Μήνυμα στρατιωτικής ετοιμότητας προς την Αθήνα στέλνει ο Αμίτ Ασά, συνταγματάρχης ε.α. και πρώην στέλεχος της ισραηλινής υπηρεσίας εσωτερικής ασφάλειας Σιν Μπετ, προειδοποιώντας ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ ως επαρκή εγγύηση απέναντι σε κάθε πιθανή απειλή.

Σε συνέντευξή του στον Χρήστο Μαζάνη και το Zougla.gr, ο Ισραηλινός αναλυτής τοποθετεί στο επίκεντρο την Τουρκία και υποστηρίζει ότι η συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ μπορεί να αποκτήσει καθοριστικό αποτρεπτικό βάρος.

«Να είναι προετοιμασμένη για κάθε ενδεχόμενο»

Ερωτηθείς για την πιθανότητα στρατιωτικού επεισοδίου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, ο Ασά εκφράζει επιφυλάξεις για το κατά πόσο η νατοϊκή ομπρέλα αρκεί για την προστασία της χώρας.

«Η Ελλάδα πρέπει να είναι προετοιμασμένη για κάθε ενδεχόμενο», αναφέρει, εξηγώντας ότι θεωρεί σημαντική την ανάπτυξη στρατιωτικής συμμαχίας με το Ισραήλ.

Σύμφωνα με την προσέγγισή του, η συνδυασμένη ισχύς των χωρών που έχουν κοινά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο μπορεί να αυξήσει το κόστος μιας τουρκικής στρατιωτικής ενέργειας και να ενισχύσει τη θέση τους απέναντι στους ευρωπαϊκούς εταίρους.

Το σενάριο μιας «δοκιμής» από τον Ερντογάν

Ο πρώην αξιωματούχος της Σιν Μπετ υποστηρίζει ότι οι απειλές της Άγκυρας προς το Ισραήλ πρέπει να εξετάζονται σοβαρά.

Κατά την εκτίμησή του, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιδιώκει περιφερειακή ηγεμονία και θα μπορούσε να αναλάβει στρατιωτική δράση εάν θεωρούσε ότι δεν θα αντιμετώπιζε ουσιαστικές οικονομικές ή στρατιωτικές συνέπειες από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ.

Μάλιστα, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας περιορισμένης ενέργειας, με την οποία η τουρκική ηγεσία θα επιχειρούσε να ελέγξει τις διεθνείς αντιδράσεις. Γι’ αυτό προκρίνει σαφή διπλωματικά μηνύματα προς την Άγκυρα για το κόστος μιας επίθεσης.

Τι λέει για έμπρακτη στήριξη στην Ελλάδα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απάντησή του στο ερώτημα πώς θα αντιδρούσε το Ισραήλ σε μια μεγάλη κρίση στο Αιγαίο ή στην Κύπρο.

Ο Ασά ξεκινά από την παραδοχή ότι τα κράτη ενεργούν με γνώμονα τα εθνικά τους συμφέροντα. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι εφόσον ενισχυθεί η συμμαχία με την Αθήνα και τη Λευκωσία, θεωρεί πολύ πιθανή μια επιχειρησιακή και πρακτική ισραηλινή αντίδραση υπέρ των συμμάχων.

Η τοποθέτησή του αποτελεί εκτίμηση για τη μελλοντική συμπεριφορά του Ισραήλ, υπό την προϋπόθεση ισχυρότερων συμμαχικών δεσμών, και όχι ανακοίνωση συγκεκριμένης στρατιωτικής δέσμευσης.

Η πρόβλεψη για το Ιράν

Στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής, ο ίδιος προβλέπει νέο στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν, το οποίο εκτιμά ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανατροπή του καθεστώτος.

Συνδέει αυτή την πρόβλεψη με την άποψή του ότι η Τεχεράνη αποτελεί τον βασικό υποστηρικτή των οργανώσεων που συγκρούονται με το Ισραήλ σε διαφορετικά μέτωπα. Δεν προσδιορίζει συγκεκριμένη ημερομηνία για το στρατιωτικό γεγονός που αναμένει.

Παράλληλα, αποδίδει την αποτυχία αποτροπής της επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου στη λανθασμένη αξιολόγηση των διαθέσιμων πληροφοριών. Όπως υποστηρίζει, οι προειδοποιητικές ενδείξεις υπήρχαν, αλλά δεν ανέτρεψαν την παγιωμένη αντίληψη ότι η Χαμάς επιδίωκε μια μακροπρόθεσμη διευθέτηση.

Η Ιταλία πίστευε ότι η Ελλάδα αποτελούσε την «εύκολη λεία» του πολέμου και ότι λίγες μεραρχίες θα αρκούσαν για την κατάληψή της. Τελικά χρειάστηκε να κινητοποιήσει εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες και βρέθηκε αντιμέτωπη με μία αντίσταση που συγκλόνισε ολόκληρο τον κόσμο.

Ο φιλόλογος και ιστορικός ερευνητής Χρόνης Βάρσος αναλύει το διεθνές και ελληνικό περιβάλλον πριν από την ιταλική επίθεση της 28ης Οκτωβρίου 1940.

Πώς οδηγήθηκε η Ευρώπη στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο; Ποιον ρόλο διαδραμάτισαν ο γερμανικός επανεξοπλισμός, η πολιτική του κατευνασμού και το Σύμφωνο Μολότωφ–Ρίμπεντροπ; Ποιες ήταν οι πραγματικές δυνατότητες της Ιταλίας και γιατί η ηγεσία της υποτίμησε τόσο επικίνδυνα την Ελλάδα;

Η συζήτηση φωτίζει επίσης:
την προετοιμασία των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων
τη στρατηγική σημασία της Γραμμής Μεταξά
τις ιταλικές επιδιώξεις στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο
το τελεσίγραφο και την ιστορική ελληνική απάντηση
τις στρατιωτικές νίκες που ανέτρεψαν τις προβλέψεις
το ήθος και τον ηρωισμό μιας ολόκληρης γενιάς
Μια ιστορική ανάλυση για τις συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκε το Έπος του ’40 και η Ελλάδα έγινε παγκόσμιο σύμβολο αντίστασης και ελευθερίας.

Η 28η Οκτωβρίου έχει έναν αδιαπραγμάτευτο ιστορικό πυρήνα: η Ελλάδα επέλεξε να υπερασπιστεί την ανεξαρτησία της απέναντι σε μια μεγάλη δύναμη που απαιτούσε την υποταγή της.

Το ξημέρωμα του 1940, ο Ιωάννης Μεταξάς απέρριψε το τελεσίγραφο που του επέδωσε ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι. Η απάντηση «Alors, c’est la guerre» αποτύπωνε την επίγνωση ότι η άρνηση οδηγούσε σε πόλεμο. Το ΟΧΙ απέκτησε στρατιωτικό περιεχόμενο όταν οι ελληνικές δυνάμεις αντιμετώπισαν την εισβολή.

Ογδόντα έξι χρόνια αργότερα, η ουσιαστική ανάγνωση της επετείου περνά από τη σχέση ανάμεσα στην πολιτική βούληση και στην ισχύ που μπορεί να την υποστηρίξει.

Η επιθετικότητα είχε προηγηθεί του τελεσιγράφου

Ο τορπιλισμός της «Έλλης» στην Τήνο, στις 15 Αυγούστου 1940, από το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο», είχε προηγηθεί της εισβολής. Η κυβέρνηση Μεταξά απέφυγε τότε τη δημόσια απόδοση ευθύνης στην Ιταλία, επιδιώκοντας να αποτρέψει την άμεση σύγκρουση.

Η χρονική ακολουθία έχει σημασία. Η προσπάθεια αποφυγής του πολέμου συνυπήρχε με την κλιμάκωση της επιθετικότητας του αντιπάλου. Στις 28 Οκτωβρίου, η απαίτηση για κατάληψη στρατηγικών σημείων κατέστησε σαφές το διακύβευμα.

Η ευθύνη του Μεταξά πρέπει να αναγνωρίζεται συγκεκριμένα: απέρριψε την απαίτηση και ανέλαβε το πολιτικό βάρος της αντίστασης. Ταυτόχρονα, η αποτίμησή του οφείλει να περιλαμβάνει τον δικτατορικό χαρακτήρα της διακυβέρνησής του. Η ιστορική ακρίβεια επιτρέπει και επιβάλλει να καταγράφονται και τα δύο.

Η προπαρασκευή ως κρατική συνέχεια

Η οχύρωση της βόρειας μεθορίου είχε ξεκινήσει ως σχεδιασμός πριν από την εγκαθίδρυση της δικτατορίας. Η Επιτροπή Μελετών Οχυρώσεων συγκροτήθηκε τον Αύγουστο του 1935. Κατά τη διακυβέρνηση Μεταξά, οι εργασίες εξελίχθηκαν σε εκτεταμένη κατασκευαστική προσπάθεια, με συμμετοχή στρατιωτικών και πολιτικών τεχνικών φορέων.

Η αναγνώριση αυτής της συνέχειας ενισχύει το πραγματικό δίδαγμα: η άμυνα χρειάζεται θεσμούς που σχεδιάζουν, κυβερνήσεις που διαθέτουν πόρους και μηχανισμούς που ολοκληρώνουν το έργο.

Τα 21 οχυρά της Γραμμής Μεταξά κατασκευάστηκαν απέναντι πρωτίστως στη βουλγαρική απειλή. Αποστολή τους ήταν η απόκρουση αιφνιδιαστικής προσβολής και η κάλυψη της επιστράτευσης και της συγκέντρωσης των δυνάμεων.

Η επιχειρησιακή λογική τους ήταν συγκεκριμένη: να εξασφαλίσουν χρόνο και συνθήκες αντίδρασης. Αυτό το στοιχείο παραμένει επίκαιρο για κάθε χώρα που πρέπει να αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο αιφνιδιασμού.

Δύο μέτωπα στην ίδια ιστορία αντίστασης

Το Ρούπελ πολέμησε κατά τη γερμανική εισβολή τον Απρίλιο του 1941. Η μάχη του δεν ανήκει στην απόκρουση των Ιταλών τον Οκτώβριο του 1940.

Στην Ήπειρο και στην Πίνδο, η ελληνική άμυνα στηρίχθηκε σε διαφορετική επιχειρησιακή διάταξη. Η VIII Μεραρχία του Κατσιμήτρου στην τοποθεσία Ελαίας–Καλαμά και το απόσπασμα Δαβάκη στην Πίνδο βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή. Η ιταλική κατοχή της Αλβανίας από το 1939 είχε ήδη επιβάλει προσαρμογές στον ελληνικό σχεδιασμό.

Η αντεπίθεση από τις 14 Νοεμβρίου και η είσοδος στην Κορυτσά στις 22 Νοεμβρίου άλλαξαν τη δυναμική της σύγκρουσης. Η Ελλάδα είχε ανατρέψει τον αρχικό σχεδιασμό του εισβολέα.

Η διαδρομή από την άμυνα στην αντεπίθεση αναδεικνύει την αξία της τοπικής διοίκησης, της αντοχής των μονάδων και της δυνατότητας υποστήριξης του αγώνα.

Το κοινωνικό βάθος της αντίστασης

Κάθε στρατιωτική προσπάθεια στηρίζεται σε ανθρώπους που βρίσκονται και πίσω από το μέτωπο. Οι γυναίκες της Πίνδου, μεταφέροντας εφόδια και πυρομαχικά, συνέβαλαν ουσιαστικά στον ανεφοδιασμό των δυνάμεων. Οι προφορικές μαρτυρίες καταγράφουν την κοπιαστική και επαναλαμβανόμενη συμμετοχή τους.

Η κοινωνική αυτή διάσταση εξηγεί γιατί το ΟΧΙ υπερέβη την απόφαση της κυβέρνησης. Η υπεράσπιση της χώρας κινητοποίησε προσωπικές αντοχές, οικογενειακούς δεσμούς και την αίσθηση του κοινού χρέους.

Για τη σημερινή Ελλάδα, το συμπέρασμα είναι πρακτικό: η κοινωνική συνοχή αποτελεί όρο αντοχής σε μια παρατεταμένη κρίση. Χρειάζεται εμπιστοσύνη, δίκαιη κατανομή υποχρεώσεων και πολίτες που γνωρίζουν τι οφείλουν να πράξουν.

Το ΟΧΙ στην εποχή της υβριδικής πίεσης

Η σημερινή απειλή έχει διαφορετικά μέσα και διαφορετικούς ρυθμούς. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει την τουρκική απειλή πολέμου για την επέκταση των χωρικών υδάτων, αμφισβητήσεις κυριαρχίας νησιών και αναθεωρητικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο. Αυτά αποτελούν καταγεγραμμένα ζητήματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Παράλληλα, η πίεση μπορεί να ασκείται κάτω από το κατώφλι μιας συμβατικής σύγκρουσης. Το 2020, η ΕΕ απέρριψε τη χρήση της μεταναστευτικής πίεσης από την Τουρκία για πολιτικούς σκοπούς. Η κρίση στον Έβρο προσφέρει συγκεκριμένο παράδειγμα εξαναγκασμού χωρίς κήρυξη πολέμου.

Η ανάγνωση αυτών των ενεργειών ως στοιχείων υβριδικής αντιπαράθεσης αφορά τον συνδυασμό διαφορετικών εργαλείων πίεσης. Επιβάλλει διαρκή ετοιμότητα και τεκμηριωμένη αξιολόγηση κάθε απειλής.

Σήμερα, η αποτροπή χρειάζεται επιχειρησιακά διαθέσιμα οπλικά συστήματα, αποθέματα, εκπαιδευμένη εφεδρεία και αξιόπιστες πληροφορίες. Χρειάζεται προστασία ενεργειακών και τηλεπικοινωνιακών υποδομών, κυβερνοάμυνα και σχέδια πολιτικής προστασίας που μπορούν να εφαρμοστούν.

Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται πολιτική βούληση να απορρίπτεται ο εξαναγκασμός και να αντιμετωπίζεται εγκαίρως η προσπάθεια επιβολής τετελεσμένων.

Το 1940 η Ελλάδα υπερασπίστηκε την ελευθερία της με απόφαση, προετοιμασία και θυσία. Η συνέπεια απέναντι σε εκείνη τη γενιά μετριέται στη σημερινή ικανότητα της χώρας να αποφασίζει κυρίαρχα και να στηρίζει τις αποφάσεις της.