενώ τμήματα της ακολουθίας ακούστηκαν στα αγγλικά. Η εικόνα αυτή αποτέλεσε αφορμή για να μιλήσει για την απήχηση της Ορθοδοξίας σε ανθρώπους που αναζητούν τη σχέση τους με την αρχαία χριστιανική παράδοση.

«Δεν καταλαβαίνουμε την αξία αυτού του ρόλου»

Ο διευθυντής σύνταξης του Geopolitico εξήγησε ότι είχε προηγουμένως συγκινηθεί βλέποντας βίντεο με βαπτίσεις Βρετανών από τον Αρχιεπίσκοπο Νικήτα και θέλησε, κατά την παραμονή του στην Αγγλία, να γνωρίσει από κοντά τη ζωή μιας ορθόδοξης κοινότητας.

Τη δυνατότητα αυτή του έδωσε ο παιδικός του φίλος, Νεκτάριος Γουναρίδης, ο οποίος, παράλληλα με την επαγγελματική του δραστηριότητα, είναι ψάλτης στον ναό.

Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης ανέφερε ότι συνομίλησε με τον εφημέριο, πατέρα Γρηγόριο, έναν κληρικό με καταγωγή από την Κάτω Ιταλία και σπουδές στην Αθήνα. Στάθηκε στο ποιμαντικό του έργο και στις αναφορές του για ανθρώπους διαφορετικών θρησκευτικών αφετηριών που προσήλθαν στην Ορθοδοξία.

Ιδιαίτερη εντύπωση του προκάλεσαν οι συζητήσεις με ανθρώπους που είχαν βαπτιστεί ορθόδοξοι. Σύμφωνα με όσα μετέφερε, οι ίδιοι συνέδεαν την επιλογή τους με την παράδοση της Εκκλησίας πριν από το Σχίσμα και με τους αγίους της Βρετανίας εκείνης της περιόδου.

Μέσα από αυτή την εμπειρία υπογράμμισε την ευθύνη των Ελλήνων απέναντι στην ορθόδοξη κληρονομιά, παρατηρώντας ότι πολλές φορές «δεν καταλαβαίνουμε την αξία αυτού του ρόλου».

Η μαρτυρία ενός Έλληνα εργοθεραπευτή

Ο Νεκτάριος Γουναρίδης παρουσίασε τη δική του διαδρομή στην Αγγλία, όπου εγκαταστάθηκε το 2013. Όπως εξήγησε, εργάζεται ως παιδιατρικός εργοθεραπευτής σε κλινική στο Σάρεϊ και ασχολείται με παιδιά με αυτισμό, ΔΕΠΥ, δυσπραξία, καθώς και δυσκολίες που συνδέονται με το τραύμα και τις διαταραχές προσκόλλησης.

Η παρουσία του έδωσε στη συζήτηση την οπτική ενός Έλληνα που έχει αποκτήσει πολυετή εμπειρία από τη βρετανική κοινωνία, τόσο μέσα από την εργασία του όσο και από την καθημερινή ζωή.

Ερωτηθείς για τη μετανάστευση και την κοινωνική συνύπαρξη, διευκρίνισε ότι δεν έχει κατοικήσει στις περιοχές που συζητούνταν στην εκπομπή ως περισσότερο επιβαρυμένες από την εγκληματικότητα. Περιέγραψε, ωστόσο, τις έντονες διαφορές που έχει συναντήσει ανάμεσα στο πολυπολιτισμικό περιβάλλον του Λονδίνου και στις πιο συντηρητικές κοινωνίες της αγγλικής επαρχίας.

Αναφέρθηκε επίσης στην επιφυλακτικότητα με την οποία μπορεί να αντιμετωπιστεί αρχικά ένας ξένος, ακόμη και όταν διαθέτει σπουδές και επαγγελματική κατάρτιση. Κατά την προσωπική του εμπειρία, η αποδοχή συνδέεται σε σημαντικό βαθμό με την επικοινωνία, την ένταξη και την προσφορά στην τοπική κοινωνία.

Σχολιάζοντας τη βρετανική ευγένεια, παρατήρησε ότι διευκολύνει την καθημερινότητα και την επίλυση προβλημάτων, χωρίς να σημαίνει πάντοτε ότι απουσιάζουν οι προκαταλήψεις ή οι αρνητικές κρίσεις.

Υποδομές και κράτος που υπηρετεί τον πολίτη

Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης στάθηκε ιδιαίτερα στην οργάνωση των μετακινήσεων και στη λειτουργικότητα της πόλης, περιγράφοντας την εικόνα που αποκόμισε από το Λονδίνο ως μιας πόλης «σχεδιασμένης για τον άνθρωπο και γύρω από τον άνθρωπο».

Αναφέρθηκε στις συγκοινωνιακές συνδέσεις, στους δημόσιους χώρους και στην ευκολία πρόσβασης σε διαφορετικούς προορισμούς. Κλείνοντας την παρέμβασή του, υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει λόγους να μελετήσει και να υιοθετήσει πρακτικές που αφορούν τις υποδομές, την οργάνωση και τη λειτουργία ενός κράτους που υπηρετεί τον πολίτη.

Καύκασος, Αρμενία και ελληνική εξωτερική πολιτική

Στο γεωπολιτικό σκέλος της συζήτησης, ο διευθυντής σύνταξης του Geopolitico σχολίασε τις σχέσεις Ισραήλ, Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να εξετάζονται όλες οι πλευρές των περιφερειακών συσχετισμών.

Μετέφερε πληροφορία για επικείμενη εκδήλωση στο Ερεβάν, στα τέλη Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή γνωστού Ισραηλινού διαμορφωτή κοινής γνώμης και αντικείμενο τη Γενοκτονία. Κατά την εκτίμησή του, μια τέτοια παρουσία θα μπορούσε να αποτελέσει ένδειξη προσέγγισης του Ισραήλ με την Αρμενία.

Παράλληλα, υπενθύμισε τη μεθοδική προσπάθεια των Αρμενίων για τη διεθνή αναγνώριση της Γενοκτονίας τους και αναφέρθηκε στον εκτοπισμό του αρμενικού πληθυσμού από το Ναγκόρνο Καραμπάχ. Επισήμανε ότι οι στενές σχέσεις του Ισραήλ με το Αζερμπαϊτζάν δεν αποκλείουν, κατά την ανάλυσή του, την αναζήτηση διαύλων με το Ερεβάν.

«Τα πολιτικά παιχνίδια πρέπει να τελειώσουν στα εθνικά θέματα»

Αιχμηρός ήταν ο σχολιασμός του για το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης και την πιθανότητα τουρκικής αντίδρασης. Έθεσε το ερώτημα πόσο προετοιμασμένος είναι ο ελληνικός κρατικός μηχανισμός και κατά πόσο οι κυβερνητικές διαβεβαιώσεις θα συνοδευτούν από πράξεις.

«Τα πολιτικά παιχνίδια πρέπει να τελειώσουν όσον αφορά τα εθνικά θέματα», τόνισε, απορρίπτοντας τη χρήση τους για εκλογικές σκοπιμότητες.

Η συζήτηση επεκτάθηκε και στις αναφορές της εκπομπής για επεισόδια στη Γαλλία και κοινωνικές εντάσεις στην Ευρώπη. Ο Χρήστος Κωνσταντινίδης εξέφρασε ανησυχία για την εξέλιξη αυτών των φαινομένων και για τον κίνδυνο ευρύτερης αποσταθεροποίησης.

Η σύνδεση ολοκληρώθηκε σε προσωπικό τόνο, με τους δύο παιδικούς φίλους να αναφέρονται στη φιλοξενία και στους δεσμούς που διατηρούν οι Έλληνες του εξωτερικού με την πατρίδα, αλλά και με ευχές για την ευρωπαϊκή συνέχεια της ΑΕΚ.

Δρ. Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος

Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος

E-mail: konmpalo@gmail.com

WhatsApp Channel: https://whatsapp.com/channel/0029Vb87C9m2Jl8HfqccYV1y

Μετά τις πρόσφατες δηλώσεις του Υπουργού Εξωτερικών κ. Γιώργου Γεραπετρίτη, ότι οι εργασίες για την υλοποίηση του Great Sea Interconnector (GSI) θα επανεκκινήσουν και δεδομένων των αντιδράσεων που έχει ήδη εκδηλώσει η Τουρκία, το έργο εισέρχεται σε μια νέα φάση.

Το κρίσιμο ζήτημα πλέον δεν είναι μόνο η πολιτική και διπλωματική αντιπαράθεση γύρω από το έργο, αλλά το πώς θα διαχειριστεί η Ελλάδα το ενδεχόμενο η τουρκική αμφισβήτηση να μεταφερθεί από το επίπεδο των δηλώσεων στο επιχειρησιακό πεδίο.

Συνεπώς, τι θα κάνει η Ελλάδα αν η Τουρκία παρεμποδίσει τις εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου–Ελλάδας;

Το ερώτημα αυτό έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, διότι η ουσία της στρατηγικής σχεδίασης και διαχείρισης μιας εθνικής κρίσης δεν βρίσκεται μόνο στην ικανότητα πρόβλεψης του τρόπου με τον οποίο μπορεί να κινηθεί ο αντίπαλος, ούτε στην ύπαρξη ενός προκαθορισμένου σχεδίου αντίδρασης, μόνο στο στρατιωτικό επίπεδο.

Βρίσκεται κυρίως, στην ύπαρξη ενός συστήματος το οποίο είναι σε θέση να λειτουργήσει αποτελεσματικά υπό διαφορετικά επίπεδα έντασης και διαφορετικά σενάρια εξέλιξης της κρίσης, προσαρμόζοντας έγκαιρα τις αποφάσεις και τα διαθέσιμα εργαλεία του στις μεταβαλλόμενες συνθήκες.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να μπορεί να εντοπίσει έγκαιρα τις πρόδρομες ενδείξεις και τους δείκτες έγκαιρης προειδοποίησης μιας ενδεχόμενης κρίσης, να επαληθεύσει τι πραγματικά συμβαίνει, να αξιολογήσει την πρόθεση του αντιπάλου και το επίπεδο της απειλής, να υποστηρίξει τη λήψη έγκαιρων στρατηγικών αποφάσεων και να διαχειριστεί την κλιμάκωση χωρίς να χαθεί ο έλεγχος της κατάστασης.

Συνεπώς, η στρατηγική ετοιμότητα δεν προϋποθέτει μόνο την ακριβή πρόβλεψη της επόμενης κίνησης του αντιπάλου, αλλά την ύπαρξη ενός συστήματος που μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά περισσότερες από μία πιθανές εξελίξεις.

Η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική σε ένα περιβάλλον ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, όπου μια δήλωση, μια NAVTEX, μια διπλωματική διαμαρτυρία ή ακόμη και μια επιχειρησιακή κίνηση στη θάλασσα μπορεί να αυξήσει την ένταση, χωρίς κατ’ ανάγκη να σημαίνει ότι έχει ήδη εκδηλωθεί κρίση.

Επομένως, το πρώτο βήμα ενός αποτελεσματικού συστήματος διαχείρισης κρίσεων δεν είναι η αντίδραση, αλλά η έγκαιρη αξιολόγηση του γεγονότος και η αποτίμηση του σχετικά με το εάν, και σε ποιο βαθμό, αυτό μεταβάλλει το επίπεδο της κρίσης.

Κατά τη φάση της αξιολόγηση της κατάστασης θα πρέπει να αξιολογηθεί:

• Ποιο ακριβώς είναι το γεγονός;

• Ποιος το προκάλεσε;

• Πρόκειται για πολιτικό μήνυμα, επιχειρησιακή προειδοποίηση ή πραγματική παρεμπόδιση;

• Ποια είναι η πρόθεση;

• Ποιο είναι το επίπεδο του κινδύνου;

• Σε ποιο σημείο ένα επεισόδιο μετατρέπεται σε κρίση;

Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα πρέπει να έχει δοθεί πριν από την κρίση και όχι κατά τη διάρκειά της.

Υπό το ανωτέρω πρίσμα, στην περίπτωση επανέναρξης των εργασιών για το GSI, το πρώτο λάθος που θα μπορούσε να γίνει στη διαχείριση μιας πιθανής κρίσης, θα ήταν να μην γίνει σωστή αξιολόγηση της κατάστασης και να θεωρηθεί ότι κάθε τουρκική αντίδραση συνιστά αυτομάτως κρίση.

Πρέπει να γίνει κατανοητό, ότι η παρεμπόδιση του έργου από μέρους της Τουρκίας, ως επιχειρησιακό γεγονός, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει εκδηλωθεί εθνική κρίση.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι το επίπεδο της παρεμπόδισης, η ένταση, η διάρκεια, οι συνθήκες υπό τις οποίες εκδηλώνεται και κυρίως, η δυνατότητα ελέγχου της κατάστασης και της κλιμάκωσης.

Βάσει της αξιολόγησης των ανωτέρω δεδομένων θα πρέπει να γίνει η λήψη στρατηγικών αποφάσεων σχετικά με τη διαχείριση της κρίσης.

Θα πρέπει δηλαδή, να προσδιοριστεί ποιος είναι ο επιδιωκόμενος πολιτικός και στρατηγικός στόχος (ΑΝΣΚ) και ποιο μείγμα διπλωματικών, επιχειρησιακών, νομικών και επικοινωνιακών εργαλείων απαιτείται για την επίτευξή του.

Η αντίδραση επομένως, δεν πρέπει να αποτελεί αυτόματο αποτέλεσμα της κλιμάκωσης, αλλά επιλογή που υπηρετεί συγκεκριμένο πολιτικό και στρατηγικό σκοπό.

Τέλος, κάθε σχέδιο διαχείρισης κρίσης πρέπει να περιλαμβάνει εξαρχής μηχανισμούς αποκλιμάκωσης και εξόδου από την κρίση, καθώς και διαδικασίες αξιολόγησης και αποτίμησης της κρίσης με στόχο την αξιοποίηση των διδαγμάτων και την ενίσχυση της εθνικής ανθεκτικότητας.

Συνεπώς, θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη από τους λήπτες αποφάσεων στην Ελλάδα, ότι η έναρξη μιας κρίσης ή σύγκρουσης στο επιχειρησιακό πεδίο χωρίς σαφή αντίληψη για το πώς και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να τερματιστεί, μπορεί να οδηγήσει σε μια δυναμική κλιμάκωσης που είναι πολύ δυσκολότερο να ελεγχθεί από ότι αρχικά εκτιμήθηκε.

Επιπλέον, θα πρέπει να καθοριστούν τα επίπεδα αντίδρασης βάσει των ορίων κλιμάκωσης, ώστε η εξέλιξη της κρίσης να μην οδηγεί αυτομάτως σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, αλλά να αντιμετωπίζεται μέσα από μια προοδευτική και ελεγχόμενη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Για παράδειγμα, διαφορετική διαχείριση απαιτεί μια τουρκική δημόσια δήλωση, μια NAVTEX, η ανάπτυξη ναυτικών μονάδων, η παρουσία πολεμικού πλοίου κοντά σε ερευνητικό σκάφος, μια επικίνδυνη προσέγγιση ή παρενόχληση, η πραγματική παρεμπόδιση των εργασιών και ένα ατύχημα ή ένα θερμό επεισόδιο.

Συνεπώς, η Ελλάδα χρειάζεται ένα ολιστικό και κλιμακωτό σύστημα σχεδίων και επιλογών, με σαφή κριτήρια ενεργοποίησης που θα βασίζεται στη λογική ότι όσο αυξάνεται η ένταση, πρέπει να προσαρμόζεται αντίστοιχα και η ένταση της αντίδρασης, χωρίς όμως η προσαρμογή αυτή να οδηγεί σε αυτόματη ή ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Στο πλαίσιο αυτό, είναι χρήσιμο να αξιολογηθούν τα πιθανά σενάρια αντίδρασης της Τουρκίας στην επανέναρξη των εργασιών για τον GSI.

Συγκεκριμένα, οι πιθανές επιλογές της Άγκυρας ανάλογα με το βαθμό έντασης είναι:

Σενάρια χαμηλής έντασης:

• Ρητορική κλιμάκωση μέσω δηλώσεων πολιτικών και στρατιωτικών αξιωματούχων και απαίτηση «προηγούμενου συντονισμού» με την Τουρκία για κάθε εργασία έρευνας ή πόντισης καλωδίου.

• Επικοινωνιακή προσπάθεια σύνδεσης του GSI με τις ευρύτερες τουρκικές θέσεις για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

• Έκδοση NAVTEX που θα χαρακτηρίζουν τις περιοχές πόντισης ως «παράνομες» επειδή επικαλύπτουν την τουρκική υφαλοκρηπίδα.

• Διπλωματικές διαμαρτυρίες στις εταιρείες κατασκευής και στις κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου, με στόχο την άσκηση πολιτικής πίεσης και προσπάθεια να παρουσιαστεί η Ελλάδα ως παραβάτης του διεθνούς δικαίου.

• Άσκηση πίεσης στα στελέχη των ξένων επενδυτών και κατασκευαστών με απειλές για αποκλεισμό τους από μελλοντικά ενεργειακά ή εμπορικά έργα εντός της Τουρκίας.

Σενάρια μεσαίας έντασης:

• Παρενοχλήσεις ελληνικών ή άλλων πλοίων που συμμετέχουν στις εργασίες, με ναυτικές ή εναέριες μονάδες και τη μετάδοση «οδηγιών αποχώρησης», υποστηρίζοντας ότι τα πλοία βρίσκονται σε τουρκική υφαλοκρηπίδα.

• Πρακτικές παρεμπόδισης (Risk Maneuvers) με παρεμβολές στις επικοινωνίες, επικίνδυνους ελιγμούς ή δημιουργία ναυτικού συνωστισμού γύρω από το πλοίο που εκτελεί τις εργασίες, ώστε να αυξηθεί το ασφαλιστικό και επιχειρησιακό ρίσκο για την εταιρεία, εξαναγκάζοντάς την σε προσωρινή αναστολή εργασιών.

• Ανάπτυξη τουρκικών ερευνητικών ή άλλων πλοίων σε παρακείμενες περιοχές, με στόχο τη δημιουργία επιχειρησιακής πίεσης και αμφισβήτησης.

• Ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή χωρίς άμεση πρόκληση θερμού επεισοδίου.

• Έκδοση αντι-NAVTEX από την Τουρκία που θα δεσμεύει τις ίδιες περιοχές για δήθεν «στρατιωτικές ασκήσεις», επιχειρώντας να δημιουργήσει τεχνητό συνωστισμό και κίνδυνο ατυχήματος.

• Συνδυασμός επιχειρησιακών ενεργειών με διπλωματικές και επικοινωνιακές κινήσεις, ώστε να αυξηθεί το κόστος συνέχισης των εργασιών.

Σενάρια υψηλής έντασης:

• Σημαντική ενίσχυση της τουρκικής ναυτικής και αεροπορικής παρουσίας στην περιοχή.

• Άμεση επιχειρησιακή παρεμπόδιση των εργασιών μέσω ανάπτυξης πολεμικών πλοίων που θα απαιτούν την άμεση αποχώρηση του πλοίου που υλοποιεί την πόντιση καλωδίου υπό την απειλή χρήσης ισχύος.

• Επικίνδυνες προσεγγίσεις ή άλλες ενέργειες που αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο ατυχήματος ή θερμού επεισοδίου (π.χ. παρενόχληση από τουρκικά drones / αεροσκάφη).

• Ενδεχόμενο θερμού επεισοδίου σε θαλάσσιο ή εναέριο επίπεδο, το οποίο θα μπορούσε να μετατρέψει ένα αρχικά επιχειρησιακό ζήτημα σε ευρύτερη ελληνοτουρκική κρίση.

• Γεωπολιτική κλιμάκωση ευρείας κλίμακας με μια γενικευμένη κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τα παραπάνω σενάρια δεν αποτελούν υποχρεωτικά γραμμική ακολουθία κλιμάκωσης, καθώς η Τουρκία θα μπορούσε να επιλέξει διαφορετικό επίπεδο αντίδρασης, να συνδυάσει εργαλεία ή να μεταβεί από ένα επίπεδο σε άλλο, ανάλογα με τις συνθήκες και την εξέλιξη της κατάστασης.

Η επιλογή της αντίδρασης θα μπορούσε να επηρεαστεί από την ελληνική στάση, το εκτιμώμενο κόστος και όφελος κάθε επιλογής, την εσωτερική δυναμική στην Τουρκία, καθώς και από τη στάση της Ε.Ε., των ΗΠΑ, της Γαλλίας, του Ισραήλ και άλλων εμπλεκόμενων παραγόντων.

Παράλληλα, η ευρωπαϊκή διάσταση του GSI, η χρηματοδότηση και η συμμετοχή διεθνών επενδυτών και εταιρειών μπορούν να αυξήσουν το πολιτικό, διπλωματικό και οικονομικό κόστος μιας ενδεχόμενης παρεμπόδισης, χωρίς όμως να αποκλείουν την εκδήλωση κρίσης.

Επομένως, η Ελλάδα θα πρέπει να είναι σε θέση να διαχειριστεί ένα εύρος πιθανών αντιδράσεων, από την απλή διπλωματική και επικοινωνιακή πίεση μέχρι την επιχειρησιακή παρεμπόδιση και στη δυσμενέστερη περίπτωση, ένα θερμό επεισόδιο.

Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται ενιαίος μηχανισμός συντονισμού και λήψης αποφάσεων, με σαφή πολιτική καθοδήγηση και συνεχή σύνδεση του πολιτικού επιπέδου με το επιχειρησιακό.

Ειδικότερα, η Ελλάδα θα πρέπει να είναι σε θέση να κινηθεί ταυτόχρονα σε πολλαπλά επίπεδα, προσαρμόζοντας τα διαθέσιμα μέσα και τους συντελεστές ισχύος της, ανάλογα με το επίπεδο και τη μορφή της τουρκικής αντίδρασης.

Συγκεκριμένα, η ελληνική στρατηγική αντίδραση θα πρέπει να αναπτυχθεί σε πέντε αλληλοσυμπληρούμενους άξονες όπως:

1. Επιχειρησιακή ετοιμότητα και αποτροπή:

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, απαιτείται αξιόπιστο σύστημα επιτήρησης, προστασίας και ετοιμότητας, με σαφή κριτήρια ενεργοποίησης ανάλογα με το επίπεδο κλιμάκωσης.

Παράλληλα, απαιτείται συντονισμός με την Κυπριακή Δημοκρατία και τους εμπλεκόμενους φορείς για την προστασία του προσωπικού, των πλοίων και των κρίσιμων υποδομών του έργου.

Εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν, θα πρέπει να υπάρχει δυνατότητα ενίσχυσης της επιχειρησιακής παρουσίας, κατά προτεραιότητα με ελληνικές δυνάμεις και, όπου αυτό είναι εφικτό και αποφασιστεί στο πλαίσιο των υφιστάμενων διμερών, ευρωπαϊκών ή συμμαχικών σχημάτων, με δυνάμεις της Γαλλίας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

2. Διπλωματική και ευρωπαϊκή θωράκιση:

Η Ελλάδα θα πρέπει να αξιοποιήσει τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα του GSI και να διασφαλίσει ότι οποιαδήποτε προσπάθεια παρεμπόδισης του έργου δεν θα αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ένα ακόμη επεισόδιο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, αλλά θα αξιολογείται και ως ζήτημα που αφορά την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια, τη διασυνδεσιμότητα και την προστασία ευρωπαϊκών στρατηγικών υποδομών.

Στο πλαίσιο αυτό, η έγκαιρη ενημέρωση και ο συντονισμός με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, καθώς και με τις χώρες που έχουν άμεσο ενδιαφέρον για την υλοποίηση του έργου, μπορούν να αυξήσουν το διπλωματικό και πολιτικό κόστος μιας ενδεχόμενης παρεμπόδισης.

3. Νομική θωράκιση:

Η Ελλάδα θα πρέπει να διαθέτει εξαρχής τεκμηριωμένη νομική θέση, η οποία να μπορεί να υποστηρίξει τη νομιμότητα των ενεργειών της και να αντιμετωπίσει τις τουρκικές αιτιάσεις τόσο σε διμερές όσο και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.

Η νομική προετοιμασία δεν αποτελεί, επομένως, απλώς εργαλείο αντίδρασης μετά την εκδήλωση της κρίσης. Αποτελεί στοιχείο της ίδιας της στρατηγικής ετοιμότητας.

4. Στρατηγική Επικοινωνία:

Η επικοινωνιακή διαχείριση θα πρέπει να λειτουργεί παράλληλα με τη διπλωματική και επιχειρησιακή διαχείριση.

Βασικός στόχος δεν θα πρέπει να είναι η επικοινωνιακή αντιπαράθεση με την Τουρκία, αλλά η διαμόρφωση του ερμηνευτικού πλαισίου μέσα στο οποίο θα αξιολογηθεί η κρίση και οι ενδεχόμενες τουρκικές ενέργειες εφόσον εκδηλωθούν, σε σχέση με τις ευρωπαϊκές υποδομές, την ενεργειακή ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το βασικό μήνυμα θα πρέπει να στηρίζεται σε τέσσερις άξονες:

Ευρωπαϊκή υποδομή – διεθνές δίκαιο – ενεργειακή ασφάλεια – περιφερειακή σταθερότητα.

Με τον τρόπο αυτό, η Ελλάδα θα πρέπει να αποφύγει τη διμεροποίηση του GSI και να αναδεικνύει συνεχώς ότι η υλοποίηση του έργου αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής προσπάθειας για την ενίσχυση της ενεργειακής διασυνδεσιμότητας και ανθεκτικότητας.

5. Συντονισμός με εταίρους και συμμάχους:

Απαιτείται έγκαιρος συντονισμός με την Κυπριακή Δημοκρατία, τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τις χώρες που έχουν άμεσο στρατηγικό ή οικονομικό ενδιαφέρον για την περιοχή και το έργο.

Η συνεργασία αυτή δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως μέσο δημιουργίας ενός «κοινού μετώπου» απέναντι στην Τουρκία, αλλά ως μηχανισμός συντονισμού πολιτικών, διπλωματικών, νομικών και επιχειρησιακών επιλογών.

Η εμπλοκή διεθνών επενδυτών και εταιρειών, καθώς και η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και θεσμική στήριξη του έργου, μπορούν παράλληλα να αυξήσουν το πολιτικό και οικονομικό κόστος μιας ενδεχόμενης παρεμπόδισης.

Με τον συνδυασμό των ανωτέρω μέτρων, η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει την αποτρεπτική αξιοπιστία της, να περιορίσει τα περιθώρια ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης και να αυξήσει τις διαθέσιμες επιλογές της σε περίπτωση που η κρίση κλιμακωθεί.

Συνεπώς, η ελληνική στρατηγική δεν θα πρέπει να βασίζεται στην επιλογή ενός μόνο εργαλείου, αλλά σε ένα ολιστικό μείγμα αποτροπής, διπλωματίας, νομικής προετοιμασίας, επιχειρησιακής ετοιμότητας και Στρατηγικής Επικοινωνίας, το οποίο θα μπορεί να προσαρμόζεται ανάλογα με το επίπεδο της κρίσης.

Εν κατακλείδι, η επανέναρξη των εργασιών για τον GSI δεν σημαίνει ότι μια νέα κρίση είναι αναπόφευκτη γι’ αυτό, η Ελλάδα πρέπει να είναι προετοιμασμένη για το ενδεχόμενο μιας κρίσης και κυρίως, για περισσότερες από μία μορφές και επίπεδα εξέλιξής της.

Γιατί, η πραγματική στρατηγική ετοιμότητα δεν μετριέται από το πόσο καλά γνωρίζουμε τι μπορεί να κάνει ο αντίπαλος, αλλά από το πόσο καλά μπορούμε να διαχειριστούμε αυτό που τελικά θα συμβεί.

Στον GSI, επομένως, η πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι μόνο να προστατεύσει ένα ευρωπαϊκό έργο.

Είναι να διασφαλίσει ότι, εφόσον προκύψει κρίση, θα διαθέτει τις πολιτικές, διπλωματικές, νομικές, επιχειρησιακές και επικοινωνιακές επιλογές για να τη διαχειριστεί, να ελέγξει την κλιμάκωση και να διατηρήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων.

Κοντολογίς, η επιτυχία για την Ελλάδα σε μια ενδεχόμενη τουρκική αντίδραση για τον GSI, δεν θα κριθεί από το εάν θα αποδείξει ότι μπορεί να κλιμακώσει.

Θα κριθεί από το εάν μπορεί να διαχειριστεί την κρίση χωρίς να χάσει τον έλεγχο της κλιμάκωσης, να προστατεύσει το έργο και τα συμφέροντά της, να διατηρήσει την ευρωπαϊκή διάσταση του GSI και να οδηγήσει την κατάσταση από την κρίση ξανά στη σταθερότητα.