Νέα διάσταση στην αντιπαράθεση Ιράν–ΗΠΑ δίνουν οι προειδοποιήσεις της Τεχεράνης για ενδεχόμενα πλήγματα σε υποθαλάσσια καλώδια τηλεπικοινωνιών, κέντρα δεδομένων και εγκαταστάσεις τεχνητής νοημοσύνης στη Μέση Ανατολή. Ο Μοχσέν Ρεζαΐ, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, υποστήριξε ότι οι συγκεκριμένες υποδομές θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο σε περίπτωση επανέναρξης των πολεμικών επιχειρήσεων. Πρόκειται για μια προειδοποίηση που αναδεικνύει τον αυξανόμενο ρόλο της ψηφιακής οικονομίας στους σύγχρονους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς.

Η προειδοποίηση του Μοχσέν Ρεζαΐ

Η ιρανική ηγεσία επέλεξε να μεταφέρει την αντιπαράθεσή της με τις Ηνωμένες Πολιτείες σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο πεδίο: τις στρατηγικές τεχνολογικές υποδομές.

Σε συνέντευξή του στο ιρανικό Press TV, ο Μοχσέν Ρεζαΐ δήλωσε ότι η χώρα του διαθέτει τη δυνατότητα να πλήξει εγκαταστάσεις που συνδέονται με τα αμερικανικά οικονομικά και τεχνολογικά συμφέροντα στην περιοχή.

Σύμφωνα με τις ανταποκρίσεις διεθνών μέσων, ο Ιρανός αξιωματούχος αναφέρθηκε σε υποθαλάσσια καλώδια επικοινωνιών, κέντρα δεδομένων και εγκαταστάσεις τεχνητής νοημοσύνης.

Υποστήριξε ότι η συνολική αξία αυτών των υποδομών ξεπερνά τα δύο τρισεκατομμύρια δολάρια, χωρίς να παρουσιάσει δημοσίως αναλυτική αποτίμηση που να επιτρέπει την ανεξάρτητη επιβεβαίωση του ποσού.

Η προειδοποίησή του ήταν υπό όρους: τα συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία δεν έχουν ακόμη ενταχθεί, σύμφωνα με τον ίδιο, στον κατάλογο στρατιωτικών στόχων, αλλά θα μπορούσαν να απειληθούν εάν ξεσπάσει νέος πόλεμος.

Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει ανακοίνωση πραγματοποίησης επιθέσεων εναντίον αυτών των εγκαταστάσεων. Πρόκειται για δηλωμένη απειλή ενδεχόμενων μελλοντικών επιχειρήσεων.

Η σύνδεση με το Στενό του Ορμούζ

Οι δηλώσεις πραγματοποιήθηκαν σε μια περίοδο ιδιαίτερα δύσκολων επαφών μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.

Σύμφωνα με το Associated Press, η ιρανική πλευρά χαρακτήρισε ανεπαρκή την τελευταία αμερικανική απάντηση σε πρόταση που είχε διαβιβαστεί για την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης.

Ο Ρεζαΐ συνέδεσε την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων με το ζήτημα του Στενού του Ορμούζ, τονίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να δώσουν σαφέστερες απαντήσεις στις ιρανικές απαιτήσεις.

Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί μία από τις στρατηγικά σημαντικότερες θαλάσσιες διόδους του πλανήτη, καθώς συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές.

Η ασφάλεια της περιοχής επηρεάζει την ενεργειακή τροφοδοσία, τις ασφαλιστικές καλύψεις των πλοίων, το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων και τις οικονομικές προσδοκίες των αγορών.

Η προσθήκη των ψηφιακών υποδομών στον κατάλογο των πιθανών στόχων διευρύνει σημαντικά το πεδίο της αντιπαράθεσης.

Γιατί τα υποθαλάσσια καλώδια αποκτούν στρατηγική σημασία

Η διεθνής ψηφιακή οικονομία στηρίζεται σε ένα εκτεταμένο δίκτυο υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών, μέσω των οποίων μεταφέρεται μεγάλο μέρος της διασυνοριακής τηλεπικοινωνιακής και διαδικτυακής κίνησης.

Οι υποδομές αυτές συνδέουν ηπείρους, χρηματοοικονομικά κέντρα, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και εγκαταστάσεις υπολογιστικού νέφους (clouds).

Μια σοβαρή διακοπή της λειτουργίας τους μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στη μεταφορά δεδομένων, να αυξήσει την καθυστέρηση των επικοινωνιών και να αναγκάσει τους παρόχους να αναδρομολογήσουν την κίνηση μέσω εναλλακτικών διαδρομών.

Οι συνέπειες εξαρτώνται από τη θέση του καλωδίου, τον αριθμό των διαθέσιμων εναλλακτικών συνδέσεων και τη δυνατότητα γρήγορης επισκευής.

Δεν σημαίνει, συνεπώς, ότι η καταστροφή ενός καλωδίου οδηγεί αναγκαστικά σε γενικευμένη διακοπή του Διαδικτύου. Σε περιοχές όμως όπου υπάρχουν περιορισμένες εναλλακτικές διαδρομές, η επιχειρησιακή επίπτωση μπορεί να είναι σημαντική.

Τα data centers ως υποδομές εθνικής ασφάλειας

Η δεύτερη κατηγορία πιθανών στόχων αφορά τα κέντρα δεδομένων.

Η Μέση Ανατολή έχει εξελιχθεί σε περιοχή σημαντικών επενδύσεων σε υπηρεσίες cloud, υπολογιστικές εγκαταστάσεις και τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης.

Οι εγκαταστάσεις αυτές αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου οικονομικού οικοσυστήματος, καθώς υποστηρίζουν επιχειρήσεις, χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, τηλεπικοινωνίες και εφαρμογές που χρησιμοποιούνται από δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς.

Η φυσική ασφάλειά τους συνδέεται άμεσα με τη συνέχεια της οικονομικής δραστηριότητας.

Η στοχοποίησή τους θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα πολύ ευρύτερα από την καταστροφή ενός κτιρίου ή εξοπλισμού πληροφορικής, ιδιαίτερα εάν επηρεαστούν παράλληλα δίκτυα επικοινωνιών και ηλεκτρικής ενέργειας.

Ωστόσο, το κατά πόσο συγκεκριμένη εγκατάσταση αποτελεί νόμιμο στρατιωτικό στόχο εξαρτάται από τη χρήση της και από τις απαιτήσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Η οικονομική αξία ή η αμερικανική ιδιοκτησία δεν αρκούν από μόνες τους για να τη μετατρέψουν σε στρατιωτικό στόχο.

Η οικονομική διάσταση της απειλής

Το σημαντικότερο στοιχείο της προειδοποίησης του Ρεζαΐ είναι ότι επιχειρεί να συνδέσει το κόστος μιας ενδεχόμενης στρατιωτικής κλιμάκωσης με την έκθεση αμερικανικών οικονομικών συμφερόντων.

Η Τεχεράνη δεν περιορίζεται στη συνήθη αναφορά σε στρατιωτικές βάσεις, πολεμικά πλοία ή εξοπλιστικά συστήματα. Υποδεικνύει υποδομές που βρίσκονται στον πυρήνα της ψηφιακής οικονομίας.

Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί να διευρύνει το αντιληπτό κόστος μιας ενδεχόμενης νέας επίθεσης εναντίον της.

Η αποτρεπτική λογική της απειλής είναι σαφής: εάν ο αντίπαλος θεωρεί ότι κινδυνεύουν επενδύσεις και υπηρεσίες μεγάλης οικονομικής σημασίας, μπορεί να αναθεωρήσει τους υπολογισμούς του για το κόστος της σύγκρουσης.

Αυτό δεν συνεπάγεται ότι το Ιράν διαθέτει αποδεδειγμένα τη δυνατότητα να πλήξει όλες τις εγκαταστάσεις που περιγράφει. Η πραγματική επιχειρησιακή του ικανότητα πρέπει να αξιολογείται ξεχωριστά από τις δημόσιες δηλώσεις.

Το ελληνικό ενδιαφέρον και η Ανατολική Μεσόγειος

Οι προειδοποιήσεις του Ιράν παρουσιάζουν ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, η οποία βρίσκεται σε γεωγραφική θέση μεγάλης σημασίας για τις διασυνδέσεις μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Μέσης Ανατολής.

Η χώρα συμμετέχει σε ένα ευρύτερο δίκτυο ενεργειακών, τηλεπικοινωνιακών και μεταφορικών υποδομών.

Παράλληλα, έργα όπως ο Great Sea Interconnector αναδεικνύουν τη σημασία που αποκτούν οι υποθαλάσσιες συνδέσεις στη στρατηγική της Ανατολικής Μεσογείου.

Χρειάζεται, βεβαίως, διάκριση ανάμεσα στα ηλεκτρικά καλώδια και στα καλώδια οπτικών ινών. Έχουν διαφορετική λειτουργία, διαφορετικά τεχνικά χαρακτηριστικά και διαφορετικές επιχειρησιακές επιπτώσεις σε περίπτωση διακοπής.

Το κοινό τους στοιχείο είναι ότι αποτελούν κρίσιμες υποδομές, η προστασία των οποίων απαιτεί συνεργασία κρατικών αρχών, διαχειριστών δικτύων και φορέων ασφαλείας.

Η ιρανική προειδοποίηση επιβεβαιώνει ότι οι υποθαλάσσιες υποδομές έχουν αποκτήσει ιδιαίτερο βάρος στον στρατηγικό σχεδιασμό κρατών και ενόπλων δρώντων.

Ένα νέο πεδίο αποτροπής

Η αντιπαράθεση Ιράν–ΗΠΑ δείχνει πώς μεταβάλλεται η έννοια του στρατηγικού στόχου σε ένα περιβάλλον μεγάλης ψηφιακής εξάρτησης.

Η απειλή κατά τεχνολογικών δικτύων λειτουργεί ως μέσο πολιτικής πίεσης, ακόμη και χωρίς να ακολουθήσει πραγματική επίθεση.

Για τη διεθνή κοινότητα, το κρίσιμο ζητούμενο είναι η αποφυγή μιας κλιμάκωσης η οποία θα έθετε σε κίνδυνο πολιτικές υποδομές, ανθρώπινες ζωές και υπηρεσίες απαραίτητες για τη λειτουργία των οικονομιών.

Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει για το ενδεχόμενο επέκτασης της σύγκρουσης στον ψηφιακό χώρο. Το αν αυτή η προειδοποίηση θα παραμείνει εργαλείο διαπραγματευτικής πίεσης θα εξαρτηθεί από τις επόμενες κινήσεις των εμπλεκόμενων πλευρών.

Σε μια νέα και επικίνδυνη φάση εισέρχεται η σύγκρουση στην Αραβική Χερσόνησο, μετά τις διαδοχικές επιθέσεις των Χούθι στο διεθνές αεροδρόμιο του Ριάντ. Οι ανθρώπινες απώλειες, οι εκατοντάδες τραυματίες και η απειλή κατά μιας από τις σημαντικότερες αεροπορικές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας προκαλούν διεθνή κινητοποίηση. Ιδιαίτερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον αποκτά η κοινή παρέμβαση της Τουρκίας, του Πακιστάν, της Αιγύπτου και της Σαουδικής Αραβίας, καθώς η Άγκυρα ενισχύει τη θέση της στις περιφερειακές διαβουλεύσεις για την ασφάλεια.

Δύο επιθέσεις, δεκάδες νεκροί και τραυματίες

Το διεθνές αεροδρόμιο King Khalid του Ριάντ βρέθηκε στο επίκεντρο διαδοχικών επιθέσεων το Σαββατοκύριακο 10–11 Οκτωβρίου.

Σύμφωνα με την τελευταία διαθέσιμη καταμέτρηση που μετέδωσε το Reuters, η επίθεση του Σαββάτου στοίχισε τη ζωή σε 13 ανθρώπους και προκάλεσε 309 τραυματισμούς.

Μία ημέρα αργότερα ακολούθησε νέα επίθεση στο αεροδρόμιο. Σύμφωνα με το Associated Press, σκοτώθηκε ένας Πακιστανός υπήκοος και τραυματίστηκαν έντεκα άνθρωποι.

Οι Χούθι ανέλαβαν την ευθύνη για τις επιθέσεις, ενώ οι σαουδαραβικές αρχές ανακοίνωσαν κινητοποίηση των συστημάτων αεράμυνας.

Η επιλογή του στόχου έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται για απομονωμένη στρατιωτική εγκατάσταση, αλλά για έναν διεθνή αερολιμένα που εξυπηρετεί την πρωτεύουσα της Σαουδικής Αραβίας.

Οι επιθέσεις επηρεάζουν την ασφάλεια των πολιτικών αερομεταφορών και αναδεικνύουν την ευπάθεια στρατηγικών υποδομών ακόμη και σε χώρες με σημαντικές αμυντικές δαπάνες.

Η κοινή δήλωση των τεσσάρων χωρών

Στις 11 Οκτωβρίου, η Τουρκία, η Αίγυπτος, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, μέσω του σχήματος R4, καταδικάζοντας τις επιθέσεις των Χούθι.

Το κείμενο δημοσιεύθηκε και στην επίσημη ιστοσελίδα του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών.

Οι τέσσερις χώρες χαρακτήρισαν τις επιθέσεις παραβίαση της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Σαουδικής Αραβίας, καθώς και σοβαρή απειλή για την περιφερειακή σταθερότητα.

Παράλληλα, επαναβεβαίωσαν την υποστήριξή τους στα νόμιμα μέτρα που μπορεί να λάβει το Ριάντ για την προστασία της ασφάλειάς του, σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και το διεθνές δίκαιο.

Ζήτησαν επίσης την άμεση και άνευ όρων παύση των επιθέσεων.

Η στρατηγική σημασία της τουρκικής συμμετοχής

Για την Άγκυρα, η κρίση δημιουργεί ένα ακόμη πεδίο διπλωματικής και αμυντικής δραστηριότητας.

Η Τουρκία διαθέτει ανεπτυγμένη αμυντική βιομηχανία, τεχνογνωσία σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη και σημαντική εμπειρία σε στρατιωτικές επιχειρήσεις εκτός συνόρων. Η συμμετοχή της σε πρωτοβουλίες περιφερειακής ασφάλειας της επιτρέπει να διευρύνει την επιρροή της πέρα από το ΝΑΤΟ, τον Καύκασο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Σύμφωνα με το Reuters, η συνεργασία της Τουρκίας με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία έχει ενισχυθεί μέσω αμυντικών συνεννοήσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στις δυνατότητες υποστήριξης και στην αντιμετώπιση απειλών κατά κρίσιμων εγκαταστάσεων.

Παρ’ όλα αυτά, η διπλωματική υποστήριξη προς το Ριάντ δεν πρέπει να συγχέεται με απόφαση άμεσης τουρκικής στρατιωτικής επέμβασης στην Υεμένη.

Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν έχει διευκρινίσει ότι η Τουρκία δεν σχεδιάζει επιθετικές επιχειρήσεις ή αποστολή στρατευμάτων, αλλά επικεντρώνεται στην αμυντική και τεχνική υποστήριξη.

Αυτή η διάκριση είναι καθοριστική για την αξιολόγηση των πραγματικών προθέσεων της Άγκυρας.

Το Πακιστάν, η Αίγυπτος και οι νέες ισορροπίες

Η παρουσία του Πακιστάν στο συγκεκριμένο σχήμα παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον.

Το Ισλαμαμπάντ διατηρεί παραδοσιακά στενές στρατιωτικές σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει πολυεπίπεδη αμυντική συνεργασία με την Τουρκία.

Η σύγκλιση των τριών χωρών ενδέχεται να διευκολύνει την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, την αμυντική εκπαίδευση και τη συνεργασία σε συστήματα επιτήρησης και προστασίας κρίσιμων υποδομών.

Η Αίγυπτος, από την άλλη πλευρά, διαθέτει άμεσο στρατηγικό ενδιαφέρον για τη σταθερότητα της Ερυθράς Θάλασσας και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας προς τη Διώρυγα του Σουέζ.

Η συμμετοχή της στον μηχανισμό των τεσσάρων χωρών αντανακλά τη σημασία που αποδίδει το Κάιρο στην αποτροπή μιας ευρύτερης αποσταθεροποίησης στην περιοχή.

Η κοινή ανακοίνωση δεν αποδεικνύει τη συγκρότηση νέας στρατιωτικής συμμαχίας με ενιαία διοίκηση. Αποτελεί, ωστόσο, σαφή ένδειξη διπλωματικής συνεννόησης απέναντι σε μια κοινή απειλή.

Οι Χούθι και η περιφερειακή αντιπαράθεση με το Ιράν

Οι Χούθι διατηρούν μακροχρόνια υποστήριξη από το Ιράν, γεγονός που προσδίδει στις επιθέσεις ευρύτερη γεωπολιτική σημασία.

Οι επιχειρήσεις τους δεν επηρεάζουν μόνο τη σύγκρουση στο εσωτερικό της Υεμένης. Επεκτείνουν την πίεση σε κράτη της Αραβικής Χερσονήσου και σε υποδομές που συνδέονται με τις παγκόσμιες μεταφορές και τις εμπορικές ροές.

Η στοχοποίηση πολιτικών αεροδρομίων συνιστά ιδιαίτερα σοβαρή κλιμάκωση, καθώς δημιουργεί άμεσους κινδύνους για αμάχους και για τη διεθνή αεροπορική κυκλοφορία.

Ο ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ για την Υεμένη, Χανς Γκρούντμπεργκ, προειδοποίησε ότι οι επιθέσεις σε πολιτικά αεροδρόμια απειλούν την περιφερειακή ασφάλεια και δυσχεραίνουν τις προσπάθειες ειρήνευσης.

Τι σημαίνουν οι εξελίξεις για την Ελλάδα

Η ενίσχυση του τουρκικού ρόλου στις περιφερειακές διεργασίες ασφαλείας αποτελεί ζήτημα που χρειάζεται συστηματική παρακολούθηση και από την Αθήνα, η οποία σημειωτέον, έχει στείλει μια πυροβολαρχία Patriot στη Σαουδική Αραβία, με σημαντικές επιτυχίες αναχαίτισης ιρανικών πυραύλων.

Η Τουρκία επιδιώκει να συνδυάζει τη διπλωματική της παρουσία με την αμυντική συνεργασία, τις εξαγωγές στρατιωτικού εξοπλισμού και τη συμμετοχή της σε σχήματα πολυμερούς συνεννόησης.

Η προσέγγιση αυτή μπορεί να ενισχύσει τις επαφές της με κράτη που έχουν ιδιαίτερη γεωπολιτική και οικονομική βαρύτητα.

Για την Ελλάδα, η κατανόηση αυτών των δικτύων είναι σημαντική τόσο για την εξωτερική πολιτική όσο και για τον σχεδιασμό αμυντικών συνεργασιών στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η κοινή παρέμβαση των τεσσάρων χωρών θα περιοριστεί στο επίπεδο των διπλωματικών δηλώσεων ή θα συνοδευτεί από συγκεκριμένες πρωτοβουλίες αεράμυνας, τεχνικής υποστήριξης και στρατιωτικού συντονισμού.

Το κρίσιμο ζήτημα για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου δεν είναι μόνο εάν θα πραγματοποιηθεί η πόντιση του καλωδίου, αλλά υπό ποιες προϋποθέσεις θα προχωρήσει και τι θα σημαίνουν αυτές για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Αυτή ήταν μία από τις κεντρικές επισημάνσεις του Σάββα Καλεντερίδη στη συνέντευξή του στον Νίκο Παπαδάτο για το Diplomatic Front.

Ο γεωστρατηγικός αναλυτής και πρώην αξιωματικός της ΕΥΠ εκτίμησε ότι οι εξελίξεις παραπέμπουν σε αναζήτηση μιας διευθέτησης, η οποία θα παρουσιαστεί με όρους όπως «ενημέρωση», «συντονισμός» ή «γνωστοποίηση». Υποστήριξε, ωστόσο, ότι πίσω από την επιλογή των λέξεων βρίσκεται το ουσιαστικό ερώτημα: εάν η διαδικασία θα ικανοποιεί τουρκικές αξιώσεις.

«Θα στρωθεί και θα στρωθεί με όρους που φαίνεται ότι ικανοποιούν την Τουρκία», ανέφερε, διατυπώνοντας τη δική του εκτίμηση για την πορεία του έργου.

Στην ίδια συνέντευξη άνοιξε τη συζήτηση για το Αιγαίο, την ΑΟΖ, τις συνέπειες των Ιμίων, τη συνεργασία με το Ισραήλ, τη Συμφωνία των Πρεσπών και τον ρόλο των υπηρεσιών πληροφοριών.

«Ήρεμα νερά», αλλά όχι ισόρροπες κινήσεις

Αναφερόμενος στη Διακήρυξη των Αθηνών και στην περίοδο αποκλιμάκωσης, ο Σάββας Καλεντερίδης αναγνώρισε ότι υπήρξαν συμφωνίες στο πλαίσιο της θετικής ατζέντας και οικονομικά οφέλη από την αύξηση των Τούρκων επισκεπτών στα ελληνικά νησιά.

Επέμεινε, όμως, ότι οι κινήσεις αποφυγής της έντασης δεν είχαν, κατά την άποψή του, το ίδιο βάρος για τις δύο πλευρές. Άλλο η Ελλάδα να περιορίζει δραστηριότητες στον χώρο της και άλλο η Τουρκία να αποφεύγει παραβιάσεις, ήταν το σκεπτικό του.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η τουριστική ενίσχυση χρειάζεται στρατηγική προσοχή, ώστε να μη μετατραπεί σε οικονομική εξάρτηση των νησιών από την απέναντι ακτή.

Κατά την ανάλυσή του, ο ελληνικός θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός και οι κινήσεις για τα θαλάσσια πάρκα ανέδειξαν εκ νέου τη σύγκρουση ανάμεσα στην άσκηση ελληνικών δικαιωμάτων και στις τουρκικές διεκδικήσεις. Περιέγραψε, μάλιστα, επιστροφή των τουρκικών πρακτικών στις «εργοστασιακές ρυθμίσεις», μέσω ασκήσεων, δεσμεύσεων περιοχών και αντιδράσεων στις ελληνικές πρωτοβουλίες.

ΑΟΖ και «γκρίζες ζώνες»: Το βάρος της ελληνικής αδράνειας

Ο Σάββας Καλεντερίδης επέκρινε την ελληνική στάση στο ζήτημα της ΑΟΖ, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα απέφυγε να προχωρήσει σε ανακήρυξη και σε οριοθέτηση με την Κυπριακή Δημοκρατία.

Έφερε ως παράδειγμα την κυπριακή πολιτική, με τη διαδοχή ανακήρυξης και οριοθέτησης, και τόνισε ότι η Ελλάδα χρειάζεται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων της.

«Το παράλογο γίνεται λογικό στο Αιγαίο και εμείς χάνουμε το δίκιο μας», είπε χαρακτηριστικά, συνδέοντας τη διεύρυνση των τουρκικών απαιτήσεων με την ελληνική υποχωρητικότητα και την απουσία συνεκτικού εθνικού σχεδίου.

Για τις «γκρίζες ζώνες», εξήγησε ότι η τουρκική επιχειρηματολογία στηρίζεται στην αμφισβήτηση της κυριαρχίας νησιών και βραχονησίδων που δεν κατονομάζονται ρητά στις σχετικές συνθήκες. Αναφέρθηκε σε τουρκική μελέτη για 152 νησιά και βραχονησίδες, αποδίδοντας στην κρίση των Ιμίων καθοριστικό ρόλο στη δημόσια προβολή αυτής της θεωρίας.

Υποστήριξε ακόμη ότι οι πραγματικές συνθήκες υπό τις οποίες κλιμακώθηκε η κρίση δεν έχουν αποκαλυφθεί πλήρως και χαρακτήρισε σχεδιασμένη τη χρονική στιγμή της εκδήλωσής της.

Γιατί αντιδρά η Τουρκία στα θαλάσσια πάρκα

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Κίναρο και στα Λέβηθα, συνδέοντας την τουρκική αντίδραση στο θαλάσσιο πάρκο του Νοτίου Αιγαίου με την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας από την Άγκυρα.

Σύμφωνα με την ερμηνεία του, η επιτήρηση ενός πάρκου με μέσα του Λιμενικού, ραντάρ και μη επανδρωμένα αεροσκάφη καθιστά ορατή την άσκηση ελληνικής κυριαρχίας. Αυτό, υποστήριξε, εξηγεί την τουρκική αντίδραση: η Άγκυρα επιχειρεί να εμποδίσει την έμπρακτη παρουσία της Ελλάδας σε περιοχές που εντάσσει στη δική της θεωρία περί «γκρίζων ζωνών».

Καλήν και καλώδιο: Εκτίμηση για πολιτικό μήνυμα

Ερωτηθείς για την επίσκεψη του Ιμπραήμ Καλήν, ο Σάββας Καλεντερίδης ξεκαθάρισε ότι δεν γνωρίζει ποιον συνάντησε στο Μέγαρο Μαξίμου ούτε διαθέτει πληροφόρηση για το περιεχόμενο των συζητήσεων.

Εξήγησε, πάντως, ότι η τουρκική υπηρεσία πληροφοριών έχει ευρύτερο ρόλο στην εξωτερική πολιτική της χώρας και ότι ο Καλήν αποτελεί στενό συνεργάτη του Ερντογάν. Με αυτά τα δεδομένα, εκτίμησε ότι η επίσκεψη πιθανόν αφορούσε ζητήματα πέρα από τη συνεργασία των υπηρεσιών πληροφοριών, με κυριότερο το καλώδιο.

Ως προς τη διαδικασία των εργασιών, υποστήριξε ότι η ελληνική πλευρά θα έπρεπε να περιοριστεί στην έκδοση NAVTEX, στην οποία περιλαμβάνονται οι συντεταγμένες, ο χρόνος και το είδος των εργασιών. Αντίθετα, παρουσίασε τις πρόσθετες γραπτές γνωστοποιήσεις και την αναμονή τουρκικής απάντησης ως διαδικασία που μπορεί να επιτρέψει στην Άγκυρα να εμφανιστεί ότι παρέχει άδεια.

Συνέδεσε την εκτίμησή του με την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή της Κάσου τον Ιούλιο του 2024, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία χρησιμοποίησε τη στρατιωτική πίεση για να επιβάλει τους στόχους της.

Η Ελλάδα χρειάζεται επανακαθορισμό στρατηγικής

Η κριτική του δεν περιορίστηκε στα ελληνοτουρκικά. Αναφέρθηκε στις εκκρεμότητες με την Αλβανία και στις πιέσεις που, κατά την άποψή του, δέχεται η χώρα από το περιφερειακό της περιβάλλον.

«Η Ελλάδα πρέπει να επανακαθορίσει την ύπαρξή της στο διεθνές σύστημα», τόνισε.

Εκτίμησε ότι η γεωγραφική θέση της Τουρκίας τής προσφέρει ιδιαίτερη χρησιμότητα για τις μεγάλες δυτικές δυνάμεις στον Εύξεινο Πόντο, στον Καύκασο και στη Μέση Ανατολή. Για την Ελλάδα ανέδειξε τη σημασία της Σούδας, της Αλεξανδρούπολης και των ενεργειακών υποδομών, επιμένοντας στην ανάγκη καλύτερης διαπραγμάτευσης των ελληνικών πλεονεκτημάτων.

Ως μέσα ενίσχυσης της ελληνικής θέσης πρότεινε την ενεργοποίηση της ελληνοαμερικανικής κοινότητας και μια ευφυέστερη διπλωματία.

Συνεργασία με το Ισραήλ με βάση την κοινή απειλή

Στο ζήτημα του Ισραήλ, ο Σάββας Καλεντερίδης καταδίκασε τη βάρβαρη τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς, ενώ άσκησε σκληρή κριτική στην ισραηλινή αντίδραση και στους εποικισμούς στη Δυτική Όχθη.

Διατύπωσε επίσης εκτιμήσεις για πιθανές μελλοντικές εδαφικές επιδιώξεις του Ισραήλ, συνδέοντάς τες με την αναζήτηση στρατηγικού βάθους.

Για την Ελλάδα και την Κύπρο, υποστήριξε ότι η συνεργασία με το Ισραήλ πρέπει να υπηρετεί την ενίσχυση της άμυνας και την αντιμετώπιση της κοινής τουρκικής απειλής, χωρίς να συνεπάγεται αποδοχή κάθε ισραηλινής ενέργειας. Επισήμανε, παράλληλα, τη θέση υπέρ της λύσης δύο κρατών στο Παλαιστινιακό.

Πρέσπες, Ορθοδοξία και υπηρεσίες πληροφοριών

Σχολιάζοντας τις αναφορές της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σε «μακεδονικό πολιτισμό», ο αναλυτής υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη διατύπωση δεν προβλέπεται στη Συμφωνία των Πρεσπών, αλλά αποτελεί, κατά την ερμηνεία του, προέκταση των όρων που έγιναν αποδεκτοί. Εξέφρασε την ανησυχία ότι δημιουργούνται προϋποθέσεις για μελλοντική προβολή μειονοτικού ζητήματος στην Ελλάδα.

Για τις σχέσεις με τη Ρωσία, έθεσε ως προτεραιότητα την προστασία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και των πρεσβυγενών ελληνορθόδοξων Πατριαρχείων από εξωτερικές επιδιώξεις ελέγχου. Ταυτόχρονα, τόνισε ότι αυτά δεν πρέπει να μετατρέπονται σε εργαλεία των γεωπολιτικών αντιπάλων της Μόσχας.

Κλείνοντας, αναφέρθηκε στην ΕΥΠ και υπογράμμισε ότι οι επιτυχίες των υπηρεσιών πληροφοριών συνήθως παραμένουν μυστικές για την προστασία πηγών και επιχειρήσεων. Εκτίμησε ότι η ελληνική υπηρεσία διαθέτει υψηλό επίπεδο στεγανότητας και σημαντικές επιχειρησιακές δυνατότητες, προσθέτοντας ότι το εύρος της αποστολής της καθορίζεται τελικά από την πολιτική ηγεσία.